Sarga 31
मायाशिरोप्रदर्शनम् (The Display of the Illusory Head of Rāma)
युद्धकाण्ड
সৰ্গ ৩১ ৰ আৰম্ভণিতে লংকাৰ চোৰাংচোৱাই ৰাৱণক খবৰ দিয়ে যে ৰামৰ বিশাল সেনাবাহিনী সুৱেল পৰ্বতত অৱস্থান গ্ৰহণ কৰিছে। বিচলিত হৈ ৰাৱণে পোনপটীয়া যুদ্ধৰ পৰিৱৰ্তে মায়াৰ আশ্ৰয় ল’বলৈ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ মায়াবী ৰাক্ষস বিদ্যুজ্জিহ্বাক মাতি পঠিয়ায় আৰু ৰামৰ এটা মায়া-মুণ্ড (নকল মূৰ) আৰু ধনু নিৰ্মাণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। তাৰ পিছত ৰাৱণ অশোক বনলৈ যায়, য’ত সীতাই শিৰ নত কৰি কেৱল শ্ৰীৰামৰ চিন্তাত মগ্ন হৈ আছিল। ৰাৱণে তেওঁক মিছাকৈ কয় যে প্ৰহস্তৰ নেতৃত্বত হোৱা নিশাৰ আক্ৰমণত ৰাম আৰু বানৰ সেনাসকল নিহত হৈছে। সীতাৰ মনোবল ভঙাৰ উদ্দেশ্যে, ৰাৱণে সেই কটা মুণ্ড আৰু ধনু তেওঁৰ সন্মুখত প্ৰদৰ্শন কৰে। এই অধ্যায়ত ৰাৱণৰ প্ৰতাৰণা আৰু সীতাৰ গভীৰ পতিভক্তিৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्काधिपतयेचराः ।सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टंप्रत्यवेदयन् ।।।।
তাৰ পাছত চৰে লংকাৰ অধিপতিক জনালে যে অক্ষোভ্য বলেৰে সমন্বিত ৰাঘৱে সুৱেল পৰ্বতৰ ওপৰত সেনাসহ অৱস্থান গ্ৰহণ কৰিছে।
Verse 2
चाराणांरावणश्श्रुत्वाप्राप्तंरामंमहाबलम् ।जातोद्वेगोऽभवत्किञ्चित्सचिवानिदमब्रवीत् ।।।।
চৰসকলৰ পৰা মহাবলী শ্ৰীৰাম আহি পোৱা বুলি শুনি, ৰাৱণ কিছু উদ্বিগ্ন হ’ল; তাৰ পাছত সি নিজৰ সচিবসকলক এই কথা ক’লে।
Verse 3
मन्त्रिणश्शीघ्रमायान्तुसर्वेवैसुसमाहिताः ।अयंनोमन्त्रकालोहिसम्प्रप्ताइतिराक्षसाः ।।।।
‘সকলো মন্ত্ৰী শীঘ্ৰে আহক, সকলোৱে সুসমাহিত চিত্তে থাকক; আমাৰ বাবে মন্ত্ৰ-আলোচনাৰ সময় আহি পৰিছে’—এইদৰে ৰাক্ষসসকলে ক’লে।
Verse 4
तस्यतद्वचनंश्रुत्वामन्त्रिणोऽभ्यागमन् द्रुतम् ।ततस्समन्त्रयामासराक्षसैस्सचिवैस्सह ।।।।
তেওঁৰ কথা শুনি মন্ত্ৰীসকল দ্ৰুতগতিতে আহিল; তাৰ পাছত তেওঁ ৰাক্ষস সচিব আৰু পৰামৰ্শদাতাসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰিলে।
Verse 5
मन्त्रयित्वासदुर्धर्षःक्षमंयत्समनन्तरम् ।विसर्जयित्वासचिवान्प्रविवेशस्वमालयम् ।।।।
তাৰ পিছত অদম্য ৰাৱণে পৰৱৰ্তী কৰণীয় কি হ’ব উচিত সেয়া চিন্তা কৰি, সচিবসকলক বিদায় দি নিজৰ প্ৰাসাদত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 6
ततोराक्षसमाहूयविद्युज्जिह्वंमहाबलम् ।मायाविदंमहामायःप्राविशद्यत्रमैथिली ।।।।
তাৰ পিছত মহাবলৱান ৰাক্ষস বিদ্যুজ্জিহ্বক আহ্বান কৰি, মায়াবিদ্যাত নিপুণ মহামায়াৱী ৰাৱণ মৈথিলী থকা ঠাইলৈ গ’ল।
Verse 7
विद्युज्जिह्वंचमायाज्ञमब्रवीद्राक्षसाधिपः ।मोहयिष्यावहेसीतांमाययाजनकात्मजाम् ।।।।
মায়াত নিপুণ বিদ্যুজ্জিহ্বক ৰাক্ষসাধিপে ক’লে: “মায়াৰ কৌশলে আমি জনকনন্দিনী সীতাক মোহিত কৰিম।”
Verse 8
शिरोमायामयंगृह्यराघवस्यनिशाचर: ।त्वंमांसमुतिष्ठस्वमहच्चसशरंधनुः ।।।।
হে নিশাচৰ ৰাক্ষস, ৰাঘৱৰ মায়াময় শিৰ ধৰি, শৰসহিত মহাধনু লৈ মোৰ সন্মুখত উঠি থিয় হ।
Verse 9
एवमुक्तस्तथेत्याहविद्युज्जिह्वोनिशाचरः ।दर्शयामासतांमायांसुप्रयुक्तांसरावणे ।।।।तस्यतुष्टोऽभवद्राजाप्रददौचविभूषणम् ।
এনেদৰে কোৱা হ’লে নিশাচৰ বিদ্যুজ্জিহ্বই ‘তথাস্তु’ বুলি কৈ, সুপ্ৰয়ুক্ত মায়াখন ৰাৱণক দেখুৱালে। তাতে ৰজা সন্তুষ্ট হৈ তাক এক বিভূষণ দান কৰিলে।
Verse 10
अशोकवनिकायांतुसीतादर्शनलालसः ।वैरृतानामधिपतिस्संविवेशमहाबलः ।।।।
সীতাদৰ্শনৰ লালসাৰে মহাবলী নৈঋতাধিপতি অশোকবনিকাত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 11
ततोदीनामदैन्यार्हांददर्शधनदानुजः ।।।।अधोमुखींशोकपरामुपविष्टांमहीतले ।भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवविकांगताम् ।।।।
তাৰ পাছত ধনদৰ অনুজ (ৰাৱণ) সীতাক দেখিলে—দুখৰ অযোগ্য দীনাভাৱে, মাটিত বহি মুখ তললৈ নোৱাই, শোকত আচ্ছন্ন হৈ, অশোকবনিকাত কেৱল স্বামীৰেই ধ্যান কৰি থকা।
Verse 12
ततोदीनामदैन्यार्हांददर्शधनदानुजः ।।6.31.11।।अधोमुखींशोकपरामुपविष्टांमहीतले ।भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवविकांगताम् ।।6.31.12।।
ভয়ংকৰ ৰাক্ষসীসকলৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে কড়া পাহাৰাত ৰখা সীতাৰ ওচৰলৈ সি হৰ্ষিত হৈ আগবাঢ়িল, নিজৰ গৌৰৱ কীৰ্তন কৰি, জনকনন্দিনীক এই ধৃষ্ট বাক্য ক'লে।
Verse 13
उपास्यमानांघोराभीराक्षसीभिरितस्ततः ।उपसृत्यततस्सीतांप्रहर्षंनामकीर्तयन् ।।।।इदंचवचनंधृष्टमुवाचजनकात्मजाम् ।
ভয়ংকৰ ৰাক্ষসীসকলৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে কড়া পাহাৰাত ৰখা সীতাৰ ওচৰলৈ সি হৰ্ষিত হৈ আগবাঢ়িল, নিজৰ গৌৰৱ কীৰ্তন কৰি, জনকনন্দিনীক এই ধৃষ্ট বাক্য ক'লে।
Verse 14
सान्त्व्यमानामयाभद्रेयमुपाश्रित्यवल्गसे ।खरहन्तासतेभर्ताराघवस्समरेहतः ।।।।
“ভদ্ৰে, মই তোমাক সান্ত্বনা দিছোঁ, তথাপি তুমি যাৰ আশ্ৰয় লৈ গৰ্ব কৰিছা—খৰহন্তা তোমাৰ স্বামী ৰাঘৱ—সেইজন সমৰত নিহত হৈছে।”
Verse 15
छिन्नंतेसर्वतोमूलंदर्पस्तेनिहतोमया ।व्यसनेनात्मनस्सीते ममभार्याभविष्यसि ।।।।
তোৰ আশ্ৰয় সকলোফালৰ পৰা মূলসহ কাটি পেলোৱা হৈছে; তোৰ দৰ্প মই চূর্ণ কৰি দিছোঁ। হে সীতে, নিজৰেই বিপদ-বশত তই মোৰ পত্নী হ’বি।
Verse 16
विसृजेमांमतिंमूढे: किंमृतेनकरिष्यसि ।भवस्वभद्रे: भार्याणांसर्वेसामीश्वरीमम ।।।।
মূঢ়ে, এই ভাবনা ত্যাগ কৰ; মৃতসম স্বামীৰে তই কি কৰিবি? হে ভদ্ৰে, মোৰ সকলো পত্নীৰ ওপৰত তই ৰাণী-ঈশ্বৰী হৈ থাক।
Verse 17
अल्पपुण्ये: निवृत्तार्थे: मूढे: पण्डितमानिनि: ।शृणुभर्तृवधंसीते: घोरंवृत्रवधंयथा ।।।।
অল্পপুণ্যে, জীৱনৰ লক্ষ্যৰ পৰা নিবৃত্তে, মূঢ়ে, পণ্ডিত বুলি নিজকে মানিনিয়ে! হে সীতে, বৃত্ৰবধৰ দৰে ঘোৰ তোৰ ভৰ্তৃবধৰ কথা শুন।
Verse 18
समायातस्समुद्रान्तंमांहन्तुंकिलराघवः ।वानरेन्द्रप्रणीतेनबलेनमहतावृतः ।।।।
ৰাঘৱ সঁচাকৈয়ে মোক বধ কৰিবলৈ সমুদ্ৰতীৰলৈ আহি পাইছে—বানৰেন্দ্ৰৰ নেতৃত্বত থকা মহাবলীয় সেনাৰে আৱৃত হৈ।
Verse 19
सन्निविष्टस्समुद्रस्यपीड्यतीरमथोत्तरम् ।बलेनमहतारामोव्रजत्यस्तंदिवाकरे ।।।।
তাৰ পাছত সূৰ্য অস্ত যোৱাৰ সময়ত, মহাবলী শ্ৰীৰামে নিজৰ মহাসেনাসহ সমুদ্ৰৰ উত্তৰ তীৰত তটভূমি দবাই ধৰি, আঘাত হানিবলৈ প্ৰস্তুত হৈ তাতে শিবিৰ স্থাপন কৰিলে।
Verse 20
अथाध्वनिपरिश्रान्तमर्धरात्रेस्थितंबलम् ।सुखसुप्तंसमासाद्यचारित्रंप्रथमंचरैः ।।।।
তাৰ পাছত পথশ্ৰমে ক্লান্ত সেনা অর্ধৰাত্ৰিত থমকি সুখে নিদ্ৰামগ্ন থাকোঁতে, মোৰ অগ্ৰগণ্য চৰে ওচৰলৈ গৈ তেওঁলোকৰ সম্পূৰ্ণ অৱস্থা আৰু গতি-চলন জানি ল’লে।
Verse 21
तत्प्रहस्तप्रणीतेनबलेनमहतामम ।बलमस्यहतंरात्रौयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।।।
সেই ঠাইত ৰাতিৰ ভিতৰত, প্ৰহস্তৰ নেতৃত্বত থকা মোৰ মহাসেনাই—য’ত শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণসহ আছিল—তেওঁলোকৰ সেনাক আঘাত কৰি নিধন কৰিলে।
Verse 22
पट्टसान्परिघांश्चक्रान्दण्डान्महायशान् ।बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान् ।।।।यष्टीश्चतोमरान् शक्तीश्चक्राणिमुसलानिच ।उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातितां ।।।।
ৰাক্ষসসকলে বাৰে বাৰে পট্টস, পৰিঘ, চক্ৰ, দণ্ড, মহাপ্ৰতাপী অস্ত্ৰ, বাণজাল, শূল, দীপ্ত কূটমুদ্গৰ, যষ্টি, তোমৰ, শক্তি, চক্ৰ আৰু মুসল উঠাই উঠাই বানৰসকলৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 23
पट्टसान्परिघांश्चक्रान्दण्डान्महायशान् ।बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान् ।।6.31.22।।यष्टीश्चतोमरान् शक्तीश्चक्राणिमुसलानिच ।उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातितां ।।6.31.23।।
ৰাক্ষসসকলে বাৰে বাৰে পট্টস, পৰিঘ, চক্ৰ, দণ্ড, মহাপ্ৰতাপী অস্ত্ৰ, বাণজাল, শূল, দীপ্ত কূটমুদ্গৰ, যষ্টি, তোমৰ, শক্তি, চক্ৰ আৰু মুসল উঠাই উঠাই বানৰসকলৰ ওপৰত নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 24
अथसुप्तस्यरामस्यप्रहस्तेनप्रमाथिना ।असक्तंकृतहस्तेनशिरश्छिन्नंमहासिना ।।।।
তাৰ পাছত হাতত নিপুণ ভয়ংকৰ প্ৰহস্তে মহাখড়্গেৰে, অনাসক্ত আৰু নিঃসংকোচ হৈ, নিদ্ৰাৰত ৰামৰ শিৰ ছেদন কৰিলে।
Verse 25
विभीषणस्समुत्पत्यनिगृहीतोयदृच्छया ।दिशःप्रव्राजितस्सर्वैस्सर्लक्ष्मणःप्लवगैस्सहा ।।।।
‘বিভীষণ উঠি দঁৰা মাত্ৰেই অপ্রত্যাশিতভাৱে ধৰা পৰিল; আৰু লক্ষ্মণো প্লৱগসেনাসহ সকলো দিশলৈ ছিটকি যাবলৈ খেদাই দিয়া হ’ল।’
Verse 26
सुग्रीवोग्रीनयासीतेभग्नयाप्लवगाधिपः ।निरस्तहनुकश्शेतेहनुमान्राक्षसैर्हतः ।।।।
‘হে সীতে! প্লৱগাধিপ সুগ্ৰীৱৰ গ্ৰীৱা ভাঙি পৰি আছে; আৰু ৰাক্ষসসকলে হতা কৰা হনুমানৰ হনু ভাঙি পৰি আছে।’
Verse 27
जाम्बवानथजानुभ्यामुत्पतन्निहतोयुधि ।पट्टसैर्बहुभिश्छिन्नोनिकृत्तःपादपोयथा ।।।।
যুদ্ধত জাম্বৱান হাঁটুতে ভৰ দি উঠিবলৈ লওঁতেই, বহু পট্টস অস্ত্ৰে কাটি পেলোৱা হ’ল; গছ কাটি পেলালে যেনেকৈ ঢলি পৰে, তেনেকৈ সিও ধৰণীত লুটাই পৰিল।
Verse 28
मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ ।।।।निश्श्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ ।असिनाव्यायतौछिन्नौमध्येह्यरिनिषूदनौ ।।।।
মৈন্দ আৰু দ্বিৱিদ—বানৰসকলৰ মাজত বৃষভ, শত্রু-নিষূদন—দুয়ো আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ পৰি ৰ’ল; হাঁপাই হাঁপাই, কান্দি উঠি, ৰক্তে সিক্ত; খড়্গে মধ্যভাগত চিৰা মহাকায় দেহ।
Verse 29
मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ ।।6.31.28।।निश्श्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ ।असिनाव्यायतौछिन्नौमध्येह्यरिनिषूदनौ ।।6.31.29।।
মৈন্দ আৰু দ্বিৱিদ—বানৰসকলৰ মাজত বৃষভ, শত্রু-নিষূদন—দুয়ো আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ পৰি ৰ’ল; হাঁপাই হাঁপাই, কান্দি উঠি, ৰক্তে সিক্ত; খড়্গে মধ্যভাগত চিৰা মহাকায় দেহ।
Verse 30
अनुतिष्ठतिमेदिन्यांपनसःपनसोयथा ।।।।नाराचैर्बहुभिश्चिन्नश्शेतेदर्यांदरीमुखः ।कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकै: कृतः ।।।।
পনস ধৰণীত পৰি থকা কঁঠাল গছৰ দৰে পৰি আছে; দৰীমুখ বহু নাৰাচে ছিন্নভিন্ন হৈ মাটিত শুই আছে; আৰু মহাতেজস্বী কুমুদো শৰবিদ্ধ হৈ বিদীৰ্ণ দেহে নীৰৱ হৈ পৰি আছে।
Verse 31
अनुतिष्ठतिमेदिन्यांपनसःपनसोयथा ।।6.31.30।।नाराचैर्बहुभिश्चिन्नश्शेतेदर्यांदरीमुखः ।कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकै: कृतः ।।6.31.31।।
পনস ধৰণীত পৰি থকা কঁঠাল গছৰ দৰে পৰি আছে; দৰীমুখ বহু নাৰাচে ছিন্নভিন্ন হৈ মাটিত শুই আছে; আৰু মহাতেজস্বী কুমুদো শৰবিদ্ধ হৈ বিদীৰ্ণ দেহে নীৰৱ হৈ পৰি আছে।
Verse 32
अङ्गदोबहुभिश्छिन्नश्शरैरासाद्यराक्षसैः ।पतितोरुधिरोद्गारीक्षितौनिपतिताङ्गदः ।।।।
ৰাক্ষসসকলে আক্ৰমণ কৰি বহু শৰৰে অংগদক ছিন্ন কৰিলে; সি ৰক্ত উগলি ধৰণীত লুটাই পৰিল, আৰু পৰি থাকোঁতে তাৰ অংগদ (বাহুভূষণ) সৰি গ’ল।
Verse 33
हरयोमथितानागैरथजातैस्तथापरे ।शयितामृदिताश्चाश्वैर्यायुवेगैरिवाम्बुदाः ।।।।
কিছুমান হৰি (বানৰ) হাতীৰে মথিত হ’ল, আন কিছুমান ৰথসমূহে; আৰু কিছুমান ঘোঁৰাৰ বেগে পদদলিত হৈ পৰি ৰ’ল—বতাহৰ তীব্ৰতাত ছিন্ন হোৱা মেঘৰ দৰে সিহঁত ছিটিকি শুই আছিল।
Verse 34
प्रहृताश्चपरेत्रस्ताहस्यमानाजघन्यतः ।अभिद्रुतास्तुरक्षोभिस्सिंहैरिवमहाद्विपाः ।।।।
কিছুমান বানৰ আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ ভীত হৈছিল; নীচভাৱে হাঁহি মাৰি পিঠিৰ ফালে পৰা ৰাক্ষসসকলে সিহঁতক ধাওঁ দি চেপি ধৰিলে—যেনেকৈ সিংহে মহাদ্বীপক তাড়ে।
Verse 35
सागरेपतिताःकेचित्केचिग्दगनमाश्रिताः ।ऋक्षावृक्षानुपारूढावानरींवृत्तिमाश्रिताः ।।।।
কিছুমান সাগৰত পৰি গ’ল, কিছুমান আকাশক আশ্ৰয় ল’লে। ঋক্ষসকলে বানৰৰ আচাৰ গ্ৰহণ কৰি গছত উঠি আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 36
सागरस्यचतीरेषुशैलेषुचवनेषुच ।पिङ्गलास्तेविरूपाक्षैर्बहुभिर्बहवोहताः ।।।।
সাগৰৰ তীৰত, পৰ্বতত আৰু বনাঞ্চলত, পিঙ্গল-নয়ন সেই বহু বানৰ বহু ভয়ংকৰ-নয়ন ৰাক্ষসৰ হাতে নিহত হ’ল।
Verse 37
एवंतवहतोभर्ताससैन्योममसेनया ।क्षतजार्द्रंरजोध्वस्तमिदंचस्याहृतंशिरः ।।।।
এইদৰে তোমাৰ স্বামী তেওঁৰ সৈন্যসহ মোৰ সেনাই বধ কৰিলে; আৰু এই চোৱা—ৰক্তে ভিজা, ধূলিত লেপা সেই কটা মূৰ, আনি দিয়া হৈছে।
Verse 38
ततःपरमदुर्धर्षोरावणोराक्षसेश्वरः ।सीतायामुपशन्त्यांराक्षसीमिदमब्रवीत् ।।।।
তাৰ পাছত অতি দুৰ্ধর্ষ ৰাক্ষসেশ্বৰ ৰাৱণে, সীতা নীৰৱে শুনি থাকোঁতে, এগৰাকী ৰাক্ষসীক এই কথা ক’লে।
Verse 39
राक्षसंक्रूरकर्माणंविद्युज्जिह्वंत्वमानय ।येनतद्राघवशिरस्सङ्ग्रामात्स्वयमाहृतम् ।।।।
তুমি নিষ্ঠুৰ কৰ্মৰ ৰাক্ষস বিদ্যুজ্জিহ্বক ইয়ালৈ আনিবা; যিয়ে যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা নিজেই সেই ৰাঘৱৰ মূৰ আনি দিছিল।
Verse 40
विद्युज्जिह्वस्ततोगृह्यशिरस्तत्सशरासनम् ।प्रणामंशिरसाकृत्वारावणस्याग्रतस्थितः ।।।।
তাৰ পাছত বিদ্যুজ্জিহ্বে সেই মূৰ ধনুৰ সৈতে ধৰি, মূৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰি, ৰাৱণৰ সন্মুখত থিয় হ’ল।
Verse 41
तमब्रवीत्ततोराजारावणोराक्षसंस्थितम् ।विद्युज्जिह्वंमहाजिह्वंसमीपपरिवर्तिनम् ।।।।
তাৰ পিছত ৰজা ৰাৱণে ওচৰতে আহি থিয় হোৱা মহাজিহ্ব ৰাক্ষস বিদ্যুজ্জিহ্বক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 42
अग्रतःकुरुसीतायाश्शीघ्रंदाशरधेशशिरः ।अवस्थांपश्चिमांभर्तुःकृपणासाधुपश्यतु ।।।।
“শীঘ্ৰে সীতাৰ আগত দাশৰথিৰ শিৰ ৰাখা; কৃপণা সেই নাৰী যেন নিজৰ স্বামীৰ অন্তিম অৱস্থা ভালদৰে দেখে।”
Verse 43
एवमुक्तंतुतद्रक्षशशिरस्तत्प्रियदर्शनम् ।उपनिक्षिप्यसीतायाःक्षिप्रमन्तरधीयत ।।।।
এনেদৰে কৈ সেই ৰাক্ষসে প্ৰিয়দৰ্শনীয় সেই শিৰ সীতাৰ কাষত থৈ, তৎক্ষণাৎ অদৃশ্য হৈ গ’ল।
Verse 44
रावणश्चापिचिक्षेपभस्वरंकार्मुकंमहत् ।त्रिषुलोकेषुविख्यातंसीतामिदमुवाचह ।।।।
ৰাৱণেও ত্ৰিলোকত বিখ্যাত সেই মহা দীপ্তিমান ধনুখন তললৈ নিক্ষেপ কৰি, তাৰ পাছত সীতাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 45
इदंतुतवरामस्यकार्मुकंज्यासमायुतम् ।इहप्रहस्तेनानीतंहत्वातंनिशिमानुषम् ।।।।
‘এইটো তোমাৰ ৰামৰ ধনু—জ্যা সংযুক্ত। প্ৰহস্তই ৰাতিৰ ভিতৰত সেই মানুহজনক বধ কৰি এইটো ইয়ালৈ আনিছে।’
Verse 46
सविद्युज्जिह्वेनसहैवतच्छिरोधनुश्चभूमौविनिकीर्यरावणः ।विदेहराजस्यसुतांयशस्विनींततोऽब्रवीत्तांभवमेवशानुगा ।।।।
বিদ্যুজ্জিহ্বাৰ সৈতে ৰাৱণে সেই শিৰ আৰু ধনুখন মাটিত পেলাই দিলে; তাৰ পাছত বিদেহৰাজৰ যশস্বিনী কন্যাক ক’লে— “এতিয়া তুমি মোৰ ইচ্ছাৰ অধীন হৈ, মোৰ আজ্ঞা মানি চলা।”
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāvaṇa’s deliberate use of deception—manufacturing an illusory severed head and staging it before Sītā—to compel consent. The ethical dilemma centers on whether victory-seeking strategy can justify coercion and falsehood, positioning propaganda as a form of violence against moral agency.
The chapter illustrates that adharmic power often substitutes intimidation for truth and seeks to collapse inner resolve rather than defeat an opponent openly. By juxtaposing Sītā’s single-minded remembrance of her husband with Rāvaṇa’s manipulative speech, it frames steadfastness and integrity as resistance to coercive narratives.
Suvela marks the vānaras’ strategic positioning near Laṅkā; the northern seashore encampment situates the invasion logistics; and Aśokavanikā functions as the cultural-symbolic space of captivity and moral testing, where staged objects (the ‘head’ and famed bow) are used as instruments of psychological control.