गणेशोत्पत्ति-प्रसङ्गः / Episode on the Origin of Gaṇeśa (Śvetakalpa Account)

Verse 1

सूत उवाच । तारकारेरिति श्रुत्वा वृत्तमद्भुतमुत्तमम् । नारदस्सुप्रसन्नोथ पप्रच्छ प्रीतितो विधिम्

সূত ক’লে—তাৰকাৰ শত্রু (স্কন্দ) সম্পৰ্কীয় সেই অতি আশ্চৰ্য আৰু উত্তম বৃত্তান্ত শুনি নাৰদ অতি প্ৰসন্ন হ’ল; ভক্তিৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁ তেতিয়া বিধি (পূজা‑ব্ৰতৰ পদ্ধতি) সুধিলে।

Verse 2

नारद उवाच । देवदेव प्रजानाथ शिवज्ञाननिधे मया । श्रुतं कार्तिकसद्वृत्तममृतादपि चोत्तमम्

নাৰদ ক’লে—হে দেবদেৱ, হে প্ৰজানাথ, হে শিৱজ্ঞান-নিধি! মই কাৰ্ত্তিকেয়ৰ সদ্বৃত্তান্ত শুনিছোঁ; সেয়া অমৃততকৈও অধিক উত্তম।

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामि गाणेशं वृत्तमुत्तमम् । तज्जन्मचरितं दिव्यं सर्वमंगलमंगलम्

এতিয়া মই গণেশ-সম্পৰ্কীয় সৰ্বোত্তম বৃত্তান্ত শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ—তাঁৰ দিব্য জন্ম-চৰিত, যি সকলো মঙ্গলৰ মাজতো পৰম মঙ্গল।

Verse 4

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य महामुने । प्रसन्नमानसो ब्रह्मा प्रत्युवाच शिवं स्मरन्

সূতে ক’লে—মহামুনি নাৰদৰ এই বাক্য শুনি, মন প্ৰসন্ন হোৱা ব্ৰহ্মাই ভগৱান শিৱক স্মৰণ কৰি উত্তৰ দিলে।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । कल्पभेदाद्गणेशस्य जनिः प्रोक्ता विधेः परात् । शनिदृष्टं शिरश्छिन्नं संचितं गजमाननम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে—কল্পভেদৰ কাৰণে গণেশৰ জন্মকথা সাধাৰণ বিধিৰ অতীত হৈ নানা ধৰণে কোৱা হৈছে। শনিৰ দৃষ্টিত শিৰচ্ছেদ হ’ল; তাৰ পাছত গজমুখ ৰূপ সংযোজিত কৰা হ’ল।

Verse 6

इदानीं श्वेतकल्पोक्ता गणेशोत्पत्तिरुच्यते । यत्र च्छिन्नं शिरस्तस्य शिवेन च कृपालुना

এতিয়া শ্বেতকল্পত কোৱা গণেশ-উৎপত্তিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে—য’ত কৃপালু ভগৱান শিৱে তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰিলে, আৰু পাছত অনুগ্ৰহ কৰি পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 7

संदेहो नात्र कर्तव्यः शंकरस्सूतिकृन्मुने । स हि सर्वाधिपः शंभुर्निर्गुणस्सगुणो ऽपि हि

হে মুনি, ইয়াত সন্দেহ নকৰিবা; শংকৰ স্বয়ং জন্মৰ কাৰণ হ’ল। সেই শম্ভুৱেই সৰ্বাধিপতি—নিৰ্গুণো, আৰু কৃপাৰ বশত সগুণ ৰূপেও প্ৰকাশিত।

Verse 8

तल्लीलयाखिलं विश्वं सृज्यते पाल्यते तथा । विनाश्यते मुनिश्रेष्ठ प्रस्तुतं शृणु चादरात्

তেওঁৰ লীলাৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ বিশ্ব সৃষ্টি হয়, পালন হয় আৰু শেষত লয়ো হয়। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এতিয়া উপস্থাপিত কথাখিনি আদৰেৰে শুনক।

Verse 9

उद्वाहिते शिवे चात्र कैलासं च गते सति । कियता चैव कालेन जातो गणपतेर्भवः

শিৱৰ বিধিপূৰ্বক বিবাহ সম্পন্ন হৈ কৈলাসলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত, কিমান সময়ৰ পাছত গণপতিৰ আবিৰ্ভাৱ (জন্ম) হৈছিল?

Verse 10

एकस्मिन्नेव काले च जया च विजया सखी । पार्वत्या च मिलित्वा वै विचारे तत्पराभवत्

সেই সময়তে জয়া আৰু বিজয়া সখীয়ে পাৰ্বতীৰ সৈতে মিলি, কি কৰা উচিত সেই বিষয়ে গভীৰ চিন্তাত তৎপৰ হ’ল।

Verse 11

रुद्रस्य च गणास्सर्वे शिवस्याज्ञापरायणाः । ते सर्वेप्यस्मदीयाश्च नन्दिभृंगिपुरस्सराः

ৰুদ্ৰৰ সকলো গণ শিৱৰ আজ্ঞা পালন কৰিবলৈ সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ। তেওঁলোক সকলোৱে আমাৰ পক্ষতো আছে—তেওঁলোকৰ মাজত নন্দী আৰু ভৃঙ্গী অগ্ৰগণ্য।

Verse 12

प्रमथास्ते ह्यसंख्याता अस्मदीयो न कश्चन । द्वारि तिष्ठन्ति ते सर्वे शंकराज्ञापरायणाः

সেই প্ৰমথসকল নিশ্চয় অগণিত; তেওঁলোকৰ মাজত কোনো এজনো আমাৰ নহয়। তেওঁলোক সকলোৱে দুৱাৰত থিয় হৈ শংকৰৰ আজ্ঞা পালন কৰিবলৈ সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ।

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे गणेशोत्पत्तिवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰীশিৱ মহাপুৰাণৰ দ্বিতীয় ৰুদ্ৰসংহিতাৰ চতুৰ্থ কুমাৰখণ্ডত ‘গণেশোৎপত্তি-বৰ্ণন’ নামৰ ত্ৰয়োদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वती देवी सखीभ्यां सुन्दरं वचः । हितं मेने तदा तच्च कर्तुं स्माप्यध्यवस्यति

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ দেৱী পাৰ্বতীয়ে নিজৰ দুজনী সখীক মধুৰ আৰু মনোহৰ বাক্য ক’লে। তাক হিতকৰ বুলি জানি, সেয়া কৰিবলৈ দৃঢ় সংকল্প কৰিলে।

Verse 15

ततः कदाचिन्मज्जत्यां पार्वत्यां वै सदाशिवः । नंदिनं परिभर्त्स्याथ ह्याजगाम गृहांतरम्

তাৰ পাছত এবাৰ, পাৰ্বতী স্নান কৰি থাকোঁতে, সদাশিৱে নন্দীক তিৰস্কাৰ কৰি সেই ঠাই এৰি ভিতৰৰ আন এটা কক্ষলৈ গ’ল।

Verse 16

आयांतं शंकरं दृष्ट्वाऽसमये जगदंबिका । उत्तस्थौ मज्जती सा वै लज्जिता सुन्दरी तदा

অসময়ত শংকৰক আহি থকা দেখি, স্নান কৰি থকা জগদম্বিকাই তৎক্ষণাৎ উঠি থিয় হ’ল; সেই সুন্দৰী দেৱী তেতিয়াই লজ্জিত হ’ল।

Verse 17

तस्मिन्नवसरे देवी कौतुकेनातिसंयुता । तदीयं तद्वचश्चैव हितं मेने सुखावहम्

সেই সময়ত দেৱী অতি কৌতূহলে পৰিপূৰ্ণ হৈ, তেওঁৰ বাক্যক হিতকৰ আৰু সুখদায়ক বুলি মানিলে।

Verse 18

एवं जाते सदा काले कदाचित्पार्वती शिवा । विचिंत्य मनसा चेति परमाया परेश्वरी

এইদৰে সময় গৈ থাকোঁতে, কোনো এক সময়ত শিৱস্বৰূপিণী শুভা পাৰ্বতীয়ে মনতে চিন্তা কৰিলে; কিয়নো তেৱেঁই পৰম মায়া আৰু পৰেশ্বৰী।

Verse 19

मदीयस्सेवकः कश्चिद्भवेच्छुभतरः कृती । मदाज्ञया परं नान्यद्रेखामात्रं चलेदिह

মোৰ কোনো সেৱক অতি শুভ আৰু কৃতী হওক; মোৰ আজ্ঞাৰ বাহিৰে ইয়াত একো—ৰেখামাত্ৰও—নচলিব।

Verse 20

विचार्येति च सा देवी वपुषो मलसंभवम् । पुरुषं निर्ममौ सा तु सर्वलक्षणसंयुतम्

এদৰে চিন্তা কৰি সেই দেৱীয়ে নিজৰ দেহৰ মলৰ পৰা উৎপন্ন এজন পুৰুষ সৃষ্টি কৰিলে; তেওঁ সকলো শুভ লক্ষণেৰে যুক্ত আছিল।

Verse 21

सर्वावयवनिर्द्दोषं सर्वावयव सुन्दरम् । विशालं सर्वशोभाढ्यं महाबलपराक्रमम्

তেওঁ প্ৰতিটো অঙ্গত নিৰ্দোষ, প্ৰতিটো অংশত সুন্দৰ, বিশাল আৰু মহিমাময়, সকলো শোভাৰে ভূষিত আৰু মহাবল-ৱীৰপৰাক্ৰমে সমৃদ্ধ আছিল।

Verse 22

वस्त्राणि च तदा तस्मै दत्त्वा सा विविधानि हि । नानालंकरणं चैव बह्वाशिषमनुत्तमाम्

তেতিয়া তাই তেওঁক নানা ধৰণৰ বস্ত্ৰ দিলে, নানাবিধ অলংকাৰো অৰ্পণ কৰিলে, আৰু প্ৰচুৰ অনুত্তম আশীৰ্বাদ প্ৰদান কৰিলে।

Verse 23

मत्पुत्रस्त्वं मदीयोसि नान्यः कश्चिदिहास्ति मे । एवमुक्तस्य पुरुषो नमस्कृत्य शिवां जगौ

“তুমি মোৰ পুত্ৰ, তুমি মোৰেই; ইয়াত মোৰ আন কোনো নাই।” এইদৰে কোৱা শুনি সেই পুৰুষে প্ৰণাম কৰি শিৱা (পাৰ্বতী)ক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 24

गणेश उवाच । किं कार्यं विद्यते तेद्य करवाणि तवोदितम् । इत्युक्ता सा तदा तेन प्रत्युवाच सुतं शिवा

গণেশে ক’লে: “আজি আপোনাৰ কি কাৰ্য আছে? আপুনি যি ক’ব, মই তেনেকৈ কৰিম।” এইদৰে ক’লে শিৱা (দেৱী) তেতিয়া পুত্ৰক উত্তৰ দিলে।

Verse 25

शिवोवाच । हे तात शृणु मद्वाक्यं द्वारपालो भवाद्य मे । मत्पुत्रस्त्वं मदीयोऽसि नान्यथा कश्चिदस्ति मे

শিৱে ক’লে: “হে প্ৰিয় বালক, মোৰ বাক্য শুনা। আজিৰ পৰা তুমি মোৰ দ্বাৰপাল হওঁ। তুমি মোৰ পুত্ৰ, তুমি মোৰেই; মোৰ বাবে তোমাৰ সমান আন কোনো নাই।”

Verse 26

विना मदाज्ञां मत्पुत्र नैवायान्म द्गृहान्तरम् । कोऽपि क्वापि हठात्तात सत्यमेतन्मयोदितम्

“মোৰ আজ্ঞা নোহোৱাকৈ, মোৰ পুত্ৰ, কোনোেও—ক’ৰ পৰা হ’লেও—জোৰ কৰি মোৰ গৃহৰ অন্তৰ্ভাগত নাযাব। প্ৰিয় বালক, মই কোৱা কথাই সত্য।”

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च ददौ तस्मै यष्टिं चातिदृढां मुने । तदीयं रूपमालोक्य सुन्दरं हर्षमागता

ব্ৰহ্মাই ক’লে—এইদৰে কৈ, হে মুনি, তেওঁ তাক অতি দৃঢ় দণ্ড দিলে। নিজৰেই সুন্দৰ ৰূপ দেখি তাই হৰ্ষেৰে ভৰি উঠিল।

Verse 28

मुखमाचुंब्य सुप्रीत्यालिंग्य तं कृपया सुतम् । स्वद्वारि स्थापयामास यष्टिपाणिं गणाधिपम्

তাৰ মুখত চুম্বন কৰি, অতি স্নেহে আলিঙ্গন কৰি, কৃপাৰে সেই পুত্ৰক—হাতে দণ্ডধাৰী গণাধিপ গণেশক—নিজ দুৱাৰত প্ৰহৰী কৰি স্থাপন কৰিলে।

Verse 29

अथ देवीसुतस्तात गृहद्वारि स्थितो गणः । यष्टिपाणिर्महावीरः पार्वतीहितकाम्यया

তাৰপিছত, হে তাত, দেৱীৰ পুত্ৰ সেই গণ গৃহদ্বাৰত থিয় হৈ ৰ’ল—হাতে দণ্ডধাৰী মহাবীৰ—পাৰ্বতীৰ হিত কামনা কৰি।

Verse 30

स्वद्वारि स्थापयित्वा तं गणेशं स्वसुतं शिवा । स्वयं च मज्जती सा वै संस्थितासीत्सखीयुता

নিজ দুৱাৰত নিজৰ পুত্ৰ গণেশক স্থাপন কৰি, শিৱা (পাৰ্বতী) নিজে স্নান কৰিবলৈ ধৰিলে আৰু সখীসকলৰ সৈতে তাতেই অৱস্থিত থাকিল।

Verse 31

एतस्मिन्नेव काले तु शिवो द्वारि समागतः । कौतुकी मुनिर्शादूल नानालीलाविशारदः

ঠিক সেই সময়তে শিৱ দ্বাৰত উপস্থিত হ’ল—হে মুনিশাৰ্দূল, তেওঁ কৌতুকপ্ৰিয় আৰু নানাবিধ দিব্য লীলাত নিপুণ।

Verse 32

उवाच च शिवेशं तमविज्ञाय गणाधिपः । मातुराज्ञां विना देव गम्यतां न त्वया धुना

শিৱেশ্বৰক চিনিব নোৱাৰি গণাধিপতিয়ে ক’লে—“হে দেৱ! মাতৃৰ আজ্ঞা নোহোৱাকৈ এতিয়া তুমি যাব নালাগে।”

Verse 33

मज्जनार्थं स्थिता माता क्व यासीतो व्रजाधुना । इत्युक्त्वा यष्टिकां तस्य रोधनाय तदाग्रहीत्

স্নানৰ বাবে থিয় হৈ থকা মাতৃয়ে ক’লে—“এতিয়া ক’লৈ যাইছা? এতিয়াই ঘূৰি আহ।” এই বুলি ক’ই তেওঁ তাক ৰোধ কৰিবলৈ তৎক্ষণাৎ এটা সৰু লাঠি ধৰি ল’লে।

Verse 34

तं दृष्ट्वा तु शिवः प्राह कं निषेधसि मूढधीः । मां न जानास्यसद्बुद्धे शिवोहमिति नान्यथा

তাক দেখি ভগৱান শিৱ ক’লে—“হে মূঢ়বুদ্ধি! তই কাক নিষেধ কৰিছ? হে ভ্ৰান্ত বোধৰ জন, তই মোক চিনিব নোৱাৰিছ; মই শিৱ—এইয়াই সত্য, অন্যথা নহয়।”

Verse 35

ताडितस्तेन यष्ट्या हि गणेशेन महेश्वरः । प्रत्युवाच स तं पुत्रं बहुलीलश्च कोपितः

গণেশে সেই দণ্ডে আঘাত কৰাত বহু দিৱ্য লীলাময় মহেশ্বৰ ক্ৰুদ্ধ হৈ পুত্ৰক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 36

शिव उवाच । मुर्खोसि त्वं न जानासि शिवोहं गिरिजापतिः । स्वगृहं यामि रे बाल निषेधसि कथं हि माम्

শিৱে ক’লে—“তুমি মূৰ্খ; তুমি নাজানা যে মই শিৱ, গিৰিজাপতি। মই মোৰ নিজৰ গৃহলৈ যাইছোঁ—হে বালক, তুমি মোক কেনেকৈ নিষেধ কৰিবা?”

Verse 37

इत्युक्त्वा प्रविशंतं तं महेशं गणनायकः । क्रोधं कृत्वा ततो विप्र दंडेनाताडयत्पुनः

এইদৰে কৈ মহেশ যেতিয়া ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ ধৰিলে, তেতিয়া গণনায়ক—হে বিপ্ৰ—ক্ৰোধ কৰি পুনৰ দণ্ডেৰে তেওঁক আঘাত কৰিলে।

Verse 38

ततश्शिवश्च संक्रुद्धो गणानाज्ञापयन्निजान् । को वायं वर्तते किंच क्रियते पश्यतां गणाः

তাৰ পিছত শিৱ ক্ৰুদ্ধ হৈ নিজৰ গণসকলক আদেশ দিলে—“ইয়াত এনেদৰে আচৰণ কৰা এইজন কোন? কি কৰা হৈছে? হে গণসকল, চাও আৰু তৎক্ষণাৎ জানি ক’ব।”

Verse 39

इत्युक्त्वा तु शिवस्तत्र स्थितः क्रुद्धो गृहाद्बहिः । भवाचाररतस्स्वामी बह्वद्भुतसुलीलकः

এইদৰে কৈ শিৱ তাত গৃহৰ বাহিৰত ক্ৰুদ্ধ হৈ থিয় হৈ ৰ’ল—ভৱাচাৰত ৰত স্বামী, যাঁৰ বহু অদ্ভুত আৰু বিস্ময়কৰ লীলা আছে।