Adhyaya 85

Verse 1

वेन उवाच । भगवन्देवदेवेश प्रसादाच्च मम त्वया । भार्यातीर्थं समाख्यातं पितृतीर्थमनुत्तमम्

বেনে ক’লে: হে ভগৱান, হে দেৱদেৱেশ! তোমাৰ কৃপাৰে তুমি মোক ভাৰ্য্যা-তীৰ্থ আৰু অনুত্তম পিতৃ-তীৰ্থৰ বৰ্ণনা কৈ দিলা।

Verse 2

मातृतीर्थं हृषीकेश बहुपुण्यप्रदायकम् । प्रसादसुमुखो भूत्वा गुरुतीर्थं वदस्व मे

হে হৃষীকেশ! মাতৃ-তীৰ্থ অতি বহুপুণ্য-প্ৰদায়ক। প্ৰসন্নমুখে কৃপা কৰি মোক গুৰু-তীৰ্থৰ কথা কোৱা।

Verse 3

श्रीभगवानुवाच । कथयिष्याम्यहं राजन्गुरुतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापहरं प्रोक्तं शिष्याणां गतिदायकम्

শ্ৰীভগৱান উৱাচ: হে ৰাজন! মই অনুত্তম গুৰু-তীৰ্থ বৰ্ণনা কৰিম। ই সকলো পাপ হৰণ কৰে বুলি কোৱা হৈছে আৰু শিষ্যসকলক গতি প্ৰদান কৰে।

Verse 4

शिष्याणां परमं पुण्यं धर्मरूपं सनातनम् । परं तीर्थं परं ज्ञानं प्रत्यक्षफलदायकम्

শিষ্যসকলৰ বাবে ই পৰম পুণ্য—ধৰ্মৰ সনাতন ৰূপ। ই পৰম তীৰ্থ, পৰম জ্ঞান, আৰু প্ৰত্যক্ষ তৎক্ষণাৎ ফল প্ৰদানকাৰী।

Verse 5

यस्यप्रसादाद्राजेंद्र इहैव फलमश्नुते । परलोके सुखं भुंक्ते यशः कीर्तिमवाप्नुयात्

হে ৰাজেন্দ্ৰ! যাৰ প্ৰসাদত মানুহে ইয়াতেই ফল ভোগ কৰে; পৰলোকে সুখ উপভোগ কৰে আৰু যশ-কিৰ্তি লাভ কৰে।

Verse 6

प्रसादाद्यस्य राजेंद्र गुरोश्चैव महात्मनः । प्रत्यक्षं दृश्यते शिष्यैस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

হে ৰাজেন্দ্ৰ! সেই মহাত্মা গুৰুৰ প্ৰসাদত শিষ্যসকলে প্ৰত্যক্ষভাৱে ত্ৰিলোক—চৰ আৰু অচৰসহ—দেখে।

Verse 7

व्यवहारं च लोकानामाचारं नृपनंदन । विज्ञानं विंदते शिष्यो मोक्षं चैव प्रयाति च

হে নৃপনন্দন, তেওঁ লোকসকলৰ ব্যৱহাৰ আৰু যথোচিত আচাৰ শিকে; শিষ্যই সত্য জ্ঞান লাভ কৰে আৰু মোক্ষলৈও অগ্ৰসর হয়।

Verse 8

सर्वेषामेव लोकानां यथा सूर्यः प्रकाशकः । गुरुः प्रकाशकस्तद्वच्छिष्याणां गतिरुत्तमा

যেনে সূৰ্যই সকলো লোকক আলোকিত কৰে, তেনেদৰে গুৰুও আলোকদাতা; তদ্ৰূপ শিষ্যসকলৰ বাবে তেওঁ সৰ্বোত্তম আশ্ৰয় আৰু পথ।

Verse 9

रात्रावेव प्रकाशेच्च सोमो राजा नृपोत्तम । तेजसा साधयेत्सर्वमधिकारं चराचरम्

হে নৃপোত্তম, সোম-ৰাজা বিশেষকৈ ৰাতিত উজ্জ্বল হয়; নিজৰ তেজে তেওঁ চল-অচল সকলোত অধিকার আৰু প্ৰভাৱ সাধন কৰে।

Verse 10

गृहेप्रकाशयेद्दीपः समूहं नृपसत्तम । तेजसा नाशयेत्सर्वमंधकारघनाविलम्

হে নৃপসত্তম, দীপে গৃহৰ সমগ্ৰ অংশ আলোকিত কৰা উচিত; নিজৰ তেজে ই ঘন আৰু মলিন অন্ধকাৰ সকলো নাশ কৰিব।

Verse 11

अज्ञानतमसा व्याप्तं शिष्यं द्योतयते गुरुः । शिष्यप्रकाशौद्द्योतैरुपदेशैर्महामते

হে মহামতে, অজ্ঞানৰ অন্ধকাৰত আচ্ছন্ন শিষ্যক গুৰুৱে আলোকিত কৰে; উপদেশৰ দীপ্তিৰে শিষ্যৰ অন্তৰ্জ্যোতি জাগ্ৰত কৰে।

Verse 12

दिवाप्रकाशकः सूर्यः शशीरात्रौ प्रकाशकः । गृहप्रकाशको दीपस्तमोनाशकरः सदा

সূৰ্য্য দিনৰ প্ৰকাশক; চন্দ্ৰ ৰাতিৰ প্ৰকাশক। দীপে গৃহ আলোকিত কৰে আৰু সদায় অন্ধকাৰ নাশ কৰে।

Verse 13

रात्रौ दिवा गृहस्यांते गुरुः शिष्यं सदैव हि । अज्ञानाख्यं तमस्तस्य गुरुः सर्वं प्रणाशयेत्

ৰাতি-দিনা, গৃহৰ অন্তিম প্ৰান্ততো, গুৰুৱে সদায় শিষ্যক যত্ন ল’ব। শিষ্যৰ ‘অজ্ঞান’ নামৰ অন্ধকাৰ গুৰুৱে সম্পূৰ্ণ নাশ কৰিব।

Verse 14

तस्माद्गुरुः परं तीर्थं शिष्याणामवनीपते । एवं ज्ञात्वा ततः शिष्यः सर्वदा तं प्रपूजयेत्

সেয়ে, হে ৰাজন, শিষ্যসকলৰ বাবে গুৰুয়েই পৰম তীৰ্থ। এই কথা জানি শিষ্যই সদায় সেই গুৰুৰ পূজা-সন্মান কৰিব।

Verse 15

गुरुं पुण्यमयं ज्ञात्वा त्रिविधेनापि कर्मणा । इत्यर्थे श्रूयते विप्र इतिहासः पुरातनः

গুৰুক পুণ্যময় বুলি জানি, ত্ৰিবিধ কৰ্মেৰে তেওঁৰ সন্মান কৰা—ইয়াই অৰ্থ। এই বিষয়ে, হে বিপ্ৰ, এক প্ৰাচীন ইতিহাস শ্ৰৱণ কৰা যায়।

Verse 16

सर्वपापहरः प्रोक्तश्च्यवनस्य महात्मनः । भार्गवस्य कुले जातश्च्यवनो मुनिसत्तमः

মহাত্মা চ্যৱন মুনিক সৰ্বপাপহৰ বুলি কোৱা হৈছে। সেই মুনিসত্তম চ্যৱন ভৃগু-বংশ, অৰ্থাৎ ভাৰ্গৱ কুলত জন্মিছিল।

Verse 17

तस्य चिंता समुत्पन्ना एकदा तु नृपोत्तम । कदाहं ज्ञानसंपन्नो भविष्यामि महीतले

এদিন, হে নৃপোত্তম, তেওঁৰ মনত চিন্তা উদয় হ’ল— “এই পৃথিৱীত মই কেতিয়া সত্য জ্ঞানৰে সম্পন্ন হ’ম?”

Verse 18

दिवारात्रौप्रचिंतेत्स ज्ञानार्थी मुनिसत्तमः । एवं तु चिंतमानस्य मतिरासीन्महात्मनः

সেই মুনিসত্তম, জ্ঞানলাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে, দিন-ৰাতি গভীৰ চিন্তনত নিমগ্ন থাকিল। এইদৰে চিন্তা কৰি থাকোঁতে সেই মহাত্মাৰ মনত দৃঢ় সংকল্প উদয় হ’ল।

Verse 19

तीर्थयात्रां प्रयास्यामि अभीष्टफलदायिनीम् । गृहक्षेत्रादिसंत्यज्य भार्यां पुत्रं धनं ततः

“মই তীৰ্থযাত্ৰালৈ ওলাই যাম, যি ইচ্ছিত ফল দান কৰে; ঘৰ-ক্ষেত্ৰ আদি ত্যাগ কৰি, তাৰ পিছত পত্নী, পুত্ৰ আৰু ধনো ত্যাগ কৰিম।”

Verse 20

तीर्थयात्राप्रसंगेन अटते मेदिनीं तदा । लोमानुलोमयात्रां स गंगायाः कृतवान्नृप

তাৰ পিছত তীৰ্থযাত্ৰাৰ অজুহাতে তেওঁ পৃথিৱীজুৰি ভ্ৰমণ কৰিলে; আৰু, হে ৰাজন, গঙ্গাৰ কাষে কাষে সোঁতৰ সৈতে আৰু সোঁতৰ বিপৰীতে—দুয়ো দিশে যাত্ৰা সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 21

स तद्वन्नर्मदायाश्च सरस्वत्या मुनीश्वरः । गोदावर्यादिसर्वासां नदीनां सागरस्य च

একেদৰে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তেওঁ নর্মদা আৰু সরস্বতীৰ কথাও ক’লে, আৰু গোদাৱৰী আদি সকলো নদী, আনকি সাগৰৰ কথাও।

Verse 22

अन्येषां सर्वतीर्थानां क्षेत्राणां च नृपोत्तम । देवानां पुण्यलिगानां यात्राव्याजेन सोऽभ्रमत्

হে নৃপোত্তম! তীৰ্থযাত্ৰাৰ অজুহাত লৈ তেওঁ অন্য সকলো তীৰ্থ আৰু পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহত ভ্ৰমণ কৰি, দেৱতাসকলৰ পুণ্যময় লিঙ্গ-চিহ্নসমূহৰ দৰ্শন কৰিছিল।

Verse 23

भ्रममाणस्य तस्यापि तीर्थेषु परमेषु च । भ्रममाणः समायातः क्षेत्राणामुत्तमं तदा । कायश्च निर्मलो जातः सूर्यतेजः समप्रभः

সৰ্বোচ্চ তীৰ্থসমূহত ভ্ৰমণ কৰিও তেওঁ ভ্ৰমণ অব্যাহত ৰাখিলে; অৱশেষত তেওঁ ক্ষেত্ৰসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ স্থানত উপস্থিত হ’ল। তেতিয়া তেওঁৰ দেহ নিৰ্মল হ’ল আৰু সূৰ্যৰ তেজৰ সমান দীপ্তিত উজ্জ্বল হৈ উঠিল।

Verse 24

च्यवनः काशते दीप्त्या पूतात्मानेन कर्मणा

চ্যৱন ঋষি ধৰ্মময় কৰ্মেৰে অন্তৰাত্মা শুদ্ধ কৰি দীপ্তিত উজ্জ্বল হৈ প্ৰকাশিত হয়।

Verse 25

नर्मदा दक्षिणे कूले नाम्ना अमरकंटकम् । ददर्श सुमहालिगं सर्वेषां गतिदायकम्

নৰ্মদাৰ দক্ষিণ তীৰত, অমৰকণ্টক নামে ঠাইত, তেওঁ এক অতি মহান লিঙ্গৰ দৰ্শন কৰিলে, যি সকলোকে পৰম গতি দান কৰে।

Verse 26

नत्वा स्तुत्वा तु संपूज्य सिद्धनाथं महेश्वरम् । ज्वालेश्वरं ततो दृष्ट्वा दृष्ट्वा चाप्यमरेश्वरम्

নমস্কাৰ কৰি, স্তৱ কৰি আৰু বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি তেওঁ সিদ্ধনাথ ৰূপে মহেশ্বৰক আৰাধনা কৰিলে; তাৰ পাছত তেওঁ জ্বালেশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে আৰু অমৰেশ্বৰকো দৰ্শন কৰিলে।

Verse 27

ब्रह्मेशं कपिलेशं च मार्कंडेश्वरमुत्तमम् । एवं यात्रां ततः कृत्वा ओंकारं समुपागतः

এইদৰে ব্ৰহ্মেশ, কপিলেশ আৰু উত্তম মাৰ্কণ্ডেশ্বৰক দৰ্শন কৰি, তেওঁ তীৰ্থযাত্ৰা সম্পূৰ্ণ কৰি পাছত ওঁকাৰ ধামত উপস্থিত হ’ল।

Verse 28

वटच्छायां समाश्रित्य शीतलां श्रमनाशिनीम् । सुखेन संस्थितो विप्रश्च्यवनो भृगुनंदनः

বটবৃক্ষৰ শীতল ছাঁত আশ্ৰয় লৈ—যি ক্লান্তি নাশ কৰে—ভৃগুনন্দন ব্ৰাহ্মণ চ্যৱন সুখেৰে তাত বহি বিশ্ৰাম ল’লে।

Verse 29

तत्र स्वनं स शुश्राव समुक्तं पक्षिणा तदा । दिव्यभाषा समायुक्तं ज्ञानविज्ञानसंयुतम्

তাত তেওঁ এটা ধ্বনি শুনিলে, তেতিয়া এটা পক্ষীয়ে উচ্চাৰণ কৰিছিল; সেয়া দিব্য ভাষাৰে যুক্ত আৰু জ্ঞান-ৱিজ্ঞান, অৰ্থাৎ উপলব্ধি-বোধেৰে সমৃদ্ধ আছিল।

Verse 30

शुकश्च एकस्तत्रास्ते बहुकालप्रजीवकः । कुंजलोनाम धर्मात्मा चतुःपुत्रः सभार्यकः

তাত এটা একেলগীয়া শুঁৱা আছিল, বহু কালজীৱী আৰু বহু বছৰে জীৱিত-ধাৰিত; তাৰ নাম কুঞ্জল—ধৰ্মাত্মা—চাৰিজন পুত্ৰসহ আৰু পত্নীৰ সৈতে বাস কৰিছিল।

Verse 31

आसंस्तस्य हि पुत्राश्च चत्वारः पितृनंदनाः । तेषां नामानि राजेंद्र कथयिष्ये तवाग्रतः

নিশ্চয় তাৰ চাৰিজন পুত্ৰ আছিল, পিতাক আনন্দ দিয়া সন্তান। হে ৰাজেন্দ্ৰ, এতিয়া মই তোমাৰ সন্মুখত তেওঁলোকৰ নাম ক’ম।

Verse 32

ज्येष्ठस्तु उज्ज्वलो नाम द्वितीयस्तु समुज्ज्वलः । तृतीयो विज्वलोनाम चतुर्थश्च कपिंजलः

জ্যেষ্ঠ পুত্ৰৰ নাম আছিল উজ্জ্বল; দ্বিতীয়জন সমুজ্জ্বল; তৃতীয়জন বিজ্জ্বল; আৰু চতুৰ্থজন কপিঞ্জল।

Verse 33

एवं पुत्रास्तु चत्वारः कुंजलस्य महामते । शुकस्य तस्य पुण्यस्य पितृमातृपरायणाः

এইদৰে, হে মহামতি, কুঞ্জলৰ চাৰিজন পুত্ৰ আছিল—সেই পুণ্যবান শুকৰ—যিসকলে পিতৃ-মাতৃভক্তিত পৰায়ণ আছিল।

Verse 34

भ्रमंति गिरिकुंजेषु द्वीपेषु च समाहिताः । भोजनार्थं तु संक्षुब्धाः क्षुधया परिपीडिताः

তেওঁলোকে পৰ্বতৰ কুঞ্জত আৰু দ্বীপসমূহত একাগ্ৰচিত্তে ঘূৰি ফুৰে; আহাৰৰ সন্ধানত অস্থিৰ হৈ, ক্ষুধাই পীড়িত হয়।

Verse 35

स्वोदरस्थां क्षुधां सौम्य फलैरमृतसन्निभैः । अमृतस्वादुतोयेन शमयंति नृपोत्तम

হে সৌম্য, হে নৃপোত্তম, তেওঁলোকে নিজৰ উদৰৰ ক্ষুধা অমৃতসদৃশ ফল আৰু অমৃতস্বাদু মিঠা জলেৰে শান্ত কৰে।

Verse 36

फलं पक्वं रसालं तु आहारार्थं सुपुत्रकाः । दत्वा फलानि दंपत्योर्निक्षिपंति प्रयत्नतः

“হে প্ৰিয় পুত্ৰসকল, আহাৰৰ বাবে পকা ৰসাল ফল দি, তেওঁলোকে দম্পতিজনৰ উদ্দেশে ফলসমূহ যত্নসহকাৰে অৰ্ঘ্যৰূপে থৈ দিয়ে।”

Verse 37

मातुरर्थे महाभागा भक्तिभावसमन्विताः । तुष्टा आहारमुत्पाद्य भक्षयंति पठंति च

মাতৃৰ হিতৰ বাবে সেই মহাভাগ্যৱানসকল ভক্তিভাৱসমন্বিত হৈ সন্তুষ্টচিত্তে আহাৰ সংগ্ৰহ কৰে; তেওঁলোকে ভোজন কৰে আৰু পবিত্ৰ পাঠো কৰে।

Verse 38

तत्र क्रीडारताः सर्वे विलसंति रमंति च । संध्याकालं समाज्ञाय पितुरंतिकमुत्तमम्

তাত সকলোয়ে ক্ৰীড়াত মগ্ন হৈ কেলি-বিলাস কৰি আনন্দ কৰিছিল। কিন্তু সন্ধ্যাকাল হোৱা বুজি তেওঁলোকে উত্তম পিতাৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল।

Verse 39

आयांति भक्ष्यमादाय गुर्वर्थं तु प्रयत्नतः । पश्यतस्तस्य विप्रस्य च्यवनस्य महात्मनः

গুৰুৰ হিতৰ বাবে তেওঁলোকে যত্নসহ ভক্ষ্য লৈ আহে, আৰু সেই মহাত্মা বিপ্ৰ চ্যৱন সেয়া চাই থাকে।

Verse 40

आगतास्त्वंडजाः सर्वे पितुर्नीडं सुशोभनम् । पितरं मातरं चोभौ प्रणेमुस्ते महामते

সকলো অণ্ডজ পোৱালি পিতৃৰ সুন্দৰ নীড়লৈ উভতি আহিল; হে মহামতে, তেওঁলোকে পিতা-মাতা দুয়োকেই প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 41

ताभ्यां भक्ष्यं समासाद्य उपतस्थुस्तयोः पुरः । सर्वे संभाषिताः पित्रा मानितास्ते सुतोत्तमाः

তেওঁলোক দুয়োৰ পৰা ভক্ষ্য লাভ কৰি তেওঁলোকৰ সন্মুখত উপস্থিত হৈ থিয় হ’ল। পিতাই সেই উত্তম পুত্ৰসকলক সম্বোধন কৰি সন্মান দিলে।

Verse 42

मात्रा च कृपया राजन्वचनैः प्रीतिसंमितैः । पक्षवातेन शीतेन मातापित्रोश्च ते तदा

হে ৰাজন! তোমাৰ মাতৃয়ে দয়াৰে, স্নেহ-মিশ্ৰিত মিত বাক্যৰে, হাতৰ পাখিৰে শীতল বতাহৰ দৰে তেতিয়া তোমাক পাখা মাৰিলে; আৰু সেই সময়ত তোমাৰ পিতা-মাতৃ দুয়োয়ে তেনেকৈয়ে কৰিলে।

Verse 43

तेषामाप्यायनं तौ द्वौ चक्राते पक्षिणौ नृप । आशीर्भिरभिनंद्यैव द्वाभ्यामपि सुपुत्रकान्

হে নৃপ! সেই দুয়োটা পক্ষীয়ে তেওঁলোকক পোষণ কৰিলে; আৰু আশীৰ্বাদেৰে অভিনন্দন কৰি, দুয়োটা সুকুমাৰ পুত্ৰক লৈ দুয়োয়ে আনন্দিত হ’ল।

Verse 44

तैश्च दत्तं सुसंपुष्टमाहारममृतोपमम् । तावेव हि सुसंप्रीतिं चक्राते द्विजसत्तम

তেওঁলোকে দিয়া সুপুষ্ট আহাৰ অমৃত-সদৃশ আছিল; হে দ্বিজসত্তম! সেই আহাৰেই সেই দুয়োৰ মনত গভীৰ আনন্দ জাগাই তুলিলে।

Verse 45

पिबतो निर्मलं तोयं तीर्थकोटिसमुद्भवम् । स्वस्थानं तु समाश्रित्य सुखसंतुष्टमानसौ

কোটি কোটি তীৰ্থৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নিৰ্মল জল পান কৰি, তেওঁলোকে নিজৰ নিবাসস্থান আশ্ৰয় কৰি উভতি গ’ল; তেওঁলোকৰ মন শান্ত সুখে সন্তুষ্ট আছিল।

Verse 46

चक्राते च कथां दिव्यां सुपुण्यां पापनाशिनीम् । विष्णुरुवाच । पित्रा तु कुंजलेनापि पृष्ट उज्ज्वल आत्मजः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে এক দিৱ্য কথা ক’লে—অতি পুণ্যময়, পাপনাশিনী। বিষ্ণুৱে ক’লে: পিতা কুঞ্জলে সুধিলেও, তেজস্বী পুত্ৰ উজ্জ্বলে উত্তৰ দিলে।

Verse 47

क्वगतोऽस्यद्य पुत्र त्वं किमपूर्वं त्वया पुनः । तत्र दृष्टं श्रुतं पुण्यं तन्मे कथय नंदन

হে পুত্ৰ, আজি তুমি ক’লৈ গৈছিলা? পুনৰ তুমি কি নৱ বস্তু দেখিলা? তাত দেখা-শুনা যি পুণ্যময় কথা, সেয়া মোক কোৱা, নন্দন।

Verse 48

कुंजलस्य पितुर्वाक्यं समाकर्ण्य स उज्ज्वलः । पितरं प्रत्युवाचाथ भक्त्या नमितकंधरः

কুঞ্জলৰ পিতৃবাক্য শুনি সি দীপ্তিমান হ’ল। তাৰ পাছত ভক্তিভাৱে গৰ্দান নমাই নিজৰ পিতাক উত্তৰ দিলে।

Verse 49

प्रणाममकरोन्मूर्ध्ना कथां चक्रे मनोहराम् । उज्ज्वल उवाच । प्लक्षद्वीपं महाभाग नित्यमेव व्रजाम्यहम्

সি মূৰ নোৱাই প্ৰণাম কৰিলে আৰু মনোহৰ কাহিনী আৰম্ভ কৰিলে। উজ্জ্বল ক’লে— “হে মহাভাগ, মই নিত্যেই প্লক্ষদ্বীপলৈ যাওঁ।”

Verse 50

महता उद्यमेनापि आहारार्थं महामते । प्लक्षेद्वीपे महाराज संति देशा अनेकशः

হে মহামতে, আহাৰৰ কাৰণে মহা প্ৰচেষ্টাও কৰিলেও—হে মহাৰাজ—প্লক্ষদ্বীপত বহু দেশ নানা প্ৰকাৰেই আছে।

Verse 51

पर्वताः सरिदुद्यान वनानि च सरांसि च । ग्रामाश्च पत्तनाश्चान्ये सुप्रजाभिः प्रमोदिताः

পৰ্বত, নদী, উদ্যান, বন আৰু সৰোবৰ; লগতে গাঁও আৰু আন নগৰসমূহ—সকলো সৎগুণী আৰু সমৃদ্ধ প্ৰজাৰ আনন্দে উল্লসিত আছিল।

Verse 52

सदा सुखेन संतुष्टा लोका हृष्टा वसंति ते । दानपुण्यजपोपेताः श्रद्धाभावसमन्विताः

সদায় সুখ-সুবিধাত সন্তুষ্ট হৈ, সেই লোকসকল আনন্দে বাস কৰে; দান, পুণ্যকৰ্ম আৰু জপেৰে সমৃদ্ধ, শ্ৰদ্ধা আৰু ভক্তিভাৱে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 53

प्लक्षद्वीपे महाराज आसीत्पुण्यमतिः सदा । दिवोदासस्तु धर्मात्मा तत्सुतासीदनूपमा

হে মহাৰাজ, প্লক্ষদ্বীপত সদায় পুণ্যমতি নামৰ এজন লোক বাস কৰিছিল। আৰু ধৰ্মাত্মা দিবোদাসৰ এক অনুপমা কন্যা আছিল।

Verse 54

गुणरूपसमायुक्ता सुशीला चारुमंगला । दिव्यादेवीति विख्याता रूपेणाप्रतिमा भुवि

গুণ আৰু ৰূপেৰে সমৃদ্ধ, সুস্বভাৱী আৰু চাৰু-মঙ্গলময়ী, তাই ‘দিব্যা দেৱী’ নামে বিখ্যাত আছিল; পৃথিৱীত ৰূপত তাইৰ তুলনা নাছিল।

Verse 55

पित्रा विलोकिता सा तु रूपतारुण्यमंगला । प्रथमे वयसि सा च वर्त्तते चारुमंगला

পিতৃয়ে তাইক চালে; তাই ৰূপ, তাৰুণ্য আৰু মঙ্গলত শোভিত আছিল। বয়সৰ প্ৰথম পুষ্পত তাই নিশ্চয়েই চাৰু-মঙ্গলময়ী হৈ উজ্জ্বল আছিল।

Verse 56

स तां दृष्ट्वा दिवोदासो दिव्यां देवीं सुतां तदा । कस्मै प्रदीयते कन्या सुवराय महात्मने

তেতিয়া দিবোদাসে নিজৰ দীপ্তিমান, দিব্য কন্যা ‘দিব্যা দেৱী’ক দেখি সুধিলে— “এই কন্যা কাক দিয়া হৈছে? মহাত্মা সুবৰক নেকি?”

Verse 57

इति चिंतापरो भूत्वा समालोक्य नरोत्तमः । रूपदेशस्य राजानं समालोक्य महीपतिः

এইদৰে চিন্তাত নিমগ্ন হৈ সেই নৰোত্তমে চাৰিওফালে চালে; আৰু ৰূপদেশৰ ৰজাক লক্ষ্য কৰি মহীপতিয়ে তেওঁৰ ওপৰত দৃষ্টি স্থিৰ কৰিলে।

Verse 58

चित्रसेनं महात्मानं समाहूय नरोत्तमः । कन्यां ददौ महात्मासौ चित्रसेनाय धीमते

মহাত্মা চিত্ৰসেনক আহ্বান কৰি সেই নৰোত্তমে—নিজেও মহাত্মা—বুদ্ধিমান চিত্ৰসেনলৈ নিজৰ কন্যাক বিবাহৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 59

तस्या विवाहकाले तु संप्राप्ते समये नृप । मृतोसौ चित्रसेनस्तु कालधर्मेण वै किल

হে নৃপ, তাইৰ বিবাহৰ নিৰ্ধাৰিত সময় আহি পোৱাত চিত্ৰসেন নিশ্চয়েই কালধৰ্ম অনুসাৰে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল।

Verse 60

दिवोदासस्तु धर्मात्मा चिंतयामास भूपतिः । सुब्राह्मणान्समाहूय पप्रच्छ नृपनंदनः

ধৰ্মাত্মা ভূপতি দিবোদাসে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে। সুশিক্ষিত সদাচাৰী ব্ৰাহ্মণসকলক আহ্বান কৰি নৃপনন্দনে তেওঁলোকক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 61

अस्या विवाहकाले तु चित्रसेनो दिवं गतः । अस्यास्तु कीदृशं कर्म भविष्यति वदंतु मे

ইয়াৰ বিবাহৰ সময়তে চিত্ৰসেন স্বৰ্গলৈ গ’ল। এতিয়া ইয়াৰ ওপৰত কেনে ধৰণৰ কৰ্মফল ঘটিব—মোক কওক।

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः । विवाहो दृश्यते राजन्कन्यायास्तु विधानतः । पतिर्मृत्युं प्रयात्यस्या नोचेत्संगं करोति च

ব্ৰাহ্মণসকলে ক’লে: “হে ৰাজন, বিধি অনুসাৰে কন্যাৰ বিবাহ কৰাটো নিশ্চিতভাৱে বিধেয়। নচেৎ স্বামীয়ে যদি তেওঁৰ সৈতে সংযোগ নকৰে, তেন্তে স্বামীৰ মৃত্যু ঘটে।”

Verse 63

महाधिव्याधिना ग्रस्तस्त्यागं कृत्वा प्रयाति च । प्रव्राजितो भवेद्राजन्धर्मशास्त्रेषु दृश्यते

যদি কোনোজন কঠোৰ আৰু অতি ভয়ংকৰ ৰোগে আক্ৰান্ত হয়, তেন্তে ত্যাগ গ্ৰহণ কৰি (প্ৰব্ৰজ্যা লৈ) গমন কৰিব পাৰে। হে ৰাজন, ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহত এই কথাই দেখা যায়।

Verse 64

अनुद्वाहितायाः कन्याया उद्वाहः क्रियते बुधैः । न स्याद्रजस्वला यावदन्यः पतिर्विधीयते

বুধজনসকলে অবিবাহিতা কন্যাৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰে। যেতিয়ালৈকে তেওঁৰ বাবে অন্য পতি বিধিবদ্ধভাৱে নিৰ্ধাৰিত নহয়, তেতিয়ালৈকে তেওঁ ৰজস্বলা (যৌৱনপ্ৰাপ্ত) হ’বলৈ দিব নালাগে।

Verse 65

विवाहं तु विधानेन पिता कुर्यान्न संशयः । एवं राजन्समादिष्टं धर्मशास्त्रं बुधैर्जनैः

পিতাই বিধি-বিধান অনুসাৰে বিবাহ সম্পন্ন কৰিব লাগে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। হে ৰাজন, বুধজনসকলে এই ধৰ্মশাস্ত্ৰ এইদৰে নিৰ্ধাৰণ কৰি আদেশ দিছে।

Verse 66

विवाहः क्रियतामस्या इत्यूचुस्ते द्विजोत्तमाः । दिवोदासस्तु धर्मात्मा द्विजवाक्यप्रणोदितः

সেই দ্বিজোত্তমসকলে ক’লে: “ইয়াৰ বিবাহ সম্পন্ন হওক।” আৰু ধৰ্মাত্মা দিবোদাস, ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাক্যত প্ৰেৰিত হৈ, (তাত) আগবাঢ়িল।

Verse 67

विवाहार्थं महाराज उद्यमं कृतवान्नृप । पुनर्दत्ता तु दानेन दिव्यादेवी द्विजोत्तम

হে মহাৰাজ, বিবাহৰ উদ্দেশ্যে নৃপতিয়ে প্ৰচেষ্টা কৰিলে; আৰু হে দ্বিজোত্তম, সেই দিব্য দেৱীক দানৰূপে পুনৰ অৰ্পণ কৰা হ’ল।

Verse 68

रूपसेनाय पुण्याय तस्मै राज्ञे महात्मने । मृत्युधर्मं गतो राजा विवाहे तु महीपतिः

সেই পুণ্যবান ৰূপসেন নামৰ মহাত্মা ৰজালৈ—কিন্তু বিবাহৰ সময়তেই পৃথিৱীৰ অধিপতি ৰজাই মৃত্যুধৰ্ম প্ৰাপ্ত হ’ল।

Verse 69

यदा यदा महाभाग दिव्यादेव्याश्च भूपतिः । भर्ता च म्रियते काले प्राप्ते लग्नस्य सर्वदा

হে মহাভাগ, যেতিয়া যেতিয়া দিব্যাদেৱীৰ স্বামী ভূপতি ৰজা মৃত্যুবৰণ কৰে, তেতিয়া তেতিয়া লাগ্নৰ নিৰ্ধাৰিত ক্ষণ আহিলেই সেয়া সদায় ঘটে।

Verse 70

एकविंशतिभर्तारः काले काले मृताः पितः । ततो राजा महादुःखी संजातः ख्यातविक्रमः

কালে কালে তাই তেওঁৰ একুশজন স্বামী একে একে মৃত্যুবৰণ কৰিলে; তেতিয়া খ্যাত বিক্ৰমী ৰজা মহাদুঃখত নিমজ্জিত হ’ল।

Verse 71

समालोच्य समाहूय समामंत्र्य स मंत्रिभिः । स्वयंवरे महाबुद्धिं चकार पृथिवीपतिः

বিচাৰ কৰি, আহ্বান কৰি আৰু মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি, পৃথিৱীপতিয়ে স্বয়ংৱৰ সম্পৰ্কে মহাবুদ্ধিৰ দৃঢ় সংকল্প কৰিলে।

Verse 72

प्लक्षद्वीपस्य राजानः समाहूता महात्मना । स्वयंवरार्थमाहूतास्तथा ते धर्मतत्पराः

প্লক্ষদ্বীপৰ ৰজাসকলক সেই মহাত্মাই সমাহ্বান কৰিলে; স্বয়ংৱৰাৰ্থে তেওঁলোকক নিমন্ত্ৰণ দিয়া হৈছিল, আৰু তেওঁলোকো ধৰ্মত পৰায়ণ আছিল।

Verse 73

तस्यास्तु रूपसंमुग्धा राजानो मृत्युनोदिताः । संग्रामं चक्रिरे मूढास्ते मृताः समरांगणे

তাইৰ ৰূপত মোহিত ৰজাসকল, মৃত্যুৰ প্ৰেৰণা পাই, মূৰ্খতাৰে যুদ্ধ আৰম্ভ কৰিলে; আৰু সমৰাঙ্গণত তেওঁলোক নিহত হ’ল।

Verse 74

एवं तात क्षयो जातः क्षत्रियाणां महात्मनाम् । दिव्यादेवी सुदुःखार्ता गता सा वनकंदरम्

এইদৰে, হে প্ৰিয়, সেই মহাত্মা ক্ষত্ৰিয়সকলৰ বিনাশ ঘটিল। দিৱ্য দেৱী গভীৰ দুখে ব্যাকুল হৈ বন-গুহালৈ গ’ল।

Verse 75

रुरोद करुणं बाला दिव्यादेवी मनस्विनी । एवं तात मया दृष्टमपूर्वं तत्र वै तदा

সেই বালা, মনস্বিনী দিৱ্য দেৱী কৰুণভাৱে কান্দিলে। “এইদৰে, হে প্ৰিয়, তেতিয়া মই তাত এক অপূৰ্ব ঘটনা দেখিলোঁ।”

Verse 76

तन्मे सुविस्तरं तात तस्याः कथय कारणम्

হে প্ৰিয় পিতা, অনুগ্ৰহ কৰি সেই বিষয়ত তাইৰ কাৰণটো মোক সু-বিস্তাৰে কওক।