
द्विचत्वारिंशः सर्गः (Sarga 42): Omens in Laṅkā, Report to Rāvaṇa, and the Kinkara Assault
सुन्दरकाण्ड
সৰ্গটোৰ আৰম্ভণিতে লংকাত চৰাইৰ চিঞৰ, গছ ভাঙি পৰা আৰু জন্তুবোৰৰ পলায়নৰ দৰে অশুভ লক্ষণ দেখা যায়, যিবোৰ ৰাক্ষসসকলৰ বাবে বিপদৰ সংকেত আছিল। সাৰ পোৱা ৰাক্ষসীসকলে অশোক বন ধ্বংস হোৱা দেখি সীতা দেৱীক অনুপ্ৰৱেশকাৰীজনৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰে। সীতাই সংযত ভাৱে উত্তৰ দিয়ে যে কেৱল একে প্ৰজাতিৰ লোকেহে আনৰ উদ্দেশ্য বুজিব পাৰে। কিছুমান ৰাক্ষসীয়ে ৰাৱণৰ ওচৰলৈ গৈ সেই ভয়ানক বানৰটোৰ বিষয়ে জনায়, যিয়ে সীতাৰ সৈতে কথা পাতিছিল আৰু কেৱল তেওঁৰ বিশ্ৰামৰ ঠাই আৰু শিমশুপা গছজোপাৰ বাহিৰে গোটেই উদ্যানখন ধ্বংস কৰি পেলাইছিল। ৰাৱণৰ খং জুইৰ দৰে জ্বলি উঠে আৰু তেওঁৰ চকুৰ পৰা চাকিৰ তেলৰ দৰে চকুপানী নিগৰিবলৈ ধৰে। তেওঁ হনুমানক ধৰিবলৈ আশী হাজাৰ 'কিংকৰ' নামৰ য যোদ্ধাক পঠিয়াই দিয়ে। হনুমানে তোৰণৰ ওচৰত নিজৰ শৰীৰ বিশাল কৰি শ্ৰীৰামৰ জয়ধ্বনি দিয়ে আৰু নিজৰ আনুগত্য প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ এডাল লোহাৰ দণ্ড (পৰিঘ) লৈ সেই বিশাল বাহিনীক নিমিষতে ধ্বংস কৰি পেলায় আৰু পুনৰ যুদ্ধৰ বাবে প্ৰস্তুত হৈ তোৰণত অৱস্থান কৰে। বাচি যোৱা সৈনিকসকলে ৰাৱণক এই সংহাৰৰ খবৰ দিয়ে, যাৰ ফলত ৰাৱণে প্ৰহস্তৰ পুত্ৰক যুদ্ধলৈ পঠিয়াই দিয়ে।
Verse 1
ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च।बभूवुस्त्राससम्भ्रान्तास्सर्वे लङ्कानिवासिनः।।5.42.1।।
তাৰ পাছত পখীৰ কোলাহল আৰু গছ ভাঙি পৰাৰ গম্ভীৰ শব্দত, লংকাৰ সকলো নিবাসী ভয়ত ত্ৰস্ত হৈ বিভ্ৰান্ত হৈ পৰিল।
Verse 2
विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षिणः।रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे।।5.42.2।।
ভয়ত ত্ৰস্ত মৃগ-পক্ষীসকল দিশে দিশে দৌৰি চিঞৰি উঠিল; আৰু ৰাক্ষসসকলৰ বাবে নিষ্ঠুৰ অপশকুন প্ৰকাশ পাবলৈ ধৰিলে।
Verse 3
ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः।तद्वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम्।।5.42.3।।
তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ নিদ্ৰা ভংগ হোৱাত, বিকৃত মুখৰ ৰাক্ষসীসকলে সেই উপবন ভগ্ন অৱস্থাত দেখিলে আৰু সেই বীৰ মহাকপিকেও দৰ্শন কৰিলে।
Verse 4
स ता दृष्ट्वा महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः।चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम्।।5.42.4।।
তেওঁলোকক দেখি মহাবাহু, মহাসত্ত্ব আৰু মহাবলৱান হনুমানে ৰাক্ষসীনিসকলৰ মনত ভয় জগাবলৈ অতি বিশাল ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 5
ततस्तं गिरिसङ्काशमतिकायं महाबलम्।राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम्।।5.42.5।।
তাৰ পিছত পৰ্বতৰ দৰে দেখা, অতিকায় আৰু মহাবলৱান সেই বানৰক দেখি ৰাক্ষসীনিসকলে জনকাত্মজা সীতাদেৱীক তেওঁৰ বিষয়ে সুধিলে।
Verse 6
कोऽयं कस्य कुतो वायं किं निमित्तमिहागतः।कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत।।5.42.6।।
“এইজন কোন? কাৰ লোক? ক’ৰ পৰা আহিছে, কিহৰ নিমিত্তে ইয়ালৈ আহিছে? আৰু তুমি তেওঁৰ সৈতে কেনেকৈ কথা-বতৰা কৰিলা?”
Verse 7
आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम्।संवादमसितापाङ्गे त्वया किं कृतवानयम्।।5.42.7।।
হে বিশালাক্ষি দেৱী, আমাক কোৱা; হে সুভগে, তোমাৰ ভয় নোহোৱাকৈ থাকক। হে অসিতাপাঙ্গে, এই পুৰুষে তোমাৰ সৈতে কেনে সংবাদ কৰিলে?
Verse 8
अथाब्रवीन्महासाध्वी सीता सर्वाङ्गसुन्दरी।रक्षसां भीमरूपाणां विज्ञाने मम का गतिः।।5.42.8।।
তেতিয়া মহাসাধ্বী, সৰ্বাঙ্গসুন্দৰী সীতাই ক’লে: ‘ভীমৰূপ ৰাক্ষসীসকলৰ মনৰ অভিপ্ৰায় জানিবলৈ মোৰ কি সামৰ্থ্য আছে?’
Verse 9
यूयमेवाभिजानीत योऽयं यद्वा करिष्यति।अहिरेव ह्यहेः पादान्विजानाति न संशयः।।5.42.9।।
এইজন কোন আৰু কি কৰিব—সেয়া তোমালোকেই চিনিব পাৰা। কিয়নো এটা সাপৰ পদচিহ্ন আৰু গতি আন এটা সাপেই সঁচাকৈ বুজে; তাত সন্দেহ নাই।
Verse 10
अहमप्यस्य भीतास्मि नैनं जानामि को न्वयं।वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम्।।5.42.10।।
ময়ো তেওঁৰ পৰা ভয় খাইছোঁ; এইজন কোন, মই নাজানোঁ। ইমানেই জানো—ইচ্ছামতে ৰূপ ধৰি আহি থকা এইজন কামৰূপী ৰাক্ষস।
Verse 11
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता दिशः।स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद्रावणाय निवेदितुम्।।5.42.11।।
বৈদেহীৰ বাক্য শুনি ৰাক্ষসীসকল দিশে দিশে ছিটিকি পৰিল; কিছুমান তাতে থিয় হৈ ৰ’ল, আৰু কিছুমান ৰাৱণক জনাবলৈ গ’ল।
Verse 12
रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः।विरूपं वानरं भीममाख्यातुमुपचक्रमुः।।5.42.12।।
তাৰ পাছত বিকৃতমুখীয়া ৰাক্ষসীসকল ৰাৱণৰ ওচৰলৈ গৈ, ভয়ংকৰ আৰু বিৰূপ ৰূপৰ সেই বানৰটোৰ কথা জনাবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 13
अशोकवनिकामध्ये राजन्भीमवपुः कपिः।सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः।।5.42.13।।
“হে ৰাজন, অশোকবনিকাৰ মাজত ভয়ংকৰ দেহধাৰী এজন কপি থিয় হৈ আছে; সীতাৰ সৈতে সংবাদ কৰা, আৰু অমিত পৰাক্ৰমশালী।”
Verse 14
न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना।अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति।।5.42.14।।
হৰিণলোচনা জানকী সীতাক আমি বাৰে বাৰে সুধিলোঁ, তথাপি সেই বানৰজন কোন, সেয়া ক’বলৈ তেওঁ ইচ্ছা নকৰে।
Verse 15
वासवस्य भवेद्दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा।प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया।।5.42.15।।
সেইজন হয়তো বাসৱ (ইন্দ্ৰ)ৰ দূত, অথবা বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)ৰ দূত; নতুবা সীতাৰ অনুসন্ধানৰ আকাঙ্ক্ষাৰে ৰামে নিজেই তেওঁক প্ৰেৰণ কৰিছে।
Verse 16
तेन त्वद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम्।नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम्।।5.42.16।।
অদ্ভুত ৰূপধাৰী সেইজনেই নানাবিধ মৃগগণেৰে ভৰপূৰ তোমাৰ মনোহৰ প্ৰমদাৱন উজাৰি ধ্বংস কৰি পেলাইছে।
Verse 17
न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः।यत्र सा जानकी सीता स तेन न विनाशितः।।5.42.17।।
তাত তেওঁ নধ্বংস কৰা কোনো ঠাই নাই; য’ত জানকী সীতা আছে, সেই ঠাইখিনিমাত্ৰ তেওঁ বিনাশ কৰা নাই।
Verse 18
जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद्वा नोपलभ्यते।अथवा कश्श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता।।5.42.18।।
জানকীৰ ৰক্ষাৰ্থে তেওঁ সেই ঠাইখিনি এৰি দিলে নে শ্ৰমবশতঃ—সেয়া আমি নিশ্চিতকৈ ক’ব নোৱাৰোঁ। অথবা তেওঁৰ শ্ৰম ক’ত? নিশ্চয় সীতাক ৰক্ষা কৰিবলৈ তেওঁ তাইকেই অক্ষত ৰাখিছে।
Verse 19
चारुपल्लवपुष्पाढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता।प्रवृद्धश्शिंशुपावृक्ष स्स च तेनाभिरक्षितः।।5.42.19।।
সুন্দৰ কুঁহিপাত আৰু ফুলেৰে সমৃদ্ধ সেই মহান শিংশুপা গছৰ তলতে সীতাদেৱীয়ে নিজে আশ্ৰয় লৈ আছে; তাকো সিয়ে অক্ষত ৰাখি সুৰক্ষিত কৰিলে।
Verse 20
तस्योग्ररूपस्योग्र त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि।सीता सम्भाषिता येन तद्वनं च विनाशितम्।।5.42.20।।
হে ভয়ংকৰ! সেই ভয়ংকৰ ৰূপধাৰীজনৰ বাবে কঠোৰ দণ্ড আদেশ কৰা তোমাৰ উচিত; কিয়নো সিয়েই সীতাদেৱীৰ সৈতে কথা কৈছিল আৰু এই উপবনো ধ্বংস কৰিছিল।
Verse 21
मनः परिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर।कस्सीतामभिभाषेत यो न स्यात्त्यक्तजीवितः।।5.42.21।।
হে ৰক্ষোগণেশ্বৰ! সীতাদেৱী তোমাৰ মনত আকাঙ্ক্ষিতা; সেয়ে যিজনে জীৱনৰ আশা ত্যাগ কৰা নাই, সি কেনেকৈ সীতাৰ সৈতে কথা ক’বলৈ সাহস কৰিব?
Verse 22
राक्षसीनां वचश्त्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।हुताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः।।5.42.22।।
ৰাক্ষসীসকলৰ বাক্য শুনি ৰাক্ষসেশ্বৰ ৰাৱণ ক্ৰোধে ঘূৰ্ণিত দৃষ্টিসহ হোমাগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠিল।
Verse 23
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नास्रबिन्दवः।दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिष स्स्नेहबिन्दवः।।5.42.23।।
সেই ক্ৰুদ্ধজনৰ দুয়োটা চকুৰ পৰা অশ্ৰুবিন্দু ঝৰি পৰিল—যেনেকৈ বত্তিৰ জ্যোতিৰে দীপ্ত দুটা দীপৰ পৰা তেলৰ টোপাল টোপালকৈ সৰি পৰে।
Verse 24
आत्मनस्सदृशान्शूरान्किङ्करान्नाम राक्षसान्।व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः।।5.42.24।।
তেতিয়া মহাতেজস্বী ৰাৱণে নিজৰ সদৃশ পৰাক্ৰমী ‘কিঙ্কৰ’ নামৰ শূৰ ৰাক্ষসসকলক হনুমানক দমন কৰি ধৰি আনিবলৈ আদেশ দিলে।
Verse 25
तेषामशीतिसाहस्रं किङ्कराणां तरस्विनाम्।निर्ययुर्भवनात्तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः।।5.42.25।।महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः।युद्धाभिमनसस्सर्वे हनुमद्ग्रहणोद्यताः।।5.42.26।।
সেই ভৱনৰ পৰা আশী হাজাৰ বেগৱান কিঙ্কৰ ওলাই আহিল—হাতত কূট আৰু মুদ্গৰ ধৰি। সকলোৱে মহোদৰ, মহাদংষ্ট্ৰ, ঘোৰৰূপী আৰু মহাবলী; যুঁজৰ বাবে উদ্গ্ৰীৱ আৰু হনুমানক ধৰিবলৈ উদ্যত।
Verse 26
तेषामशीतिसाहस्रं किङ्कराणां तरस्विनाम्।निर्ययुर्भवनात्तस्मात्कूटमुद्गरपाणयः।।5.42.25।।महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः।युद्धाभिमनसस्सर्वे हनुमद्ग्रहणोद्यताः।।5.42.26।।
সেই ভৱনৰ পৰা আশী হাজাৰ বেগৱান কিঙ্কৰ ওলাই আহিল—হাতত কূট আৰু মুদ্গৰ ধৰি। সকলোৱে মহোদৰ, মহাদংষ্ট্ৰ, ঘোৰৰূপী আৰু মহাবলী; যুঁজৰ বাবে উদ্গ্ৰীৱ আৰু হনুমানক ধৰিবলৈ উদ্যত।
Verse 27
ते कपीन्द्रं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम्।अभिपेतुर्महावेगाः पतङ्गा इव पावकम्।।5.42.27।।
তোৰণৰ ওচৰত অৱস্থিত কপীন্দ্ৰক সমীপে গৈ তেওঁলোকে মহাবেগে তেওঁৰ ওপৰত ঝাঁপাই পৰিল—যেনেকৈ পতংগ অগ্নিত ধাৱমান হয়।
Verse 28
ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः।आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं शरैश्चादित्यसन्निभैः।।5.42.28।।
তেওঁলোকে বানৰশ্ৰেষ্ঠক বিচিত্ৰ গদাৰে, সোণালী অলংকাৰযুক্ত পৰিঘেৰে আৰু সূৰ্যসদৃশ দীপ্ত শৰেৰে প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 29
मुद्गरैः पट्टिशैश्शूलैः प्रासतोमरशक्तिभिः।परिवार्य हनूमन्तं सहसा तस्थुरग्रतः।।5.42.29।।
মুদ্গৰ, পট্টিশ, শূল, প্ৰাস, তোমৰ আৰু শক্তি আদি অস্ত্ৰ লৈ তেওঁলোকে হঠাতে হনুমানক ঘেৰি ধৰি তেওঁৰ সন্মুখতে থিয় হ’ল।
Verse 30
हनुमानपि तेजस्वी श्रीमान्पर्वतसन्निभः।क्षितावाविध्य लाङ्गूलं ननाद च महास्वनम्।।5.42.30।।
তেজস্বী, শ্ৰীমান আৰু পৰ্বতসদৃশ দেহধাৰী হনুমানে নিজৰ লেঙুৰ মাটিত জোৰেৰে আঘাত কৰি মহা গর্জন তুলিলে।
Verse 31
स भूत्वा सुमहाकायो हनुमान्मारुतात्मजः।धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन्।।5.42.31।।
তাৰ পিছত মাৰুতাত্মজ হনুমান অতি বিশাল কায়া ধৰি, ধৃষ্টতাৰে দেহত তালি মাৰি, নিজৰ শব্দেৰে সমগ্ৰ লংকাক পূৰ্ণ কৰি তুলিলে।
Verse 32
तस्यास्फोटितशब्देन महता सानुनादिना।पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत्।।5.42.32।।
তেওঁৰ তালি মৰাৰ মহৎ, প্ৰতিধ্বনিময় শব্দত পখীসকল আকাশৰ পৰা তললৈ পৰিল; তাৰ পিছত তেওঁ আগলৈ কোৱা বাক্যসমূহ উচ্চস্বৰে ঘোষণা কৰিলে।
Verse 33
जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः।।5.42.33।।
অতিবলৱান শ্ৰীৰামৰ জয়; মহাবলী লক্ষ্মণৰো জয়। ৰাঘৱ (শ্ৰীৰাম)ৰ দ্বাৰা পালন-ৰক্ষিত ৰজা সুগ্ৰীৱৰো জয় হওক।
Verse 34
दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।हनुमान्शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः।।5.42.34।।
মই কোসলেন্দ্ৰ, অক্লিষ্টকৰ্মা শ্ৰীৰামৰ দাস। মই মাৰুতাত্মজ হনুমান—শত্ৰুসেনাৰ সংহাৰক।
Verse 35
न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत्।शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः।।5.42.35।।
যুদ্ধত মোৰ সন্মুখত ৰাৱণৰ হাজাৰজনো প্ৰতিবল হ’ব নোৱাৰে; যেতিয়া মই শিলাৰে আৰু গছ-গছনিয়ে সহস্ৰশঃ পুনঃপুনঃ প্ৰহাৰ কৰোঁ।
Verse 36
अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम्।समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम्।।5.42.36।।
লংকাপুৰীক চূর্ণ-বিচূর্ণ কৰি, মৈথিলী (সীতা)ক প্ৰণাম জনাই, সকলো ৰাক্ষস চাই থাকিলেও, কাৰ্যসিদ্ধ হৈ মই প্ৰস্থান কৰিম।
Verse 37
तस्य सन्नादशब्देन तेऽभवन्भयशङ्किताः।ददृशुश्च हनूमन्तं सन्ध्यामेघमिवोन्नतम्।।5.42.37।।
তেওঁৰ গর্জনৰ সন্নাদশব্দত সিহঁত ভয়াকুল হৈ পৰিল; আৰু সিহঁতে হনুমানক সন্ধ্যাৰ মেঘৰ দৰে উচ্ছভাৱে উত্থিত দেখিলে।
Verse 38
स्वामिसन्देशनिश्शङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम्।चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः।।5.42.38।।
তাৰ পিছত স্বামীৰ আদেশত সাহসী হৈ ভয় ত্যাগ কৰা সেই ৰাক্ষসসকলে ভয়ংকৰ আৰু বিচিত্ৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ লৈ চাৰিওফালৰ পৰা কপিৰ ওপৰত ঝাঁপাই পৰিল।
Verse 39
स तैः परिवृतश्शूरैस्सर्वतस्सुमहाबलः।आससादाऽयसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम्।।5.42.39।।
সেই শূৰবীৰসকলৰ দ্বাৰা চাৰিওফালে ঘেৰাও হোৱা অতি মহাবলৱান হনুমানে তোৰণৰ ওচৰলৈ গৈ তাত আশ্ৰিত ভয়ংকৰ লোহাৰ পৰিঘটো ধৰি ল’লে।
Verse 40
स तं परिघमादाय जघान रजनीचरान्।स पन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः।।5.42.40।।विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः।
সেই পৰিঘ (লোহদণ্ড) হাতত লৈ সি ৰজনীচৰ ৰাক্ষসসকলক প্ৰহাৰ কৰি ঢালি পেলালে। যেনে বিনতাসুত গৰুড়ে স্ফুৰন্ত নাগক ছিনাই লয়, তেনেদৰে বীৰ মাৰুতিয়ে তাক ধৰি আকাশত বিচৰণ কৰিলে।
Verse 41
स हत्वा राक्षसान्वीरान्किङ्करान्मारुतात्मजः।।5.42.41।।युद्धाकाङ्क्षी पुनर्वीरस्तोरणं समुपाश्रितः।
মাৰুতাত্মজ বীৰ হনুমানে কিঙ্কৰ ৰাক্ষস যোদ্ধাসকলক বধ কৰাৰ পাছতো যুদ্ধাকাঙ্ক্ষাৰে পুনৰ তোৰণদ্বাৰৰ কাষলৈ গৈ তাতে অৱস্থান কৰিলে।
Verse 42
ततस्तस्माद्भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः।।5.42.42।।निहतान्किङ्करान्सर्वान्रावणायन्यवेदयन्।
তেতিয়া সেই ভয়ৰ পৰা মুক্ত হোৱা তাত থকা কিছুমান ৰাক্ষসে ৰাৱণক গৈ জনালে যে কিঙ্কৰ নামৰ সকলো প্ৰহৰী নিধন হৈছে।
Verse 43
स राक्षसानां निहतं महद्बलं निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः।समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम्।।5.42.43।।
ৰাক্ষসসকলৰ মহাবল নিধন হোৱা বুলি শুনি, ৰজা ৰাৱণে ক্ৰোধত চকু ঘূৰাই, সমৰত অতি দুৰ্জয় আৰু পৰাক্ৰমত অপ্রতিম প্ৰহস্ত-পুত্ৰক আদেশ দিলে।
Sītā is pressed to disclose the intruder’s identity; she maintains strategic discretion, while Hanumān—though acting with overwhelming force—targets military responders and preserves Sītā’s immediate refuge, aligning action with mission rather than indiscriminate harm.
Knowledge and intent are contextual: Sītā’s “serpent knows serpent” maxim underscores limits of forced testimony under coercion, while Hanumān’s self-identification as Rāma’s servant models ego-less agency where might is justified only by dharmic purpose.
Aśokavanikā functions as a guarded royal-pleasure garden and captivity space; the toraṇa marks a tactical choke-point for combat; the śiṃśupā tree becomes a symbolic sanctuary around Sītā, preserved amid widespread destruction.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.