गणेशविवाहोत्सवः तथा सिद्धि-बुद्धि-सन्तानवर्णनम् | Gaṇeśa’s Wedding Festival and the Progeny of Siddhi & Buddhi

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र विश्वरूपः प्रजापतिः । तदुद्योगं संविचार्य सुखमाप प्रसन्नधीः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—সেই অন্তৰত তাত প্ৰজাপতি বিশ্বৰূপে সেই উদ্যোগটো ভালদৰে বিবেচনা কৰিলে। প্ৰসন্ন আৰু নিৰ্মলচিত্ত হৈ তেওঁ সুখ আৰু শান্তি লাভ কৰিলে।

Verse 2

विश्वरूपप्रजेशस्य दिव्यरूपे सुते उभे । सिद्धिबुद्धिरिति ख्याते शुभे सर्वांगशोभने

প্ৰজাপতি বিশ্বৰূপৰ ঘৰত দিৱ্যৰূপা দুগৰাকী কন্যা জন্মিল। তেওঁলোক ‘সিদ্ধি’ আৰু ‘বুদ্ধি’ নামে খ্যাত—উভয়েই শুভ, সৰ্বাঙ্গে শোভাময়।

Verse 3

ताभ्यां चैव गणेशस्य गिरिजा शंकरः प्रभू । महोत्सवं विवाहं च कारयामासतुर्मुदा

তাৰপাছত তেওঁলোকৰ সৈতে গিৰিজা আৰু প্ৰভু শংকৰে আনন্দে গণেশৰ মহোৎসৱ আৰু বিবাহ-অনুষ্ঠান—দুয়োটাই—সম্পন্ন কৰালে।

Verse 4

समाप्तोयं रुद्रसंहितान्तर्गतः कुमारखण्डश्चतुर्थः

এইদৰে ৰুদ্ৰসংহিতাৰ অন্তৰ্গত চতুৰ্থ খণ্ড ‘কুমাৰখণ্ড’ সমাপ্ত হ’ল।

Verse 5

तथा च विश्वकर्माऽसौ विवाहं कृतवांस्तथा । तथा च ऋषयो देवा लेभिरे परमां मुदम्

তেতিয়া বিশ্বকৰ্মায়ো বিধিপূৰ্বক বিবাহ-কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে। তাৰ পাছত ঋষিসকল আৰু দেৱসকল পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।

Verse 6

गणेशोपि तदा ताभ्यां सुखं चैवाप्तिचिंतकम् । प्राप्तवांश्च मुने तत्तु वर्णितुं नैव शक्यते

তেতিয়া গণেশেও সেই দুয়োৰে দ্বাৰা প্ৰাপ্তিৰ চিন্তা দূৰ কৰা সুখ আৰু পূৰ্ণতা লাভ কৰিলে। হে মুনি, সেই অনুভৱ বাক্যত বৰ্ণনাতীত।

Verse 7

कियता चैव कालेन गणेशस्य महात्मनः । द्वयोः पत्न्योश्च द्वौ दिव्यौ तस्य पुत्रौ बभूवतुः

কিছু সময় অতিবাহিত হোৱাৰ পাছত মহাত্মা গণেশৰ দুয়ো পত্নীৰ পৰা দুজন দিৱ্য, তেজস্বী পুত্ৰ জন্মিল।

Verse 8

सिद्धेर्गणेशपत्न्यास्तु क्षेमनामा सुतोऽभवत् । बुद्धेर्लाभाभिधः पुत्रो ह्यासीत्परभशोभनः

গণেশভগৱানৰ পত্নী সিদ্ধিৰ পৰা ‘ক্ষেম’ নামৰ পুত্ৰ জন্মিল। আৰু বুদ্ধিৰ পৰা ‘লাভ’ নামৰ পুত্ৰ হ’ল, যি ৰূপ-সৌভাগ্যত অতিশয় দীপ্তিমান।

Verse 9

एवं सुखमचिंत्यं व भुंजाने हि गणेश्वरे । आजगाम द्वितीयश्च क्रांत्वा पृथ्वीं सुतस्तदा

এইদৰে গণেশ্বৰ যেতিয়া সেই অচিন্ত্য সুখ ভোগ কৰি আছিল, তেতিয়া দ্বিতীয় পুত্ৰে পৃথিৱী পৰিক্ৰমা কৰি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 10

तावश्च नारदेनैव प्राप्तो गेहे महात्मना । यथार्थं वच्मि नोऽसत्यं न छलेन न मत्सरात्

তেতিয়া মহাত্মা নাৰদেই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ আহি উপস্থিত হ’ল। মই যি কওঁ সেয়া যথাৰ্থ—মিছা নহয়, না ছলৰ পৰা, না ঈৰ্ষাৰ পৰা।

Verse 11

पितृभ्यां तु कृतं यच्च शिवया शंकरेण ते । तन्न कुर्य्यात्परो लोके सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्

তোমালোকৰ পিতৃ-মাতৃ—শিৱ আৰু শংকৰ—যি কৰিছে, তেনে কাম জগতত আন কোনেও কৰিব নোৱাৰে। ই সত্য; মই সত্য-সত্য কৈছোঁ।

Verse 12

निष्कास्य त्वां कुक्रमणं मिषमुत्पाद्य यत्नतः । गणेशस्य वरोकारि विवाहः परशोभनः

তোমাক বাহিৰলৈ পঠাই, কুকৰ্মৰ সুযোগ নাথাকিবলৈ, যত্নেৰে এটা নিমিত্ত ৰচনা কৰা হ’ল। হে বৰদা! তাৰ পাছত গণেশৰ পৰম মঙ্গলময় আৰু অতিশয় শোভন বিবাহ সম্পন্ন কৰা হ’ল।

Verse 13

गणेशस्य कृतोद्वाहो लब्धवांस्स्त्रीद्वयं मुदा । विश्वरूपप्रजेशस्य कन्यारत्नं महोत्तमम्

এইদৰে গণেশৰ বিবাহ বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন হ’ল। আনন্দে তেওঁ দুগৰাকী পত্নী লাভ কৰিলে—বিশ্বৰূপ প্ৰজাপতিৰ সেই পৰম উৎকৃষ্ট, ৰত্নসম কন্যাদ্বয়।

Verse 14

पुत्रद्वयं ललाभासौ द्वयोः पत्न्योश्शुभांगयोः । सिद्धे क्षेमं तथा बुद्धेर्लाभं सर्वं सुखप्रदम्

তেওঁৰ দুগৰাকী শুভাঙ্গিনী পত্নীৰ পৰা তেওঁ দুজন পুত্ৰ লাভ কৰিলে—সিদ্ধ, ক্ষেম আৰু বুদ্ধেৰলাভ—যিসকলে মঙ্গল, ৰক্ষা আৰু সকলো সুখ প্ৰদান কৰে।

Verse 15

पत्न्योर्द्वयोर्गणेशोऽसौ लब्ध्वा पुत्रद्वयं शुभम् । मातापित्रोर्मतेनैव सुखं भुंक्ते निरंतरम्

সেই গণেশে দুগৰাকী পত্নীৰ পৰা দুজন শুভ পুত্ৰ লাভ কৰি, মাতাপিতাৰ মত আৰু ইচ্ছা অনুসৰিয়েই নিৰন্তৰ সুখ ভোগ কৰে।

Verse 16

भवता पृथिवी क्रांता ससमुद्रा सकानना । तच्छलाज्ञावशात्तात तस्य जातं फलं त्विदम्

হে প্ৰিয় পুত্ৰ! তুমি সমুদ্ৰ আৰু অৰণ্যসহ পৃথিৱী পৰিভ্ৰমণ কৰিছা; কিন্তু সেয়া সেই (দিব্য) আজ্ঞা আৰু কৌশলৰ বশত ঘটিছে—ইয়েই তাৰ ফল।

Verse 17

पितृभ्यां क्रियतास्मैवच्छलं तात विचार्यताम् । स्वस्वामिभ्यां विशेषेण ह्यन्यः किन्न करोति वै

সেয়ে, হে পুত্ৰ! তাৰ মাতাপিতাৰ দ্বাৰাই এই ছল-যুক্তি ভাৱি কাৰ্যকৰ কৰা হওক—ভালদৰে বিবেচনা কৰা। নিজৰ স্বামী আৰু নিজৰ উদ্দেশ্যৰ বাবে আন এজনে কি নকৰে?

Verse 18

असम्यक्च कृतं ताभ्यां त्वत्पितृभ्यां हि कर्म ह । विचार्यतां त्वयाऽपीह मच्चित्ते न शुभं मतम्

নিশ্চয় তোমাৰ পিতৃ-মাতৃয়ে কৰা কৰ্মটো যথাযথ নহ’ল। তুমিও ইয়াত সেই বিষয়ে বিচাৰ কৰা; মোৰ চিত্তত ই শুভ বুলি নালাগে।

Verse 19

दद्याद्यदि गरं माता विक्रीणीयात्पिता यदि । राजा हरति सर्वस्वं कस्मै किं च ब्रवीतु वै

যদি মায়ে বিষ দিয়ে দিয়ে, যদি পিতাই নিজৰ সন্তানক বিক্ৰী কৰে, আৰু যদি ৰজাই সৰ্বস্ব হৰণ কৰে—তেন্তে কাক, আৰু কি, সঁচাকৈ ক’ব বা আবেদন কৰিব পাৰি?

Verse 20

येनैवेदं कृतं स्याद्वै कर्मानर्थकरं परम् । शांतिकामस्सुधीस्तात तन्मुखं न विलोकयेत्

যিয়ে এই পৰম অনৰ্থকাৰী কৰ্ম কৰিছে—হে প্ৰিয়—শান্তি কামনা কৰা সুবুদ্ধিমান জনে তাৰ মুখলৈও নাচাব।

Verse 21

इति नीतिः श्रुतौ प्रोक्ता स्मृतौ शास्त्रेषु सर्वतः । निवेदिता च सा तेऽद्य यथेच्छसि तथा कुरु

এইদৰে নীতিধৰ্ম শ্ৰুতিত কোৱা হৈছে, স্মৃতিত আৰু সকলো শাস্ত্ৰত সৰ্বত্ৰ। আজি মই সেয়া তোমাক জনালোঁ; এতিয়া তোমাৰ ইচ্ছামতে কৰা।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा नारद त्वं तु महेश्वरमनोगतिः । तस्मै तथा कुमाराय वाक्यं मौनमुपागतः

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে নাৰদ! এইদৰে কৈ, মহেশ্বৰত লীন মন লৈ তুমি সেই কুমাৰৰ ওচৰত আৰু কোনো বাক্য উচ্চাৰণ নকৰিলা; তুমি মৌন হ’লা।

Verse 23

स्कन्दोऽपि पितरं नत्वा कोपाग्निज्वलितस्तदा । जगाम पर्वतं क्रौंचं पितृभ्यां वारितोऽपि सन्

স্কন্দেও পিতাক প্ৰণাম কৰি তেতিয়া ক্ৰোধাগ্নিত জ্বলি উঠিল। পিতৃ-মাতৃ দুয়োয়ে বাধা দিলেও সি ক্ৰৌঞ্চ পৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 24

वारणे च कृते त्वद्य गम्यते च कथं त्वया । इत्येवं च निषिद्धोपि प्रोच्य नेति जगाम सः

“আজি তোমাক বাধা দিয়া হৈছে, তথাপি তুমি কেনেকৈ যাব খুজিছা?”—এইদৰে নিষেধ কৰিলেও সি “নাই” বুলি কৈ গ’ল।

Verse 25

न स्थातव्यं मया तातौ क्षणमप्यत्र किंचन । यद्येवं कपटं प्रीतिमपहाय कृतं मयि

হে প্ৰিয় পিতৃসকল! মোৰ ইয়াত এক মুহূৰ্তও থাকিব নালাগে। যদি সত্য স্নেহ ত্যাগ কৰি মোৰ প্ৰতি এনেকুৱা কপট কৰা হয়, তেন্তে ইয়াত থকা উচিত নহয়।

Verse 26

एवमुक्त्वा गतस्तत्र मुने सोऽद्यापि वर्तते । दर्शनेनैव सर्वेषां लोकानां पापहारकः

এনেকৈ কৈ, হে মুনি, তেওঁ তাত গ’ল আৰু আজিও তাতেই বিরাজমান; যিজনে কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই সকলো লোকৰ জনৰ পাপ হৰণ কৰে।

Verse 27

तद्दिनं हि समारभ्य कार्तिकेयस्य तस्य वै । शिवपुत्रस्य देवर्षे कुमारत्वं प्रतिष्ठितम्

হে দেবর্ষি! সেই দিনৰ পৰাই সেই কাৰ্ত্তিকেয়—শিৱপুত্ৰ—ৰ ‘কুমাৰ’ (চিৰযৌৱন) অৱস্থা দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 28

तन्नाम शुभदं लोके प्रसिद्धं भुवनत्रये । सर्वपापहरं पुण्यं ब्रह्मचर्यप्रदं परम्

সেই নাম জগতত মঙ্গলদায়ক আৰু ত্ৰিভুবনত প্ৰসিদ্ধ; ই পবিত্ৰ, পৰম পুণ্যদায়ক, সৰ্বপাপহৰ আৰু শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰহ্মচৰ্য প্ৰদানকাৰী।

Verse 29

कार्तिक्यां च सदा देवा ऋषयश्च सतीर्थकाः । दर्शनार्थं कुमारस्य गच्छंति च मुनीश्वराः

কাৰ্ত্তিকী উপলক্ষে দেৱসকল আৰু ঋষিসকল—তীৰ্থসহ—সদায় কুমাৰ (স্কন্দ)ৰ দৰ্শনৰ বাবে যায়; মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলেও তেওঁৰ দৰ্শনলৈ গমন কৰে।

Verse 30

कार्तिक्यां कृत्तिकासंगे कुर्याद्यः स्वामिदर्शनम् । तस्य पापं दहेत्सर्वं चित्तेप्सित फलं लभेत्

কাৰ্ত্তিকীত কৃত্তিকাসকলৰ শুভ সংযোগত যিয়ে স্বামী (শিৱ)ৰ দৰ্শন কৰে, তাৰ সকলো পাপ দগ্ধ হয় আৰু সি হৃদয়-ইচ্ছিত ফল লাভ কৰে।

Verse 31

उमापि दुःखमापन्ना स्कन्दस्य विरहे सति । उवाच स्वामिनं दीना तत्र गच्छ मया प्रभो

স্কন্দৰ বিৰহত উমাদেৱীও দুখত পৰিল। দীন হৈ তেওঁ স্বামীৰ আগত ক’লে— “হে প্ৰভু, মোৰ সৈতে তাত যাওক।”

Verse 32

तत्सुखार्थं स्वयं शंभुर्गतस्स्वांशेन पर्वते । मल्लिकार्जुननामासीज्ज्योतिर्लिङ्गं सुखावहम्

সেই ভক্তৰ সুখৰ বাবে স্বয়ং শম্ভু নিজৰ অংশৰে সেই পৰ্বতলৈ গৈছিল আৰু তাত তেওঁ সুখদায়ক 'মল্লিকাৰ্জুন' নামৰ জ্যোতিৰ্লিংগ হৈ পৰিছিল।

Verse 33

अद्यापि दृश्यते तत्र शिवया सहितश्शिवः । सर्वेषां निजभक्तानां कामपूरस्सतां गतिः

আজিও তাত শিৱা (পাৰ্বতী) সহিত ভগৱান শিৱ দৰ্শনীয়। তেওঁ নিজ ভক্তসকলৰ সকলো কামনা পূৰণকাৰী আৰু সৎজনৰ পৰম আশ্ৰয় তথা পৰম গতি।

Verse 34

तमागतं स विज्ञाय कुमारस्सशिवं शिवम् । स विरज्य ततोऽन्यत्र गंतुमासीत्समुत्सुकः

শিৱগণসহ ভগৱান শিৱ আগমন কৰিছে বুলি জানি দিৱ্য কুমাৰে অন্তৰে সকলোতকৈ বৈৰাগ্য লাভ কৰিলে আৰু অন্য ঠাইলৈ যাবলৈ উৎসুক হৈ সাজু হ’ল।

Verse 35

देवैश्च मुनिभिश्चैव प्रार्थितस्सोपि दूरतः । योजनत्रयमुत्सृज्य स्थितः स्थाने च कार्तिकः

দেৱতা আৰু মুনিসকলে দূৰৰ পৰা প্ৰাৰ্থনা কৰিলেও কাৰ্ত্তিকেয় দূৰতে থাকিল। তিন যোজন দূৰত্ব ৰাখি তেওঁ নিজৰ স্থানত দৃঢ়ভাৱে স্থিত থাকিল।

Verse 36

पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणि पर्वणि । दर्शनार्थं कुमारस्य तस्य नारद गच्छतः

হে নাৰদ, পুত্ৰস্নেহে ব্যাকুল সেই দুজন—শিৱ আৰু (পাৰ্বতী)—প্ৰত্যেক পবিত্ৰ পৰ্বত পুনঃপুনঃ সেই কুমাৰৰ দৰ্শনৰ বাবে গৈছিল।

Verse 37

अमावास्यादिने शंभुः स्वयं गच्छति तत्र ह । पूर्णमासी दिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्

অমাৱস্যাৰ দিন শম্ভু স্বয়ং নিশ্চয় তাত যায়; আৰু পূৰ্ণিমাৰ দিন পাৰ্বতীও ধ্ৰুৱভাৱে তাত যায়।

Verse 38

यद्यत्तस्य च वृत्तांतं भवत्पृष्टं मुनीश्वर । कार्तिकस्य गणेशस्य परमं कथितं मया

হে মুনীশ্বৰ, আপুনি তেওঁৰ যি যি বৃত্তান্ত সুধিছিল—কাৰ্ত্তিকেয় আৰু গণেশৰ পৰম আৰু সাৰভূত বৃত্তান্ত মই আপোনাক কৈ দিলোঁ।

Verse 39

एतच्छ्रुत्वा नरो धीमान् सर्वपापैः प्रमुच्यते । शोभनां लभते कामानीप्सितान्सकलान्सदा

ইয়াক শুনিলে জ্ঞানী নৰ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। সি সদায় মঙ্গল লাভ কৰে আৰু সকলো ইচ্ছিত কামনা পায়।

Verse 40

यः पठेत्पाठयेद्वापि शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

যিয়ে ইয়াক পঢ়ে, পঢ়োৱায়, শুনে বা শুনোৱায়—সি সকলো কামনা লাভ কৰে; ইয়াত আৰু বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।

Verse 41

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यो धन समृद्धस्स्याच्छूद्रस्सत्समतामियात्

ইয়াত বৰ্ণিত শিৱ-সম্বন্ধীয় পুণ্যৰ ফলত ব্ৰাহ্মণ ব্ৰহ্মতেজে দীপ্তিমান হয়, ক্ষত্ৰিয় বিজয়ী হয়। বৈশ্য ধন-সমৃদ্ধি লাভ কৰে আৰু শূদ্ৰ সজ্জনৰ সমান মহৎ সমতা প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 42

रोगी रोगात्प्रमुच्येत भयान्मुच्येत भीतियुक् । भूतप्रेतादिबाधाभ्यः पीडितो न भवेन्नरः

ৰোগী ৰোগৰ পৰা মুক্ত হয়, আৰু ভয়াক্ৰান্ত ব্যক্তি ভয়ৰ পৰা মুক্তি পায়। ভূত-প্ৰেত আদি বাধাত পীড়িত মানুহ পুনৰ কষ্টত নাথাকে।

Verse 43

एतदाख्यानमनघं यशस्यं सुखवर्द्धनम् । आयुष्यं स्वर्ग्यमतुलं पुत्रपौत्रादिकारकम्

এই নিষ্কলুষ পবিত্ৰ আখ্যান যশ দান কৰে আৰু সুখ বৃদ্ধি কৰে। ই আয়ু বঢ়ায়, অতুল স্বৰ্গীয় পুণ্য দিয়ে, পুত্ৰ-পৌত্ৰ আদি লাভৰ কাৰণ হয়।

Verse 44

अपवर्गप्रदं चापि शिवज्ञानप्रदं परम् । शिवाशिवप्रीतिकरं शिवभक्तिविवर्द्धनम्

ই অপবৰ্গ (মোক্ষ) দান কৰে আৰু পৰম শিৱজ্ঞান প্ৰদান কৰে। ই শিৱ আৰু তেওঁৰ শুভ ভক্তসকলক প্ৰীতিকৰ, আৰু শিৱভক্তি বৃদ্ধি কৰে।

Verse 45

श्रवणीयं सदा भक्तैर्निःकामैश्च मुमुक्षुभिः । शिवाद्वैतप्रदं चैतत्सदाशिवमयं शिवम्

ভক্তসকলে—নিষ্কাম জন আৰু মুমুক্ষুসকলে—ইয়াক সদায় শ্ৰৱণ কৰা উচিত। কিয়নো ই শিৱাদ্বৈত বোধ দান কৰে; ই নিজেই সদাশিৱময়, মঙ্গলময় শিৱস্বরূপ।