Sarga 15
अभिषेकसज्जा तथा सुमन्त्रस्य प्रेषणम् (Coronation Preparations and Sumantra’s Commission)
अयोध्याकाण्ड
সৰ্গ ১৫ত ৰামৰ যুবৰাজ-অভিষেকৰ বাবে সামগ্ৰী আৰু নগৰৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুতি বৰ্ণিত হৈছে। বেদ-পাৰগ ব্ৰাহ্মণ আৰু ৰাজপুৰোহিতসকলে অভিষেক-মণ্ডপত জাগৰণ কৰি সমবেত হয়; মন্ত্ৰী, সেনানায়ক আৰু শ্ৰেণী-প্ৰধানসকলে আনন্দেৰে আহি উপস্থিত হয়। শুভ মুহূৰ্ত নিৰ্দিষ্ট কৰা হয়—পুষ্য নক্ষত্ৰ, কৰ্কট লগ্ন, যি ৰামৰ জন্ম-নক্ষত্ৰৰ সৈতে সঙ্গত। অনুষ্ঠানৰ বস্তুসমূহ গণনা কৰা হয়: গঙ্গা–যমুনা সঙ্গমসহ নানা নদী, হ্ৰদ, কুঁৱা আৰু সাগৰৰ পৰা সংগৃহীত পবিত্ৰ জল; পদ্ম-অলংকৃত সোণ-ৰূপাৰ পাত্ৰ; মধু, দধি, ঘৃত, দুগ্ধ, দৰ্ভ, পুষ্প; চামৰ, চন্দ্ৰসম শ্বেত ছত্ৰ; শুভ্ৰ বৃষ আৰু অশ্ব, আৰু ৰাজাৰোহণৰ বাবে প্ৰস্তুত মহাগজ; অষ্ট অলংকৃত কন্যা, বাদ্যকাৰ আৰু স্তোত্ৰকাৰ। তথাপি সূৰ্যোদয়ৰ পাছতো সমবেতসকলে দাশৰথক দেখা নাপায়। সুমন্ত্ৰ অন্তঃপুৰত প্ৰবেশ কৰি বংশৰ প্ৰশংসা কৰে, বিজয়ৰ বাবে দেবতাসকলক আহ্বান কৰে আৰু ৰজাক জাগি দৰ্শন দিবলৈ অনুৰোধ কৰে। দাশৰথ জাগ্ৰত হলেও উদ্বিগ্ন; তেওঁ সুধে—কৈকেয়ীৰ আদেশমতে ৰামক আনিবলৈ কিয় কাম সম্পন্ন নহ’ল—আৰু সুমন্ত্ৰক পুনৰ ৰামক আনিবলৈ আজ্ঞা দিয়ে। সুমন্ত্ৰ পতাকাৰে সজোৱা পথেদি গৈ নাগৰিকসকলৰ অভিষেক-আলোচনা শুনে আৰু ৰামৰ প্ৰাসাদত উপস্থিত হয়—ৰত্নসম উপমাৰে বিস্তৃত বৰ্ণিত—য’ত উপহাৰ লৈ নগৰবাসী-গ্ৰামবাসীৰ ভিৰ; শেষত তেওঁ ৰামৰ ব্যক্তিগত কক্ষত প্ৰবেশ কৰে।
Shlokas
Verse 1
ते तु तां रजनीमुष्य ब्राह्मणा वेदपारगाः।उपतस्थुरुपस्थानं सह राजपुरोहिताः।।2.15.1।।
সেই ৰাতি জাগৰণ কৰি বেদপাৰঙ্গত ব্ৰাহ্মণসকল ৰাজপুৰোহিতসকলৰ সৈতে উপস্থান-মণ্ডপত সমবেত হ’ল।
Verse 2
अमात्या बलमुख्याश्च मुख्या ये निगमस्य च।राघवस्याभिषेकार्थे प्रियमाणास्तु संगताः।।2.15.2।।
ৰাঘৱ ৰামৰ অভিষেকাৰ্থে অমাত্যসকল, সেনাৰ মুখ্য নায়কসকল আৰু নগৰৰ নিগমসমূহৰ অগ্ৰণী প্ৰতিনিধিসকল আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ একত্ৰিত হ’ল।
Verse 3
उदिते विमले सूर्ये पुष्ये चाभ्यागतेऽहनि।लग्ने कर्कटके प्राप्ते जन्म रामस्य च स्थिते।।2.15.3।।अभिषेकाय रामस्य द्विजेन्द्रैरुपकल्पितम्।
নিৰ্মল সূৰ্য উদিত হোৱাত, পুষ্য নক্ষত্ৰযুক্ত শুভদিনত, আৰু কৰ্কট লগ্ন—ৰামৰ জন্মলগ্ন—প্ৰাপ্ত হোৱাত, দ্বিজেন্দ্ৰসকলে ৰামৰ অভিষেকৰ বাবে সকলো আয়োজন কৰিলে।
Verse 4
काञ्चना जलकुम्भाश्च भद्रपीठं स्वलंकृतम्।।2.15,4।।रथः च सम्यगास्तीर्णो भास्वता व्याघ्रचर्मणा।
সোণালী জলকুম্ভ আৰু সুন্দৰকৈ অলংকৃত ভদ্ৰপীঠ সাজু কৰি ৰখা হৈছিল; ৰথটোও দীপ্তিমান ব্যাঘ্ৰচৰ্মেৰে যথাযথভাৱে পতা আছিল।
Verse 5
गङ्गायमुनयोःपुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम्।।2.15.5।।याश्चान्या स्सरितः पुण्या ह्रदाः कूपा स्सरांसि च।प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः।।2.15.6।।ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः।
গঙ্গা-যমুনাৰ পুণ্য সঙ্গমৰ পৰা আনা জল, আৰু আন আন পুণ্য নদী, সৰোবৰ, হ্ৰদ, কূপ আৰু সৰসীৰ জল—পূৰ্ববাহী, ঊৰ্ধ্ববাহী আৰু বক্ৰবাহী ধাৰাসমূহসহ—চাৰিওফালৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হ’ল; লগতে সকলো সাগৰৰ পৰাও সৰ্বদিশে জল আহৰণ কৰা হ’ল।
Verse 6
गङ्गायमुनयोःपुण्यात्सङ्गमादाहृतं जलम्।।2.15.5।।याश्चान्या स्सरितः पुण्या ह्रदाः कूपा स्सरांसि च।प्राग्वाहाश्चोर्ध्ववाहाश्च तिर्यग्वाहा स्समाहिताः।।2.15.6।।ताभ्यश्चैवाहृतं तोयं समुद्रेभ्यश्च सर्वशः।
কাঞ্চন আৰু ৰজতৰ ঘটসমূহ—ক্ষীৰবৰ্ণ তাজা পাতৰে আৱৃত, পদ্ম আৰু উৎপলৰে সুশোভিত—পৰম পৱিত্ৰ অভিষেক-জলত কণ্ঠপৰ্যন্ত পূৰ্ণ হৈ, লাজা (ফুলা ধান) সহিতে দীপ্তিময়ভাবে জ্বলজ্বল কৰি আছিল।
Verse 7
सलाजाः क्षीरिभिश्छन्ना घटाः काञ्चनराजताः।।2.15.7।।पद्मोत्पलयुता भान्ति पूर्णाः परमवारिणा।
কাঞ্চন আৰু ৰজতৰ ঘটসমূহ—ক্ষীৰবৰ্ণ তাজা পাতৰে আৱৃত, পদ্ম আৰু উৎপলৰে সুশোভিত—পৰম পৱিত্ৰ অভিষেক-জলত কণ্ঠপৰ্যন্ত পূৰ্ণ হৈ, লাজা (ফুলা ধান) সহিতে দীপ্তিময়ভাবে জ্বলজ্বল কৰি আছিল।
Verse 8
क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भा स्सुमनसः पयः।।2.15.8।।वेश्याश्चैव शुभाचारा स्सर्वाभरणभूषिताः।
মধু, দধি, ঘৃত, লাজা (ফুলা ধান্য), দৰ্ভ ঘাঁহ, সুগন্ধি পুষ্প আৰু দুগ্ধ সজাই থোৱা হৈছিল; লগতে শুভাচাৰিণী, সৰ্বাভৰণে বিভূষিতা বেশ্যাসকলেও সেৱাৰ বাবে সন্নদ্ধ হৈ থিয় হৈ আছিল।
Verse 9
चन्द्रांशुविकचप्रख्यं काञ्चनं रत्नभूषितम्।।2.15.9।।सज्जं तिष्ठति रामस्य वालव्यजनमुत्तमम्।
ৰামৰ বাবে উত্তম বালব্যজন (চামৰ) সন্নদ্ধ হৈ থিয় আছিল—ৰত্নে বিভূষিত সোণালী দণ্ডসহ—চন্দ্ৰৰ কোমলভাৱে বিস্তৃত কিৰণছটাৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 10
चन्द्रमण्डलसङ्काशमातपत्रं च पाण्डुरम्।।2.15.10।।सज्जं द्युतिकरं श्रीमदभिषेकपुरस्कृतम्।
চন্দ্ৰমণ্ডল সদৃশ দ্যুতিময় পাণ্ডুৰ-শ্বেত ৰাজছত্ৰ শ্ৰীমদ্ অভিষেক-মণ্ডপৰ সন্মুখত সজাই থোৱা হৈছিল।
Verse 11
पाण्डुरश्च वृषस्सज्जः पाण्डुरोऽश्वश्च सुस्थितः।।2.15.11।।प्रसृतश्च गजःश्रीमानौपवाह्यः प्रतीक्षते।
পাণ্ডুৰ-শ্বেত বৃষ সজাই থিয় হৈ আছিল; পাণ্ডুৰ-শ্বেত অশ্ব সুস্থিৰভাৱে স্থিত আছিল; আৰু মদ ঝৰোৱা, ৰজাৰ আৰোহণযোগ্য শ্ৰীমান গজ উপবাহ্য ৰূপে অপেক্ষা কৰি আছিল।
Verse 12
अष्टौ च कन्या माङ्गल्या स्सर्वाभरणभूषिताः।।2.15.12।।वादित्राणि च सर्वाणि वन्दिनश्च तथाऽपरे।
আঠজন মঙ্গলময় কন্যা সৰ্বাভৰণে ভূষিতা আছিল; লগতে সকলো প্ৰকাৰৰ বাদ্য, বন্দিজন আৰু আনসকলেও সজাই থিয় হৈ আছিল।
Verse 13
इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्।।2.15.13।।तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम्।।2.15.14।।अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः।।2.15.15।।यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।
ইক্ষ্বাকুবংশৰ ৰাজ্যত যেনেকৈ অভিষেকৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী পৰম্পৰামতে সংগ্ৰহ কৰা হয়, তেনেকৈ ৰাজপুত্ৰৰ অভিষেকৰ উপযুক্ত দ্ৰব্যসমূহো একত্ৰ কৰি অনা হ’ল। ৰজাৰ আজ্ঞাত তাত সমবেত লোকসকলে ভূপতিক নেদেখি ক’লে: ‘আমাৰ আগমন ৰজাক কোনে নিবেদন কৰিব? সূৰ্য উদিত হৈছে, তথাপি ৰজাক দেখা নাই; আৰু ধীমান ৰামৰ যুবৰাজ্যাভিষেক সম্পূৰ্ণৰূপে সজ্জ।’
Verse 14
इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्।।2.15.13।।तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम्।।2.15.14।।अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः।।2.15.15।।यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।
ইক্ষ্বাকুবংশৰ ৰাজ্যত যেনেকৈ অভিষেকৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী পৰম্পৰামতে সংগ্ৰহ কৰা হয়, তেনেকৈ ৰাজপুত্ৰৰ অভিষেকৰ উপযুক্ত দ্ৰব্যসমূহো একত্ৰ কৰি অনা হ’ল। ৰজাৰ আজ্ঞাত তাত সমবেত লোকসকলে ভূপতিক নেদেখি ক’লে: ‘আমাৰ আগমন ৰজাক কোনে নিবেদন কৰিব? সূৰ্য উদিত হৈছে, তথাপি ৰজাক দেখা নাই; আৰু ধীমান ৰামৰ যুবৰাজ্যাভিষেক সম্পূৰ্ণৰূপে সজ্জ।’
Verse 15
इक्ष्वाकूणां यथा राज्ये संभ्रियेताभिषेचनम्।।2.15.13।।तथाजातीयमादाय राजपुत्राभिषेचनम्।ते राजवचनात्तत्र समवेतामहीपतिम्।।2.15.14।।अपश्यन्तोऽब्रुवन् को नु राज्ञो नः प्रतिवेदयेत्।न पश्यामश्च राजानमुदितश्च दिवाकरः।।2.15.15।।यौवराज्याभिषेकश्च सज्जो रामस्य धीमतः।
ইক্ষ্বাকুবংশৰ ৰাজ্যত যেনেকৈ অভিষেকৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী পৰম্পৰামতে সংগ্ৰহ কৰা হয়, তেনেকৈ ৰাজপুত্ৰৰ অভিষেকৰ উপযুক্ত দ্ৰব্যসমূহো একত্ৰ কৰি অনা হ’ল। ৰজাৰ আজ্ঞাত তাত সমবেত লোকসকলে ভূপতিক নেদেখি ক’লে: ‘আমাৰ আগমন ৰজাক কোনে নিবেদন কৰিব? সূৰ্য উদিত হৈছে, তথাপি ৰজাক দেখা নাই; আৰু ধীমান ৰামৰ যুবৰাজ্যাভিষেক সম্পূৰ্ণৰূপে সজ্জ।’
Verse 16
इति तेषु ब्रुवाणेषु सार्वभौमान् महीपतीन्।।2.15.16।।अब्रवीत्तानिदं सर्वान्सुमन्त्रो राजसत्कृतः।
সেই সৰ্বভৌম মহীপতিসকলে এনেদৰে কথা কৈ থাকোঁতে, ৰজাৰ দ্বাৰা সৎকৃত আৰু বিশ্বাসপাত্ৰ সুমন্ত্ৰে সকলোকে উদ্দেশি এই বাক্য ক’লে।
Verse 17
रामं राज्ञो नियोगेन त्वरया प्रस्थितोऽस्म्यहम्।।2.15.17।।पूज्या राज्ञो भवन्तस्तु रामस्य च विशेषतः।
“ৰজাৰ নিয়োগ অনুসাৰে মই ত্বৰিতভাৱে ৰামৰ ওচৰলৈ প্ৰস্থান কৰিছোঁ। আপোনালোক ৰজাৰ দ্বাৰা পূজ্য; আৰু বিশেষকৈ ৰামৰ দ্বাৰাও।”
Verse 18
अयं पृच्छामि वचनात्सुखमायुष्मतामहम्।।2.15.18।।राज्ञः संप्रति बुद्धस्य यच्चागमनकारणम्।
“আপোনালোকৰ অনুৰোধমতে, এতিয়া জাগ্ৰত হোৱা ৰজাৰ কুশল-ক্ষেম মই সুধিম; আৰু মোক/এই সমাৱেশক মাতি পঠোৱাৰ কাৰণো জানিম।”
Verse 19
इत्युक्त्वाऽन्तः पुरद्वारमाजगाम पुराणवित्।।2.15.19।।सदाऽसक्तं च तद्वेश्म सुमन्त्रः प्रविवेश ह।
এনেদৰে কৈ, পৰম্পৰা আৰু ৰাজইতিহাসত পাৰদৰ্শী সুমন্ত্ৰ অন্তঃপুৰৰ দুৱাৰলৈ গ’ল; আৰু সদায় বন্ধ কৰি ৰখা সেই ৰাজভৱনৰ অংশত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 20
तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशांपतेः।।2.15.20।।शयनीयं नरेन्द्रस्य तदाऽऽसाद्य व्यतिष्ठत।
তেতিয়া সি বিশামপতি ৰজাৰ অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰি ৰাজবংশৰ স্তৱ-স্তুতি কৰিলে; আৰু নৰেন্দ্ৰৰ শয়নকক্ষ ওচৰলৈ গৈ তাত থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 21
सोऽत्यासाद्य तु तद्वेश्म तिरस्करणिमन्तरा।।2.15.21।।आशीर्भिर्गुणयुक्ताभि रभितुष्टाव राघवम्।
সি সেই গৃহৰ অতি ওচৰলৈ গৈ, পৰ্দাৰ আঁৰত থাকি, গুণসমৃদ্ধ আশীৰ্বাদেৰে ৰাঘৱৰ অতি স্তুতি কৰিলে।
Verse 22
सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि।।2.15.22।।वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते।
হে কাকুৎস্থ! সোম আৰু সূৰ্য, লগতে শিৱ আৰু বৈশ্ৰৱণ, আৰু বৰুণ, অগ্নি আৰু ইন্দ্ৰ—এই সকলোৱে তোমাক বিজয় প্ৰদান কৰক।
Verse 23
गता भगवती रात्रिरहः शिवमुपस्थितम्।।2.15.23।।बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम्।
ভগৱতী ৰাতি পাৰ হৈ গ’ল; শিৱময় শুভ দিন উপস্থিত হৈছে। হে নৃপশাৰ্দূল! জাগি উঠা আৰু তৎক্ষণাৎ পৰৱৰ্তী কৰ্তব্য সম্পন্ন কৰা।
Verse 24
ब्राह्मणा बलमुख्याश्च नैगमाश्चागता नृप।।2.15.24।।दर्शनं तेऽभिकांक्षन्ते प्रतिबुध्यस्व राघव।
হে নৃপ! ব্ৰাহ্মণসকল, ব’লৰ মুখ্য নায়কসকল আৰু নৈগম (ব্যৱসায়ী)সকল আহি উপস্থিত হৈছে; তেওঁলোকে তোমাৰ দৰ্শন কামনা কৰিছে। হে ৰাঘৱ! জাগি উঠা।
Verse 25
स्तुवन्तं तं तदा सूतं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्।।2.15.25।।प्रतिबुध्य ततो राजा इदं वचनमब्रवीत्।
সেই সময় স্তৱ কৰি থকা মন্ত্ৰকৌশলী সূত সুমন্ত্ৰক দেখি ৰজা জাগি উঠি এই বাক্য ক’লে।
Verse 26
राममानय सूतेति यदस्यभिहितोऽनया।।2.15.26।।किमिदं कारणं येन ममाज्ञा प्रतिहन्यते।
‘হে সূত, ৰামক আন’—এইদৰে তাই তোমাক কৈছিল; তেন্তে কোন কাৰণে মোৰ আজ্ঞা প্ৰতিহত হৈছে?
Verse 27
न चैव संप्रसुप्तोऽहमानयेहाशु राघवम्।।2.15.27।।इति राजा दशरथ स्सूतं तत्रान्वशात्पुनः।
‘মই সঁচাকৈয়ে শুইও নাছিলোঁ; ৰাঘৱক ইয়ালৈ তৎক্ষণাৎ আন।’ এইদৰে ৰজা দশৰথে তাত পুনৰ সূতক আদেশ দিলে।
Verse 28
स राजवचनं श्रुत्वा शिरसा प्रतिपूज्य तम्।।2.15.28।।निर्जगाम नृपावासान्मन्यमानः प्रियं महत्।
ৰাজবচন শুনি তেওঁ শিৰ নত কৰি ৰজাক সন্মান জনালে আৰু ই মহা প্ৰিয় অৱসৰ বুলি ভাবি ৰাজনিবাসৰ পৰা বাহিৰ ওলাই গ’ল।
Verse 29
प्रसन्नो राजमार्गं च पताकाध्वजशोभितम्।।2.15.29।।हृष्टः प्रमुदित स्सूतो जगामाशु विलोकयन्।
প্ৰসন্ন আৰু হৃষ্ট সূতজনে পতাকা-ধ্বজেৰে শোভিত ৰাজপথলৈ চাই চাই শীঘ্ৰে আগবাঢ়িল।
Verse 30
स सूतस्तत्र शुश्राव रामाधिकरणाः कथाः।।2.15.30।।अभिषेचनसंयुक्तास्सर्वलोकस्य हृष्टवत्।
তাত সকলো লোক হর্ষিত হৈ থাকোঁতে, সূতজনে ৰাম-সম্পৰ্কীয়—অভিষেক-সংযুক্ত—কথাবাৰ্তা শুনিলে।
Verse 31
ततो ददर्श रुचिरं कैलासशिखरप्रभम्।।2.15.31।।रामवेश्म सुमन्त्रस्तु शक्रवेश्मसमप्रभम्।
তাৰ পিছত সুমন্ত্ৰই ৰামৰ ৰুচিৰ বাসভৱন দেখিলে—কৈলাস শিখৰৰ দৰে শোভাময়, শক্ৰৰ ভৱনৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 32
महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।
সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।
Verse 33
महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।
সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।
Verse 34
महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।
সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।
Verse 35
महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।
সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।
Verse 36
महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।
সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।
Verse 37
महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।
সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।
Verse 38
महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।
সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।
Verse 39
महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।
সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।
Verse 40
महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।
সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।
Verse 41
स वाजियुक्तेन रथेन सारथिःनराकुलं राजकुलं विराजयन्।वरूथिना रामगृहाभिपातिना पुरस्य सर्वस्य मनांसि हर्षयन्।।2.15.41।।
ঘোঁৰাযুক্ত ৰথত সেই সাৰথি, ৰক্ষাকবচ-বৰূথযুক্ত ৰথেৰে ৰামগৃহৰ দিশে ধাৱমান হৈ, লোকসমূহেৰে ভৰপূৰ ৰাজকুল-প্ৰাঙ্গণক শোভিত কৰি, সমগ্ৰ নগৰৰ মনসমূহত হর্ষ জগাই আগবাঢ়িল।
Verse 42
ततस्समासाद्य महाधनं महत्प्रहृष्टरोमा स बभूब सारथिः। मृर्गैर्मयूरैश्च समाकुलोल्बणं गृहं वरार्हस्य शचीपतेरिव।।2.15.42।।
তাৰ পাছত তেওঁ মহাধন-সমৃদ্ধ সেই মহৎ নিবাসত উপস্থিত হ’ল; হৰিণ আৰু ময়ূৰেৰে ভৰপূৰ হৈ কোলাহলময়, শচীপতি ইন্দ্ৰৰ প্ৰাসাদৰ দৰে ভব্য সেই গৃহ দেখি সাৰথিৰ আনন্দত ৰোমাঞ্চ উঠিল।
Verse 43
स तत्र कैलासनिभास्स्वलंकृताःप्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः।प्रियान्वरान् राममते स्थितान् बहून्व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितो रथी।।2.15.43।।
তাত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁ সুসজ্জিত কক্ষ্যাসমূহৰ মাজেদি আগবাঢ়িল—যিবোৰ কৈলাসৰ দৰে উঁচু আৰু ত্ৰিদশলোকৰ নিবাসৰ দৰে দিৱ্য; ৰামমতে স্থিৰ বহু প্ৰিয় আৰু শ্ৰেষ্ঠ জনক আঁতৰাই সাৰথি শুদ্ধান্ত (অন্তঃপুৰ)ৰ ওচৰলৈ উপস্থিত হ’ল।
Verse 44
स तत्र शुश्राव च हर्षयुक्ताःरामाभिषेकार्थकृता जनानाम्।नरेन्द्रसूनोरभिमङ्गलार्थाःसर्वस्य लोकस्य गिरः प्रहृष्टः।।2.15.44।।
সেই ঠাইত তেওঁ ৰামৰ অভিষেক-কাৰ্যৰ উপলক্ষে আৰু নৰেন্দ্ৰসুতৰ পৰম মঙ্গলাৰ্থে জনসাধাৰণে কোৱা হর্ষযুক্ত বাক্যসমূহ আনন্দেৰে শুনিলে; সমগ্ৰ লোকসমাজ প্ৰহৃষ্ট হৈ মঙ্গলবাণী উচ্চাৰণ কৰিছিল।
Verse 45
महेन्द्रसद्मप्रतिमं तु वेश्मरामस्य रम्यं मृगपक्षि जुष्टम्।ददर्श मेरोरिव श्रुङ्गमुच्चंविभ्राजमानं प्रभया सुमन्त्रः।।2.15.45।।
সুমন্ত্ৰে ৰামৰ ৰম্য নিবাস দেখিলে—মৃগ-পক্ষীৰে জুষিত—যি মহেন্দ্ৰৰ সদ্মৰ দৰে ভব্য; মেরু পৰ্বতৰ উচ্চ শৃঙ্গৰ দৰে নিজৰ প্ৰভাৰে দীপ্তিমান হৈ উজলি উঠিছিল।
Verse 46
उपस्थितैरञ्जलिकारकैश्चसोपायनैर्जानपदैर्जनैश्च।कोट्या परार्धैश्च विमुक्तयानैःसमाकुलं द्वारपथं ददर्श।।2.15.46।।
অঞ্জলি বদ্ধ কৰি থিয় হোৱা, উপায়ন (উপহাৰ) লৈ অহা, আৰু নিজৰ যানৰ পৰা নামি অহা—এনে গাঁও-নগৰৰ অগণন জনতাৰে দ্বাৰপথ গিজগিজাই ভৰি আছিল; সাৰথিয়ে সেই দ্বাৰমাৰ্গৰ ভিৰ দেখিলে।
Verse 47
ततो महामेघमहीधराभं प्रभिन्नमत्यङ्कुशमत्यसह्यम्।रामौपवाह्यं रुचिरं ददर्शशत्रुञ्जयं नागमुदग्रकायम्।।2.15.47।।
তাৰ পিছত সি ‘শত্ৰুঞ্জয়’ নামৰ মনোৰম, উদগ্ৰকায় গজক দেখিলে—মহামেঘ বা পৰ্বতৰ সদৃশ; কপোলৰ পৰা মদ ঝৰি থকা, অঙ্কুশকো অতি অসহ্য বুলিয়া মানি দুঃদম্য, অচল; ৰামৰ আৰোহণযোগ্য শত্রুজয়ী নাগ।
Verse 48
स्वलङ्कृतान् साश्वरथान् सकुञ्जरानमात्य मुख्यांश्च ददर्श वल्लभान्।व्यपोह्य सूतस्सहितान् समन्ततःसमृद्धमन्तःपुरमाविवेश ह।।2.15.48।।
সি ৰজাৰ প্ৰিয় মুখ্য অমাত্যসকলকো দেখিলে—সু-অলংকৃত হৈ অশ্ব, ৰথ আৰু কুঞ্জৰসহ আগমন কৰা। তাৰ পিছত সূতে চাৰিওফালে জমা হোৱা লোকসকলক আঁতৰাই পথ কৰি, সমৃদ্ধ অন্তঃপুৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 49
तदन्द्रिकूटाचलमेघसन्निभं महाविमानोपमवेश्मसंयुतम्।अवार्यमाणः प्रविवेश सारथिःप्रभूतरत्नं मकरो यथार्णवम्।।2.15.49।।
পৰ্বতৰ শিখৰত স্থিত মেঘ সদৃশ, মহাবিমান-সদৃশ ভৱন-কক্ষসমূহে সংযুক্ত সেই প্ৰাসাদত সাৰথিয়ে কোনো বাধা নোহোৱাকৈ প্ৰৱেশ কৰিলে—যেন বহু ৰত্নসমৃদ্ধ সাগৰত মকৰ সহজে সোমাই যায়।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the court’s full readiness for Rāma’s consecration while Daśaratha is unexpectedly absent; the tension emerges when the king reiterates the command (linked to Kaikeyī’s instruction) to bring Rāma immediately, signaling a disruption between public ritual expectation and private palace decisions.
Public rites depend on inner moral clarity: even perfectly arranged auspicious ceremonies require the ruler’s accountable presence and right intention, illustrating how rājyadharma is enacted through timely, transparent action rather than material splendor alone.
The text highlights the Gaṅgā–Yamunā saṅgama as a premier sacred water-source, references a pan-Indian ritual geography (waters from rivers and seas), and uses cultural-cosmological comparanda—Kailāsa, Meru, Kubera’s and Indra’s abodes—to frame Ayodhyā’s palatial architecture and coronation culture.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.