Adhyaya 20

Verse 1

भीष्म उवाच । अत्याश्चर्यवती रम्या कथेयं पापनाशिनी । विस्तरेण च मे ब्रूहि याथातथ्येन पृच्छतः

ভীষ্মে ক’লে: এই কাহিনী অতি আশ্চৰ্য, মনোহৰ আৰু পাপনাশিনী। মই সুধিছোঁ, সেয়ে যাথাতথ্যভাৱে সম্পূৰ্ণ বিস্তাৰে মোক ক’বা।

Verse 2

माहात्म्यं मध्यमस्यापि ऋषिभिः परिकीर्तितम् । फलं चान्नस्य कथितं माहात्म्यं च दमस्य तु

ঋষিসকলে ‘মধ্যম পথ’ৰ মাহাত্ম্যো ঘোষণা কৰিছে। তেওঁলোকে অন্ন (যথোচিত আহাৰ)-ৰ ফল আৰু তদ্ৰূপ দম—আত্মসংযম—ৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিছে।

Verse 3

विष्णुना च पदन्यासः कृतो यत्र महामुने । कनीयसस्तथोत्पत्तिर्यथाभूता वदस्व मे

হে মহামুনি, যি স্থানত বিষ্ণুৱে নিজৰ পদ স্থাপন কৰিছিল, সেই বিষয়ে মোক ক’বা; আৰু কনিষ্ঠজনৰ উৎপত্তিও যিদৰে সত্যসত্য ঘটিছিল, তেনেদৰে বৰ্ণনা কৰা।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । पुरा रथंतरे कल्पे राजासीत्पुष्पवाहनः । नाम्ना लोकेषु विख्यातस्तेजसा सूर्यसन्निभः

পুলস্ত্য ক’লে: পূৰ্বতে ৰথন্তৰ কল্পত পুষ্পবাহন নামৰ এজন ৰজা আছিল; সি সকলো লোকত বিখ্যাত আৰু তেজত সূৰ্য্যসম দীপ্তিমান আছিল।

Verse 5

तपसा तस्य तुष्टेन चतुर्वक्त्रेण भारत । कमलं कांचनं दत्तं यथाकामगमं नृप

হে ভাৰত! তাৰ তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাই, হে নৃপ, তাক এক সোণালী কমল দান কৰিলে, যাৰ দ্বাৰা সি ইচ্ছামতে য’তে খুশি গমন কৰিব পাৰিলে।

Verse 6

सप्तद्वीपानि लोकं च यथेष्टं विचरत्सदा । कल्पादौ तु समं द्वीपं तस्य पुष्करवासिना

সি সদায় ইচ্ছামতে সপ্তদ্বীপ আৰু লোকসমূহত বিচৰণ কৰিছিল; কিন্তু কল্পৰ আৰম্ভণিতে পুষ্কৰত বাস কৰা জনে তাৰ দ্বীপখন সমান কৰি দিলে।

Verse 7

वत्सरं त्वेकभक्ताशी सभक्ष्यजलकुंभदः । शिवलोके वसेत्कल्पं प्राप्तिव्रतमिदं स्मृतम्

কিন্তু যি জনে এক বছৰ একবাৰকৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু ভক্ষ্যসহ জলকুম্ভ দান কৰে, সি এক কল্প শিৱলোকত বাস কৰে বুলি কোৱা হয়; এই ব্ৰত ‘প্ৰাপ্তি-ব্ৰত’ নামে স্মৃত।

Verse 8

नक्ताशी त्वष्टमीषु स्याद्वत्सरांते तु धेनुदः । पौरंदरं पुरं याति सुगतिव्रतमुच्यते

অষ্টমী তিথিত নক্তভোজন কৰিব লাগে, আৰু বছৰৰ অন্তত গৰু দান কৰিব লাগে; তেনে কৰিলে পৌৰন্দৰৰ (ইন্দ্ৰৰ) নগৰলৈ গমন হয়। এই আচাৰ ‘সুগতি-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 9

तपोनुभावादथ तस्य राज्ञी नारी सहस्रैरभिवंद्यमाना । नाम्ना च लावण्यवती बभूव या पार्वतीवेष्टतमा भवस्य

তেতিয়াহে তাইৰ তপস্যাৰ প্ৰভাৱত, সেই ৰজাৰ ৰাণী—হাজাৰ হাজাৰ নাৰীৰ দ্বাৰা বন্দিত—‘লাৱণ্যৱতী’ নামে খ্যাত হ’ল; ভৱ (শিৱ)ৰ ওচৰত সি পাৰ্বতীৰ দৰে অতি প্ৰিয় আছিল।

Verse 10

तस्यात्मजानामयुतं बभूव धर्मात्मनामग्र्यधनुर्धराणाम् । तदात्मजांस्तानभिवीक्ष्य राजा मुहुर्मुहुर्विस्मयमाससाद

তেওঁৰ দহ হাজাৰ পুত্ৰ জন্মিল—ধৰ্মাত্মা আৰু ধনুৰ্ধাৰী বীৰসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য। সেই পুত্ৰসকলক দেখি ৰজা বাৰে বাৰে বিস্ময়ত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 11

सोभ्यागतं पूज्य मुनिप्रवीरं प्रचेतसं वाक्यमिदं बभाषे । कस्माद्विभूतिरचलामरमर्त्यपूजा जाता कथं कमलजा सदृशी सुराज्ञी

আগত পূজনীয় মুনিপ্ৰবীৰ প্ৰচেতসক আদৰ-সন্মান কৰি তেওঁ এই বাক্য ক’লে: “দেৱ আৰু মৰ্ত্যৰ দ্বাৰা পূজিত এই অচল বিভূতি কোন কাৰণত উদ্ভৱ হ’ল? আৰু কেনেকৈ এই দিব্য ৰাণী কমলজা (লক্ষ্মী) সদৃশ হ’ল?”

Verse 12

भार्या मयाल्पतपसा परितोषितेन दत्तं ममांबुजगृहं च मुनींद्र धात्रा । यस्मिन्प्रविष्टमपि कोटिशतं नृपाणां सामात्यकुंजररथौघजनावृतानां

হে মুনীন্দ্ৰ! ধাতা (স্ৰষ্টা) মোৰ অল্প তপস্যাতেই সন্তুষ্ট হৈ মোক এগৰাকী পত্নী আৰু এই পদ্মসদৃশ গৃহ দান কৰিলে। ইয়াত তেন্তে শত কোটী ৰজাও—মন্ত্ৰীসহ, হাতী-ৰথৰ দলে দলে আৰু জনসমুদ্ৰে আৱৃত হৈ—প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।

Verse 13

नालक्ष्यते क्वगतमम्बरगामिभिश्च तारागणेंदुरविरश्मिभिरप्यगम्यम् । तस्मात्किमन्यजननीजठरोद्भवेन धर्मादिकं कृतमशेषजनातिगं यत्

ই ক’লৈ গ’ল বুজা নাযায়; আকাশগামীসকলৰো গম্য নহয়, আৰু তৰাগণ, চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰো অগম্য। সেয়ে, অন্য মাতৃৰ গৰ্ভজাত মানুহে ধৰ্ম আদি যি কৰে, সি কেনেকৈ সকলো জীৱক অতিক্ৰম কৰিব পাৰে?

Verse 14

सर्वैर्मयाथ तनयैरथ वानयापि सद्भार्यया तदखिलं कथय प्रचेतः । सोप्यभ्यधादथ भवांतरितं निरीक्ष्य पृथ्वीपते शृणु तदद्भुतहेतुवृत्तम्

“মোৰ সৈতে, তোমাৰ পুত্ৰসকল আৰু তোমাৰ সৎ-ভাৰ্যা—উত্তম পত্নী—সহ, হে প্ৰচেতস, সেই সকলো কথা সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা।” তেতিয়া তেওঁো অন্তৰত অতীত ভৱসমূহ স্মৰণ কৰা যেন কৰি ক’লে: “হে পৃথিৱীপতি, সেই আশ্চৰ্য কাৰণৰ বৃত্তান্ত শুনা।”

Verse 15

जन्माभवत्तव तु लुब्धकुलेपि घोरं जातस्त्वमप्यनुदिनं किल पापकारी । वपुरप्यभूत्तव पुनः पुरुषांगसंधिदुर्गंधिसत्त्वकुनखाभरणं समंतात्

তোমাৰ জন্ম হ’ল ভয়ংকৰ লুব্ধকুলত; আৰু তুমি নিতৌ পাপকর্মত লিপ্ত হৈ থাকিলা। পুনৰ তোমাৰ দেহো চাৰিওফালে পুৰুষাঙ্গ-সন্ধিৰ গাঁঠনি সদৃশ, দুৰ্গন্ধযুক্ত স্বভাৱ আৰু মলিন নখৰ অলংকাৰ যেনে হৈ পৰিল।

Verse 16

न च ते सुहृन्न सुतबंधुजनो न तादृक्नैवस्वसा न जननी च तदाभिशस्ता । अतिसंमता परमभीष्टतमाभिमुखी जाता मही शतवयोषिदियं सुरूपा

তোমাৰ কোনো সত্য সুহৃদ নাই, তেনে পুত্ৰ বা আত্মীয়ও নাই; তেতিয়া না ভগ্নী, না জননী—কোনেও তোমাৰ পক্ষত কথা ক’লে। তথাপি এই পৃথিৱী—অতি সম্মানিতা, পৰম ইষ্ট—তোমাৰ অভিমুখে মুখ কৰি আহিল, সুন্দৰ ৰূপে, যেন শত যুৱতী।

Verse 17

अभूदनावृष्टिरतीव रौद्रा कदाचनाहारनिमित्तमस्यां । क्षुत्पीडितेन भवता तु यदा न किंचिदासादितं वन्यफलादि भक्ष्यं

কেতিয়াবা ইয়াত অতি ভয়ংকৰ অনাবৃষ্টি হৈছিল; সেই সময় আহাৰেই মহা দুখৰ কাৰণ হৈছিল। যেতিয়া তুমি ক্ষুধাত পীড়িত হৈও একো নাপালা—বনৰ ফল আদি ভক্ষ্যও নহয়—

Verse 18

अथाभिदृष्टं महदंबुजाढ्यं सरोवरं पंकपरीतरोधः । पद्मान्यथादाय ततो बहूनि गतः पुरं वैदिश नामधेयं

তেতিয়া তেওঁ কুমুদ-পদ্মেৰে ভৰপূৰ এক বৃহৎ সৰোবৰ দেখিলে, যাৰ তীৰ কাদাৰে আৱৃত আছিল। তাতৰ পৰা বহু পদ্ম সংগ্ৰহ কৰি তেওঁ ‘বৈদিশ’ নামৰ নগৰলৈ গ’ল।

Verse 19

तन्मूल्यलाभाय पुरं समस्तं भ्रांतं त्वयाशेषमहस्तदासीत् । क्रेता न कश्चित्कमलेषु जातः क्लांतः परं क्षुत्परिपीडितश्च

তাৰ মূল্য লাভ কৰিবলৈ তুমি গোটেই দিনটো নগৰখনৰ সৰ্বত্র ঘূৰি ফুৰিলা; তথাপি পদ্মসমূহৰ কোনো ক্ৰেতা নাপোৱা গ’ল। তুমি অতিশয় ক্লান্ত হ’লা আৰু ক্ষুধাৰ তীব্ৰ যন্ত্রণাত পীড়িত হ’লা।

Verse 20

उपविष्टस्त्वमेकस्मिन्सभार्यो भवनांगणे । ततो रात्रौ भवांस्तत्र अश्रौषीन्मंगलध्वनिं

তুমি পত্নীৰ সৈতে গৃহৰ এটা আঙণত বহি আছিলা। তাৰ পাছত ৰাতিৰ সময়ত তাত তুমি মঙ্গলধ্বনি শুনিলা।

Verse 21

सभार्यस्तत्र गतवान्यत्रासौ मंगलध्वनिः । तत्र मंडलमध्यस्था विष्णोरर्चाविलोकिता

য’ত সেই মঙ্গলধ্বনি শুনা গ’ল, তেওঁ পত্নীৰ সৈতে তাত গ’ল। তাত পবিত্ৰ মণ্ডলৰ মধ্যভাগত তেওঁ বিষ্ণুৰ পূজনীয় প্ৰতিমা দর্শন কৰিলে।

Verse 22

वेश्यानंगवती नाम बिभ्रती द्वादशीव्रतं । समाप्य माघमासस्य द्वादश्यां लवणाचलं

অনঙ্গৱতী নামৰ এগৰাকী বেশ্যাই দ্বাদশী-ব্ৰত পালন কৰিছিল। মাঘমাসৰ দ্বাদশীত লৱণাচলত সেই ব্ৰত সম্পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 23

न्यवेदयत्तु गुरवे शय्यां चोपस्करान्विताम् । अलंकृत्य हृषीकेशं सौवर्णं सममादरात्

তাৰ পাছত তেওঁ যথোচিত ভক্তি-আদৰে গুৰুক উপস্কৰসহ শয্যা নিবেদন কৰিলে। আৰু হৃষীকেশক অলংকৃত কৰি, সন্মানেৰে সোণৰ দান অর্পণ কৰিলে।

Verse 24

सा तु दृष्टा ततस्ताभ्यामिदं च परिचिंतितं । किमेभिः कमलैः कार्यं वरं विष्णुरलंकृतः

তেওঁক দেখা পোৱাৰ পাছত তেওঁ দুয়ো এইদৰে চিন্তা কৰিলে— “এই পদুমফুলবোৰে কি কাম? বৰং শ্ৰী বিষ্ণু স্বয়ং এইবোৰে অলংকৃত হওঁক।”

Verse 25

इति भक्तिस्तदा जाता दंपत्योस्तु नरेश्वर । तत्प्रसंगात्समभ्यर्च्य केशवं लवणाचलं

হে নৰেশ্বৰ! এইদৰে সেই দম্পতীৰ হৃদয়ত তেতিয়াই ভক্তি জাগিল; আৰু সেই প্ৰসঙ্গতেই তেওঁলোকে লৱণাচলত কেশৱক বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰিলে।

Verse 26

शय्या च पुष्पप्रकरैः पूजिताभूच्च सर्वशः । अथानंगवती तुष्टा तयोर्धान्यशतत्रयम्

আৰু শয্যাও চাৰিওফালে ফুলৰ ঢিপেৰে পূজিত হ’ল। তাৰ পাছত সন্তুষ্ট অনঙ্গৱতীয়ে তেওঁ দুয়োক তিনিশ মাপ ধান্য দান কৰিলে।

Verse 27

दीयतामादिदेशाथ कलधौतपलत्रयं । न गृहीतं ततस्ताभ्यां महासत्वावलंबनात्

তাৰ পাছত তেওঁ আদেশ দিলে— “তিনিটা সোনাৰ পাত্ৰ দিয়া হওক।” কিন্তু মহৎ সত্ত্বৰ আশ্ৰয়ে তেওঁ দুয়ো সেয়া গ্ৰহণ নকৰিলে।

Verse 28

अनंगवत्या च पुनस्तयोरन्नं चतुर्विधं । आनीय व्याहृतं चान्नं भुज्यतामिति भूपते

তাৰ পাছত অনঙ্গৱতীয়ে পুনৰ তেওঁ দুয়োৰ বাবে চাৰিধৰণৰ আহাৰ আনি পৰিবেশন কৰি ক’লে— “হে ভূপতে! অনুগ্ৰহ কৰি এই অন্ন গ্ৰহণ কৰক।”

Verse 29

ताभ्यां च तदपि त्यक्तं भोक्ष्यावः श्वो वरानने । प्रसंगादुपवासो नौ तवाद्यास्तु शुभावहः

সেই দুজনৰ কাৰণে সেয়াও আঁতৰাই থোৱা হ’ল। হে সুন্দৰ-মুখী, আমি কাইলৈ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিম। পৰিস্থিতিৰ বশত আজি আমি উপবাসে আছোঁ; তোমাৰ এই দিনটো শুভ আৰু মঙ্গলময় হওক।

Verse 30

जन्मप्रभृति पापिष्ठावावां देवि दृढव्रते । त्वत्प्रसंगाद्भवद्गेहे धर्मलेशोस्तु नाविह

জন্মৰ পৰাই আমি দুয়ো অতি পাপিষ্ঠ, হে দেৱী, দৃঢ়-ব্ৰতধাৰিণী। তথাপি তোমাৰ সঙ্গৰ ফলত, তোমাৰ গৃহত ইয়াত আমাৰ বাবে ধৰ্মৰ অন্ততঃ অলপ লেশ হলেও আছে।

Verse 31

इति जागरणं ताभ्यां तत्प्रसंगादनुष्ठितं । प्रभाते च तया दत्ता शय्या सलवणाचला

এইদৰে সেই একে উপলক্ষ্যৰ ফলত, তেওঁলোক দুয়ো বিধিমতে ৰাতি জাগৰণ পালন কৰিলে। আৰু প্ৰভাতত তাই তেওঁলোকক এক শয্যা দান কৰিলে, লগতে লৱণাচল (লোনীয়া পৰ্বত) সহ।

Verse 32

ग्रामश्च गुरवे भक्त्या विप्रेभ्यो द्वादशैव तु । वस्त्रालंकारसंयुक्ता गावश्च कनकान्विताः

ভক্তিৰে গুৰুলৈ এক গাঁও দান কৰা হ’ল; আৰু ব্ৰাহ্মণসকললৈ বাৰটা গাই—বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰৰে সজ্জিত, লগতে সোণসহ।

Verse 33

भोजनं च सुहृन्मित्रदीनांधकृपणैः सह । तच्च लुब्धकदांपत्यं पूजयित्वा विसर्जितम्

সুহৃদ-মিত্ৰ আদি সকলক আহাৰ দিয়া হ’ল, আৰু দৰিদ্ৰ, অন্ধ আৰু কৃপণ/দীনজনৰ সৈতে সহায়ো কৰা হ’ল। তাৰ পাছত সেই শিকারী দম্পতিক পূজা-সন্মান কৰি আদৰে বিদায় দিয়া হ’ল।

Verse 34

स भवान्लुब्धको जातः सपत्नीको नृपेश्वरः । पुष्करप्रकरात्तस्मात्केशवस्य तु पूजनात्

হে নৃপেশ্বৰ! পুষ্কৰৰ সেই পবিত্ৰ প্ৰাঙ্গণতেই কেশৱৰ পূজা কৰি তুমি পত্নীসহ পুনৰ লুব্ধক (শিকারি) ৰূপে জন্মিলা।

Verse 35

विनष्टाशेषपापस्य तव पुष्करमंदिरं । तस्य सत्यस्य माहात्म्यादलोभतपसा नृप

হে নৃপ! তোমাৰ পুষ্কৰ-মন্দিৰে অৱশিষ্ট সকলো পাপ বিনাশ কৰিব; সেই সত্যৰ মাহাত্ম্য আৰু লোভ-ৰহিত তপস্যাৰ বলত।

Verse 36

प्रादात्कामगमं यानं लोकनाथश्चतुर्मुखः । संतुष्टस्तव राजेंद्र पुष्करं त्वं समाश्रय

চতুৰ্মুখ লোকনাথ ব্ৰহ্মাই তোমাক ইচ্ছামতে চলা ৰথ দান কৰিলে। হে ৰাজেন্দ্ৰ! সন্তুষ্ট হৈ তেওঁ ক’লে—“পুষ্কৰত আশ্ৰয় লোৱা।”

Verse 37

कल्पं सत्वं समासाद्य विभूतिद्वादशीव्रतं । कुरु राजेंद्र निर्वाणमवश्यं समवाप्स्यसि

হে ৰাজেন্দ্ৰ! বিধিমতে শুদ্ধ সাত্ত্বিক আচাৰ গ্ৰহণ কৰি বিভূতি-দ্বাদশী ব্ৰত পালন কৰা; তুমি নিশ্চয়েই নিৰ্বাণ (মুক্তি) লাভ কৰিবা।

Verse 38

एतदुक्त्वा तु स मुनिस्तत्रैवांतरधीयत । राजा यथोक्तं च पुनरकरोत्पुष्पवाहनः

এই কথা কৈ সেই মুনি তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। আৰু ৰজা পুষ্পবাহনে পুনৰ যিদৰে আদেশ পাইছিল, ঠিক তেনেদৰেই কৰিলে।

Verse 39

इदमाचरतो राजन्नखंडव्रतता भवेत् । यथाकथंचित्कालेन द्वादशद्वादशीर्नृप

হে ৰাজন! ইয়াক আচৰণ কৰিলে ব্ৰতৰ অখণ্ডতা লাভ হয়; আৰু সময়ৰ গতিত কোনোবাই কোনোবাইকৈ, হে নৃপ, বাৰটা দ্বাদশী সম্পূৰ্ণ হয়।

Verse 40

कर्तव्या शक्तितो देव विप्रेभ्यो दक्षिणा नृप । ज्येष्ठे गावः प्रदातव्या मध्यमे भूमिरुत्तमा

হে নৃপ, হে দেবতুল্য! নিজৰ শক্তি অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক দক্ষিণা দিয়া উচিত। শ্ৰেষ্ঠ দানত গাই দিয়া উচিত, আৰু মধ্যমত উত্তম ভূমি দিয়া যায়।

Verse 41

कनिष्ठे कांचनं देयमित्येषा दक्षिणा स्मृता । प्रथमं ब्रह्मदैवत्यं द्वितीयं वैष्णवं तथा

কনিষ্ঠৰ বাবে সোণ দিয়া উচিত—ইয়াকেই দক্ষিণা বুলি স্মৰণ কৰা হয়। প্ৰথম অংশ ব্ৰহ্মদেৱতাসম্বন্ধীয়, আৰু দ্বিতীয় অংশ তদ্ৰূপ বৈষ্ণৱ, বিষ্ণুসম্বন্ধীয়।

Verse 42

तृतीयं रुद्रदैवत्यं त्रयो देवास्त्रिषु स्थिताः । इति कलुषविदारणं जनानां पठति च यस्तु शृणोति चापि भक्त्या

তৃতীয় অংশ ৰুদ্ৰদেৱতাসম্বন্ধীয়; তিন দেবতা তিনটাত অৱস্থিত। যি কোনো ভক্তিভাৱে এই পাঠ পঢ়ে—বা কেৱল শুনেও—যি জনসাধাৰণৰ কলুষ বিদাৰণ কৰে, সি শুদ্ধ হয়।

Verse 43

मतिमपि च स याति देवलोके वसति च रोमसमानि वत्सराणि । अथातः संप्रवक्ष्यामि व्रतानामुत्तमं व्रतं

সি শুভ মতি লাভ কৰে আৰু দেৱলোকলৈ যায়, তাত দেহৰ ৰোমসংখ্যাৰ সমান বছৰ বাস কৰে। এতিয়া মই ব্ৰতসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম ব্ৰত বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 44

कथितं तेन रुद्रेण महापातकनाशनम् । नक्तमब्दं चरित्वा तु गवासार्धं कुटुंबिने

এইদৰে ৰুদ্ৰই মহাপাপ-নাশক বিধান ঘোষণা কৰিলে। যি জনে এক বছৰ ‘নক্তম’ ব্ৰত পালন কৰে, তেওঁ গৃহস্থক গাই আৰু অর্ধাংশ অতিরিক্ত দান দিব।

Verse 45

हैमं चक्रं त्रिशूलं च दद्याद्विप्राय वाससी । एवं यः कुरुते पुण्यं शिवलोके स मोदते

ব্ৰাহ্মণক সোণৰ চক্ৰ, ত্ৰিশূল আৰু বস্ত্ৰ দান কৰিব লাগে। যি জনে এই পুণ্যদান কৰে, তেওঁ শিৱলোকত আনন্দেৰে বাস কৰে।

Verse 46

एतदेव व्रतं नाम महापातकनाशनम् । यस्वेकभक्तेन क्षिपेद्धेनुं वृषसमन्विताम्

এইটোৱেই মহাপাপ-নাশক ব্ৰত বুলি কোৱা হয়—যেতিয়া একাগ্ৰ ভক্তিৰে গাই দান কৰা হয়, আৰু তাৰ সৈতে বৃষো থাকে।

Verse 47

धेनुं तिलमयीं दद्यात्स पदं याति शांकरम् । एतद्रुद्रव्रतं नाम भयशोकविनाशनम्

তিলময়ী গাই দান কৰিলে তেওঁ শংকৰৰ ধাম লাভ কৰে। এই ব্ৰতক ‘ৰুদ্ৰ-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়; ই ভয় আৰু শোক নাশ কৰে।

Verse 48

यश्च नीलोत्पलं हैमं शर्करापात्रसंयुतम् । एकांतरितनक्ताशी समांते वृषसंयुतम्

আৰু যি জনে সোণৰ নীল পদুম, চেনিৰ পাত্ৰসহ অৰ্পণ কৰে, একান্তৰিত নিয়মে কেৱল ৰাতি আহাৰ কৰে, আৰু বছৰৰ অন্তত বৃষোও দান কৰে—তেওঁ উক্ত পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 49

वैष्णवं स पदं याति नीलव्रतमिदं स्मृतम् । आषाढादिचतुर्मासमभ्यंगं वर्जयेन्नरः

সেয়া বৈষ্ণৱ ধাম লাভ কৰে; এইটো নীল-ব্ৰত বুলি স্মৃত। আষাঢ়ৰ পৰা চাতুৰ্মাসৰ চাৰি মাহলৈ মানুহে তেল-মৰ্দনসহ অভ্যঙ্গ স্নান বর্জন কৰিব।

Verse 50

भोजनोपस्करं दद्यात्स याति भवनं हरेः । जनप्रीतिकरं नॄणां प्रीतिव्रतमिहोच्यते

যি ভোজনৰ পাত্ৰ-উপকৰণ আৰু সামগ্ৰী দান কৰে, সেয়া হৰিৰ ভৱনলৈ যায়। মানুহক আনন্দিত কৰে বুলিয়েই ইয়াক ইয়াত প্ৰীতি-ব্ৰত বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 51

वर्जयित्वा मधौ यस्तु दधिक्षीरघृतैक्षवम् । दद्याद्वस्त्राणि सूक्ष्माणि रसपात्रेण संयुतम्

যি মদ্য বর্জন কৰি দধি, ক্ষীৰ, ঘৃত আৰু ইক্ষুৰস অৰ্পণ কৰে, আৰু পানপাত্ৰসহ সূক্ষ্ম বস্ত্ৰ দান কৰে, সেয়া পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 52

संपूज्य विप्रमिथुनं गौरी मे प्रीयतामिति । एतद्गौरीव्रतं नाम भवानीलोकदायकम्

বিধিপূৰ্বক বিপ্ৰ-দম্পতিক পূজা কৰি (এইদৰে প্ৰাৰ্থনা কৰিব): “গৌৰী মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক।” ইয়াক গৌৰী-ব্ৰত বুলি কোৱা হয়, আৰু ই ভৱানীৰ লোক দান কৰে।

Verse 53

पुष्यादौ यस्त्रयोदश्यां कृत्वा नक्तमथो पुनः । अशोकं कांचनं दद्यादिक्षुयुक्तं दशांगुलम्

যি পুষ্য নক্ষত্ৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ত্ৰয়োদশীত নক্ত-ব্ৰত কৰে (ৰাতি মাত্ৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰে), আৰু পুনৰ বিধিমতে দহ আঙুল মাপৰ ইক্ষুসহ সোণৰ অশোক দান কৰে, সেয়া পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 54

विप्राय वस्त्रसंयुक्तं प्रद्युम्नः प्रीयतामिति । कल्पं विष्णुपुरे स्थित्वा विशोकस्स्यात्पुनर्नृप

“ব্ৰাহ্মণলৈ এই বস্ত্ৰ অৰ্ঘ্য দিয়া হ’লে প্ৰদ্যুম্ন প্ৰসন্ন হওক।” বিষ্ণুপুৰীত এক কল্প বাস কৰি, হে ৰাজন, তেওঁ পুনৰ শোকমুক্ত হয়।

Verse 55

एतत्कामव्रतं नाम सदा शोकविनाशनम् । आषाढादि व्रते यस्तु वर्जयेद्यः फलाशनम्

ইয়াক ‘কাম-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়; ই সদায় শোক বিনাশ কৰে। আষাঢ়-আদি ব্ৰত-চক্ৰত যিজনে ফলক আহাৰ হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে…

Verse 56

चातुर्मास्ये निवृत्ते तु घटं सर्पिर्गुडान्वितम् । कार्तिक्यां तत्पुनर्हैमं ब्राह्मणाय निवेदयेत्

চাতুৰ্মাস্য ব্ৰত শেষ হ’লে, গুড় মিশ্ৰিত ঘিয়ে ভৰা এটা ঘট ব্ৰাহ্মণলৈ নিবেদন কৰিব। তাৰ পিছত কাৰ্তিক মাহত পুনৰ ব্ৰাহ্মণলৈ সোণৰ (পাত্ৰ) দান কৰিব।

Verse 57

स रुद्रलोकमाप्नोति शिवव्रतमिदं स्मृतम् । वर्जयेद्यस्तु पुष्पाणि हेमंते शिशिरावृते

তেওঁ ৰুদ্ৰলোক লাভ কৰে—ইয়াক শিৱ-ব্ৰত বুলি স্মৰণ কৰা হয়। কিন্তু হেমন্ত ঋতুত, যেতিয়া শীত প্ৰবল থাকে, যিজনে ফুল নিবেদন বর্জন কৰে (সেইজন এই ব্ৰতত ত্ৰুটি কৰে)।

Verse 58

पुष्पत्रयं च फाल्गुन्यां कृत्वा शक्त्या च कांचनम् । दद्याद्द्विकालवेलायां प्रीयेतां शिवकेशवौ

ফাল্গুন মাহত, তিনিটা ফুলৰ অৰ্ঘ্য সাজি আৰু সামৰ্থ্য অনুসাৰে কিছু সোণো লৈ, দৈনিক দুয়োটা সন্ধ্যা-কালৰ সময়ত নিবেদন কৰিব; তেতিয়া শিৱ আৰু কেশৱ (বিষ্ণু) প্ৰসন্ন হয়।

Verse 59

दत्वा परं पदं याति सौम्यव्रतमिदं स्मृतम् । फाल्गुनादि तृतीयायां लवणं यस्तु वर्जयेत्

ইয়াক পালন কৰিলে মানুহে পৰম পদ লাভ কৰে; এইটো ‘সৌম্য-ব্ৰত’ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। ফাল্গুন মাহৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা তৃতীয়া তিথিত যিয়ে লৱণ ত্যাগ কৰে, সেয়াই এই ব্ৰত পালন কৰে।

Verse 60

समांते शयनं दद्याद्गृहं चोपस्करान्वितम् । संपूज्य विप्रमिथुनं भवानी प्रीयतामिति

বছৰৰ অন্তত মানুহে এটা শয্যা আৰু গৃহস্থালীৰ সামগ্ৰীৰে সজ্জিত এটা ঘৰ দান কৰিব লাগে। ব্ৰাহ্মণ দম্পতীক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি ক’ব লাগে— “ভৱানী প্ৰসন্ন হওক।”

Verse 61

गौरीलोके वसेत्कल्पं सौभाग्यव्रतमुच्यते । संध्यामौनं नरः कृत्वा समांते घृतकुंभकम्

গৌৰীৰ লোকত এটা কল্পকাল বাস কৰাক ‘সৌভাগ্য-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়। সন্ধ্যা-কৰ্মত মৌন পালন কৰি, বছৰৰ অন্তত মানুহে ঘৃতভৰা কুম্ভ দান কৰিব লাগে।

Verse 62

वस्त्रयुग्मं तिलान्घंटां ब्राह्मणाय निवेदयेत् । लोकं सारस्वतं याति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

যিয়ে ব্ৰাহ্মণক বস্ত্ৰযুগ্ম আৰু তিল-সম্বন্ধীয় ঘণ্টা নিবেদন কৰে, সি সাৰস্বত লোক লাভ কৰে—য’ৰ পৰা পুনৰ জন্মলৈ ঘূৰি অহা দুষ্কৰ।

Verse 63

एतत्सारस्वतं नाम रूपविद्याप्रदायकम् । लक्ष्मीमभ्यर्च्य पंचम्यामुपवासी भवेन्नरः

ইয়াৰ নাম ‘সাৰস্বত’—ই ই ৰূপ-বিদ্যা (কলাৰ/সৌন্দৰ্যৰ জ্ঞান) প্ৰদান কৰে। লক্ষ্মীক আৰ্চনা কৰি, পঞ্চমী তিথিত মানুহে উপবাস কৰিব লাগে।

Verse 64

समांते हेमकमलं दद्याद्धेनुसमन्वितम् । स वै विष्णुपदं याति लक्ष्मीः स्याज्जन्मजन्मनि

বৰ্ষান্তে গৰুসহ সোণৰ পদ্ম দান কৰিব লাগে। তেনে ভক্ত নিশ্চয় বিষ্ণুৰ পদ লাভ কৰে, আৰু লক্ষ্মী জন্মে জন্মে সঙ্গী হয়।

Verse 65

एतल्लक्ष्मीव्रतं नाम दुःखशोकविनाशनम् । कृत्वोपलेपनं शंभोरग्रतः केशवस्य च

ইয়াক ‘লক্ষ্মীব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়, যি দুঃখ-শোক বিনাশ কৰে। শম্ভু (শিৱ)ৰ সন্মুখত আৰু কেশৱ (বিষ্ণু)ৰ সন্মুখতো পবিত্ৰ লেপন কৰি…

Verse 66

यावदब्दं पुनर्देया धेनुर्जलघटस्तथा । जन्मायुतं स राजा स्यात्ततः शिवपुरं व्रजेत्

এটা বছৰ যিমান দিন থাকে, সিমান দিনলৈ গৰু আৰু জলঘট পুনঃপুনঃ দান কৰিব লাগে। তেনে কৰিলে তেওঁ দহ হাজাৰ জন্মলৈ ৰজা হয়; তাৰ পাছত শিৱপুৰলৈ যায়।

Verse 67

एतदायुर्व्रतं नाम सर्वकामप्रदायकम् । अश्वत्थं भास्करं गंगां प्रणम्यैकाग्रमानसः

ইয়াক ‘আয়ুৰ্ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়, যি সকলো কামনা পূৰণ কৰে। একাগ্ৰ মনে অশ্বত্থ গছ, ভাস্কৰ (সূৰ্য) আৰু গঙ্গাক প্ৰণাম কৰিব লাগে।

Verse 68

एकभक्तं नरः कुर्यादब्दमेकं विमत्सरः । व्रतांते विप्रमिथुनं पूज्यं धेनुत्रयान्वितम्

ঈৰ্ষামুক্ত হৈ মানুহে এটা সম্পূৰ্ণ বছৰ ‘একভক্ত’ নিয়ম পালন কৰিব লাগে। ব্ৰতৰ অন্তত তিনিটা গৰুসহ ব্ৰাহ্মণ দম্পতীক সন্মান কৰি পূজা কৰিব লাগে।

Verse 69

वृक्षं हिरण्मयं दद्यात्सोश्वमेधफलं लभेत् । एतत्कीर्तिव्रतं नाम भूतिकीर्तिफलप्रदम्

যি সোণাৰ গছ দান কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে। এই ব্ৰতক ‘কীৰ্তি-ব্ৰত’ বোলা হয়, যি ঐশ্বৰ্য আৰু যশৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 70

घृतेन स्नपनं कृत्वा शंभोर्वा केशवस्य वा । अक्षताभिः सपुष्पाभिः कृत्वा गोमयमंडलम्

ঘৃতৰে স্নাপন কৰি—শম্ভু (শিৱ)ৰ হওক বা কেশৱ (বিষ্ণু)ৰ—গোময়ৰ মণ্ডল ৰচনা কৰিব। তাৰপিছত অক্ষত ধান আৰু ফুলেৰে পূজা কৰিব।

Verse 71

समांते हेमकमलं तिलधेनुसमन्वितम् । शूलमष्टांगुलं दद्याच्छिवलोके महीयते

বছৰৰ অন্তত তিলধেনুৰ সৈতে সোণাৰ পদ্ম দান কৰিব; আৰু আঠ আঙুল দীঘল ত্ৰিশূলো দান দিব—ইয়াৰ দ্বাৰা শিৱলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 72

सामगायनकं चैव सामव्रतमिहोच्यते । नवम्यामेकभक्तं तु कृत्वा कन्याश्च शक्तितः

সামগান কৰাটোৱেই ইয়াত ‘সাম-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হৈছে। নবমীৰ দিন একভক্ত (এবাৰ আহাৰ) পালন কৰি, সামৰ্থ্য অনুসাৰে কন্যাসকলক দান দিব।

Verse 73

भोजयित्वा समं दद्याद्धेमकंचुकवाससी । हैमं सिंहं च विप्रा यदद्याच्छिवपदं व्रजेत्

ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই, তেওঁলোকক সোণাৰ কঞ্চুক আৰু বস্ত্ৰো দান কৰিব। হে বিপ্ৰসকল, যি সোণাৰ সিংহ দান কৰে, সি শিৱৰ পদ লাভ কৰে।

Verse 74

जन्मार्बुदं सुरूपः स्याच्छत्रुभिश्चापराजितः । एतद्वीरव्रतं नाम नराणां च सुखप्रदम्

অসংখ্য জন্মলৈকে মানুহ সুৰুপী হয় আৰু শত্ৰুৰ দ্বাৰা অপৰাজিত থাকে। ইয়াক ‘বীৰ-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়, যি নৰলোকক সুখ দান কৰে।

Verse 75

चैत्रादि चतुरोमासाञ्जलं दद्याद्दयान्वितः । व्रतांते मणिकं दद्यादन्नं वस्त्रसमन्वितम्

দয়াসহ চৈত্ৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা চাৰিমাহ জুৰি জল-দান কৰিব লাগে। ব্ৰতৰ অন্তত অন্ন আৰু বস্ত্ৰসহ এটা সৰু মণি দান কৰিব।

Verse 76

तिलपात्रं हिरण्यं च ब्रह्मलोके महीयते । कल्पांते भूतिजननमानंदव्रतमुच्यते

তিলভৰা পাত্ৰ আৰু হিৰণ্য ব্ৰহ্মলোকত মহিমান্বিত হয়। কল্পান্তে ইয়াক ‘আনন্দ-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়, যি ঐশ্বৰ্য আৰু কল্যাণ জন্মায়।

Verse 77

पंचामृतेन स्नपनं कृत्वा संवत्सरं विभोः । वत्सरांते पुनर्दद्याद्धेनुं पंचामृतान्वितां

পঞ্চামৃতৰে প্ৰভুৰ স্নান কৰাই এটা সম্পূৰ্ণ বছৰ সেৱা কৰিব। বছৰৰ অন্তত পুনৰ পঞ্চামৃতসহ এটা গাই দান কৰিব।

Verse 78

विप्राय दद्याच्छंखं च सपदं याति शांकरम् । राजा भवति कल्पांते धृतिव्रतमिदं स्मृतम्

যদি কোনোবাই বিপ্ৰক শঙ্খ দান কৰে, তেন্তে সি তৎক্ষণাৎ শংকৰৰ ধাম লাভ কৰে; আৰু কল্পান্তে ৰজা হয়—ইয়াক ‘ধৃতি-ব্ৰত’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 79

वर्जयित्वा पुमान्मांसं व्रतांते गोप्रदो भवेत् । तद्वद्धेममृगं दद्यात्सोश्वमेधफलं लभेत्

যি পুৰুষে মাংস ত্যাগ কৰে আৰু ব্ৰতৰ অন্তত গোধন কৰে, সি গোপ্ৰদাতা হয়। তদ্ৰূপে যি সোণালী মৃগ দান কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞসম পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 80

अहिंसाव्रतमित्युक्तं कल्पांते भूपतिर्भवेत् । कल्यमुत्थाय वै स्नानं कृत्वा दांपत्यमर्चयेत्

ইয়াক অহিংসা-ব্ৰত বুলি কোৱা হয়; কল্পান্তে সি ৰজা হয়। প্ৰভাতে উঠি স্নান কৰি, তাৰ পাছত দাম্পত্য-দেৱতা—পতি-পত্নীৰ পবিত্ৰ সংযোগ—আৰাধনা কৰিব।

Verse 81

भोजयित्वा यथाशक्ति माल्यवस्त्रविभूषणैः । सूर्यलोके वसेत्कल्पं सूर्यव्रतमिदं स्मृतम्

যথাশক্তি লোকক ভোজন কৰাই, আৰু মালা, বস্ত্ৰ, অলংকাৰ অৰ্পণ কৰি, সি এক কল্পকাল সূৰ্যলোকত বাস কৰে—ইয়াক সূৰ্য-ব্ৰত বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 82

आषाढादि चतुर्मासं प्रातःस्नायी भवेन्नरः । विप्राय भोजनं दत्वा कार्तिक्यां गोप्रदो भवेत्

আষাঢ়ৰ পৰা চতুৰ্মাস পবিত্ৰ কালজুৰি মানুহে প্ৰভাতে স্নান কৰিব। বিপ্ৰক ভোজন দান কৰি, কাৰ্ত্তিক মাহত গোধন কৰিব।

Verse 83

स वैष्णवपदं याति विष्णुव्रतमिदं स्मृतम् । अयनादयनं यावद्वर्जयेत्पुष्पसर्पिषी

সি বৈষ্ণৱ পদ লাভ কৰে; ইয়াক বিষ্ণু-ব্ৰত বুলি কোৱা হয়। এক অয়নৰ পৰা আন অয়নলৈকে, ফুল আৰু ঘৃত (সৰ্পিষ) অৰ্পণৰ পৰা বিৰত থাকিব।

Verse 84

तदंते पुष्पमन्नानि घृतधेन्वा सहैव तु । दत्वा शिवपदं याति विप्राय घृतपायसम्

তাৰ পাছত পুষ্প-অন্ন আদি নিবেদন কৰি, ঘৃত-দায়িনী ধেনু সহ দান দিলে; আৰু ব্ৰাহ্মণক ঘৃত-মিশ্ৰিত পায়স (ক্ষীৰান্ন) দান কৰিলে, সি শিৱ-পদ (শিৱ-ধাম) লাভ কৰে।

Verse 85

एतच्छीलव्रतं नाम शीलारोग्यफलप्रदम् । यावत्समं भवेद्यस्तु पंचदश्यां पयोव्रतः

ইয়াক ‘শীল-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়; ই সদাচাৰ আৰু আৰোগ্যৰ ফল প্ৰদান কৰে। যি জনে পঞ্চদশী তিথিত পয়ো-ব্ৰত গ্ৰহণ কৰি, ব্ৰতৰ সময় সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে পালন কৰে—

Verse 86

समांते श्राद्धकृद्दद्याद्गाश्च पंच पयस्विनीः । वासांसि च पिशंगानि जलकुंभयुतानि च

বছৰৰ অন্তত, শ্ৰাদ্ধকাৰীয়ে দানস্বৰূপে পাঁচটা দুধ-দায়িনী গাই দিব লাগে; লগতে পিঙ্গল (হালধীয়া-বাদামী) বস্ত্ৰ আৰু জলকুম্ভসহো দান কৰিব লাগে।

Verse 87

स याति वैष्णवं लोकं पितॄणां तारयेच्छतम्

সি বৈষ্ণৱ লোক লাভ কৰে আৰু নিজৰ পিতৃ-পুৰুষৰ শতজনকো তাৰে।

Verse 88

कल्पांते राजराजेंद्र पितृव्रतमिदं स्मृतम् । संध्यादीप प्रदो यस्तु घृतैस्तैलं विवर्जयेत्

হে ৰাজাধিৰাজ! কল্পান্তে এই বিধান পিতৃ-ব্ৰত বুলি স্মৃত; যি জনে সন্ধ্যাত দীপ প্ৰদান কৰে, সি ঘৃত আৰু তেল ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 89

समांते दीपकं दद्याच्चक्रं शूलं च कांचनम् । वस्त्रयुग्मं च विप्राय स तेजस्वी भवेन्नरः

বছৰৰ অন্তত দীপ, চক্ৰ, শূল আৰু কাঁচন (সোণ), লগতে বস্ত্ৰযুগল এজন ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব; তেনে নৰ তেজস্বী আৰু যশস্বী হয়।

Verse 90

रुद्रलोकमवाप्नोति दीप्तिव्रतमिदं स्मृतम् । कार्तिकादि तृतीयायां प्राश्य गोमूत्र यावकम्

সেয়ে ৰুদ্ৰলোক লাভ কৰে; এইটোক ‘দীপ্তি-ব্ৰত’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। কাৰ্তিকৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা তৃতীয় তিথিত গোমূত্ৰে প্ৰস্তুত যৱ ভক্ষণ কৰিব।

Verse 91

नक्तं चरेदब्दमेकमब्दान्ते गोप्रदो भवेत् । गौरीलोके वसेत्कल्पं ततो राजा भवेदिह

যদি কোনোবাই এক সম্পূৰ্ণ বছৰ নক্ত-ব্ৰত (ৰাত্ৰিব্ৰত) পালন কৰে, তেন্তে বছৰৰ অন্তত গোধন দানকাৰী হয়। সেয়ে গৌৰীলোকত এক কল্প বাস কৰে, তাৰ পাছত ইয়াত পৃথিৱীত ৰজা হয়।

Verse 92

एतद्रुद्रव्रतं नाम सदा कल्याणकारकम् । वर्जयेच्चतुरो मासान्यस्तु गन्धानुलेपनम्

ইয়াক ‘ৰুদ্ৰ-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়, যি সদায় মঙ্গলকাৰক। যিয়ে এই ব্ৰত গ্ৰহণ কৰে, সেয়ে চাৰি মাহ সুগন্ধি আৰু গন্ধ-অনুলেপন ত্যাগ কৰিব।

Verse 93

शुक्तिगन्धाक्षतान्दद्याद्विप्राय सितवाससी । वारुणं पदमाप्नोति दृढव्रतमिदं स्मृतम्

শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা নাৰীয়ে সুগন্ধিত অক্ষত (চাউলৰ দানা) এজন ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব; তেনে কৰিলে সেয়ে বৰুণলোক লাভ কৰে। এইটোক দৃঢ় ব্ৰত বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 94

वैशाखे पुष्पलवणं वर्जयेदथ गोप्रदः । भूत्वा विष्णुपदे कल्पं स्थित्वा राजा भवेदिह

বৈশাখ মাহত পুষ্প-লৱণ ত্যাগ কৰিব লাগে; তেতিয়া গোধন দাতা হৈ বিষ্ণুৰ পদত এক কল্পকাল বাস কৰি, তাৰ পাছত এই পৃথিৱীত ৰজা হয়।

Verse 95

एतच्छान्तिव्रतं नाम कीर्तिकामफलप्रदम् । ब्रह्माण्डं काञ्चनं कृत्वा तिलराशि समन्वितम्

ইয়াক ‘শান্তি-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়; ই কীৰ্তি আৰু ইচ্ছিত ফল প্ৰদান কৰে। সোণৰ ‘ব্ৰহ্মাণ্ড’ গঢ়ি, তিলৰ ৰাশি সহ দান কৰিব লাগে।

Verse 96

घृतेनान्यप्रदो भूत्वा वह्निं संतर्प्य सद्विजम् । संपूज्य विप्रदांपत्यं माल्यवस्त्रविभूषणैः

ঘৃত আদি দান দিয়া দাতা হৈ, অগ্নিক সন্তৰ্পণ কৰি সদ্বিজ ব্ৰাহ্মণক সন্তুষ্ট কৰিব। তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণ দম্পতিক যথাবিধি সন্মান কৰি, মালা-বস্ত্ৰ-অলংকাৰৰে পূজা কৰিব।

Verse 97

शक्तितस्त्रिपलादूर्ध्वं विश्वात्मा प्रीयतामिति । पुण्येऽह्नि दद्यादपरे ब्रह्म यात्यपुनर्भवम्

নিজ শক্তি অনুসাৰে কমেও তিন পলাৰ ওপৰত দান কৰি এই প্ৰাৰ্থনা কৰিব—“বিশ্বাত্মা প্ৰসন্ন হওক।” পুণ্যদিনত দান কৰিলে সি ব্ৰহ্ম লাভ কৰে আৰু পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 98

एतद्ब्रह्मव्रतं नाम निर्वाणफलदं नृणाम् । यश्चोभयमुखीं दद्यात्प्रभूतसकलान्विताम्

ইয়াক ‘ব্ৰহ্ম-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়; ই মানুহক নিৰ্বাণৰ ফল দিয়ে। আৰু যিয়ে সকলো প্ৰয়োজনীয় বস্তুৰে সুসজ্জিত ‘উভয়মুখী’ (দুই মুখ/দুই নলীয়া) পাত্ৰ দান কৰে, সিও সেই পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 99

दिनं पयोव्रतं तिष्ठेत्स याति परमं पदम् । एतद्वै सुव्रतं नाम पुनरावृत्तिदुर्लभम्

যি এদিন পয়োব্ৰত (কেৱল দুগ্ধ-ভোজনৰ ব্ৰত) পালন কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰে। এইয়েই ‘সুব্ৰত’ নামে খ্যাত, যাৰ ফলত পুনৰ জন্মলৈ ঘূৰি অহা দুষ্কৰ হয়।

Verse 100

त्र्यहं पयोव्रतः स्थित्वा काञ्चनं कल्पपादपम् । पलादूर्ध्वं यथाशक्ति तण्डुलप्रस्थसंयुतम्

তিনিদিন পয়োব্ৰতত স্থিত হৈ, কাঁচনৰ কল্পপাদপ (ইচ্ছা-পূৰণকাৰী বৃক্ষ) দান কৰিব লাগে; আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে এক পল বা তাতকৈ অধিক পৰিমাণে, তণ্ডুল-প্ৰস্থ (চাউলৰ মাপ) সংযুক্ত কৰি অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 101

दत्त्वा ब्रह्मपदं याति भीमव्रतमिदं स्मृतम् । मासोपवासी यो दद्याद्धेनुं विप्राय शोभनाम्

এই দান কৰি মানুহে ব্ৰহ্মপদ লাভ কৰে; ই ‘ভীমব্ৰত’ বুলি স্মৃতিত ঘোষিত। যি এদিন নহয়, এক মাহ উপবাস কৰি এজন ব্ৰাহ্মণক শোভন গাই দান কৰে, সিও সেই মহৎ লক্ষ্য লাভ কৰে।

Verse 102

स वैष्णवपदं याति भीमव्रतमिदं स्मृतम् । दद्याद्विंशत्पलादूर्ध्वं महीं कृत्वा तु काञ्चनीम्

সি বৈষ্ণৱপদ, অৰ্থাৎ বিষ্ণুৰ ধাম লাভ কৰে—ই ‘ভীমব্ৰত’ বুলি জনা যায়। তাৰ পাছত বিশ পলতকৈ কম নহয়, এনেদৰে সোণৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত পৃথিৱী (মহীৰ প্ৰতিমা) দান কৰিব লাগে।

Verse 103

दिनं पयोव्रतस्तिष्ठेद्रुद्रलोके महीयते । धनप्रदमिदं प्रोक्तं सप्तकल्पशतानुगम्

যি এদিনো পয়োব্ৰত পালন কৰে, সি ৰুদ্ৰলোকত মহিমান্বিত হয়। এই ব্ৰত ধনপ্ৰদ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু ইয়াৰ পুণ্য সাতশ কল্পলৈকে অনুগামী থাকে।

Verse 104

माघेमास्यथ चैत्रे वा गुडधेनुप्रदो भवेत् । गुडव्रतं तृतीयायां गौरीलोके महीयते

মাঘ মাহত হওক বা চৈত্ৰত, গুড়ৰ ‘ধেনু’ (গাইৰ আকাৰৰ গুড় দান) দান কৰা উচিত। তৃতীয়াত পালন কৰা গুড়-ব্ৰত গৌৰীৰ লোকত অতি সন্মানিত।

Verse 105

महाव्रतमिदं नाम परमानन्दकारकम् । पक्षोपवासी यो दद्याद्विप्राय कपिलाद्वयम्

ইয়াক ‘মহাব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়, ই পৰমানন্দ দান কৰে। যি জনে পখৱাৰজুৰি উপবাস কৰি ব্ৰাহ্মণক কপিলা (তাম্ৰবৰ্ণ) গাইৰ এযোৰ দান কৰে, সি ইয়াৰ পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 106

स ब्रह्मलोकमाप्नोति देवासुरसुपूजितः । कल्पान्ते सर्वराजा स्यात्प्रभाव्रतमिदं स्मृतम्

সি ব্ৰহ্মলোক লাভ কৰে, দেৱ আৰু অসুৰ উভয়ৰ দ্বাৰা পূজিত হয়। কল্পান্তে সি সৰ্বৰাজা হয়—ইয়াক ‘প্ৰভা-ব্ৰত’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 109

इंधनं यो ददेद्विप्रे वर्षादींश्चतुरस्त्वृतून् । घृतधेनुप्रदोंते च स परं ब्रह्म गच्छति

যি জনে বৰ্ষাৰম্ভ কৰি চাৰিটা ঋতুৰ বাবে ব্ৰাহ্মণক ইন্ধন-কাঠ দান কৰে, আৰু জীৱনৰ অন্তত ঘৃতধেনু (ঘিউৰ গাই-আকাৰ দান)ো দিয়ে, সি পৰম ব্ৰহ্মলৈ গমন কৰে।

Verse 110

वैश्वानरव्रतं नाम सर्वपापप्रणाशनम् । एकादश्यां तु नक्ताशी यश्चक्रं विनिवेदयेत्

‘বৈশ্বানৰ-ব্ৰত’ নামৰ ব্ৰত সকলো পাপ বিনাশ কৰে বুলি কোৱা হৈছে। একাদশীত যি জনে কেৱল ৰাতি আহাৰ গ্ৰহণ কৰে আৰু চক্ৰ (চক্ৰাকাৰ নিবেদন) অৰ্পণ কৰে, সি এই ব্ৰত পালন কৰে।

Verse 111

कृत्वा समांते सौवर्णं विष्णोः पदमवाप्नुयात् । एतत्कृष्णव्रतं नाम कल्पांते राज्यलाभकृत्

ব্ৰত সম্পূৰ্ণ কৰি অন্তত সোণৰ দান কৰিব লাগে; তেতিয়া বিষ্ণুৰ পদধাম লাভ হয়। ইয়াক ‘কৃষ্ণ-ব্ৰত’ বোলা হয়; কল্পান্তত ই ৰাজ্য-ভাগ্য আৰু আধিপত্য লাভৰ কাৰণ হয়।

Verse 112

पायसाशी समांते तु दद्याद्विप्राय गोयुगम् । लक्ष्मीलोके वसेत्कल्पमेतद्देवीव्रतं स्मृतं

ব্ৰতৰ অন্তত—পায়স (ক্ষীৰ-ভাত) খাই জীৱন ধৰি—এজন ব্ৰাহ্মণক গৰুৰ জোৰা দান কৰিব লাগে। তেনে কৰিলে লক্ষ্মীৰ লোকত এটা সম্পূৰ্ণ কল্প বাস হয়। ইয়াক ‘দেৱী-ব্ৰত’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 113

सप्तम्यां नक्तभुग्दद्यात्समाप्ते गां पयस्विनीं । सूर्यलोकमवाप्नोति भानुव्रतमिदं स्मृतम्

সপ্তমীত নক্তভোজী হৈ কেৱল ৰাতি আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব লাগে; আৰু ব্ৰত সমাপ্তিত দুধ দিয়া গৰু দান কৰিব লাগে। তেনে কৰিলে সূৰ্যলোক লাভ হয়। ইয়াক ‘ভানু-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 114

चतुर्थ्यां नक्तभुग्दद्याद्धेमंते गोयुगं तथा । एतद्वैनायकं नाम शिवलोकफलप्रदम्

চতুৰ্থীত নক্তভোজী হৈ ৰাতি আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব লাগে; আৰু হেমন্ত ঋতুত গৰুৰ জোৰা দান কৰিব লাগে। এই আচাৰ ‘বৈনায়ক’ নামে জনা যায়, আৰু ই শিৱলোক লাভৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 115

महाफलानि यस्त्यक्त्वा चातुर्मास्ये द्विजातये । हैमानि कार्तिकेदद्याद्धोमान्ते गोयुगं तथा

যি নিজৰ বাবে মহাফল ত্যাগ কৰি চাতুৰ্মাস্যত দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক কাৰ্তিক মাহত সোণৰ দান দিয়ে; আৰু হোমৰ অন্তত তেনেদৰে গৰুৰ জোৰা দান কৰে।

Verse 116

एतत्सौरव्रतं नाम सूर्यलोकफलप्रदम् । द्वादशाद्वादशीर्यस्तु समाप्योपोषणे नृप

ইয়াক ‘সৌৰ-ব্ৰত’ বুলি কোৱা হয়, যি সূৰ্যলোক লাভৰ ফল প্ৰদান কৰে। হে ৰাজন, যি কোনো ব্যক্তি এক দ্বাদশীৰ পৰা পৰৱৰ্তী দ্বাদশীলৈকে ইয়াক সম্পূৰ্ণ কৰি অন্তত উপবাসেৰে সমাপন কৰে…

Verse 117

गोवस्त्रकांचनैर्विप्रान्पूजयेच्छक्तितो नरः । परं पदमवाप्नोति विष्णुव्रतमिदं स्मृतम्

মানুহে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে গাই, বস্ত্ৰ আৰু সোণ দি ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা-সন্মান কৰিব লাগে; তেনে কৰিলে সি পৰম পদ লাভ কৰে—ইয়াক বিষ্ণু-ব্ৰত বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 118

चतुर्दश्यां तु नक्ताशी समान्ते गोयुगप्रदः । शैवं पदमवाप्नोति त्रैयंबकमिदं स्मृतम्

চতুৰ্দশীত কেৱল ৰাতি আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব লাগে; আৰু ব্ৰতৰ অন্তত গাইৰ এযোৰ দান কৰিব লাগে। তেনে কৰিলে শিৱ-পদ লাভ হয়—ইয়াক ‘ত্র্যম্বক’ নামৰ (ব্ৰত) বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 119

सप्तरात्रोषितो दद्याद्घृतकुंभं द्विजातये । वरव्रतमिदं प्राहुर्ब्रह्मलोकफलप्रदम्

সাত ৰাতি ব্ৰত পালন কৰি, দ্বিজাত ব্ৰাহ্মণক ঘিউৰ কুম্ভ দান কৰিব লাগে। ইয়াক উত্তম ব্ৰত বুলি কোৱা হয়, যি ব্ৰহ্মলোক লাভৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 120

असौ काशीं समासाद्य धेनुं दत्ते पयस्विनीम् । शक्रलोके वसेत्कल्पमिदं मंत्रव्रतं स्मृतम्

সি কাশীলৈ গৈ, দুগ্ধে পৰিপূৰ্ণ পয়স্বিনী ধেনু দান কৰে; সি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) লোকত এক কল্পকাল বাস কৰে—ইয়াক ‘মন্ত্ৰ-ব্ৰত’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 121

मुखवासं परित्यज्य समांते गोप्रदो भवेत् । वारुणं लोकमाप्नोति वारुणव्रतमुच्यते

মুখ-সুগন্ধি (মুখবাস) ত্যাগ কৰি, বছৰৰ অন্তত গোধন দান কৰিব। তেনে কৰিলে বৰুণদেৱৰ লোক লাভ হয়—ইয়াকেই বাৰুণ-ব্ৰত বুলি কোৱা হয়।

Verse 122

चांद्रायणं च यः कुर्याद्धैमं चंद्रं निवेदयेत् । चंद्रव्रतमिदं प्रोक्तं चंद्रलोकफलप्रदम्

যি চাঁদ্ৰায়ণ অনুশীলন কৰে আৰু সোণাৰ চন্দ্ৰমূৰ্তি নিবেদন কৰে—ইয়াক চন্দ্ৰ-ব্ৰত বুলি কোৱা হয়; ই চন্দ্ৰলোক লাভৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 123

ज्येष्ठे पंचतपा योंते हेमधेनुप्रदो दिवम् । यात्यष्टमीचतुर्दश्यो रुद्रव्रतमिदं स्मृतम्

জ্যেষ্ঠ মাহত যি অন্তত পঞ্চতপা পালন কৰে আৰু সোণাৰ ধেনু দান কৰে, সি স্বৰ্গলৈ যায়। অষ্টমী আৰু চতুৰ্দশীত পালনীয় এই ব্ৰতক ৰুদ্ৰ-ব্ৰত বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 124

सकृद्विधानकं कुर्यात्तृतीयायां शिवालये । समाप्ते धेनुदो याति भवानीव्रतमुच्यते

তৃতীয়া তিথিত শিৱালয়ত বিধি অনুসাৰে একবাৰ আচার সম্পন্ন কৰিব। সমাপ্ত হ’লে গোধন দান কৰিব—ইয়াক ভৱানী-ব্ৰত বুলি কোৱা হয়।

Verse 125

माघे निश्यार्द्रवासाः स्यात्सप्तम्यां गोप्रदो भवेत् । दिविकल्पं वसित्वेह राजा स्यात्पवनव्रतम्

মাঘ মাহত ৰাতি সেঁতসেঁতে বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব; সপ্তমীত গোধন দান কৰিব। ইয়াত দেৱতাসদৃশভাৱে বাস কৰি, এই লোকতে ৰজা হয়—ইয়াক পৱন-ব্ৰত বুলি কোৱা হয়।

Verse 126

त्रिरात्रोपोषितो दद्यात्फाल्गुन्यां भवनं शुभम् । आदित्यलोकमाप्नोति धामव्रतमिदं स्मृतम्

তিনিৰাতি উপবাস কৰি ফাল্গুন মাহত শুভ গৃহ দান কৰিব লাগে; এই বিধান ‘ধাম-ব্ৰত’ বুলি স্মৃত, ইয়াৰ ফলত আদিত্য (সূৰ্য) লোক লাভ হয়।

Verse 127

त्रिसंध्यं पूज्य दांपत्यमुपवासी विभूषणैः । ददन्मोक्षमवाप्नोति मोक्षव्रतमिदं स्मृतम्

দিনৰ তিনিসন্ধ্যাত দিৱ্য দম্পতীক পূজা কৰি, উপবাসে থাকি আৰু অলংকাৰ অৰ্পণ কৰিলে, মুক্তি লাভ হয়; এইটো ‘মোক্ষ-ব্ৰত’ বুলি স্মৃত।

Verse 128

दत्त्वासितद्वितीयायामिंदौ लवणभाजनम् । समाप्ते गोप्रदो याति विप्राय शिवमंदिरम्

শুক্ল পক্ষৰ দ্বিতীয় তিথিত, চন্দ্ৰ ইন্দু নক্ষত্ৰত থাকোঁতে, লৱণৰ পাত্ৰ দান কৰিব; বিধি সমাপ্ত হলে গৰু দান কৰি ব্ৰাহ্মণৰ ওচৰলৈ আৰু শিৱ-মন্দিৰলৈ যাব।

Verse 129

कांस्यं सवस्त्रं राजेन्द्र दक्षिणासहितं तथा । समाप्ते गां च यो दद्यात्स याति शिवमंदिरम्

হে ৰাজেন্দ্ৰ! যিয়ে কাঁসাৰ পাত্ৰ বস্ত্ৰসহ, নিৰ্ধাৰিত দক্ষিণাসহ দান কৰে আৰু সমাপ্তিত গৰুও দিয়ে—সেয়ে শিৱ-মন্দিৰ/শিৱধাম লাভ কৰে।

Verse 130

कल्पांते राजराजस्स्यात्सोमव्रतमिदं स्मृतम् । प्रतिपत्स्वेकभक्ताशी समाप्ते च फलप्रदः

কল্পান্তে ৰাজাৰাজা হয়—এইটো ‘সোম-ব্ৰত’ বুলি স্মৃত। প্ৰতিপদা তিথিত একবাৰ আহাৰ কৰি ইয়াক পালন কৰিলে, সমাপ্তিত ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 131

वैश्वानरपदं याति शिखिव्रतमिदं स्मृतम् । हैमं पलद्वयादूर्द्ध्वं रथमश्वयुगान्वितम्

এই ব্ৰত ‘শিখী-ব্ৰত’ বুলি স্মৃত; ইয়াৰ দ্বাৰা ভক্তে বৈশ্বানৰ পদ লাভ কৰে। ফলস্বৰূপে দু’ পলাৰ ওপৰত মূল্য/ভাৰযুক্ত, অশ্বযুগে যুক্ত স্বৰ্ণৰথ প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 132

दद्यात्कृतोपवासः स दिवि कल्पशतं वसेत् । तदंते राजराजस्स्यादश्वव्रतमिदं स्मृतम्

উপবাস পালন কৰি যদি তেওঁ দান কৰে, তেন্তে সি সোঁ কল্পলৈ স্বৰ্গত বাস কৰে; আৰু তাৰ অন্তত ৰাজাৰাজা হয়—ইয়াক ‘অশ্ব-ব্ৰত’ বুলি স্মৃত।

Verse 133

तद्वद्धेमरथं दद्यात्करिभ्यां संयुतं पुनः । सत्यलोके वसेत्कल्पं सहस्रमपि भूमिपः

একেদৰে, যদি কোনো ভূমিপতি পুনৰ দুটা হাতীৰে যুক্ত স্বৰ্ণৰথ দান কৰে, তেন্তে সি সত্যলোকত হাজাৰ কল্পলৈ বাস কৰে।

Verse 134

भवेदिहागतो भूम्यां करिव्रतमिदं स्मृतम् । दशम्यामेकभक्ताशी समाप्ते दशधेनुदः

এইদৰে পৃথিৱীত আগত জনৰ বাবে ইয়াক ‘কৰি-ব্ৰত’ (হাতী-ব্ৰত) বুলি স্মৃত। দশমীত একবাৰ আহাৰ কৰিব; আৰু সমাপ্তিত দহটা গাই দান কৰিব।

Verse 135

दीपं च कांचनं दद्याद्ब्रह्माण्डाधिपतिर्भवेत् । एतद्विश्वव्रतं नाम महापातकनाशनम्

দীপ আৰু স্বৰ্ণ দান কৰিলে সি ব্ৰহ্মাণ্ডৰ অধিপতি হয়। ইয়াক ‘বিশ্ব-ব্ৰত’ নামে জনা যায়, যি মহাপাপো নাশ কৰে।

Verse 136

कन्यादानं तु कार्तिक्यां पुष्करे यः करिष्यति । एकविंशद्गुणोपेतो ब्रह्मलोकं गमिष्यति

যি কাৰ্ত্তিক মাহত পুষ্কৰত কন্যাদান কৰে, তেওঁৰ পুণ্য একবিংশ গুণে বৃদ্ধি পায় আৰু তেওঁ ব্ৰহ্মলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 137

कन्यादानात्परं दानं नैव चास्त्यधिकं क्वचित् । पुष्करे तु विशेषेण कार्तिक्यां तु विशेषतः

কন্যাদানতকৈ শ্ৰেষ্ঠ দান ক’তো নাই; কোনো দানেই ইয়াতকৈ অধিক নহয়। পুষ্কৰত ই বিশেষ, আৰু কাৰ্ত্তিক মাহত তাতো অধিক বিশেষ।

Verse 138

विप्राय विधिवद्देयं तेषां लोकोक्षयो भवेत् । तिलपिष्टमयं कृत्वा गजं रत्नसमन्वितम्

বিধি অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণক দান দিব লাগে; তাতে তেওঁলোকৰ স্বৰ্গলোক অক্ষয় হয়। তিল-পিষ্টেৰে গজ গঢ়ি, ৰত্নেৰে অলংকৃত কৰি (দান কৰিব)।

Verse 139

विप्राय ये प्रयच्छंति जलमध्ये स्थिता नराः । तेषां चैवाक्षयो लोको भविता भूतसंप्लवम्

যিসকল মানুহ পানীৰ মাজত থিয় হৈ ব্ৰাহ্মণক দান দিয়ে, তেওঁলোকৰ লোক অক্ষয় হ’ব—ভূত-সম্প্লৱ (মহাপ্ৰলয়) সময়তো।

Verse 140

यः पठेच्छृणुयाद्वापि व्रतषष्ठिमनुत्तमाम् । मन्वंतरशतं सोपि गंधर्वाधिपतिर्भवेत्

যি কোনোবাই এই অনুত্তম ‘ব্ৰত-ষষ্ঠী’ পঢ়ে বা কেৱল শুনেও, তেওঁও শত মন্বন্তৰলৈ গন্ধৰ্বসকলৰ অধিপতি হয়।

Verse 141

षष्ठिव्रतं भारत पुण्यमेतत्तवोदितं विश्वजनीनमद्य । श्रोतुं यदीच्छा तवराजराज शृणु द्विजातेः करणीयमेतत्

হে ভাৰত! তোমাৰ দ্বাৰা কোৱা এই পবিত্ৰ ষষ্ঠী-ব্ৰত নিশ্চয়েই পুণ্যদায়ক আৰু সকলো লোকৰ হিতকাৰী। হে ৰাজাৰাজ! যদি তুমি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰা, তেন্তে শুনা—এইটো দ্বিজ (দ্বিজাতি)ৰ কৰণীয় বিধি।

Verse 142

नैर्मल्यं भावशुद्धिश्चविनास्नानं न विद्यते । तस्मान्मनोविशुद्ध्यर्थं स्नानमादौ विधीयते

স্নান নকৰিলে ন শুচিতা লাভ হয়, ন অন্তৰৰ ভাবশুদ্ধি হয়। সেয়ে মন শুদ্ধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে আৰম্ভণিতেই স্নান বিধান কৰা হৈছে।

Verse 143

अनुद्धृतैरुद्धृतैर्वा जलैः स्नानं समाचरेत् । तीर्थं प्रकल्पयेद्विद्वान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

অনুদ্ধৃত (স্বাভাৱিক) বা উদ্ধৃত (উঠোৱা) জলৰে বিধিপূৰ্বক স্নান কৰিব। মন্ত্রবিদ পণ্ডিতে মূল-মন্ত্রেৰে তীৰ্থ স্থাপন কৰি পবিত্ৰতা প্ৰকল্পনা কৰিব।

Verse 144

नमो नारायणायेति मूलमंत्र उदाहृतः । सदर्भपाणिर्विधिना आचांतः प्रयतः शुचिः

‘নমো নারায়ণায়’—এইয়েই মূল-মন্ত্র বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। তাৰপিছত হাতে দৰ্ভ (কুশা) ধৰি, বিধি অনুসাৰে আচমন কৰি, সংযমী আৰু শুচি হৈ থাকে।

Verse 145

चतुर्हस्तसमायुक्तं चतुरश्रं समंततः । प्रकल्प्यावाहयेद्गंगामेभिर्मंत्रैर्विचक्षणः

চাৰ হাত মাপৰ চতুৰস্ৰ স্থান চাৰিওফালে প্ৰস্তুত কৰি, বিচক্ষণ জনে এই মন্ত্রসমূহেৰে তাত দেবী গঙ্গাক আহ্বান কৰিব।

Verse 146

विष्णोः पादप्रसूतासि वैष्णवी विष्णुदेवता । त्राहि नस्त्वेनसस्तस्मादाजन्ममरणांतिकात्

হে বৈষ্ণৱী! তুমি বিষ্ণুৰ পদৰ পৰা উদ্ভূতা; হে দেৱী, যাৰ দেৱত্ব বিষ্ণুৱেই—সেই পাপৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰা, জন্মৰ পৰা মৃত্যুৰ অন্তলৈকে।

Verse 147

तिस्रः कोट्योर्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत् । दिवि भुव्यंतरिक्षे च तानि ते संति जाह्नवि

বায়ুৱে ক’লে যে তীৰ্থৰ সংখ্যা তিন কোটি আৰু আধা কোটি; আৰু হে জাহ্নৱী (গঙ্গা), সেই পবিত্ৰ স্থানসমূহ স্বৰ্গত, পৃথিৱীত আৰু অন্তৰীক্ষ লোকতো বিদ্যমান।

Verse 148

नंदिनीत्येव ते नाम देवेषु नलिनीति च । दक्षा पृथ्वी च सुभगा विश्वकाया शिवासिता

মানৱৰ মাজত তোমাৰ নাম নিশ্চয় নন্দিনী, আৰু দেৱলোকত তুমি নলিনী নামে পৰিচিত। তুমি দক্ষা, পৃথ্বী, সুভগা, বিশ্বকায়া আৰু শিৱাসিতা নামেও খ্যাত।

Verse 149

विद्याधरी सुप्रसन्ना तथा लोकप्रसादिनी । क्षेमा च जाह्नवी चैव शांता शांतिप्रदायिनी

সেই দেৱী বিদ্যাধৰী, সদা সুপ্ৰসন্ন, আৰু লোকসমূহক অনুগ্ৰহ দানকাৰিণী। তেওঁ ক্ষেমা আৰু জাহ্নৱীও, আৰু শান্তা—শান্তি প্ৰদানকাৰিণী।

Verse 150

एतानि पुण्यनामानि स्नानकाले प्रकीर्त्तयेत् । भवेत्सन्निहिता तत्र गंगा त्रिपथगामिनी

স্নানকালত এই পুণ্য নামসমূহ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে; তেতিয়া ত্ৰিপথগামিনী গঙ্গা—যি তিন লোকত প্ৰবাহিত—সেই স্থানত সন্নিহিত হয়।

Verse 151

सप्तवाराभिजप्तेन करसंपुटयोजितम् । मूर्ध्नि कुर्याज्जलं भूयस्त्रिचतुःपंचसप्तधा

মন্ত্ৰ সাতবাৰ জপি জল পবিত্ৰ কৰি, দুহাতৰ জোৰা কপালত ধৰি, সেই জল পুনৰ মূৰ্ধ্নিত ত্ৰি, চাৰি, পাঁচ বা সাতবাৰ ঢালিব।

Verse 152

स्नानं कुर्यान्मृदातद्वदामंत्र्य तु विधानतः । अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे

বিধি অনুসাৰে সেই মাটিৰে স্নান কৰিব, আৰু আহ্বান কৰি এইদৰে মন্ত্র ক’ব: ‘হে ধৰিত্ৰী! অশ্বে পদদলিত, ৰথে পদদলিত, বিষ্ণুৰ পদচিহ্নে পদদলিত—হে বসুন্ধৰা, জগতধাৰিণী!’

Verse 153

मृत्तिके हर मे पापं यन्मया दुष्कृतं कृतम् । उद्धृतासि वराहेण कृष्णेन शतबाहुना

হে পবিত্ৰ মৃৎ! মোৰ পাপ হৰণ কৰা—মোৰ দ্বাৰা যি যি দুষ্কৃত কৰ্ম কৰা হৈছে। তুমি বৰাহে উদ্ধাৰ কৰা, শতবাহু কৃষ্ণে উত্তোলিত।

Verse 154

नमस्ते सर्वलोकानां प्रभवोरणि सुव्रते । एवं स्नात्वा ततः पश्चादाचम्य तु विधानतः

হে সুব্ৰতে দেবী, সৰ্বলোকৰ উৎপত্তিৰ উৎস! তোমাক নমস্কাৰ। এইদৰে স্নান কৰি, তাৰ পাছত বিধি অনুসাৰে আচমন কৰিব।

Verse 155

उत्थाय वाससी शुभ्रे शुद्धे तु परिधाय वै । ततस्तु तर्पणं कुर्यात्त्रैलोक्याप्यायनाय वै

উঠি, শুদ্ধ, পৰিষ্কাৰ আৰু মঙ্গলময় বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব। তাৰ পাছত ত্ৰিলোকৰ পোষণ আৰু মঙ্গলৰ বাবে তৰ্পণ (জল-অৰ্পণ) কৰিব।

Verse 156

ब्रह्माणं तर्पयेत्पूर्वं विष्णुं रुद्रं प्रजापतीन् । देवायक्षास्तथा नागा गंधर्वाप्सरसां गणाः

প্ৰথমে ব্ৰহ্মাক তৰ্পণ কৰিব, তাৰ পিছত বিষ্ণু, ৰুদ্ৰ আৰু প্ৰজাপতিসকলক; তদুপৰি দেৱসকল, যক্ষসকল, নাগসকল আৰু গন্ধৰ্ব-অপ্সৰাসকলৰ গণসমূহকো তৰ্পণ কৰিব।

Verse 157

क्रूरास्सर्पाः सुपर्णाश्च तरवो जंभकादयः । विद्याधरा जलधरास्तथैवाकाशगामिनः

ক্ৰূৰ সৰ্প, সুপৰ্ণ সদৃশ পক্ষী (গৰুড়সম), গছ-তৰু আৰু জম্ভক আদি সত্তা; লগতে বিদ্যাধৰ, জলধৰ (মেঘবাহক) আৰু আকাশগামী অন্যসকলও (উৎপন্ন/বিদ্যমান)।

Verse 158

निराधाराश्च ये जीवा पापधर्मरताश्च ये । तेषामाप्यायनायैतद्दीयते सलिलं मया

যিসকল জীৱ আশ্ৰয়হীন আৰু যিসকল পাপধৰ্মত আসক্ত—তেওঁলোকৰ তৃপ্তি আৰু পোষণৰ নিমিত্তে এই জল মই অৰ্পণ কৰোঁ।

Verse 159

कृतोपवीतो देवेभ्यो निवीती च भवेत्ततः । मनुष्यांस्तर्पयेद्भक्त्या ऋषिपुत्रानृषींस्तथा

দেৱসকলৰ নিমিত্তে যজ্ঞোপৱীত যথাযথভাৱে ধাৰণ কৰি, তাৰ পিছত নিৱীতী ভাৱে পৰিধান কৰিব। তাৰ অনন্তৰ ভক্তিভাৱে মানুহক তৰ্পণ কৰিব, আৰু তদ্ৰূপ ঋষিপুত্ৰ আৰু ঋষিসকলকো।

Verse 160

सनकश्च सनंदश्च तृतीयश्च सनातनः । कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पंचशिखस्तथा

সনক, সনন্দ, আৰু তৃতীয় সনাতন; কপিল আৰু আসুৰিো; আৰু বোধু, তদ্ৰূপ পঞ্চশিখাও।

Verse 161

सर्वे ते तृप्तिमायांतु मद्दत्तेनांबुना सदा । मरीचिमत्र्यंगिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

মোৰ দিয়া জলে তেওঁলোক সকলোৱে সদায় তৃপ্ত হওক—মৰীচি, অত্রি, অঙ্গিৰস, পুলস্ত্য, পুলহ আৰু ক্ৰতু।

Verse 162

प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च । देवब्रह्मऋषीन्सर्वांस्तर्पयेत्साक्षतोदकैः

হাতত সোজাকৈ লোৱা জলেৰে প্ৰচেতস, বশিষ্ঠ, ভৃগু আৰু নাৰদক, লগতে সকলো দেৱঋষি আৰু ব্ৰহ্মাজাত ঋষিসকলক তৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 163

अपसव्यं ततः कृत्वा सव्यं जानु च भूतले । अग्निष्वात्तांस्तथा सौम्यान्हविष्मंतस्तथोष्मपान्

তাৰ পাছত অপসব্য কৰি (বাওঁফালে ঘূৰি) আৰু বাওঁ হাঁটু মাটিত থৈ, সৌম্য অগ্নিষ্বাত্ত, হৱিষ্মন্ত আৰু উষ্মপানসকলক ভক্তিভাৱে আহ্বান কৰিব।

Verse 164

सुकालिनो बर्हिषदस्तथा चैवाज्यपान्पुनः । संतर्पयेत्पितॄन्भक्त्या सतिलोदकचंदनैः

ভক্তিৰে পুনৰ পিতৃসকলক সন্তুষ্ট কৰিব—সুকালিন, বৰ্হিষদ আৰু আজ্যপান—তিলমিশ্ৰিত জল আৰু চন্দনেৰে।

Verse 165

सदर्भपाणिर्विधिना पितॄंन्स्वांस्तर्पयेतत्तः । पित्रादीन्नामगोत्रेण तथा मातामहानपि

কুশাঘাস হাতত ধৰি বিধি অনুসৰি, তাৰ পাছত নিজৰ পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিব; পিতা আদি পূৰ্বপুৰুষক নাম-গোত্ৰেৰে, আৰু মাতৃপক্ষৰ মাতামহসকলকো।

Verse 166

संतर्प्य विधिवद्भक्त्या इमं मंत्रमुदीरयेत् । यो बांधवा बांधवा ये येन्यजन्मनि बांधवाः

বিধি অনুসাৰে ভক্তিভাৱে (উদ্দেশ্যপ্ৰাপ্তসকলক) সন্তৰ্পণ কৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব—যিসকল এই জন্মৰ বান্ধৱ, আৰু যিসকল অন্য জন্মতো বান্ধৱ আছিল।

Verse 167

ते तृप्तिमखिलायां तु येप्यस्मत्तोयकांक्षिणः । आचम्य विधिना सम्यगालिखेत्पद्ममग्रतः

আৰু যিসকলেও আমাৰ পৰা জল কামনা কৰি তৃপ্তি বিচাৰে—বিধি অনুসাৰে যথাযথ আচমন কৰি, তাৰ পাছত সন্মুখত সঠিকভাৱে পদ্ম আঁকিব।

Verse 168

साक्षताद्भिस्सपुष्पाभिः सतिलारुणचंदनैः । अर्घ्यं दद्यात्प्रयत्नेन सूर्यनामानुकीर्तनैः

অক্ষত ধান, ফুল, তিল আৰু ৰঙা চন্দন লৈ—সূৰ্যৰ নামসমূহ কীৰ্তন কৰি যত্নসহ অৰ্ঘ্য (আদৰ-জল) অৰ্পণ কৰিব।

Verse 169

नमस्ते विश्वरूपाय नमस्ते विष्णुरूपिणे । सर्वदेवनमस्तेस्तु प्रसीद मम भास्कर

হে বিশ্বৰূপ, তোমাক নমস্কাৰ; হে বিষ্ণুৰূপিণ, তোমাক নমস্কাৰ। সকলো দেৱতাৰ নমস্কাৰ তোমালৈ—প্ৰসন্ন হওঁক, হে মোৰ ভাস্কৰ (সূৰ্য)।

Verse 170

दिवाकर नमस्तेस्तु प्रभाकर नमोस्तु ते । एवं सूर्यं नमस्कृत्य त्रिः कृत्वा च प्रदक्षिणम्

হে দিবাকৰ, তোমাক নমস্কাৰ; হে প্ৰভাকৰ, তোমাক নমস্কাৰ। এইদৰে সূৰ্যক নমস্কাৰ কৰি, তিনিবাৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিব।

Verse 171

द्विजं गां कांचनं चैव दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा गृहं व्रजेत् । स्वगेहस्थां ततः पुण्यां प्रतिमां चापि पूजयेत्

দ্বিজ, গাই আৰু সোণ দেখা আৰু শ্ৰদ্ধাৰে স্পৰ্শ কৰি মানুহে ঘৰলৈ উভতি যাব; তাৰ পাছত নিজৰ গৃহত স্থাপিত পুণ্যময় মঙ্গলমূৰ্তি (দেৱপ্ৰতিমা)কো পূজা কৰিব।

Verse 172

भोजनं च ततः पश्चाद्द्विजपूर्वं च कारयेत् । अनेन विधिना सर्वॠषयः सिद्धिमागताः

তাৰ পাছত ভোজনৰ ব্যৱস্থা কৰিব আৰু প্ৰথমে দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)সকলক আগবঢ়াব; এই বিধিৰ দ্বাৰাই সকলো ঋষিয়ে সিদ্ধি লাভ কৰিছিল।