Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 15, Shloka 36

अभिषेकसज्जा तथा सुमन्त्रस्य प्रेषणम्

Coronation Preparations and Sumantra’s Commission

महाकवाटविहितं वितर्दिशतशोभितम्।।2.15.32।।काञ्चनप्रतिमैकाग्रं मणिविद्रुमतोरणम्। शारदाभ्रघनप्रख्यं दीप्तं मेरुगुहोपमम्।।2.15.33।।मणिभिर्वरमाल्यानां समुहद्भिरलंकृतम्।मुक्तामणिभिराकीर्णं चन्दनागरूधूपितम्।।2.15.34।।गन्धान्मनोज्ञान् विसृजद्दार्दुरं शिखरं यथा।सारसैश्च मयूरैश्च विनदद्भिर्विराजितम्।।2.15.35।।सुकृतेहामृगाकीर्णं सुकीर्णं भक्तिभिस्तथा।मनश्चक्षुश्च भूतानामाददत्तिग्मतेजसा।।2.15.36।।चन्द्रभास्करसङ्काशं कुबेरभवनोपमम्।महेन्द्रधामप्रतिमं नानापक्षिसमाकुलम्।।2.15.37।।मेरुशृङ्गसमं सूतो रामवेश्म ददर्श ह।उपस्थितैःसमाकीर्णं जनैरञ्जलिकारिभिः।।2.15.38।।उपादाय समाक्रान्तैस्तथा जानपदैर्जनैः।रामाभिषेकसुमुखैरुन्मुखैस्समलंकृतम्।।2.15.39।।महामेघसमप्रख्यमुदग्रं सुविभूषितम्।नानारत्नसमाकीर्णं कुब्जकैरातकावृतम्।।2.15.40।।

mahākavāṭavihitaṃ vitardiśataśobhitam || 2.15.32 ||

kāñcanapratimaikāgraṃ maṇividrumatōraṇam |

śāradābhraghanaprakhyaṃ dīptaṃ mēruguhōpamam || 2.15.33 ||

maṇibhir varamālyānāṃ samūhadbhir alaṅkṛtam |

muktāmaṇibhir ākīrṇaṃ candanāgarudhūpitam || 2.15.34 ||

gandhān manojñān visṛjad dārduraṃ śikharaṃ yathā |

sārasaiś ca mayūraiś ca vinadadbhir virājitam || 2.15.35 ||

sukṛtēhāmṛgākīrṇaṃ sukīrṇaṃ bhaktibhis tathā |

manaś cakṣuś ca bhūtānām ādadat tigma-tejasā || 2.15.36 ||

candrabhāskarasaṅkāśaṃ kubērabhavanōpamam |

mahēndradhāmapratimaṃ nānāpakṣisamākulam || 2.15.37 ||

mēruśṛṅgasamaṃ sūto rāmavēśma dadarśa ha |

upasthitaiḥ samākīrṇaṃ janair añjalikāribhiḥ || 2.15.38 ||

upādāya samākrāntais tathā jānapadair janaiḥ |

rāmābhiṣēkasumukhair unmukhaiḥ samalaṅkṛtam || 2.15.39 ||

mahāmēghasamaprakhyam udagraṃ suvibhūṣitam |

nānāratnasamākīrṇaṃ kubjakairātakāvṛtam || 2.15.40 ||

সুমন্ত্ৰই ৰামৰ প্ৰাসাদ দেখিলে—মহাকৱাটযুক্ত বৃহৎ দ্বাৰেদ্বাৰা সুৰক্ষিত, শতশঃ বিতৰ্দি-গেলাৰীত শোভিত; স্বৰ্ণময় প্ৰতিমাৰে শিখৰ-মণ্ডিত আৰু মণি-বিদ্ৰুম তোৰণযুক্ত। শৰৎকালৰ ঘন মেঘৰ দৰে দীপ্ত, মেরুগিৰিৰ গুহাৰ দৰে উজ্জ্বল; উত্তম মাল্য আৰু ৰত্নেৰে অলংকৃত, মুক্তামণিৰে ছটিয়াই থকা; চন্দন আৰু আগৰু ধূপে সুগন্ধিত, দাৰ্দুৰ শিখৰৰ দৰে মনোহৰ গন্ধ বিস্তাৰ কৰোঁতা। সাৰস আৰু ময়ূৰৰ কলৰৱেৰে বিৰাজিত; সু-কৃত শিল্পকর্ম আৰু সমৃদ্ধ ভূষণেৰে পৰিপূৰ্ণ; তীক্ষ্ণ তেজে সৰ্বভূতৰ মন আৰু চকুক আকৰ্ষণ কৰিছিল। চন্দ্ৰ-সূৰ্য সম প্ৰভাময়, কুবেৰভৱনৰ সদৃশ আৰু মহেন্দ্ৰধামৰ প্ৰতিৰূপ; নানাবিধ পক্ষীৰে কোলাহলময়। মেরুশৃঙ্গৰ দৰে উচ্চ, অঞ্জলি জোৰা জনসমূহে আৰু উপহাৰ লৈ অহা জনপদবাসীয়ে ভিৰ কৰিছিল; ৰামাভিষেকৰ আশাত উন্মুখ মুখমণ্ডলেৰে শোভিত। মহামেঘৰ দৰে উদগ্ৰ আৰু সুবিভূষিত, নানাৰত্নেৰে সমাকীৰ্ণ; কুব্জ আৰু কিৰাতৰ ভিৰেৰে আৱৃতও আছিল।

सुकृतेहामृगाकीर्णम्filled with finely crafted deer-figures
सुकृतेहामृगाकीर्णम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + कृता + इहा + मृग + आकीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण; समासार्थः: ‘सुकृतैः इहामृगैः आकीर्णम्’ (filled with well-made deer-figures)
सुकीर्णम्well-spread/strewn
सुकीर्णम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + कीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्यय; विशेषण
भक्तिभिःwith decorations/ornaments (lit. arrangements)
भक्तिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
तथाalso
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formसमुच्चय/प्रकार-अव्यय (also/likewise)
मनःmind
मनः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चक्षुःeye/sight
चक्षुः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
आददत्captivating
आददत्:
Karta (कर्ता, participial)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणवत् (captivating/taking away)
तिग्मतेजसाby sharp/brilliant splendor
तिग्मतेजसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतिग्म + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्मधारयः (तिग्मं तेजः)

The charioteer (Sumantra) beheld Rama's palace closed with two heavy-panelled doors. Adorned with hundreds of galleries, it had a peak mounted with golden idols. The arches were studded with different gems and corals. Bright like dense autumnal cloud, it shone like the cave of mount Meru. It was ornamented with excellent garlands and precious diamonds. Pearls were strewn around. Decorated with sandal and aloe wood, it emitted, like the peak of mount Dardura, captivating fragrance৷৷ Sarasas and peacocks were singing sweetly. The palace was full of skilfully carved images of deer and other embellishments. It attracted the minds and the eyes of all living beings with brilliant splendour. Resplendent like the Sun and the Moon, it looked like the abode of Kubera and a reflected image of the abode of Mahendra. It was crowded with birds of various kinds. In height it was equal to the peak of mount Meru. Villagers thronged the palace with gifts, eagerly waiting with folded hands to see the spectacle of Rama's coronation. Lofty, it looked like a vast cloud. Well-decked and filled with various gems, it was crowded with hunchbacks and kiratas (hunters) too.

S
Sumantra
R
Rāma
R
Rāmaveśma (Rāma’s palace)
M
Meru
K
Kailāsa (implicit by earlier context, not in these pādas)
K
Kubera
M
Mahendra (Indra)
C
Candra (Moon)
B
Bhāskara (Sun)
D
Dārdura (mountain)
S
sārasa (cranes)
M
mayūra (peacocks)
K
Kirāta (hunters)

FAQs

The palace imagery supports the Ramayana’s dharmic ideal of kingship: prosperity, beauty, and public order are presented as the outward signs of a righteous succession, welcomed by the people in a spirit of reverence and social harmony.

Sumantra arrives at Rāma’s residence and observes its grandeur and the crowds gathered with offerings and folded hands, anticipating the coronation.

Lokānurāga (public goodwill) toward a dharmic ruler, and śraddhā (reverent anticipation) shown by the assembled people awaiting Rāma’s abhiṣeka.