शङ्खचूडदूतागमनम् — The Arrival of Śaṅkhacūḍa’s Envoy (and Praise of Śiva)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तत्र स्थित्वा दानवेन्द्रो महान्तं दानवेश्वरम् । दूतं कृत्वा महाविज्ञं प्रेषयामास शंकरम्

সনৎকুমাৰ ক’লে—তাত অৱস্থান কৰি দানৱেন্দ্ৰই দানৱসকলৰ মাজৰ এজন মহান, প্ৰাজ্ঞ আৰু বিবেকী অধিপতিক দূত কৰি শংকৰ (ভগৱান শিৱ)ৰ ওচৰলৈ পঠালে।

Verse 2

स तत्र गत्वा दूतश्च चन्द्रभालं ददर्श ह । वटमूले समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम्

তাত গৈ দূতে চন্দ্ৰভালক দেখিলে—বটগছৰ গুৰিত আসীন, কোটি সূৰ্যৰ সমান দীপ্তিময়।

Verse 3

कृत्वा योगासनं दृष्ट्या मुद्रायुक्तं च सस्मितम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं ज्वलंतं ब्रह्मतेजस

যোগাসন ধৰি, স্থিৰ দৃষ্টি আৰু মুদ্ৰাযুক্ত, মৃদু হাস্যসহ—তেওঁ শুদ্ধ স্ফটিকৰ দৰে দীপ্ত, ব্ৰহ্মতেজে জ্বলি উঠিছিল।

Verse 4

त्रिशूलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्मांबरावृतम् । भक्तमृत्युहरं शांतं गौरीकान्तं त्रिलोचनम्

ত্ৰিশূল আৰু পট্টিশ ধাৰণকাৰী, ব্যাঘ্ৰচৰ্ম-বস্ত্ৰে আবৃত; ভক্তৰ মৃত্যুকো হৰণ কৰা শান্ত গৌৰীকান্ত ত্ৰিনয়ন মহাদেৱ।

Verse 5

तपसां फलदातारं कर्त्तारं सर्वसंपदाम् । आशुतोषं प्रसन्नास्य भक्तानुग्रहकारकम्

তেওঁ তপস্যাৰ ফলদাতা, সকলো সম্পদৰ কৰ্তা; শীঘ্ৰে তুষ্ট হোৱা আশুতোষ, সদা প্ৰসন্নমুখ—ভক্তানুগ্ৰহকাৰী শিৱ।

Verse 6

विश्वनाथं विश्वबीजं विश्वरूपं च विश्वजम् । विश्वंभरं विश्वकरं विश्वसंहारकारणम्

মই বিশ্বনাথক প্ৰণাম কৰোঁ—তেওঁ বিশ্বৰ বীজ, তেওঁৰ ৰূপেই বিশ্ব, আৰু বিশ্বৰূপে প্ৰকাশিত; তেওঁ জগতধাৰক, সৰ্বকৰ্তা আৰু বিশ্বসংহাৰৰ কাৰণ।

Verse 7

कारणं कारणानां च नरकार्णवतारणम् । ज्ञानप्रदं ज्ञानबीजं ज्ञानानन्दं सनातनम्

তেওঁ কাৰণসমূহৰো কাৰণ, নৰকৰ সাগৰৰ পৰা পাৰ কৰোৱা জন। তেওঁ মোক্ষদায়ক জ্ঞানদাতা, জ্ঞানৰ বীজ আৰু জ্ঞানানন্দ-স্বরূপ সনাতন।

Verse 8

अवरुह्य रथाद् दूतस्तं दृष्ट्वा दानवेश्वरः । शंकरं सकुमारं च शिरसा प्रणनाम सः

ৰথৰ পৰা নামি দূতে, দানৱৰ অধিপতিক দেখি, শংকৰ আৰু দিব্য কুমাৰ (স্কন্দ)কো শিৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 9

वामतो भद्रकाली च स्कंदं तत्पुरतः स्थितम् । लोकाशिषं ददौ तस्मै काली स्कंदश्च शंकरः

তেওঁৰ বাওঁফালে ভদ্ৰকালী বিৰাজমান আছিল আৰু সন্মুখত স্কন্দ স্থিত আছিল। তেতিয়া কালী, স্কন্দ আৰু শংকৰে তেওঁক লোকসমূহৰ মঙ্গলময় শিৱাশীৰ্বাদ দান কৰিলে।

Verse 10

अथासौ शंखचूडस्य दूतः परमशास्त्रवित् । उवाच शंकरं नत्वा करौ बद्ध्वा शुभं वचः

তেতিয়া শঙ্খচূড়ৰ দূত—পৰম শাস্ত্ৰবিদ—শংকৰক প্ৰণাম কৰি, হাত জোৰ কৰি শুভ বাক্য ক’লে।

Verse 11

दूत उवाच । शंखचूडस्य दूतोऽहं त्वत्सकाशमिहागतः । वर्तते ते किमिच्छाद्य तत्त्वं ब्रूहि महेश्वर

দূতে ক’লে—মই শঙ্খচূড়ৰ দূত; আপোনাৰ সান্নিধ্যলৈ আহিছোঁ। হে মহেশ্বৰ, এতিয়া আপুনি কি কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে? তত্ত্ব কওক।

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा च वचनं शंखचूडस्य शंकरः । प्रसन्नात्मा महादेवो भगवांस्तमुवाच ह

সনৎকুমাৰে ক’লে—শঙ্খচূড়ৰ এই বাক্য শুনি ভগৱান মহাদেৱ শংকৰ অন্তৰে প্ৰসন্ন হৈ, তাৰ পাছত তাক ক’লে।

Verse 13

महादेव उवाच । शृणु दूत महाप्राज्ञ वचो मम सुखावहम् । कथनीयमिदं तस्मै निर्विवादं विचार्य च

মহাদেৱে ক’লে—হে মহাপ্ৰাজ্ঞ দূত, মোৰ সুখ-কল্যাণকাৰী বাক্য শুনা। ভালদৰে বিবেচনা কৰি, বিবাদ নোহোৱাকৈ এই কথা তাক ক’বা।

Verse 14

विधाता जगतां ब्रह्मा पिता धर्मस्य धर्मवित् । मरीचिस्तस्य पुत्रश्च कश्यपस्तत्सुतः स्मृतः

জগতসমূহৰ বিধাতা ব্ৰহ্মা ধৰ্মবিদ আৰু ধৰ্মৰ পিতা বুলি স্মৃত। তেওঁৰ পুত্ৰ মৰীচি, আৰু মৰীচিৰ পুত্ৰ কশ্যপ বুলি স্মৰণীয়।

Verse 15

दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै निजकन्यास्त्रयोदश । तास्वेका च दनुस्साध्वी तत्सौभाग्यविवर्द्धिनी

হৃদয়ত প্ৰীত হৈ দক্ষে তেওঁক নিজৰ তেৰজনী কন্যা দান কৰিলে। তাত এক সাধ্বী দনু আছিল, যিয়ে তেওঁৰ সৌভাগ্য আৰু শুভসমৃদ্ধি বৃদ্ধি কৰিলে।

Verse 16

चत्वारस्ते दनोः पुत्रा दानवास्तेजसोल्बणाः । तेष्वेको विप्रचित्तिस्तु महाबलपराक्रमः

দনুৰ চাৰিজন পুত্ৰ জন্মিল—তেজে উগ্ৰভাৱে দীপ্ত দানৱ। তাত বিপ্ৰচিত্তি নামৰ এজন মহাবল আৰু ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমে প্ৰসিদ্ধ আছিল।

Verse 17

तत्पुत्रो धार्मिको दंभो दानवेन्द्रो महामतिः । तस्य त्वं तनयः श्रेष्ठो धर्मात्मा दानवेश्वरः

তেওঁৰ পুত্ৰ দম্ভ—ধৰ্মাচৰণত স্থিৰ, দানৱসকলৰ মাজত মহামতি অধিপতি। আৰু তুমি তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ—ধৰ্মাত্মা, দানৱেশ্বৰ।

Verse 18

पुरा त्वं पाषर्दो गोपो गोपेष्वेव च धार्मिकः । अधुना राधिकाशापाज्जातस्त्वं दानवेश्वरः

পূৰ্বতে তুমি পাষৰ্দ নামৰ গোপ আছিলা, গোপসকলৰ মাজতো ধৰ্মনিষ্ঠ। এতিয়া ৰাধিকাৰ শাপৰ ফলত তুমি দানৱেশ্বৰ ৰূপে জন্মিছা।

Verse 19

दानवीं योनिमायातस्तत्त्वतो न हि दानवः । निजवृतं पुरा ज्ञात्वा देववैरं त्यजाधुना

তুমি দানৱী যোনিত আহিছা, কিন্তু তত্ত্বত তুমি দানৱ নহয়। নিজৰ পূৰ্ববৃত্ত জানি এতিয়াই দেৱসকলৰ প্ৰতি এই বৈৰ ত্যাগ কৰা।

Verse 20

द्रोहं न कुरु तैस्सार्द्धं स्वपदं भुंक्ष्व सादरम् । नाधिकं सविकारं च कुरु राज्यं विचार्य च

তেওঁলোকৰ প্ৰতি দ্ৰোহ নকৰিবা। নিজৰ ন্যায্য পদ সাদৰে ভোগ কৰা। আৰু ভালদৰে বিবেচনা কৰি ৰাজ্য শাসন কৰা; অতিশয়তা বা বিকাৰ-ৰজোগুণজনিত অস্থিৰতাৰে নহয়।

Verse 21

देहि राज्यं च देवानां मत्प्रीतिं रक्ष दानव । निजराज्ये सुखं तिष्ठ तिष्ठंतु स्वपदे सुराः

হে দানৱ! দেৱসকলৰ ৰাজ্য পুনৰ সঁপাই দে আৰু মোৰ প্ৰসন্নতা ৰক্ষা কৰ। নিজৰ ৰাজ্যত সুখে থাক; আৰু সুৰসকল নিজ নিজ পদত স্থিৰ থাকক।

Verse 22

अलं भूतविरोधेन देवद्रोहेण किं पुनः । कुलीनाश्शुद्धकर्माणः सर्वे कश्यपवंशजाः

ভূত-প্ৰাণীৰ সৈতে বৈৰ কৰাই যথেষ্ট—তেনে হলে দেৱদ্ৰোহৰ কথা আৰু কি ক’ব! এওঁলোক সকলেই কশ্যপবংশজাত, কুলীন আৰু শুদ্ধকর্মা।

Verse 23

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्या दिकानि च । ज्ञातिद्रोहजपापस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

ব্ৰহ্মহত্যা আদি যিমানেই পাপ থাকক, স্বজন-দ্ৰোহৰ পৰা জন্মা পাপৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয়।

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इत्यादिबहुवार्त्तां च श्रुतिस्मृतिपरां शुभाम् । प्रोवाच शंकरस्तस्मै बोधयन् ज्ञानमुत्तमम्

সনৎকুমাৰ ক’লে—এইদৰে শ্রুতি-স্মৃতি-আধাৰিত বহু মঙ্গলময় কথা শুনি, শংকৰে তেওঁক উত্তম জ্ঞান বোধ কৰাই ক’লে।

Verse 25

शिक्षितश्शंखचूडेन स दूतस्तर्कवित्तम । उवाच वचनं नम्रो भवितव्यविमोहितः

শঙ্খচূড়ে শিক্ষিত সেই দূত, তৰ্কত নিপুণ, বিনয়েৰে নিজৰ বাৰ্তা ক’লে; কিন্তু ভবিতব্যৰ বলত তাৰ বুদ্ধি মোহিত হৈছিল।

Verse 26

दूत उवाच । त्वया यत्कथितं देव नान्यथा तत्तथा वचः । तथ्यं किंचिद्यथार्थं च श्रूयतां मे निवेदनम्

দূতে ক’লে—হে দেৱ! আপুনি যি কৈছে সেয়া অন্যথা নহয়; সেয়াই সত্য। তথাপি মোৰ নিবেদনো শুনক—যি সত্য আৰু যথোচিত।

Verse 27

ज्ञातिद्रोहे महत्पापं त्वयोक्तमधुना च यत् । तत्किमीशासुराणां च न सुराणां वद प्रभो

আপুনি এতিয়াই কৈছে যে স্বজনদ্ৰোহ মহাপাপ। তেন্তে হে প্ৰভু, কওক—ই ঈশাসুৰসকলৰ ক্ষেত্ৰতো নে, আৰু দেৱসকলৰ ক্ষেত্ৰত নহয় নে?

Verse 28

सर्वेषामिति चेत्तद्वै तदा वच्मि विचार्य च । निर्णयं ब्रूहि तत्राद्य कुरु संदेहभंजनम्

যদি আপুনি কয়, “ই সকলোৰে বাবে,” তেন্তে মইও বিচাৰ কৰি ক’ম। এতিয়া এই বিষয়ত নিৰ্ণয় কওক আৰু মোৰ সন্দেহ ভাঙক।

Verse 29

मधुकैटभयोर्दैत्यवरयोः प्रलयार्णवे । शिरश्छेदं चकारासौ कस्माच्चक्री महेश्वर

প্ৰলয়-সমুদ্ৰত মধু আৰু কৈটভ—এই শ্ৰেষ্ঠ দানৱদ্বয়ৰ মূৰ মহেশ্বৰে চক্ৰধাৰী হৈ কিয় ছেদন কৰিলে?

Verse 30

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं कुतः । भवाञ्चकार गिरिश सुरपक्षीति विश्रुतम्

ত্ৰিপুৰৰ সৈতে যুদ্ধ কেনেকৈ হ’ল যে সিহঁত ভস্ম হৈ গ’ল? হে গিৰীশ, তুমি ‘সুৰপক্ষ’—দেৱসকলৰ ৰক্ষক—বুলি প্ৰসিদ্ধ।

Verse 31

गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं कुतः प्रस्थापितो बलिः । सुतलादि समुद्धर्तुं तद्द्वारे च गदाधरः

তাৰ সৰ্বস্ব গ্ৰহণ কৰি বলিক পাছত কেনেকৈ পঠোৱা হ’ল? আৰু সুতল আদি পাতালৰ পৰা (তাক) উদ্ধাৰ কৰিবলৈ গদাধৰ বিষ্ণু সেই দুৱাৰত থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 32

सभ्रातृको हिरण्याक्षः कथं देवैश्च हिंसितः । शुंभादयोऽसुराश्चैव कथं देवैर्निपातिताः

ভ্ৰাতাসহ হিৰণ্যাক্ষক দেৱসকলে কেনেকৈ বধ কৰিলে? আৰু শুম্ভ আদি অসুৰসকলকো দেৱসকলে কেনেকৈ নিপাত কৰিলে?

Verse 33

पुरा समुद्रमथने पीयूषं भक्षितं सुरैः । क्लेशभाजो वयं तत्र ते सर्वे फलभोगिनः

পূৰ্বে সমুদ্ৰমথনৰ সময় দেৱসকলে অমৃত পান কৰিলে। সেই কাৰ্যত ক্লেশভাগী হ’লোঁ আমি, আৰু ফলভোগী হ’ল তেওঁলোক সকলেই।

Verse 34

क्रीडाभांडमिदं विश्वं कालस्य परमात्मनः । स ददाति यदा यस्मै तस्यै तस्यैश्वर्यं भवे त्तदा

এই সমগ্ৰ বিশ্ব কালৰূপ পৰমাত্মাৰ ক্ৰীড়াভাণ্ড। তেওঁ যাক যেতিয়া দান কৰে, তেতিয়াই সেইজনৰ ঐশ্বৰ্য আৰু সমৃদ্ধি উদয় হয়।

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे शिवदूतसंवादो नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ পঞ্চম যুদ্ধখণ্ডত শঙ্খচূড়বধ প্ৰসঙ্গৰ ‘শিৱদূত-সংবাদ’ নামৰ পঁয়ত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 36

तवानयोर्विरोधे च गमनं निष्फलं भवेत् । समसंबंधिनां तद्वै रोचते नेश्वरस्य ते

এই দুয়োৰা বিৰোধ চলি থাকোঁতে আপুনি গ’লে আপোনাৰ গমন নিষ্ফল হ’ব। সমান লৌকিক সম্পৰ্ক বুলিয়েই দেখা লোকৰ মনত ই ভাল লাগিব পাৰে; কিন্তু আপুনি ঈশ্বৰ, আপোনাৰ পক্ষে ই শোভন নহয়।

Verse 37

सुरासुराणां सर्वेषामीश्वरस्य महात्मनः । इयं ते रहिता लज्जा स्पर्द्धास्माभिस्सहाधुना

হে মহাত্মন, দেৱ-অসুৰ সকলোৰে ঈশ্বৰ! আপোনাৰ লাজ নোহোৱা হ’ল নেকি, যে এতিয়া আমাৰ সৈতে স্পৰ্ধা আৰু প্ৰতিযোগিতা কৰিছে?

Verse 38

यतोधिका चैव कीर्तिर्हानिश्चैव पराजये । तवैतद्विपरीतं च मनसा संविचार्य ताम्

পৰাজয়ত কীৰ্তিৰ হানিয়েই অধিক হয়। কিন্তু আপোনাৰ ক্ষেত্ৰত ই বিপৰীত—এই কথাখিনি মনত ভালদৰে বিচাৰ কৰক।

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा संप्रहस्य त्रिलोचनः । यथोचितं च मधुरमुवाच दानवेश्वरम्

সনৎকুমাৰে ক’লে—এই বাক্য শুনি ত্ৰিনয়ন (শিৱ) মৃদু হাঁহিলে, তাৰ পিছত সময়োচিত আৰু মধুৰ বাক্যৰে দানৱেশ্বৰক ক’লে।

Verse 40

महेश उवाच । वयं भक्तपराधीना न स्वतंत्राः कदापि हि । तदिच्छया तत्कर्माणो न कस्यापि च पक्षिणः

মহেশে ক’লে—আমি ভক্তৰ অধীন; আমি কেতিয়াও স্বতন্ত্ৰ নহয়। তেওঁলোকৰ ইচ্ছাৰে মই কৰ্ম কৰোঁ; কাৰো পক্ষপাত নকৰোঁ।

Verse 41

पुरा विधिप्रार्थनया युद्धमादौ हरेरपि । मधुकैटभयोर्देत्यवरयोः प्रलयार्णवे

প্ৰাচীন কালত, প্ৰলয়-সমুদ্ৰত মধু আৰু কৈটভ নামৰ শ্ৰেষ্ঠ দানৱদ্বয়ৰ বিৰুদ্ধে, বিধি (ব্ৰহ্মা)ৰ প্ৰাৰ্থনাত, আদিতে হৰি (বিষ্ণু)ও যুঁজত প্ৰবৃত্ত হৈছিল।

Verse 42

देवप्रार्थनया तेन हिरण्यकशिपोः पुरा । प्रह्रादार्थं वधोऽकारि भक्तानां हितकारिणा

পূৰ্বকালত দেৱতাসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত, ভক্তহিতকাৰী সেই প্ৰভুৱে প্ৰহ্লাদৰ ৰক্ষাৰ্থে হিৰণ্যকশিপুক বধ কৰালে।

Verse 43

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं ततः । देवप्रार्थनयाकारि मयापि च पुरा श्रुतम्

ত্ৰিপুৰৰ সৈতে যুদ্ধ হৈছিল; তাৰ পাছত তেওঁলোকক ভস্ম কৰি দিয়া কথাও দেৱতাসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত সম্পন্ন হৈছিল—এই কথাও মই প্ৰাচীন পৰম্পৰাৰ পৰা শুনিছোঁ।

Verse 44

सर्वेश्वर्यास्सर्वमातुर्देवप्रार्थनया पुरा । आसीच्छुंभादिभिर्युद्धं वधस्तेषां तया कृतः

পূৰ্বকালে দেৱতাসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত সৰ্বেশ্বৰী সৰ্বমাতা শুম্ভ আদি সৈতে যুঁজত প্ৰবৃত্ত হ’ল; আৰু তেঁৱেই তেওঁলোকৰ বিনাশ কৰিলে।

Verse 45

अद्यापि त्रिदशास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः । स सदेवो हरिर्मां च देवश्शरणमागतः

আজিও সকলো দেৱতা ব্ৰহ্মাৰ শৰণলৈ গৈছে; আৰু সেই হৰি (বিষ্ণু)ও দেৱসকলসহ মোৰ শৰণলৈ আহিছে।

Verse 46

हरिब्रह्मादिकानां च प्रार्थनावशतोप्यहम् । सुराणामीश्वरो दूत युद्धार्थमगमं खलु

হৰি, ব্ৰহ্মা আদি দেৱৰ প্ৰাৰ্থনাত প্ৰেৰিত হৈ, মই—সুৰসকলৰ ঈশ্বৰ হৈও—যুদ্ধাৰ্থে দূত ৰূপে গৈছিলোঁ।

Verse 47

पार्षदप्रवरस्त्वं हि कृष्णस्य च महात्मनः । ये ये हताश्च दैतेया नहि केपि त्वया समाः

তুমি নিশ্চয় মহাত্মা কৃষ্ণৰ পাৰ্ষদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ। যিসকল দৈত্য নিহত হৈছে, পৰাক্ৰমত তোমাৰ সমান কোনো নাই।

Verse 48

का लज्जा महती राजन् मम युद्धे त्वया सह । देवकार्यार्थमीशोहं विनयेन च प्रेषितः

হে ৰাজন, তোমাৰ সৈতে যুঁজত মোৰ কিহৰ মহালাজ্জা? দেৱকাৰ্যৰ বাবে মই—ঈশ্বৰ হৈও—বিনয়েৰে প্ৰেৰিত হৈছোঁ।

Verse 49

गच्छ त्वं शंखचूडे वै कथनीयं च मे वचः । स च युक्तं करोत्वत्र सुरकार्यं करोम्यहम्

তুমি নিশ্চয় শঙ্খচূড়ৰ ওচৰলৈ গৈ মোৰ বাক্য জনাবা। সি এই বিষয়ত যথাযথভাৱে কৰিব; মই ইয়াত দেৱকাৰ্য সম্পন্ন কৰিম।

Verse 50

इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र विरराम महेश्वरः । उत्तस्थौ शंखचूडस्य दूतोऽगच्छत्तदंतिकम्

এইদৰে কৈ তাতে মহেশ্বৰ শংকৰ বিৰাম ল’লে। তেতিয়া শঙ্খচূড়ৰ দূত উঠি তাৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল।