Adhyaya 49

Verse 1

नारद उवाच । केनाचारेण विप्रस्य ब्रह्मतेजो विवर्धते । केनाचारेण तस्यैव ब्राह्मं तेजो विनश्यति

নাৰদে ক’লে: কোন আচৰণে ব্ৰাহ্মণৰ ব্ৰহ্ম-তেজ বৃদ্ধি পায়? আৰু কোন আচৰণে সেই ব্ৰাহ্মণৰ পবিত্ৰ তেজ নাশ হয়?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । शयनीयात्समुत्थाय रात्र्यंशे द्विजसत्तमः । देवांश्चैव स्मरेन्नित्यं तथा पुण्यवतो ध्रुवम्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: ৰাত্ৰিৰ এক অংশত শয্যা ত্যাগ কৰি উঠি, দ্বিজশ্ৰেষ্ঠে সদায় দেৱতাসকলক স্মৰণ কৰিব; তদ্ৰূপে পুণ্যৱান, অচল ধ্ৰুৱকো স্মৰণ কৰিব।

Verse 3

गोविंदं माधवं कृष्णं हरिं दामोदरं तथा । नारायणं जगन्नाथं वासुदेवमजं विभुम्

গোবিন্দ, মাধৱ, কৃষ্ণ, হৰি আৰু দামোদৰ; নাৰায়ণ, জগন্নাথ, বাসুদেৱ—অজ, সর্বব্যাপী প্ৰভু।

Verse 4

सरस्वतीं महालक्ष्मीं सावित्रीं वेदमातरम् । ब्रह्माणं भास्करं चन्द्रं दिक्पालांश्च ग्रहांस्तथा

(স্মৰণ/উপাসনা কৰিব) সৰস্বতী, মহালক্ষ্মী আৰু সাৱিত্ৰী—বেদমাতা—ক; লগতে ব্ৰহ্মা, ভাস্কৰ (সূৰ্য), চন্দ্ৰ, দিকপালসকল আৰু গ্ৰহসমূহকো।

Verse 5

शङ्करं च शिवं शंभुमीश्वरं च महेश्वरम् । गणेशं च तथा स्कन्दं गौरीं भागीरथीं शिवाम्

মই শংকৰ—শিৱ, শম্ভু, ঈশ্বৰ আৰু মহেশ্বৰক নমস্কাৰ কৰোঁ; লগতে গণেশ আৰু স্কন্দকো; গৌৰীক; আৰু ভাগীৰথী গংগা, মঙ্গলময়ী শিৱাক প্ৰণাম।

Verse 6

पुण्यश्लोको नलो राजा पुण्यश्लोको जनार्दनः । पुण्यश्लोका च वैदेही पुण्यश्लोको युधिष्ठिरः

পুণ্যখ্যাতিৰে প্ৰসিদ্ধ নল ৰজা; পুণ্যখ্যাতিৰে প্ৰসিদ্ধ জনাৰ্দন (বিষ্ণু)। পুণ্যখ্যাতিৰে প্ৰসিদ্ধ বৈদেহী (সীতা); আৰু পুণ্যখ্যাতিৰে প্ৰসিদ্ধ যুধিষ্ঠিৰ।

Verse 7

अश्वत्थामा बलिर्व्यासो हनूमांश्च विभीषणः । कृपः परशुरामश्च सप्तैते चीरजीविनः

অশ্বত্থামা, বলি, ব্যাস, হনুমান, বিভীষণ, কৃপা আৰু পৰশুৰাম—এই সাতজনেই চিৰঞ্জীৱী।

Verse 8

एतान्यस्तु स्मरेन्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः

যি মানুহে পুৱাতে উঠি নিতৌ এই নামসমূহ স্মৰণ কৰে, সি ব্ৰাহ্মণ-হত্যা আদি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 9

सकृदुच्चरिते तात सर्वयज्ञफलं लभेत् । गवां शतसहस्राणां दानस्य फलमश्नुते

হে প্ৰিয়, একেবাৰ মাত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিলেই মানুহে সকলো যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে; আৰু এক লক্ষ গৰু দান কৰাৰ পুণ্যফল ভোগ কৰে।

Verse 10

ततश्चापि शुचौ देशे मलमूत्रं परित्यजेत् । दक्षिणाभिमुखो रात्रौ दिवा कुर्यादुदङ्मुखः

তাৰ পাছত শুচি স্থানত মল-মূত্ৰ ত্যাগ কৰিব; ৰাতি দক্ষিণমুখে, আৰু দিনত উত্তৰমুখে কৰি ল’ব।

Verse 11

परतो दंतकाष्ठं च तृणैरुदुंबरादिभिः । अतः परं च संध्यायां संयतश्च द्विजो भवेत्

তাৰ পাছত তৃণ বা উদুম্বৰ আদি বৃক্ষৰ দন্তকাষ্ঠে দন্ত শোধন কৰিব। ইয়াৰ পিছত সন্ধ্যা-উপাসনাৰ সময়ত দ্বিজে সংযমী হ’ব।

Verse 12

पूर्वाह्णे रक्तवर्णां तु मध्याह्ने शुक्लवर्णिकाम् । सायं सरस्वतीं कृष्णां द्विजो ध्यायेद्यथाविधि

পূৰ্বাহ্নত দ্বিজে সৰস্বতী দেৱীক ৰক্তবৰ্ণা ৰূপে ধ্যান কৰিব; মধ্যাহ্নত শ্বেতবৰ্ণা; আৰু সন্ধ্যাত কৃষ্ণবৰ্ণা—বিধি অনুসাৰে।

Verse 13

ततः समाचरेत्स्नानं यथाज्ञानेन यत्नतः । अंगं प्रक्षालयित्वा तु मृद्भिः संलेपयेत्ततः

তাৰ পাছত নিজৰ জ্ঞান অনুসাৰে যত্নেৰে স্নান আচৰণ কৰিব। দেহ অঙ্গ ধুই লৈ, তাৰ পিছত শোধনকাৰী মাটিৰে লেপন কৰিব।

Verse 14

शिरोदेशे ललाटे च नासिकायां हृदि भ्रुवोः । बाह्वोः पार्श्वे तथा नाभौ जान्वोरङ्घ्रिद्वये तथा

শিৰোদেশে, ললাটত, নাসিকাত, হৃদয়ত আৰু ভ্ৰূমধ্যত; বাহুত, পাৰ্শ্বত, নাভিত, জানুত আৰু দুয়োটা পদতও।

Verse 15

एका लिंगे गुदे तिस्रस्तथा वामकरे दश । उभयोः सप्त दातव्या मृदः शुद्धिमभीप्सता

যি শুদ্ধি লাভ কৰিব খোজে, সি লিঙ্গত একবাৰ, গুদত তিনিবাৰ, বাঁও হাতত দহবাৰ, আৰু দুয়ো হাতত একেলগে সাতবাৰ মাটি প্ৰয়োগ কৰিব।

Verse 16

अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम्

হে ধৰিত্ৰী—অশ্বে পদদলিত, ৰথে পদদলিত, আৰু বিষ্ণুৰ পদক্ষেপে পবিত্ৰ—হে পবিত্ৰ মৃৎ, মই পূৰ্বে সঞ্চিত কৰা পাপসমূহ মোৰ পৰা হৰণ কৰা।

Verse 17

अनेनैव तु मंत्रेण मृत्तिकां यस्तनौ क्षिपेत् । सर्वपापक्षयस्तस्य शुचिर्भवति मानवः

কিন্তু যি এই একেই মন্ত্ৰেৰে পবিত্ৰ মাটি দেহত লেপে, তাৰ সকলো পাপ ক্ষয় হয় আৰু সেই মানুহ শুচি হয়।

Verse 18

ततस्तु वेदपूर्वेण स्नानं कुर्याद्विचक्षणः । नदे नद्यां तथा कूपे पुष्करिण्यां तटाकके

তাৰ পাছত বিচক্ষণ মানুহে বেদবিধি অনুসাৰে স্নান কৰিব—স্ৰোতত, নদীত, কূপত, পদ্মপুষ্কৰিণীত বা তটাকত।

Verse 19

जलराशौ च वप्रे च घटस्नानं तथोत्तरम् । कारयेद्विधिवन्मर्त्यः सर्वपापक्षयाय च

জলাশয়ত আৰু তট/বাঁধত মর্ত্যই বিধিমতে ঘটস্নান কৰিব, আৰু তাৰ পাছত উত্তৰ কৰ্মও সম্পন্ন কৰিব—সকলো পাপৰ সম্পূৰ্ণ ক্ষয়ৰ বাবে।

Verse 20

प्रातःस्नानं महापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् । यः कुर्यात्सततं विप्रो विष्णुलोके महीयते

প্ৰাতঃকালত স্নান মহাপুণ্য, সৰ্বপাপ বিনাশক। যি ব্ৰাহ্মণে সদায় এই কৰ্ম কৰে, সি বিষ্ণুলোকত মহিমামণ্ডিত হয়।

Verse 21

प्रातः संध्यासमीपे च यावद्दंडचतुष्टयम् । तावत्पानीयममृतं पितॄणामुपतिष्ठते

প্ৰাতঃসন্ধ্যাৰ ওচৰত, যিমান সময় চাৰ দণ্ড থাকে, তিমান সময় অৰ্ঘ্যৰ জল পিতৃসকলৰ বাবে অমৃতৰূপে উপস্থিত থাকে।

Verse 22

परतो घटिकायुग्मं यावद्यामैकमाह्निकम् । मधुतुल्यं जलं तस्मिन्पितॄणां प्रीतिवर्धनम्

তাৰ পিছত দুটা ঘটিকা পৰ্যন্ত, এক পূৰ্ণ যাম আৰু দিনৰ আহ্নিক কৰ্মলৈকে, তাত অৰ্ঘ্যৰ জল মধুৰ দৰে হয় আৰু পিতৃসকলৰ প্ৰীতি বৃদ্ধি কৰে।

Verse 23

ततस्तु सार्द्धयामैकं जलं क्षीरमयं स्मृतम् । क्षीरमिश्रं जलं तावद्यावद्दण्डचतुष्टयम्

তাৰ পিছত এক সাৰ্ধ-যাম পৰ্যন্ত জল ক্ষীৰময় বুলি কোৱা হয়; আৰু চাৰ দণ্ড যিমান সময়, জল ক্ষীৰমিশ্ৰিত হৈ থাকে।

Verse 24

अतः परं च पानीयं यावद्धि प्रहरत्रयम् । तत्परं लोहितं प्रोक्तं यावदस्तंगतो रविः

ইয়াৰ পিছত তিন প্ৰহৰ পৰ্যন্ত সেই জল পানযোগ্য বুলি ধৰা হয়; তাৰ পিছত সূৰ্য অস্ত যোৱা পৰ্যন্ত তাক ৰক্তিম বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 25

चतुर्थप्रहरे स्नाने रात्रौ वा तर्पयेत्पितॄन् । तत्तोयं रक्षसामेव ग्रहणेन विना स्मृतम्

চতুৰ্থ প্ৰহৰৰ স্নানত বা ৰাতি পিতৃসকলক তৰ্পণ দিলে, গ্ৰহণকাল নোহোৱালৈকে সেই জল স্মৃতিত কেৱল ৰাক্ষসসকলৰ উপযোগী বুলিয়েই কোৱা হৈছে।

Verse 26

पानीयं सर्वसिर्द्ध्य्थं पुरैव निर्मितं मया । रक्षार्थं तस्य तोयस्य यक्षाश्चैव धुरंधराः

“পুৰাতন কালত মই এই পানী সকলো সিদ্ধি লাভৰ বাবে সৃষ্টি কৰিছিলোঁ; আৰু সেই জলের ৰক্ষাৰ নিমিত্তে ধুৰন্ধৰ যক্ষসকলক শক্তিশালী প্ৰহৰী ৰূপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল।”

Verse 27

न प्राप्नुवंति पितरो ये च लोकांतरं गताः । दुष्प्राप्यं सलिलं तेषामृते स्वान्मर्त्यवासिनः

লোকান্তৰলৈ গমন কৰা পিতৃসকলে নিজে নিজে (এই) জল নাপায়; মর্ত্যলোকে বাস কৰা নিজৰ স্বজনসকলৰ দ্বাৰা নহ’লে তেওঁলোকৰ বাবে এই সলিল দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 28

तस्माच्छिष्यैश्च पुत्रैश्च पौत्रदौहित्रकादिभिः । बंधुवर्गैस्तथा चान्यैस्तर्पणीयं पितृव्रतैः

সেয়ে পিতৃব্ৰতত নিবদ্ধসকলে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিব লাগে—শিষ্য, পুত্ৰ, পৌত্ৰ, দৌহিত্ৰ আদি দ্বাৰা; লগতে বংশ-বন্ধুসমূহ আৰু আন লোকসকলৰ দ্বাৰাও।

Verse 29

नारद उवाच । जलस्य दैवतं ब्रूहि तर्पणस्य विधिं मयि । यथा जानामि देवेश तत्वतो वक्तुमर्हसि

নাৰদে ক’লে: “জলৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতাক কওক আৰু মোক তৰ্পণৰ বিধি শিকাওক। হে দেৱেশ, যাতে মই ইয়াক তত্ত্বৰূপে সঠিককৈ জানিব পাৰোঁ—যথাৰ্থ ৰূপে বৰ্ণনা কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰক।”

Verse 30

ब्रह्मोवाच । जलस्य देवता विष्णुःस र्वलोकेषु गीयते । जलपूतो भवेद्यस्तु विष्णुस्तच्छंकरो भवेत्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: জলৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা বিষ্ণু, যাক সকলো লোকত গীত-স্তৱ কৰা হয়। যি জন জলদ্বাৰা পৱিত্ৰ হয়, তাত বিষ্ণুৰ সান্নিধ্য প্ৰকাশ পায়, আৰু সেই সান্নিধ্যই শংকৰ-ৰূপ হয়।

Verse 31

जलं गंडूषमात्रं तु पीत्वा पूतो भवेन्नरः । विशेषात्कुशसंसर्गात्पीयूषादधिकं जलम्

কেৱল এক গণ্ডূষ, অৰ্থাৎ মুখভৰ জল পান কৰিলেই মানুহ পৱিত্ৰ হয়। বিশেষকৈ কুশ-ঘাঁহৰ সংস্পৰ্শ পোৱা জল অধিক শুদ্ধিদায়ক; তেনে জলক অমৃততকৈও শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 32

सर्वदेवालयो दर्भो मयायं निर्मितः पुरा । कुशमूले भवेद्ब्रह्मा कुशमध्ये तु केशवः

এই পৱিত্ৰ দৰ্ভা-ঘাঁহ সকলো দেৱতাৰ আলয়; মই ইয়াক বহু আগতে সৃষ্টি কৰিছিলোঁ। কুশাৰ মূলত ব্ৰহ্মা থাকে, আৰু কুশাৰ মধ্যভাগত কেশৱ (বিষ্ণু) অধিষ্ঠিত।

Verse 33

कुशाग्रे शंकरं विद्धि कुश एते प्रतिष्ठिताः । कुशहस्तः सदा मेध्यः स्तोत्रं मंत्रं पठेद्यदि

কুশাৰ আগভাগত শংকৰক জানিবা; এই কুশা-পাতসমূহ পৱিত্ৰ আধাৰ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত। যাৰ হাতত কুশা থাকে সি সদায় মেধ্য, অৰ্থাৎ ক্ৰিয়াৰ্থে শুদ্ধ; বিশেষকৈ স্তোত্ৰ আৰু মন্ত্ৰ পাঠ কৰোঁতে।

Verse 34

सर्वं शतगुणं प्रोक्तं तीर्थे साहस्रमुच्यते । कुशाः काशास्तथा दूर्वा यवपत्राणि व्रीहयः

সকলো পুণ্য শতগুণ হয় বুলি কোৱা হৈছে, আৰু তীৰ্থত সহস্ৰগুণ হয় বুলি ঘোষণা কৰা হয়। (অৰ্পণৰূপে) কুশা, কাশা, দূৰ্বা, যৱৰ পাত, আৰু ধান-চাউল আদিৰ উল্লেখ আছে।

Verse 35

बल्वजाः पुंडरीकाश्च कुशास्सप्त प्रकीर्तिताः । आनुपूर्व्येण मेध्याः स्युः कुशा लोके प्रतिष्ठिताः

বল্বজা আৰু পুণ্ডৰীকা, লগতে কুশা-ঘাঁহৰ সাত প্ৰকাৰ বৰ্ণিত হৈছে। ক্ৰম অনুসাৰে সিহঁত মেধ্য, অৰ্থাৎ শুদ্ধিকাৰক বুলি গণ্য; সেয়ে কুশা জগতত পবিত্ৰ শুদ্ধিকাৰক ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 36

विना मंत्रेण यत्स्नानं सर्वं तन्निष्फलं भवेत् । अमृतात्स्वादुतामेति संस्पर्शाच्च तिलस्य च

মন্ত্ৰ বিনা যি স্নান কৰা হয়, সেয়া সম্পূৰ্ণ নিষ্ফল হয়। কিন্তু তিলৰ স্পৰ্শে সি মধুৰতা লাভ কৰে—অমৃতৰ দৰে।

Verse 37

तस्माच्च तर्पयेन्नित्यं पितॄंस्तिलजलैर्बुधः । दशभिश्च तिलैस्तावत्पितॄणां प्रीतिरुत्तमा

সেয়ে বুদ্ধিমান জনে নিত্য তিল-মিশ্ৰিত জলে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিব লাগে। কেৱল দহটা তিলেই পিতৃসকলৰ প্ৰীতি অতি উত্তম হয়।

Verse 38

अग्निस्तंभभयाद्देवा न चेच्छन्त्यतिविस्तरम् । स्नात्वा यस्तर्पयेन्नित्यं तिलमिश्रोदकैः पितॄन्

অগ্নিস্তম্ভৰ ভয়ত দেৱতাসকলে অধিক দূৰ আগবঢ়িব নাছিল। কিন্তু যিজনে স্নান কৰি নিত্য তিল-মিশ্ৰিত জলে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰে—

Verse 39

नीलपंडविमोक्षेण त्वमावास्या तिलोदकैः । वर्षासु दीपदानेन पितॄणामनृणो भवेत्

‘নীলপণ্ড-বিমোক্ষ’ বিধি পালন কৰি, অমাৱস্যাত তিল-জল অৰ্পণ কৰি, আৰু বৰ্ষাকালত দীপ-দান কৰি, মানুহ পিতৃঋণৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 40

वत्सरैकममायां तु तर्पयेद्यस्तिलैः पितृन् । विनायकत्वमाप्नोति सर्वदेवैः प्रपूज्यते

যি ব্যক্তি অমাৱস্যাৰ দিনত এক পূৰ্ণ বছৰ তিল দি পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰে, সি বিনায়কত্ব লাভ কৰে আৰু সকলো দেৱতাৰ দ্বাৰা পূজিত হয়।

Verse 41

युगाद्यासु च सर्वासु यस्तिलैस्तर्पयेत्पितॄन् । उक्तं यद्वाप्यमायां तु तस्माच्छतगुणाधिकम्

যি কোনো ব্যক্তি যুগাৰম্ভ আদি সকলো পবিত্ৰ উপলক্ষে তিল দি পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰে—যি ফল কোৱা হৈছে, মাঘ মাহত সেয়া তাৰ শতগুণ অধিক হয়।

Verse 42

अयने विषुवे चैव राकामायां तथैव च । तर्पयित्वा पितृव्यूहं स्वर्गलोके महीयते

তদ্ৰূপে অয়ন, বিষুৱ আৰু পূৰ্ণিমাৰ ৰাতিতো—পিতৃসমূহক তৰ্পণ কৰি মানুহ স্বৰ্গলোকত মহিমান্বিত হয়।

Verse 43

तथा मन्वंतराख्यायामन्यस्यां पुण्यसंस्थितौ । ग्रहणे चंद्रसूर्यस्य पुण्यतीर्थे गयादिषु

তদ্ৰূপে মন্বন্তৰ নামে অন্য এক পবিত্ৰ কালত, আৰু চন্দ্ৰ-সূৰ্য গ্ৰহণৰ সময়তো—পুণ্যত স্থিত হৈ, বিশেষকৈ গয়া আদি পবিত্ৰ তীৰ্থত (বিশেষ ফল লাভ হয়)।

Verse 44

तर्पयित्वा पितॄन्याति माधवस्य निकेतनम् । तस्मात्पुण्याहकं प्राप्य तर्पयेत्पितृसंचयम्

পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰি মানুহ মাধৱ (বিষ্ণু)ৰ ধাম লাভ কৰে। সেয়ে শুভ দিন পালে পিতৃসমূহক তৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 45

तर्पणं देवतानां च पूर्वं कृत्वा समाहितः । अधिकारी भवेत्पश्चात्पितॄणां तर्पणे बुधः

দেৱতাসকলক প্ৰথমে একাগ্ৰচিত্তে তৰ্পণ কৰি, বুদ্ধিমান ব্যক্তি তাৰ পাছত পিতৃসকলৰ তৰ্পণ কৰিবলৈ যোগ্য অধিকাৰী হয়।

Verse 46

श्राद्धे भोजनकाले च पाणिनैकेन दापयेत् । उभाभ्यां तर्पणे दद्याद्विधिरेष सनातनः

শ্ৰাদ্ধত আৰু ভোজন দানৰ সময়ত এক হাতেৰে দান দিব লাগে; কিন্তু তৰ্পণ কৰোঁতে দুয়ো হাতেৰে অৰ্পণ কৰিব লাগে—এইয়েই সনাতন বিধি।

Verse 47

दक्षिणाभिमुखो भूत्वा शुचिस्तु तर्पयेत्पितॄन् । तृप्यतामिति वाक्येन नामगोत्रेण वै पुनः

দক্ষিণমুখী হৈ শুচি অৱস্থাত পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিব লাগে; পুনৰ নাম-গোত্ৰ উচ্চাৰি ‘তৃপ্ত হওক’ বুলি বাক্য ক’ব লাগে।

Verse 48

अकृष्णैर्यत्तिलैर्मोहात्तर्पयेत्पितृसंचयम् । भूम्यां ददाति यदपो दाता चैव जले स्थितः

যদি মোহবশত ক’লা নহোৱা তিলৰে পিতৃসমূহক তৰ্পণ কৰে, অথবা দাতা নিজে জলে থিয় হৈ জল-অৰ্পণ মাটিত ঢালে—(এনে কৰ্ম বিধিবিৰুদ্ধ বুলি গণ্য)।

Verse 49

वृथा तद्दीयते दानं नोपतिष्ठति कस्यचित् । स्थले स्थित्वा जले यस्तु प्रयच्छेदुदकं नरः

সেই দান বৃথা হয়, কাকো উপকাৰ নকৰে—যেতিয়া মানুহে শুকান মাটিত থিয় হৈ পানীতেই উদক অৰ্পণ কৰে।

Verse 50

नोपतिष्ठेत्पितॄणां तु सलिलं तन्निरर्थकम् । आर्द्रवासा जले यस्तु कुर्यादुदकतर्पणम्

পিতৃসকললৈ অৰ্পিত জল তেওঁলোকলৈ নাযায়; যদি কোনোবাই পানীত ভিজা বস্ত্ৰ পিন্ধি উদক-তৰ্পণ কৰে, তেন্তে সেয়া নিষ্ফল হয়।

Verse 51

पितरस्तस्य तृप्यंति सहदेवैस्सदानघ । रजकैः क्षालितं वस्त्रमशुद्धं कवयो विदुः

হে নিৰ্দোষ জন! তেওঁৰ পিতৃসকল দেৱতাসকলৰ সৈতে তৃপ্ত হয়; তথাপি কবি-জ্ঞানীসকলে কয় যে ৰজক (ধোবী) এ ধোৱা বস্ত্ৰ অশুদ্ধ।

Verse 52

हस्तप्रक्षालने चैव पुनर्वस्त्रं तु शुध्यति । शुष्कवासाः शुचौ देशे स्थाने यत्तर्पयेत्पितॄन्

হাত ধোৱাত বস্ত্ৰ পুনৰ শুদ্ধ হয়। শুকান বস্ত্ৰ পিন্ধি, শুচি দেশ আৰু যোগ্য স্থানে পিতৃসকললৈ তৰ্পণ অৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 53

ततो दशगुणेनैव तुष्यंति पितरो ध्रुवम् । स्नानं संध्यां च पाषाणे खड्गे वा ताम्रभाजने

তেতিয়া পিতৃসকল নিশ্চয় দহগুণে তৃপ্ত হয়। স্নান আৰু সন্ধ্যা-উপাসনা পাথৰৰ ওপৰত, বা খড়্গৰ ওপৰত, বা তাম্ৰপাত্ৰত কৰা উচিত।

Verse 54

तर्पणं कुरुते यस्तु प्रत्येकं च शताधिकम् । रौप्यांगुलीयं तर्जन्यां धृत्वा यत्तर्पयेत्पितॄन्

কিন্তু যি জনে তৰ্পণ কৰে—প্ৰত্যেক পিতৃলৈ শতাধিক উদক অৰ্পণ কৰি—আৰু তর্জনী আঙুলিত ৰূপৰ আঙুঠি ধৰি পিতৃসকললৈ তৰ্পণ কৰে, সি বিশেষ পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 55

सर्वं च शतसाहस्रगुणं भवति नान्यथा । तथैवानामिकायां तु धृत्वा स्वर्णांगुलीं बुधः

ইয়াৰ ফলত সকলো বস্তু লক্ষগুণ পুণ্যফল হয়—অন্যথা নহয়। তেনেদৰে জ্ঞানী জনে অনামিকাত সোণৰ আঙুঠি পিন্ধি…

Verse 56

तर्पयेत्पितृसंदोहं लक्षकोटिगुणं भवेत् । अंगुष्ठदेशिनी मध्ये सव्यहस्तस्य खड्गकम्

পিতৃসমূহক তৰ্পণ কৰিব লাগে; পুণ্যফল লক্ষ-কোটি গুণ বৃদ্ধি পায়। বাঁও হাতৰ বুঢ়া আঙুলি আৰু তৰ্জনী আঙুলিৰ মাজত ‘খড়্গ’ সদৃশ মুদ্ৰা গঠিত হয়।

Verse 57

धृत्वानामिकया रत्नमंजलेरक्षयंफलं । स्नानार्थमभिगच्छंतं देवाः पितृगणैः सह

অনামিকাত ৰত্নগুচ্ছৰ অক্ষয় ফল ধৰি, তেওঁ স্নানলৈ যেতিয়া আগবাঢ়িল, তেতিয়া দেৱতাসকল পিতৃগণসহ তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল।

Verse 58

वायुभूतानुगच्छंति तृषार्ताः सलिलार्थिनः । निराशास्ते निवर्तंते वस्त्रनिष्पीडनेन च

তৃষ্ণাতুৰ হৈ, জল-অন্বেষীসকলে কেৱল বায়ুমাত্ৰৰ পিছে পিছে যায়; কিন্তু নিৰাশ হৈ, বস্ত্ৰ নিপীড়ন কৰিও (ব্যৰ্থ) উভতি আহে।

Verse 59

तस्मान्न पीडयेद्वस्त्रमकृत्वा पितृतर्पणम् । तिस्रःकोट्योऽर्धकोटी च यानि लोमानि मानुषे

সেয়ে, পিতৃ-তৰ্পণ নকৰাকৈ বস্ত্ৰ নিপীড়ন কৰা উচিত নহয়; কিয়নো মানুহৰ দেহত তিনিকোটি আৰু অৰ্ধকোটি লোম থাকে।

Verse 60

स्रवंति सर्वतीर्थानि तस्मान्न परिपीडयेत् । देवाः पिबंति शिरसि श्मश्रुतः पितरस्तथा

তাত সকলো তীৰ্থৰ পবিত্ৰ ধাৰা প্ৰবাহিত হয়; সেয়ে তাক কেতিয়াও কষ্ট বা আঘাত নিদিব। দেৱতাসকলে শিৰোভাগত পান কৰে, আৰু পিতৃগণো দাড়িৰ পৰা পান কৰে।

Verse 61

चक्षुषोरपि गंधर्वा अधस्तात्सर्वजंतवः । देवाः पितृगणाः सर्वे गंधर्वा जंतवस्तथा

চকুৰৰ পৰাও গন্ধৰ্বসকল উদ্ভৱ হয়, আৰু তলত সকলো জীৱ থাকে। তাত দেৱতা আৰু পিতৃগণ সকলোৱে আছে, আৰু গন্ধৰ্ব তথা অন্য প্ৰাণীও আছে।

Verse 62

स्नानमात्रेण तुष्यंति स्नानात्पापं न विद्यते । नित्यस्नानं च यः कुर्यात्स नरः पुरुषोत्तमः

কেৱল স্নানমাত্ৰে (দেৱতাসকল) সন্তুষ্ট হয়; স্নানৰ দ্বাৰা পাপ নাথাকে। যি মানুহে নিত্য স্নান কৰে, সেয়াই পুৰুষোত্তম।

Verse 63

सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो नाकलोकेमहीयते । स्नानं तर्पणपर्यंतं देवा महर्षयो विदुः

সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ মানুহ স্বৰ্গলোকত সন্মানিত হয়। স্নানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তৰ্পণলৈকে যি বিধি, তাক দেৱতা আৰু মহর্ষিসকলে জানে (আৰু নিৰ্দেশ কৰে)।

Verse 64

अतः परं च देवानां पूजनं कारयेद्बुधः । गणेशं पूजयेद्यस्तु विघ्नस्तस्य न जायते

ইয়াৰ পিছত বুধিমান মানুহে দেৱতাসকলৰ পূজন কৰাব লাগে। যি গণেশক পূজা কৰে, তাৰ বাবে বিঘ্ন জন্ম নলয়।

Verse 65

आरोग्यार्थं च सूर्यं च धर्ममोक्षाय माधवम् । शिवं च कृत्यकामार्थं सर्वकामाय चंडिकाम्

আৰোগ্যৰ বাবে সূৰ্য্যৰ পূজা কৰিব লাগে; ধৰ্ম আৰু মোক্ষৰ বাবে মাধৱ (বিষ্ণু)ৰ; কৃত্য-কাম্য কাৰ্যৰ সিদ্ধিৰ বাবে শিৱৰ; আৰু সকলো কামনা পূৰ্ণ হ’বলৈ চণ্ডিকা দেৱীৰ আৰাধনা।

Verse 66

देवांस्तु पूजयित्वा तु वैश्वदेवबलिं चरेत् । वह्निकार्यं ततः कृत्वा यज्ञं ब्राह्मणतर्पणम्

দেৱতাসকলক পূজা কৰি পাছত বৈশ্বদেৱ বলি অৰ্পণ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত পৱিত্ৰ অগ্নিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰ্ম সম্পন্ন কৰি যজ্ঞ আৰু ব্ৰাহ্মণ-তৰ্পণ (দান-আতিথ্য) কৰিব লাগে।

Verse 67

देवानां सर्वसत्वानां पुनस्त्रिविष्टपं व्रजेत् । गतागतं स्थिरं कृत्वा कामान्मोक्षं सुखं दिवम्

দেৱতা আৰু সকলো জীৱৰ হিতৰ বাবে মানুহে পুনৰ ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)লৈ গমন কৰে। আগমন-নিগমনৰ চক্ৰ স্থিৰ কৰি নিবৃত্ত কৰিলে ইচ্ছিত লক্ষ্য—মোক্ষ, সুখ আৰু দিব্য অৱস্থা—লাভ হয়।

Verse 68

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नित्यं कर्माणि कारयेत् । नारद उवाच । किमर्थं च जलं तात देवाः पितृगणैः सह

সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে নিত্য নিয়ত কৰ্মসমূহ কৰাব লাগে। নাৰদ ক’লে: “হে তাত, দেৱতাসকল পিতৃগণৰ সৈতে জল কিহৰ বাবে (আৱশ্যক/প্ৰাৰ্থনা) কৰে?”

Verse 69

न प्राप्नुवंति सर्वज्ञ लभंते मानवा यथा । ब्रह्मोवाच । पुरा सृष्टं मया तोयं सर्वदेवमयामृतम्

হে সৰ্বজ্ঞ, তেওঁলোকে মানুহে যেনেকৈ লাভ পায় তেনেকৈ (সেই লাভ) নাপায়। ব্ৰহ্মাই ক’লে: “পূৰ্বে মই সেই জল সৃষ্টি কৰিছিলোঁ—অমৃতসম, আৰু সকলো দেৱতাৰে ভৰপূৰ।”

Verse 70

तस्यैव रक्षणार्थं च रक्षा यक्षा धनुर्धराः । घ्नंति ते पितरं देवमस्मद्वाक्यान्न मानुषम्

তাঁৰেই ৰক্ষাৰ অৰ্থে ধনুধাৰী ৰক্ষক ৰাক্ষস আৰু যক্ষসকলে আমাৰ আজ্ঞা মানি নিজৰেই পিতা—সেই দেৱতাক—বধ কৰে; কোনো সাধাৰণ মানুহক নহয়।

Verse 71

पशवः पक्षिणः कीटा मर्त्यलोके व्यवस्थिताः । मर्त्यजाताश्च देवा ये तथैव मानुषा ध्रुवम्

পশু, পক্ষী আৰু কীট মর্ত্যলোকে স্থিত; আৰু যিসকল দেৱতাও মর্ত্যত জন্ম লয়, সিহঁতেও নিশ্চয়েই মানৱৰূপেই।

Verse 72

तर्पयित्वा गुरुं नित्यं सुरलोके प्रतिष्ठिताः । अस्नायी च मलं भुंक्ते अजपी पूयशोणितम्

গুৰুক নিত্য তৰ্পণ কৰি সন্তুষ্ট কৰিলে সিহঁতে সুৰলোকে প্ৰতিষ্ঠিত হয়। কিন্তু যি স্নান নকৰে সি মল ভক্ষণ কৰে, আৰু যি জপ নকৰে সি পূয় আৰু শোণিত ভক্ষণ কৰা সদৃশ।

Verse 73

अकृत्वा तर्पणं नित्यं पितृहा चोपजायते । ब्रह्महत्यासमं पापं देवानामप्यपूजने

নিত্য তৰ্পণ নকৰিলে মানুহ পিতৃহা সদৃশ হয়। দেৱতাসকলৰ পূজা অৱহেলা কৰাও ব্ৰহ্মহত্যাসম পাপ।

Verse 74

सन्ध्याकृत्यमकृत्वा च सूर्यं हंति च पापकृत् । नारद उवाच । ब्राह्मणस्य सदाचारक्रमं ब्रूहि च कर्मणाम्

সন্ধ্যাকৃত্য নকৰিলে পাপী যেন সূৰ্যকেই বধ কৰে। নাৰদ ক’লে: “ব্ৰাহ্মণৰ সদাচাৰ আৰু কৰ্মসমূহৰ ক্ৰম অনুক্ৰমে মোক কোৱা।”

Verse 75

इतरेषां च वर्णानां प्रवृत्तमखिलं वद । ब्रह्मोवाच । आचाराल्लभते चायुराचाराल्लभते सुखम्

আৰু আন আন বৰ্ণসমূহৰো যথোচিত আচাৰ-বিধি সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা। ব্ৰহ্মাই ক’লে: সদাচাৰৰ দ্বাৰা আয়ু লাভ হয়; সদাচাৰৰ দ্বাৰা সুখ লাভ হয়।

Verse 76

आचारात्स्वर्गं मोक्षं च आचारो हंत्यलक्षणम् । अनाचारो हि पुरुषो लोके भवति निंदितः

সদাচাৰে স্বৰ্গ আৰু মোক্ষো লাভ হয়; সদাচাৰে অশুভ লক্ষণ আৰু অপমান নাশ কৰে। কিন্তু অনাচাৰী মানুহ লোকত নিন্দিত হয়।

Verse 77

दुःखभागी च सततं व्याधितोल्पायुरेव च । नरके नियतं वासो ह्यनाचारान्नरस्य च

অনাচাৰী মানুহ সদায় দুখৰ ভাগী হয়, ৰোগে পীড়িত থাকে আৰু আয়ু অল্প হয়; আৰু তেনে অধাৰ্মিকৰ বাবে নৰকত বাস নিশ্চিত।

Verse 78

आचाराच्च परं लोकमाचारं शृणु तत्त्वतः । गोमयेन गृहे नित्यं प्रकुर्यादुपलेपनम्

সদাচাৰে পৰলোকৰ উচ্চ গতি লাভ হয়; এতিয়া তত্ত্বৰূপে আচাৰ শুনা: গৃহত নিত্য গোবৰৰে লেপন কৰিব লাগে।

Verse 79

प्रक्षालयेत्ततः पीठं काष्ठं पात्रं शिलातलम् । भस्मना कांस्यपात्रं तु ताम्रमम्लेनशुद्ध्यति

তাৰ পিছত আসন, কাঠৰ বস্তু, পাত্ৰ আৰু শিলাতল ধুই পৰিষ্কাৰ কৰিব লাগে। কাঁসাৰ পাত্ৰ ভস্মেৰে শুদ্ধ হয়, আৰু তাম্ৰ অম্ল বস্তুৰে পবিত্ৰ হয়।

Verse 80

शिलापात्रं तु तैलेन फालंगो वालकेन तु । स्वर्णरौप्यादिपात्रं तु जलमात्रेण शुध्यति

শিলাৰ পাত্ৰ তেলেৰে শুদ্ধ হয়; ফালঙ্গ পাত্ৰ বালিৰে শুদ্ধ হয়। কিন্তু সোণ-ৰূপা আদি ধাতুৰ পাত্ৰ কেৱল পানীৰে পবিত্ৰ হয়।

Verse 81

अग्निना लोहपात्रं तु पाकप्रक्षालनेन तु । खननाद्दाहनाच्चैव उपलेपन धावनात्

লোহাৰ পাত্ৰ অগ্নিৰে শুদ্ধ হয়; তদুপৰি ৰান্ধনিৰ পাছত ধুই শুদ্ধ হয়। খনন কৰি উলিয়াই, দাহ কৰি, আৰু শুদ্ধিলেপন কৰি পুনৰ ধুইও শুদ্ধ হয়।

Verse 82

पर्जन्यवर्षणाच्चैव भूरमेध्या विशुध्यति । तैजस्सानां मणीनां च सर्वस्याश्ममयस्य च

মেঘৰ বৰষুণে অশুচি হোৱা ভূমিও শুদ্ধ কৰে। তেনেদৰে দীপ্ত ধাতু, মণি আৰু যি-কোনো শিলাময় বস্তুৰো শুদ্ধি হয়।

Verse 83

भस्मभिर्मृत्तिकाभिश्च शुद्धिरुक्ता मया पुरा । शय्या भार्या शिशुर्वस्त्रमुपवीतं कमंडलुः

পূৰ্বে মই ভস্ম আৰু মৃৎতিকাৰে শুদ্ধিৰ কথা কৈছোঁ। তেনেদৰে শয্যা, পত্নী, শিশু, বস্ত্ৰ, উপবীত আৰু কমণ্ডলু—এই সকলোতেও শৌচ-নিয়ম প্ৰযোজ্য।

Verse 84

आत्मनः कथिताश्शुद्धा न परेषां कदाचन । न भुंजीतैकवस्त्रेण न स्नायादेकवाससा

নিজৰ শুদ্ধতা নিজৰ আচৰণেৰে নিজেই স্থিৰ কৰিব লাগে—কেতিয়াও আনৰ ওপৰত ভৰসা কৰি নহয়। একেটা বস্ত্ৰ পিন্ধি আহাৰ নকৰিব, আৰু একেটা বস্ত্ৰ পিন্ধিয়েই স্নান নকৰিব।

Verse 85

न धारयेत्परस्यैवं स्नानवस्त्रं कदाचन । संस्कारं केशदंतानां प्रातरेव समाचरेत्

এইদৰে কেতিয়াও আনৰ স্নানবস্ত্ৰ নধাৰিব। কেশ আৰু দাঁতৰ শুদ্ধ সংস্কাৰ-সাজ-পৰিচৰ্যা পুৱাই কৰিব।

Verse 86

गुरूणां च नमस्कारं नित्यमेव समाचरेत् । हस्तपादे मुखे चैव पंचार्द्रो भोजनं चरेत्

গুৰুসকলক নিত্যে নমস্কাৰ কৰিব। হাত-পা আৰু মুখ ধুই তবেই আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব—এই পঞ্চাৰ্দ্ৰ বিধি।

Verse 87

पंचार्द्रकस्तु भुंजानः शतं वर्षाणि जीवति । देवतानां गुरोराज्ञां स्नातकाचार्ययोरपि

যি পঞ্চপ্ৰকাৰ আর্দ্ৰ (তাজা আদা আদি) ভোজন কৰে, সি শত বছৰ জীয়ে—যদি সি দেবতা, গুৰু, ৰজা আৰু স্নাতক-আচার্যৰ আজ্ঞা পালন কৰে।

Verse 88

नाक्रामेत्कामतश्छायां विप्रस्य दीक्षितस्य च । गोगणं देवतं विप्रं घृतं मधु चतुष्पथम्

ইচ্ছামতে ব্ৰাহ্মণ বা দীক্ষিতৰ ছাঁয়াত পা নথব। গৰুৰ জাক, দেবতা, ব্ৰাহ্মণ, ঘী, মধু আৰু চতুষ্পথো পদদলিত নকৰিব।

Verse 89

प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत प्रख्यातांश्च वनस्पतीन् । गोविप्रावग्निविप्रौ च विप्रौ द्वौ दंपती तथा

প্ৰখ্যাত পবিত্ৰ বৃক্ষ-লতাক প্ৰদক্ষিণা কৰিব। তদ্ৰূপ গাই, ব্ৰাহ্মণসকল, পবিত্ৰ অগ্নি আৰু ব্ৰাহ্মণ দম্পতীকো (পতি-পত্নী) প্ৰদক্ষিণা কৰিব।

Verse 90

तयोर्मध्ये न गच्छेत स्वर्गस्थोपि पतेद्ध्रुवम् । उच्छिष्टो न स्पृशेदग्निं ब्राह्मणं दैवतं गुरुम्

সেই দুয়োৰ মাজেদি নাযাব; স্বৰ্গত থাকিলেও তেনে কৰিলে নিশ্চয় পতিত হয়। আৰু উচ্ছিষ্ট (ভোজনোত্তৰ অশুচি) অৱস্থাত পবিত্ৰ অগ্নি, ব্ৰাহ্মণ, দেৱতা বা নিজৰ গুৰুক স্পৰ্শ নকৰিব।

Verse 91

स्वशीर्षं पुष्पवृक्षं च यज्ञवृक्षमधार्मिकम् । त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदाचन

উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত তিনিটা তেজস্বী বস্তু কেতিয়াও নাচাব: নিজৰ মূৰ, ফুলফুলা গছ, আৰু অধাৰ্মিক ‘যজ্ঞবৃক্ষ’।

Verse 92

सूर्याचंद्रमसावेवं नक्षत्राणि च सर्वशः । नेक्षेद्विप्रं गुरुं देवं राजानं यतिनां वरम्

এইদৰে সূৰ্য-চন্দ্ৰ আৰু সাধাৰণতে নক্ষত্ৰসমূহলৈ নাচাব; তদুপৰি ব্ৰাহ্মণ, গুৰুঃ, দেৱতা, ৰজা বা যতি-শ্ৰেষ্ঠৰ ফালে চেয়ে নাথাকিব।

Verse 93

योगिनं देवकर्माणं धर्माणां कथकं द्विजम् । नदीनां च प्रतीरे च पत्युश्च सरितां तथा

দেৱকাৰ্যত নিয়োজিত যোগী, ধৰ্মকথা কোৱা দ্বিজ, নদীৰ তীৰসমূহ, আৰু তদ্ৰূপে সৰিতাসকলৰ পতি/অধিপতি—এই সকলোকে পবিত্ৰ জ্ঞান কৰি সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 94

यज्ञवृक्षस्य मूले च उद्याने पुष्पवाटके । शरीरस्य मलत्यागं न कुर्याज्जीवने तथा

যজ্ঞবৃক্ষৰ মূলত, উদ্যানত বা ফুলৰ বাটিকাত শৰীৰৰ মলত্যাগ নকৰিব; আৰু য’ত জীৱ-জন্তু বাস কৰে, তাতো কেতিয়াও নকৰিব।

Verse 95

विप्रस्यायतने गोष्ठे रम्ये राजपथेषु च । न क्षौरं कारयेद्धीरः कुजस्याह्नि कदाचन

মঙ্গলবাৰে ধীৰ পুৰুষে কেতিয়াও ক্ষৌৰ (মুণ্ডন) নকৰাব—ব্ৰাহ্মণৰ গৃহত হওক, গোশালাত হওক, মনোৰম স্থানত হওক বা ৰাজপথত হওক।

Verse 96

मलं न धारयेद्दंते नखं न वदने क्षिपेत् । तैलाभ्यंगं न कुर्वीत वासरे रविभौमयोः

দাঁতত মল-ময়লা ধৰি নাৰাখিব, নখ কটা মুখত নিক্ষেপ নকৰিব। ৰবিবাৰ আৰু মঙ্গলবাৰে তেল-অভ্যংগ (তেল মালিশ) নকৰিব।

Verse 97

स्वगात्रासनयोर्वाद्यं गुरोरेकासनादनम् । न हरेच्छ्रोत्रियस्वं च देवस्यापि गुरोरपि

নিজ গাত্ৰ বা আসন থপথপাই বাদ্য নকৰিব, আৰু গুৰুৰ সৈতে একে আসনত নাবহিব। শ্ৰোত্ৰিয় (বেদজ্ঞ)ৰ সম্পত্তি নাহৰিব—দেৱতাৰো নহয়, গুৰুৰো নহয়।

Verse 98

राज्ञस्तपस्विनां चैव पंगोरंधस्य योषितः । पंथा देयो ब्राह्मणाय गोभ्यो राजभ्य एव च

ৰাজা, তপস্বী, খোঁড়া, অন্ধ আৰু নাৰীক পথ এৰি দিব লাগে; তেনেদৰে ব্ৰাহ্মণ, গাই আৰু ৰাজপুৰুষসকলকো পথাধিকাৰ দিব লাগে।

Verse 99

रोगिणे भारतप्ताय गुर्विण्यै दुर्बलाय च । विवादं न च कुर्वीत नृप विप्र चिकित्सकैः

হে নৃপ, ৰোগী, জ্বৰতপ্ত, গৰ্ভৱতী বা দুৰ্বল ব্যক্তিৰ চিকিৎসা কৰি থকা চিকিৎসকৰ সৈতে বিবাদ নকৰিব।

Verse 100

ब्राह्मणं गुरुपत्नीं च दूरतः परिवर्जयेत् । पतितं कुष्ठसंयुक्तं चांडालं च गवाशिनम्

দূৰৰ পৰা ব্ৰাহ্মণ আৰু গুৰুপত্নীৰ সঙ্গ ত্যাগ কৰিব লাগে; তেনেদৰে পতিত, কুষ্ঠৰোগী, চাণ্ডাল আৰু গোমাংস ভক্ষণকাৰীকো পৰিহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 101

निर्धूतं ज्ञानहीनं च दूरतः परिवर्जयेत् । स्त्रियं दुष्टां च दुर्वृत्तामपवाद प्रदायिनीम्

যি বহিষ্কৃত আৰু সত্য জ্ঞানহীন, তাক দূৰৰ পৰা পৰিহাৰ কৰিব লাগে; তেনেদৰে দুষ্ট, কুচৰিত্ৰা আৰু অপবাদ বিলোৱা স্ত্ৰীকো ত্যাগ কৰিব লাগে।

Verse 102

कुकर्मकारिणीं दुष्टां सदैव कलहप्रियाम् । प्रमत्तामधिकांगीञ्च निर्लज्जां बाह्यचारिणीम्

যি স্ত্ৰী কুকৰ্ম কৰে, স্বভাৱতে দুষ্ট আৰু সদায় কলহপ্ৰিয়া; অসাৱধান, অতিশয় ইন্দ্ৰিয়াসক্ত, নিৰ্লজ্জ আৰু বাহ্য আচৰণে ভণ্ডামি কৰা—তেনে স্ত্ৰী।

Verse 103

व्ययशीलामनाचारां दूरतः परिवर्जयेत् । मलिनां नाभिवंदेत गुरुपत्नीं कदाचन

ব্যয়শীলা আৰু অনাচাৰী স্ত্ৰীক দূৰৰ পৰা পৰিহাৰ কৰিব লাগে; আৰু মলিন গুৰুপত্নীক কেতিয়াও প্ৰণাম নকৰিব।

Verse 104

न स्पृशेत्तां च मेधावी स्पृष्ट्वा स्नानेन शुद्ध्यति । स तया सह केलिं च वर्जयेच्च सदैव हि

মেধাৱী লোকে তাক স্পৰ্শ নকৰিব; যদি স্পৰ্শ হয়, স্নান কৰিলে শুদ্ধ হয়। আৰু তাৰ সৈতে কামক্ৰীড়া সদায় পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 105

शृणुयाच्च वचो नूनं न पश्येच्च गुरोः स्त्रियम् । वधूं पुत्रस्य भ्रातुश्च स्वपुत्रीं युवतीं ध्रुवम्

গুৰুৰ বাক্য নিশ্চয় শুনিব, কিন্তু গুৰুৰ স্ত্ৰীৰ ওপৰত দৃষ্টি নেপেলাব। তদ্ৰূপে পুত্ৰৰ বধূ, ভাতৃৰ পত্নী আৰু নিজৰ যুৱতী কন্যাৰ প্ৰতিও—অবশ্যই—চাহনি নকৰিব।

Verse 106

अन्यां च गुरुपत्नीं च नेक्षेत्स्पर्शं न कारयेत् । ताभिः सह कथालापं तथा भ्रूभंगदर्शनम्

অন্যৰ পত্নী আৰু গুৰু-পত্নীক দৃষ্টি নকৰিব, স্পৰ্শও নকৰাব। তদুপৰি তেওঁলোকৰ সৈতে কথোপকথন আৰু ভ্ৰূভংগৰ ইঙ্গিতময় দৃষ্টি-বিনিময়ো পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 107

कलहं निस्त्रपां वाणीं सदैव परिवर्जयेत् । न दद्याच्च सदा पादं तुषांगारास्थिभस्मसु

কলহ আৰু নিৰ্লজ্জ বাক্য সদায় পৰিহাৰ কৰিব। আৰু তুষ, অঙ্গাৰ, অস্থি বা ভস্মৰ ওপৰত কেতিয়াও পা নথ’ব।

Verse 108

कार्पासास्थिषु निर्माल्ये चितिकाष्ठे चितौ गुरौ । शुष्कं मीनं न भक्षेत पूतिगंधिममेध्यकम्

কাৰ্পাসৰ বীজ/খোল, ত্যক্ত মালা, চিতাৰ কাঠ, শ্মশানভূমি বা গুৰুৰ সান্নিধ্যত—দুৰ্গন্ধযুক্ত আৰু অপবিত্ৰ শুকান মাছ নাভক্ষিব।

Verse 109

विघसं चान्यदुच्छिष्टं पाकार्थं च परस्य च । न स्थातव्यं न गंतव्यं क्षणमप्यसता सह

বিঘস (অৱশিষ্ট ভোজন) বা অন্য উচ্ছিষ্ট, ৰন্ধনৰ কাৰণত বা পৰৰ কাৰ্যত—যি কাৰণেই নহওক—অসৎ লোকৰ সৈতে এক মুহূর্তও নথাকিব, নাযাব।

Verse 110

न तिष्ठेच्च क्षणं धीरो दीपच्छाये कलिद्रुमे । अस्पृश्यैस्सह चालापं पतितैः कुपितैः सह

ধীৰ পুৰুষে কলিযুগ-দ্ৰুমৰ ছাঁয়াত এক মুহূৰ্তও নাথাকে; আৰু অস্পৃশ্য, পতিত বা ক্ৰোধী লোকৰ সৈতে কথোপকথন নকৰিব।

Verse 111

न कुर्यात्क्षणमात्रं तु कृत्वा गच्छेच्च रौरवम् । कनिष्ठं नाभिवंदेत पितृव्यं मातुलं तथा

এনেকুৱা অধৰ্ম এক মুহূৰ্তও নকৰিব; কৰি পেলালে ৰৌৰৱ নৰকলৈ গমন হয়। কনিষ্ঠজনক প্ৰণাম নকৰিব; পিতৃব্য (খুৰা) আৰু মাতুল (মামা)কো ভক্তিভাৱে বন্দনা কৰিব।

Verse 112

उत्थाय चासनं दद्यात्कृतांजल्यग्रतः स्थितः । तैलाभ्यक्तं तथोच्छिष्टमार्द्रवस्त्रं च रोगिणम्

উঠি আসন দিব, কৃতাঞ্জলি কৰি সন্মুখত থিয় হ’ব। আৰু ৰোগীৰ সেৱা কৰিব—তেল মাখা, উচ্ছিষ্টে অশুচি বা ভিজা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা হলেও।

Verse 113

पारावारगतोद्विग्नं वहंतं नाभिवादयेत् । यज्ञस्यांतर्गतं नष्टं क्रीडंतं स्त्रीजनैः सह

পাৰাপাৰ কৰোঁতে উদ্বিগ্ন হোৱা লোকক প্ৰণাম নকৰিব; আৰু ভাৰ বহন কৰা লোককো নহয়। যজ্ঞৰ পৰিসৰত হেৰাই যোৱা জনক, আৰু স্ত্ৰীসকলৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰা জনকো অভিবাদন নকৰিব।

Verse 114

बालक्रीडागतं चापि पुष्पयुक्तं कुशैर्युतम् । शिरः प्रावृत्य कर्णौ वा अप्सु मुक्तशिखोपि वा

শিশুৰ খেলাত যদিও বিশৃঙ্খল হৈ পৰে, যদিও ফুলে সজ্জিত আৰু কুশাৰে যুক্ত হয়—মূৰ আৰু কাণ ঢাকি থাকিলেও, বা খোলা চুলিৰে পানীত নামিলেও—নিয়মটো প্ৰযোজ্য থাকে।

Verse 115

अकृत्वा पादयोः पूजां नाचामेद्दक्षिणामुखः । उपवीतविहीनश्च नग्नको मुक्तकच्छकः

প্ৰথমে চৰণ-পূজা নকৰাকৈ দক্ষিণমুখে আচমন নকৰিব। উপবীতবিহীন, নগ্ন, বা কচ্ছা ঢিলা/অশুদ্ধভাৱে বাঁধা থাকিলেও আচমন নকৰিব।

Verse 116

एकवस्त्रपिधानश्च आचांतो नैव शुध्यति । मध्यमाभिर्मुखं पूर्वं तिसृभिः समुपस्पृशेत्

একমাত্ৰ এটা বস্ত্ৰ পিন্ধি আচমন কৰিলে শুদ্ধি নহয়। প্ৰথমে মধ্যমা আঙুলিৰে মুখ স্পৰ্শ কৰি (জল গ্ৰহণ কৰি) তাৰ পাছত তিনিটা আঙুলিৰে বিধি সম্পূৰ্ণ কৰিব।

Verse 117

अंगुष्ठदेशिनीभ्यां च नासां च तदनंतरम् । अंगुष्ठानामिकाभ्यां च चक्षुषी समुपस्पृशेत्

তাৰ পাছত বুঢ়া আঙুলি আৰু তর্জনী আঙুলিৰে নাসাৰন্ধ্ৰ স্পৰ্শ কৰিব। তাৰ তৎক্ষণাৎ পিছত বুঢ়া আঙুলি আৰু অনামিকা আঙুলিৰে দুয়োটা চকু কোমলভাৱে স্পৰ্শ কৰিব।

Verse 118

कनिष्ठांगुष्ठतश्श्रोत्रे नाभिमंगुष्ठकेन तु । तलेन हृदयं न्यस्य सर्वाभिर्मस्तकोपरि

কনিষ্ঠা আঙুলি আৰু বুঢ়া আঙুলিৰে দুয়োটা কাণ স্পৰ্শ কৰিব, বুঢ়া আঙুলিৰে নাভি স্পৰ্শ কৰিব। তালু হৃদয়ত স্থাপন কৰি, তাৰ পাছত দুয়ো হাত মস্তকৰ শীৰ্ষত স্থাপন কৰিব—এইয়াই বিধান।

Verse 119

बाहूचाग्रेण संस्पृश्य ततः शुद्धो भवेन्नरः । अनेनाचमनं कृत्वा मानवः प्रयतो भवेत्

বাহুৰ/হাতৰ আগভাগেৰে (জল) স্পৰ্শ কৰিলে নৰ শুদ্ধ হয়। এইদৰে আচমন সম্পন্ন কৰি মানুহ সংযত আৰু সতর্ক আচৰণসম্পন্ন হয়।

Verse 120

सर्वपापैर्विनिर्मुक्तः स्वर्गं चाक्षयमश्नुते । प्राणस्त्रिपुटशृंग्या च व्यानोपानश्च मुद्रया

সকলো পাপৰ পৰা বিমুক্ত হৈ মানুহে অক্ষয় স্বৰ্গ লাভ কৰে। ত্ৰিপুট-শৃঙ্গী মুদ্ৰাৰে প্ৰাণ নিয়ন্ত্ৰিত হয়, আৰু সেই মুদ্ৰাৰ দ্বাৰাই ব্যান আৰু অপানও সংযত হয়।

Verse 121

समानस्तु समस्ताभिरुदानस्तर्जनीं विना । नागः कूर्मश्च कृकरो देवदत्तो धनंजयः

সমান সকলো আঙুলিতেই বিদ্যমান; উদান তৰ্জনী আঙুলি বাদে বাকী সকলোত থাকে। (উপ-প্ৰাণসমূহ:) নাগ, কূৰ্ম, কৃকৰ, দেবদত্ত আৰু ধনঞ্জয়।

Verse 122

उपप्रीणंतु ते प्रीता येभ्यो भूमौ प्रदीयते । शयनं चार्द्रपादेन शुष्कपादेन भोजनम्

ভূমিত যিসকলৰ উদ্দেশ্যে অৰ্পণ দিয়া হয়, তেওঁলোক সন্তুষ্ট আৰু প্ৰসন্ন হওক। ভিজা পাৱে শয়ন কৰা, আৰু শুকান পাৱে ভোজন কৰা—এই বিধি কোৱা হৈছে।

Verse 123

नांधकारे च शयनं भोजनं नैव कारयेत् । पश्चिमे दक्षिणे चैव न कुर्याद्दंतधावनम्

অন্ধকাৰত শয়নো নকৰিব, ভোজনো নকৰিব। তদুপৰি পশ্চিম বা দক্ষিণমুখে দন্তধাৱন নকৰিব।

Verse 124

उत्तरे पश्चिमे चैव न स्वपेद्धि कदाचन । स्वप्नादायुः क्षयं याति ब्रह्महा पुरुषो भवेत्

উত্তৰ বা পশ্চিমমুখে মূৰ থৈ কেতিয়াও শুব নালাগে। এনে শয়নত আয়ু ক্ষয় হয় বুলি কোৱা হয়, আৰু মানুহে ব্ৰাহ্মণ-হত্যাৰ পাপো লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 125

न कुर्वीत ततः स्वप्नं शस्तं च पूर्वदक्षिणम् । आयुष्यं प्राङ्मुखो भुंक्तेऽयशस्यं दक्षिणामुखः

সেয়ে থাকোঁতে মূৰ পূব বা দক্ষিণ দিশে নকৰিব। পূবমুখে আহাৰ কৰিলে আয়ু বৃদ্ধি পায়; দক্ষিণমুখে আহাৰ কৰিলে অপযশ আৰু বদনামি হয়।

Verse 126

श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुंक्ते यशो भुङ्क्त उदङ्मुखः । प्राच्यां नरो लभेदायुर्याम्यां प्रेतत्वमश्नुते

পশ্চিমমুখে আহাৰ কৰিলে শ্ৰী-সমৃদ্ধি ভোগ হয়; উত্তরমুখে আহাৰ কৰিলে যশ লাভ হয়। পূবমুখে নৰে আয়ু পায়, কিন্তু দক্ষিণমুখে প্ৰেতত্ব লাভ কৰে।

Verse 127

वारुणे च भवेद्रोगी आयुर्वित्तं तथोत्तरे । देवानामेकभुक्तं तु द्विभुक्तं स्यान्नरस्य च

ৱাৰুণ দিশে (পশ্চিমে) থাকিলে ৰোগ হয়; উত্তৰ দিশে আয়ু আৰু ধন লাভ হয়। দেৱতাসকলৰ বাবে একবাৰ ভোজন বিধেয়, কিন্তু মানুহৰ বাবে দুবাৰ ভোজন উচিত।

Verse 128

त्रिभुक्तं प्रेतदैत्यस्य चतुर्थं कौणपस्य तु । निरामिषं हविर्देवा मत्स्यमांसादि मानुषाः

প্ৰেত-দৈত্যে ত্ৰিভুক্ত কৰে, আৰু চতুৰ্থ ভোজন কৌণপ—শৱভোজীৰ। দেৱতাসকলে নিৰামিষ হৱি, অৰ্থাৎ মাংসৰহিত আহুতি গ্ৰহণ কৰে; মানুহে মাছ-মাংস আদি ভক্ষণ কৰে।

Verse 129

पूतिपर्युषितं दुष्टमन्ये भुंजंत्यनावृताः । स्वर्गस्थितानामिह जीवलोके चत्वारि तेषां हृदये च संति

কিছুমান লোকে নিৰ্লজ্জ আৰু অসংযমী হৈ পঁচা, বাচি আৰু অশুচি আহাৰ ভক্ষণ কৰে। স্বৰ্গত অৱস্থিত হলেও, এই জীৱলোকত তেনে চাৰিটা কলুষতা তেওঁলোকৰ হৃদয়ত গাঁথি থাকে।

Verse 130

दानं प्रशस्तं मधुरा च वाणी देवार्चनं ब्राह्मणतर्पणं च । कार्पण्यवृत्तिस्वजनेषु निंदा कुचेलता नीचजनेषु भक्तिः

দান প্ৰশংসনীয়, আৰু মধুৰ বাক্যও; দেৱাৰ্চনা আৰু ব্ৰাহ্মণ-তৰ্পণো। কিন্তু কৃপণতা, নিজৰ স্বজনৰ নিন্দা, মলিন চিথৰা পিন্ধা, আৰু নীচ লোকত ভক্তি—এইবোৰ ত্যাজ্য।

Verse 131

अतीव रोषः कटुका च वाणी नरस्य चिह्नं नरकागतस्य । नवनीतोपमा वाणी करुणा कोमलं मनः

অতিশয় ক্ৰোধ আৰু কটু বাক্য নৰকৰ পথগামী মানুহৰ চিন। কিন্তু তাজা মাখনৰ দৰে কোমল বাক্য, কৰুণা, আৰু কোমল হৃদয়—এইবোৰ সদ্‌গুণীৰ লক্ষণ।

Verse 132

धर्मबीजप्रसूतानामेतत्प्रत्यक्ष लक्षणम् । दयादरिद्रहृदयं वचः क्रकच कर्कशम्

ধৰ্মবীজৰ পৰা জন্মা লোকৰ এই প্ৰত্যক্ষ লক্ষণ: দয়াৰে সমৃদ্ধ হৃদয়, কিন্তু বাক্য কৰাতৰ দৰে কটুকঠোৰ।

Verse 133

पापबीजप्रसूतानामेतत्प्रत्यक्ष लक्षणम् । श्रावयेच्छृणुयाद्वापि सदाचारादिकं नरः

পাপবীজৰ পৰা জন্মা লোকৰ এই প্ৰত্যক্ষ লক্ষণ: নৰে সদাচাৰ আদি উপদেশ ন ত পাঠ কৰে, ন শুনে।

Verse 134

आचारादेः फलं लब्ध्वा पापात्पूतोऽच्युतो दिवि

আচাৰ আদি গুণৰ ফল লাভ কৰি, পাপৰ পৰা পবিত্ৰ হৈ, তেওঁ অচ্যুত স্বৰ্গত অবিনাশী হ’ল।