Adhyaya 8

Verse 1

कश्यप उवाच । स गर्भे व्याकुलो जातः खिद्यमानो दिने दिने । दुःखाक्रांतो हि धर्मात्मा सर्वपीडाभिपीडितः

কশ্যপ ক’লে: গৰ্ভতেই তেওঁ ব্যাকুল হ’ল, দিনে দিনে অধিক কষ্ট পালে। সেই ধৰ্মাত্মা দুখেৰে আচ্ছন্ন, সকলো পীড়াত পীড়িত হ’ল।

Verse 2

अधोमुखस्तु गर्भस्थो मोहजालेन बंधितः । आधिव्याधिसमाक्रांतो हाहाभूतो विचेतनः

গৰ্ভত অধোমুখ হৈ থকা ভ্ৰূণ মোহৰ জালে বান্ধ খাই থাকে। মানসিক যাতনা আৰু দেহৰ ৰোগে আচ্ছন্ন হৈ ‘হায় হায়’ কৰি অসহায় হয় আৰু অচেতন হৈ পৰে।

Verse 3

दुःखेन महताविष्टो ज्ञानमाह प्रपीडितः । आत्मोवाच । तव वाक्यं महाप्राज्ञ न कृतं तु मया तदा

মহা দুখেৰে আচ্ছন্ন আৰু ক্লেশেৰে পীড়িত হৈ জ্ঞান ক’লে। আত্মাই ক’লে: “হে মহাপ্ৰাজ্ঞ মুনি, সেই সময়ত মই তোমাৰ বাক্য অনুসৰি কৰ্ম নকৰিলোঁ।”

Verse 4

ध्यानेन वार्यमाणोपि पतितो मोहसंकटे । तस्माद्रक्ष महाप्राज्ञ गर्भवासात्सुदारुणात्

ধ্যানেৰে সংযত হ’লেও মানুহ মোহৰ সংকটত পতিত হ’ব পাৰে। সেয়ে, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, অতি দাৰুণ গৰ্ভবাসৰ দুখৰ পৰা মোক ৰক্ষা কৰা।

Verse 5

ज्ञानमुवाच । मया त्वं वारितो ह्यात्मन्कृतं वाक्यं न चैव मे । पंचात्मकैर्महाक्रूरैः पातितो गर्भसंकटे

জ্ঞান ক’লে: “হে প্ৰিয় আত্মা, মই তোমাক সাৱধান কৰিছিলোঁ, কিন্তু মোৰ বাক্য মানা নহ’ল। অতি নিষ্ঠুৰ পঞ্চাত্মক শক্তিয়ে তোমাক গৰ্ভ-সংকটত পেলাই দিলে।”

Verse 6

इदानीं गच्छ त्वं ध्यानं तस्मात्संप्राप्स्यसे सुखम् । गर्भवासाद्भविष्यस्ते मोक्ष एव न संशयः

এতিয়া তুমি ধ্যানত প্ৰৱেশ কৰা; তাৰ পৰা তুমি সুখ লাভ কৰিবা। আৰু গৰ্ভবাসৰ (শুদ্ধিকাৰক) অভিজ্ঞতাৰে তোমাৰ মোক্ষই হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा ज्ञानस्य तत्त्वताम् । ध्यानमाहूय प्रोवाच श्रूयतां वचनं मम

তেওঁৰ বাক্য শুনি আৰু জ্ঞানৰ তত্ত্ব সত্যৰূপে বুজি, তেওঁ ধ্যানক আহ্বান কৰি ক’লে: “মোৰ বাক্য শুনা হওক।”

Verse 8

त्वामहं शरणं प्राप्तो ध्यान मां रक्ष नित्यशः । एवमस्तु महाप्राज्ञ ध्यानमाह महामतिम्

“মই তোমাৰ শৰণ লৈছোঁ; হে ধ্যান, মোক সদায় ৰক্ষা কৰা।” “তথাস্তु, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ,” ধ্যানে সেই মহানচিত্তক ক’লে।

Verse 9

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा आत्मा वै ध्यानमागतः । ध्यानेन हि समं गर्भे संस्थितो मोहवर्जितः

এই বাক্য শুনি আত্মাই নিশ্চয় ধ্যানত লীন হ’ল; ধ্যানৰ বলত গৰ্ভত স্থিৰভাৱে অৱস্থিত থাকি সি মোহবর্জিত হ’ল।

Verse 10

यदा ध्यानं गतो ह्यात्मा विस्मृतं गर्भजं भयम् । स द्वाभ्यां सहितस्तत्र आत्मा मोह विना कृतः

যেতিয়া আত্মাই ধ্যানত প্ৰবেশ কৰিলে, গৰ্ভজ ভয় বিস্মৃত হ’ল; তেতিয়া তাত দুয়োৰে সহিত আত্মা মোহবিহীন কৰা হ’ল।

Verse 11

चिंतयन्नेव वै नित्यमात्मकं सुखमेव हि । इतो निष्क्रांतमात्रस्तु त्यजे पंचात्मकं वपुः

কেৱল আত্মাৰ আনন্দক সদায় চিন্তা কৰি, ইয়াৰ পৰা মাত্ৰ বাহিৰ হোৱা জনে পঞ্চতত্ত্বময় দেহ ত্যাগ কৰে।

Verse 12

एवं चिंतयते नित्यं गर्भवासगतः प्रभुः । सूतिकाले तु संप्राप्ते प्राजापत्ये वरानने

এইদৰে গৰ্ভবাসত অৱস্থিত প্ৰভুৱে সদায় চিন্তা কৰে। আৰু যেতিয়া প্ৰসৱৰ সময় আহে, হে সুন্দৰ-মুখী, সেয়া প্ৰজাপতিৰ বিধান অনুসাৰে ঘটে।

Verse 13

वायुना चलितो गर्भः प्राणेनापि बलीयसा । योनिर्विकासमायाति चतुर्विंशांगुलं तदा

প্ৰাণতকৈও বলীয়সা বায়ুৰ প্ৰচালনাত গৰ্ভ চলিত হয়; তেতিয়া যোনি বিকশিত হৈ চতুৰ্বিংশ আঙুল পৰ্যন্ত বিস্তাৰ পায়।

Verse 14

पंचविंशांगुलो गर्भस्तेन पीडा विजायते । एवं संपीड्यमानस्तु मूर्च्छया मूर्च्छितः प्रिये

যেতিয়া গৰ্ভ পঁচিশ আঙুল-প্ৰমাণ দীঘল হয়, তেতিয়া তীব্ৰ বেদনা জাগে। এইদৰে চেপি ধৰা আৰু সংকুচিত হৈ, হে প্ৰিয়ে, মূৰ্ছাত পৰি অচেতন হয়।

Verse 15

पतितो भूमिभागे तु ज्ञानध्यानसमन्वितः । प्राजापत्येन दिव्येन वायुना स पृथक्कृतः

ভূমিৰ এক অংশত পতিত হ’লেও, জ্ঞান আৰু ধ্যানৰে সমন্বিত আছিল। প্ৰজাপতি-উৎপন্ন দিৱ্য বায়ুৱে তাক পৃথক কৰি দিলে।

Verse 16

भूमिसंस्पर्शमात्रेण ज्ञानध्याने तु विस्मृते । संसारबंधसंदिग्ध आत्मा प्रियतया स्थितः

ভূমিৰ স্পৰ্শ মাত্ৰতেই জ্ঞান আৰু ধ্যান বিস্মৃত হয়। সংসাৰ-বন্ধনৰ সন্দিগ্ধতাত জড়িত আত্মা প্ৰিয়তাৰ আসক্তিতেই স্থিৰ থাকে।

Verse 17

गुणदोषसमाक्रांतो महामोहसमन्वितः । खाद्यं पानादिकं सर्वमिच्छत्येव दिनेदिने

গুণ-দোষে আচ্ছন্ন আৰু মহামোহে যুক্ত হৈ, সি দিনেদিনে খাদ্য, পানীয় আদি সকলোকে কামনা কৰে।

Verse 18

एवं संपुष्यमाणस्तु आत्मा पंचात्मकैः सह । व्यापितो हींद्रियैः सर्वैर्विषयैः पापकारिभिः

এইদৰে পোষিত হৈ থকা আত্মা, পঞ্চাত্মক তত্ত্বৰ সৈতে, সকলো ইন্দ্ৰিয় আৰু সিহঁতৰ বিষয়দ্বাৰা ব্যাপ্ত হয়—যিবোৰ পাপকাৰী।

Verse 19

बांधवानां समोहेन भार्यादीनां तथैव च । आकुलव्याकुलो देवि जायते च दिनेदिने

হে দেৱী, আত্মীয়-স্বজনৰ ভিৰ আৰু তদ্ৰূপ পত্নী আদি আশ্ৰিতসকলৰ চাপত মানুহ দিনেদিনে অধিক ব্যাকুল আৰু অশান্ত হৈ উঠে।

Verse 20

महामोहेन संदिग्धो मोहजालगतः प्रभुः । कैवर्तेन यथा बद्धः शकुलो जालबंधनैः

মহামোহত সন্দিগ্ধ হৈ সেই প্ৰভু মোহজালত পৰিল—যেনেকৈ জালবাঁধনৰে কৈৱৰ্তৰ জালত মাছ কসাকৈ বাঁধ খায়।

Verse 21

चलितुं नैव शक्तोस्ति तथात्मासीत्प्रबंधितः । मोहजालैस्तु तैः सर्वैर्दृढबंधैस्तु बंधितः

সেইজন চলিবই নোৱাৰিলে; আত্মাই যেন বন্ধনপ্ৰাপ্ত হ’ল। মোহজালসমূহত আৱদ্ধ হৈ, চাৰিওফালে দৃঢ় বন্ধনে কসাকৈ বাঁধ খালে।

Verse 22

एवमादिप्रपंचेन व्यापितो व्यापकेन हि । ज्ञानविज्ञानविभ्रष्टो रागद्वेषादिभिर्हतः

এইদৰে আদি-প্ৰপঞ্চৰ এই বহুৰূপ বিস্তাৰে—সৰ্বব্যাপী প্ৰভুৰ ব্যাপ্তিত—মানুহ জ্ঞান-ৱিজ্ঞানৰ পৰা বিচ্যুত হয় আৰু ৰাগ-দ্বেষ আদি দোষে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়।

Verse 23

कामेन पीड्यमानस्तु क्रोधेनैव तथैव वा । प्रकृत्या कर्मणाबद्धो महामूढो व्यजायत

কামত পীড়িত হৈ—অথবা তদ্ৰূপ ক্ৰোধত—প্ৰকৃতি আৰু নিজ কৰ্মৰ বন্ধনত আবদ্ধ সেই মহামূঢ় পুনৰ জন্ম গ্ৰহণ কৰে।

Verse 24

सूत उवाच । एवं मूढो यदात्मासौ कामक्रोधवशंगतः । लोभरागादिभिः सर्वैर्व्यापृतस्तैर्दुरात्मभिः

সূত উৱাচ: যেতিয়া মানুহ মোহগ্ৰস্ত হৈ কাম আৰু ক্ৰোধৰ বশত পৰে, তেতিয়া লোভ, ৰাগ আদি সকলো দুষ্ট প্ৰবৃত্তিয়ে দুৰাত্মাৰ দৰে তাক সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যস্ত কৰি ৰাখে।

Verse 25

इयं भार्या ह्ययं पुत्र इदं मित्रमिदं गृहम् । एवं संसारजालेन महामोहेन बंधितः

“এই মোৰ পত্নী, এই মোৰ পুত্ৰ, এই মোৰ বন্ধু, এই মোৰ ঘৰ”—এইদৰে মহামোহৰ দ্বাৰা সংসাৰৰ জালত বন্দী হৈ মানুহ বদ্ধ হয়।

Verse 26

पुत्रशोकादिभिर्दुःखैर्विविधैराकुलस्तदा । जरयाव्याधिभिश्चैव संग्रस्तश्चाधिभिस्तथा

তাৰ পাছত পুত্ৰশোক আদি নানা দুখেৰে সি ব্যাকুল হয়; জৰা আৰু ব্যাধিয়ে তাক পীড়িত কৰে, আৰু বিভিন্ন মানসিক যন্ত্ৰণাতো সি আচ্ছন্ন থাকে।

Verse 27

एवमात्मा संप्रतप्तो दुःखमोहैः सुदारुणैः । अभिमानैर्मानभंगैर्नानादुःखैश्च खंडितः

এইদৰে আত্মা অতি নিষ্ঠুৰ দুখ আৰু মোহেৰে দগ্ধ হয়; অহংকাৰ, মানভঙ্গ আৰু নানা প্ৰকাৰ কষ্টেৰে সি চূর্ণ-বিচূর্ণ হয়।

Verse 28

वृद्धत्वेन तथा देवि शबलत्वेन पीडितः । दुःखं चिंतयते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः

হে দেবী, জৰা আৰু দুর্বলতাই পীড়িত কৰি তোলাত সি সদায় দুখৰ চিন্তাত ডুবে থাকে; “হায় হায়” বুলি কাতৰাই অৱচেতন হৈ পৰে।

Verse 29

रात्रौ स्वप्नान्प्रपश्येत दिवा चैतन्यवर्जितः । वैकल्येन तथांगानां व्याप्तो देवि दिनेदिने

ৰাতি তেওঁ কেৱল স্বপ্নহে দেখিব, আৰু দিনত চেতনাহীন হৈ থাকিব; হে দেবী, দিনে দিনে তেওঁৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত দুর্বলতা ব্যাপি পৰিব।

Verse 30

संसारे भ्रममाणेन वैराग्यं तत्र दर्शितम् । निःशंकं बंधुहीनं च प्रशांतं तुष्टमेव च

সংসাৰত ভ্ৰমি ফুৰা জনৰ বাবে তাত বৈৰাগ্য প্ৰকাশ পায়—নিৰ্ভয়, আত্মীয়-আশ্ৰয়হীন, প্ৰশান্ত আৰু নিশ্চয়েই সন্তুষ্ট।

Verse 31

तमुवाच तदात्मा वै कामक्रोधविवर्जितम् । को भवान्नग्नरूपेण कथं मित्रैर्न लज्जसे

তেতিয়া সেই আত্মসংযমী, কাম-ক্রোধবিবর্জিত জনে তাক ক’লে: “তুমি কোন, এই নগ্ন ৰূপে—আৰু সঙ্গী-মিত্ৰসকলৰ আগত লজ্জা নকৰা কেনেকৈ?”

Verse 32

यत्र लोकाः स्त्रियो वृद्धा युवत्यो मातरस्तथा । एतासां हि गतो मध्ये न बिभेषि अनावृतः

য’ত লোক আছে—স্ত্ৰী, বৃদ্ধা, যুৱতী আৰু মাতৃসকলো—সিহঁতৰ মাজলৈ গৈও তুমি অনাবৃত হৈ ভয় নকৰা।

Verse 33

वीतराग उवाच । को ह्यत्र नग्नो दृश्येत न नग्नोस्मीति वै कदा । सुसंबद्धस्त्वमेवापि परिधान समन्वितः

বীতৰাগ ক’লে: “ইয়াত কোনে নগ্ন দেখা যাব? আৰু কেতিয়া কোনোবাই সত্যকৈ ক’ব পাৰে, ‘মই নগ্ন নহয়’? তুমিও নিজেই সু-বদ্ধ—পৰিধানৰ আৱৰণে সম্পূৰ্ণ সজ্জিত।”

Verse 34

न नग्नोस्मि कदा दिव्यभवान्नग्नः प्रदृश्यते । इंद्रियार्थवशेवर्ती मर्यादापरिवर्जितः

মই কেতিয়াও নগ্ন নহওঁ; নগ্ন বুলি দেখা যায় তুমিয়েই—দিব্য হৈও ইন্দ্ৰিয়-বিষয়ৰ বশৱৰ্তী, মৰ্যাদা আৰু সংযম ত্যাগ কৰা।

Verse 35

आत्मोवाच । पुरुषस्य का हि मर्यादा तामाचक्ष्व च सुव्रत । विस्तरेण महाप्राज्ञ यदि जानासि निश्चितम्

আত্মাই ক’লে: মানুহৰ বাবে মৰ্যাদা (আচৰণ-নিয়ম) কি? হে সুব্ৰত, সেয়া মোক কোৱা। হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, যদি নিশ্চিতকৈ জানো, তেন্তে বিস্তাৰে বুজাই দিয়া।

Verse 36

वीतरागो महाप्राज्ञस्तमुवाच महामतिः । सुस्थैर्यं भजते चित्तं सुखदुःखेषु नित्यदा

বৈৰাগ্যযুক্ত মহাপ্ৰাজ্ঞ, সেই মহামতি, তাক ক’লে: সুখ-দুখ দুয়োটাতেই সদায় মন দৃঢ় স্থৈৰ্য লাভ কৰে।

Verse 37

क्लेशितं सर्वभावैश्च तेषुतेषु परित्यजेत् । अथ लज्जां प्रवक्ष्यामि मनो या निर्विशत्यलम्

যিবোৰ ভাব সকলো প্ৰকাৰ ক্লেশে পীড়িত, সিহঁতক বাৰে বাৰে ত্যাগ কৰা উচিত। এতিয়া মই ‘লজ্জা’ ক’ম—যি মনত সম্পূৰ্ণকৈ প্ৰৱেশ কৰি তাক ব্যাপি থাকে।

Verse 38

मयाद्यैवं न कर्तव्यं नग्नः स्थानविवर्जितः । पश्चात्तापे सुसंलीनः सा लज्जा परिकथ्यते

আজিৰ পৰা মই এনে কাম পুনৰ নকৰোঁ—অস্থানত নগ্ন হৈ থিয় দিয়া। পাছত অনুতাপত গভীৰকৈ লীন হোৱা—সেয়াই ‘লজ্জা’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 39

कस्य लज्जा प्रकर्तव्या द्वितीयो नास्ति सर्वदा । एकश्च पुरुषो दिव्यः कस्य किंचिन्न नाशयेत्

কাৰ বাবে লাজ কৰিব? কিয়নো সৰ্বদা সত্যতে ‘দ্বিতীয়’ বুলি একো নাই। একেই দিৱ্য পুৰুষ—তেওঁ কাৰো কিবা বস্তু নাশ নকৰাকৈ ৰাখিব নোৱাৰে।

Verse 40

अथ लोकान्प्रवक्ष्यामि ये त्वया परिकीर्तिताः । यथा कुलालकश्चक्रे मृत्पिंडं च निधापयेत्

এতিয়া মই সেই লোকসমূহ বৰ্ণনা কৰিম যিবোৰ তুমি উল্লেখ কৰিছা; যেনেকৈ কুম্ভকাৰ চকৰ ওপৰত মাটিৰ পিণ্ড থৈ দিয়ে।

Verse 41

भ्रामयित्वा तु सूत्रेण नानाभेदान्प्रकाशयेत् । भांडानां तु सहस्राणि स्वेच्छया मतिसंस्थितः

সূতাৰে ঘূৰাই দি সি নানা ভেদ প্ৰকাশ কৰে; মন স্থিৰ ৰাখি, নিজৰ ইচ্ছামতে, হাজাৰ হাজাৰ পাত্ৰ গঢ়ে।

Verse 42

तथायं सृजते धाता नानारूपाणि नान्यथा । पश्चाद्विनाशमायांति येनकेनापि हेतुना

এইদৰে ধাতা স্ৰষ্টাই নানা ৰূপ সৃষ্টি কৰে—ইয়াৰ বাহিৰে আন নহয়; পাছত কোনো না কোনো কাৰণত সিহঁত বিনাশলৈ যায়।

Verse 43

सर्वदैव स्थिता ये च ये लोकाश्च सनातनाः । तेषां लज्जा प्रकर्तव्या नावर्तंते हि ते भुवि

যিসকল লোক সদায় স্থিত আৰু যিসকল সনাতন ধাম—সিহঁতক ভক্তিভাৱে ভয়-মিশ্ৰিত আদৰে মান্য কৰা উচিত; কিয়নো সিহঁত পৃথিৱীলৈ পুনৰ নাহে।

Verse 44

आकाशवायुतेजांसि पृथ्वी चापश्च पंचमः । अमी लोकाः प्रकाशंते ये च सर्वत्र संस्थिताः

আকাশ, বায়ু আৰু তেজ (অগ্নি); পৃথিৱী আৰু পঞ্চম জল—এই পাঁচ তত্ত্ব-লোক প্ৰকাশিত হয় আৰু সৰ্বত্ৰ সুপ্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 45

सत्त्वानामंगदेशेषु पंचैतेषु सुसंस्थिताः । सर्वत्रैव च वर्तंते कस्य लज्जा विधीयते

জীৱসকলৰ দেহৰ অঙ্গ-অঙ্গৰ দেশত এই পাঁচো সুদৃঢ়ভাৱে স্থাপিত। যেতিয়া সিহঁতে সৰ্বত্ৰেই কাৰ্য কৰে, তেন্তে লজ্জা কাক বিধেয়?

Verse 46

स्त्रीणां रूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां तात सांप्रतम् । यथाघटसहस्रेषुसोदकेषुविराजते

হে তাত, এতিয়া শুনা—মই এতিক্ষণে স্ত্ৰীসকলৰ ৰূপ-সৌন্দৰ্যৰ স্বৰূপ ক’ম: যেনেকৈ সহস্ৰ ঘটত থকা জল দীপ্তিময় হৈ জ্বলে।

Verse 47

एकश्चंद्रो हि सर्वत्र भवांस्तद्वद्विराजते । गतो जंतुसहस्रेषु मोहचक्रे महात्मवान्

যেনেকৈ একেটা চন্দ্ৰ সৰ্বত্ৰ জ্বলে, তেনেকৈ তুমিও দীপ্তিমান। তথাপি সেই মহাত্মা মোহৰ চক্ৰত আবদ্ধ হৈ সহস্ৰ জীৱত ভ্ৰমি ফুৰিলে।

Verse 48

स्थावरेषु च सर्वेषु जंगमेषु तथा भवान् । योनिद्वारेण पापेन मायामोहमयेन वै

তুমি সকলো স্থাৱৰত আৰু সকলো জঙ্গমতো আছা। যোনিদ্বাৰৰ দ্বাৰা—পাপময়, মায়া-মোহময় শক্তিৰে—প্ৰৱেশ কৰিছা।

Verse 49

कुचाभ्यां च नितंबाभ्यां वयसा च विराजते । हृन्मांसस्याधिका वृद्धिर्दृष्टा चात्र न संशयः

তাই কুচ আৰু নিতম্বৰ শোভাৰে, আৰু যৌৱনৰ বয়সৰ দীপ্তিৰে উজ্জ্বল হয়। ইয়াত হৃদয়-মাংসৰ অধিক বৃদ্ধি দেখা যায়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 50

पतनाय च लोकानां मोहरूपं विदर्शितम् । नभवत्येव सा नारी या त्वया परिकीर्तिता

লোকসকলৰ পতনৰ কাৰণে মোহ-ৰূপ এক ভ্ৰমাত্মক আকাৰ দেখুওৱা হৈছে। সত্যই, তুমি যি ধৰণৰ নাৰীক বৰ্ণনা কৰিলা, তেনে নাৰী একেবাৰে নাই।

Verse 51

लीलया कुरुते धाता विनोदाय सदात्मनः । यथा नार्यास्तथा पुंसो जीवः सर्वत्र संस्थितः

ধাতা (স্ৰষ্টা) সদাত্মাৰ আনন্দৰ বাবে লীলাৰে কৰ্ম কৰে। যিদৰে নাৰীত, তিদৰে পুংসত—জীৱাত্মা সৰ্বত্ৰ অৱস্থিত।

Verse 52

कुचयोनिविहीना ये जीवन्मुक्ताः सदैव हि । नरस्तु पुरुषः प्रोक्तो नारी प्रकृतिरुच्यते

যিসকল ‘কুচ’ আৰু ‘যোনি’ৰ ধাৰণাৰ পৰা মুক্ত, সিহঁত জীৱিত অৱস্থাতেই সদায় জীৱন্মুক্ত—সিহঁতেই সত্য মুক্ত। ‘নৰ’ক পুৰুষ বোলা হয়, আৰু ‘নাৰী’ক প্ৰকৃতি কোৱা হয়।

Verse 53

रमते तेन वै सार्द्धं न मुक्ता हि कदाचन । भवान्प्रकृतिसंयुक्तः पुरुषेषु प्रदृश्यते

সেই (প্ৰকৃতি) তাৰ সৈতে একেলগে ৰমণ কৰে আৰু কেতিয়াও মুক্ত নহয়। আপুনি প্ৰকৃতি-সংযুক্ত হৈ দেহধাৰী পুৰুষসকলৰ মাজত (জীৱৰূপে) দেখা যায়।

Verse 54

कः कस्य कुरुते लज्जामेवं ज्ञात्वा सुखं व्रज । वृद्धां स्त्रियं प्रवक्ष्यामि सदावृद्धां वरानने

কোনে কাৰ আগত লাজ পায়? এই কথা জানি নিশ্চিন্তে গমন কৰা। হে সুন্দৰ-মুখী, মই এজনী বৃদ্ধা নাৰীৰ কথা ক’ম—যি সদায়েই বৃদ্ধা।

Verse 55

त्वचा जर्जरतां याता यस्याप्यंगे वरानने । श्वेतैश्चैव तथाकेशैः पलितैश्च समाकुला

হে সুন্দৰ-মুখী, যাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গতো বয়সৰ ছাপ পৰে; তাৰ ছাল কুঁচকাই যায়, আৰু চুলি শ্বেত-ধূসৰ পালিতে ভৰি উঠে।

Verse 56

बलहीनाथ दीनापि व्यापिता वलिना तदा । नेयं वृद्धा भवेन्नारी परं वृद्धा च कथ्यते

হে প্ৰভু, যদিও সি দুৰ্বল আৰু দীন, যেতিয়া সি কুঁচকাই ভৰি পৰে, তেতিয়াই তাক বৃদ্ধা নাৰী বুলি কোৱা নহয়; সত্য বৃদ্ধা অন্য উচ্চ অৰ্থত কোৱা হয়।

Verse 57

एतस्या लक्षणं प्रोक्तं युवतीं प्रवदाम्यहम् । ज्ञानेन वर्द्धते नित्यं जीवपार्श्वे समाश्रिता

ইয়াৰ লক্ষণ কোৱা হ’ল; এতিয়া মই যুৱতীৰ কথা ক’ম। জ্ঞানৰ দ্বাৰা সি সদায় বৃদ্ধি পায় আৰু জীৱৰ কাষতে আশ্ৰয় লৈ থাকে।

Verse 58

सुमतिर्नाम संप्रोक्ता सा वृद्धा युवतीति च । नारी पुरुषलोकेषु सर्वदैव प्रतिष्ठिता

তাক ‘সুমতি’ নামে ঘোষণা কৰা হৈছে; সি বৃদ্ধাও, যুৱতীও বুলি কোৱা হয়। এই নাৰী-তত্ত্ব মানুহৰ লোকসমূহত সদায় প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 59

लज्जा तस्याः प्रकर्तव्या अन्यच्चैव वदाम्यहम् । मातरं वै प्रवक्ष्यामि या त्वया परिकीर्तिता

তাইৰ লজ্জা-শীলতা নিশ্চয় ৰক্ষা কৰিব লাগে। আৰু মই আন কথাও ক’ম: তুমি যি মাতৃৰ উল্লেখ কৰিছা, এতিয়া মই সেই মাতৃৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 60

प्राणिनामंगदेशेषु सदैव चेतना स्थिता । परज्ञानप्रदा या च सा प्रज्ञा परिकथ्यते

জীৱসকলৰ দেহ-অঙ্গসমূহত সদায় চেতনা অৱস্থিত থাকে; আৰু যি উচ্চ, পৰম জ্ঞান দান কৰে, তাকেই ‘প্ৰজ্ঞা’—সত্য জ্ঞান বুলি কোৱা হয়।

Verse 61

प्रज्ञा माता समाख्याता प्राणिनां पालनाय सा । संस्थिता सर्वलोकेषु पोषणाय हिताय वा

প্ৰজ্ঞাকেই মাতৃ বুলি কোৱা হয়, কিয়নো সেয়াই জীৱসকলক ৰক্ষা কৰে। সেয়া সকলো লোকত অৱস্থিত, পোষণ কৰে আৰু কল্যাণৰ বাবে কাৰ্য কৰে।

Verse 62

सुमतिर्नाम या प्रोक्ता सा माता परिकथ्यते । संसारद्वारमार्गाणि यानि रूपाणि नित्यशः

যাক ‘সুমতি’ নামে কোৱা হৈছে, তাকেই মাতৃ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়। আৰু সংসাৰৰ ‘দ্বাৰ’লৈ যোৱা যি নিত্য পথ-ৰূপসমূহ, সিহঁতকো কোৱা হয়।

Verse 63

भवंति मातरो ह्येता बहुदुःखप्रदर्शिकाः । मातृरूपं समाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

নিশ্চয় এইবোৰেই ‘মাতৃ’ হৈ উঠে, কিন্তু বহু দুখ প্ৰকাশ কৰে। মাতৃ-স্বৰূপ মই ব্যাখ্যা কৰিলোঁ; এতিয়া তোমাক আৰু কি ক’ম?

Verse 64

आत्मोवाच । भवान्को हि समायातो मम संतापनाशकः । विस्तरेण समाख्याहि स्वरूपमात्मनः स्वयम्

আত্মাই ক’লে: “তুমি কোন, যি মোৰ দুঃখ-তাপ নাশ কৰিবলৈ ইয়ালৈ আহিছা? তোমাৰ নিজ সত্য স্বৰূপ—নিজ ৰূপ—বিস্তাৰে নিজেই বৰ্ণনা কৰা।”

Verse 65

वीतराग उवाच । यस्मात्कामानि वर्तंते निराशाः सर्व एव ते । यं दुष्टत्वान्न पश्यंति कर्माण्येतानि नान्यथा

বীতৰাগ ক’লে: “যিহেতু কামনা সদায় উঠি থাকে, সেয়ে সিহঁত সকলেই নিশ্চয় নিৰাশ। নিজৰ দুষ্টতাৰ বাবে সিহঁতে সত্য নেদেখে; এই অৱস্থা কৰ্মৰ ফল, অন্যথা নহয়।”

Verse 66

यत्समीपं हि नायाति आशा चैव कदाचन । क्रोधो लोभस्तथा मोहो यद्भयात्प्रलयं गताः

যাৰ ওচৰলৈ আশা কেতিয়াও নাহে; যাৰ ভয়ত ক্ৰোধ, লোভ আৰু মোহ ধ্বংসলৈ গ’ল।

Verse 67

वीतरागोस्मि भद्रं ते विवेको मम बांधवः । आत्मोवाच । कीदृशोऽसौ तव भ्राता विवेको नाम नामतः

“মই বীতৰাগ—তোমাৰ মঙ্গল হওক। বিবেক মোৰ বান্ধৱ।” আত্মাই ক’লে: “তোমাৰ সেই ভ্ৰাতা কেনেকুৱা, যাক নামত ‘বিবেক’ বুলি কোৱা হয়?”

Verse 68

तस्य त्वं लक्षणं ब्रूहि भ्रातुरात्मन एव च । वीतराग उवाच । तस्यैव लक्षणं रूपं न वदामि तवाग्रतः

“তুমি তাৰ লক্ষণ কোৱা—তোমাৰ ভ্ৰাতাৰ, আৰু তাৰ নিজ স্বভাৱৰো।” বীতৰাগ ক’লে: “তোমাৰ আগত মই তাৰ লক্ষণ আৰু ৰূপ বৰ্ণনা নকৰোঁ।”

Verse 69

भ्रातुस्तस्य महाभाग आह्वानं च करोम्यहम् । भोभो विवेक मे भ्रातरावयोस्त्वं वचः शृणु

হে মহাভাগ! মই সেই ভাতৃকোও আহ্বান কৰোঁ। অ’ অ’ বিবেক, মোৰ ভাতৃ, আমাৰ দুয়োৰে বাক্য শুনা।

Verse 70

एह्येहि सुमहाभाग मम स्नेहान्महामते । कश्यप उवाच । शांतिक्षमाभ्यां संयुक्तो भार्याभ्यां च समागतः

“আহা, আহা, হে সুমহাভাগ! মোৰ স্নেহৰ বাবে, হে মহামতি মুনি।” কশ্যপ ক’লে: “শান্তি আৰু ক্ষমা নামৰ দুয়ো পত্নীৰ সৈতে যুক্ত হৈ তেওঁ আহি উপস্থিত হ’ল।”

Verse 71

सर्वदृक्सर्वगो व्यापी सर्वतत्त्वपरायणः । संदेहानां च सर्वेषां यो रिपुर्ज्ञानवत्सलः

তেওঁ সৰ্বদৰ্শী, সৰ্বব্যাপী প্ৰভু—সৰ্বত্ৰ উপস্থিত; পৰম তত্ত্বৰ প্ৰতি নিবিষ্ট। সকলো সন্দেহৰ শত্রু, তথাপি সত্য জ্ঞানৰ প্ৰতি স্নেহশীল।

Verse 72

धारणा धीश्च द्वे पुत्र्यौ तस्यैव हि महात्मनः । तस्य योगः सुतो ज्येष्ठो मोक्षो यस्य महागुरुः

সেই মহাত্মাৰ দুজনী কন্যা আছিল ধাৰণা আৰু ধী। তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ যোগ, আৰু তেওঁৰ মহাগুরু আছিল মোক্ষ (মুক্তি)।

Verse 73

निर्मलो निरहंकारो निराशो निष्परिग्रहः । सर्ववेलाप्रसन्नात्मा गतद्वंद्वो महामतिः

তেওঁ নিৰ্মল, নিৰহংকাৰ; আশা-আকাঙ্ক্ষাহীন, পৰিগ্ৰহহীন। সকলো সময়তে তেওঁৰ অন্তৰাত্মা প্ৰসন্ন; দ্বন্দ্বাতীত, সত্যই মহামতি।

Verse 74

स विवेकः समायातो गुणरत्नैर्विभूषितः । यस्यामात्यौ महात्मानौ धर्मसत्यौ महामती

সেই বিবেক গুণ-ৰত্নে বিভূষিত হৈ উপস্থিত হ’ল; আৰু সেই ৰাজ্যত দুজন মহাত্মা মন্ত্ৰী আছিল—ধৰ্ম আৰু সত্যত অচল, মহামতি।

Verse 75

क्षमाशांतिसमायुक्तः स विवेकः समागतः । वीतरागमुवाचेदमाहूतोहं समागतः

ক্ষমা আৰু অন্তঃশান্তিৰে যুক্ত সেই বিবেক আহিল। তেতিয়া বীতৰাগ ক’লে: “আহ্বান পোৱা বাবে মই আহি উপস্থিত হ’লোঁ।”

Verse 76

तद्भ्रातः कारणं सर्वं कथ्यतां हि ममाग्रतः । यमाश्रित्य त्वयाद्यैव कृतमाह्वानमेव मे

সেয়ে, হে ভ্ৰাতা, মোৰ আগত স্পষ্টকৈ সকলো কাৰণ কোৱা; যাৰ আশ্ৰয়ে তুমি আজি নিজেই মোক আহ্বান কৰিলা।

Verse 77

वीतराग उवाच । पुमान्स्थितो यः पुरतो महापाशैर्नियंत्रितः । मोहस्य बाणैः संभ्रांतः संसारस्य च बंधनैः

বীতৰাগ ক’লে: “এজন পুৰুষ সন্মুখত থিয় হৈ আছে, মহাপাশে নিয়ন্ত্রিত; মোহৰ বাণে বিভ্ৰান্ত, আৰু সংসাৰৰ বন্ধনে আবদ্ধ।”

Verse 78

सर्वस्य व्यापकः स्वामी अयमात्मा ममैव च । पंचतत्त्वैः समाविष्टो ज्ञानध्यानविवर्जितः

এই আত্মাই সকলোৰে ব্যাপক স্বামী—আৰু মোৰ নিজৰ আত্মাও; তথাপি পঞ্চতত্ত্বে আৱৃত হৈ ই জ্ঞান আৰু ধ্যানৰ পৰা বঞ্চিত থাকে।

Verse 79

पृच्छतामेनमात्मानं भवांस्तत्त्वेषु पंडितः । वीतरागवचः श्रुत्वा विवेको वाक्यमब्रवीत्

আপুনি তত্ত্বসমূহত পণ্ডিত; এই আত্মাকেই প্ৰশ্ন কৰক। বৈৰাগীৰ বাক্য শুনি বিবেকে উত্তৰত এই কথা ক’লে।

Verse 80

विवेक उवाच । सुखेन स्थीयते देव भवता विश्वनायक । आगते त्वयि संसारे किं किं भुक्तं सुखं स्वयम्

বিবেকে ক’লে: হে দেব, হে বিশ্বনায়ক! আপুনি এই সংসাৰত আহি সুখে স্থিত থাকোঁতে, আপুনি নিজে কোন কোন সুখ ভোগ কৰিলে, আৰু কেনেকৈ?

Verse 81

आत्मोवाच । गर्भवासो महद्दुःखमसह्यं दारुणं मया । भुक्तमेव महाप्राज्ञ ज्ञानहीनेन वै सदा

আত্মাই ক’লে: হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! গৰ্ভবাস মহাদুঃখ—অসহ্য আৰু ভয়ংকৰ—যি মই নিশ্চয় ভুগিছোঁ, সদায় সত্য জ্ঞানবিহীন হৈ।

Verse 82

देहेपि ज्ञानविभ्रष्टः सोहं जातो ह्यनेकधा । बाल्यावस्थां गतेनाथ कृत्याकृत्यं कृतं मया

এই দেহতেই জ্ঞানৰ পৰা বিচ্যুত হৈ মই নানা প্ৰকাৰেএ পুনঃপুনঃ জন্মিলোঁ। হে নাথ! বাল্যাৱস্থালৈ গ’লে মই কৰ্তব্য-অকৰ্তব্য দুয়োটাই কৰিলোঁ।

Verse 83

तारुण्येन कृता क्रीडा भुक्ता भार्या ह्यनेकशः । वार्धकं प्राप्य संतप्तः पुत्रशोकादिभिस्तथा

তাৰুণ্যত সি ক্ৰীড়া-ভোগত মগ্ন হ’ল; পত্নীৰ সুখ বহুবার ভোগ কৰিলে। কিন্তু বাৰ্ধক্য পালে সি দগ্ধ হ’ল—পুত্ৰশোক আদি নানা দুঃখতো।

Verse 84

भार्यादीनां वियोगैस्तु दग्धोस्म्यहमहर्निशम् । दुःखैरनेकसंवर्णैः संतप्तोस्मि दिनेदिने

ভাৰ্যা আদি প্ৰিয়জনৰ বিচ্ছেদে মই দিন-ৰাতি দগ্ধ হৈ আছোঁ। নানা প্ৰকাৰ দুখেৰে সন্তপ্ত হৈ, দিনে দিনে মই যাতনাত পৰিছোঁ।

Verse 85

दिवारात्रौ महाप्राज्ञ न विंदामि सुखं क्वचित् । एवं दुःखै सुसंतप्तः किं करोमि महामते

হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! দিন-ৰাতি মই ক’তো সুখ নাপাওঁ। এইদৰে দুখেৰে অতি সন্তপ্ত হৈ, হে মহামতে, মই কি কৰিম?

Verse 86

तमुपायं वदस्वैव सुखं विंदामि येन वै । अस्मात्संसारजालौघान्मोचयाद्य सुबंधनात्

সেই উপায় কওক, যাৰ দ্বাৰা মই সত্যই শান্তি লাভ কৰোঁ। আজিয়েই মোক এই সংসাৰ-জালৰ মহাপ্ৰবাহৰ পৰা, এই বন্ধনৰ বন্ধনাৰ পৰা মুক্ত কৰক।

Verse 87

विवेक उवाच । भवाञ्छुद्धोसि निर्द्वन्द्वो ह्यपापोसि जगत्पते । एनं गच्छ महात्मानं वीतरागं सुखप्रदम्

বিবেকে ক’লে: হে জগত্পতে! আপুনি শুদ্ধ, দ্বন্দ্বৰ পৰা মুক্ত আৰু নিৰপাপ। সেই মহাত্মাৰ ওচৰলৈ যাওক—যি বৈৰাগ্যবান আৰু সুখ প্ৰদানকাৰী।

Verse 88

निःसंशयं त्वया दृष्टं नग्नमाचारवर्जितम् । सुखप्रदर्शको ह्येष सर्वसंतापनाशकः

নিঃসন্দেহে আপুনি নগ্ন আৰু আচাৰবর্জিত এজনক দেখিছে। তথাপি এইজনেই সুখৰ পথ দেখুৱায় আৰু সকলো প্ৰকাৰ সন্তাপ নাশ কৰে।

Verse 89

एवमाकर्ण्य शुद्धात्मा वीतरागं गतः पुनः । तमुवाच श्वसन्दीनः श्रूयतां वचनं मम

এইদৰে শুনি শুদ্ধাত্মা পুনৰ বৈৰাগ্য লাভ কৰিলে। তেতিয়া শ্বসন্দীনাই তাক ক’লে—“মোৰ বাক্য শুনা হওক।”

Verse 90

सुखं विंदामि येनाहं तं मार्गं मम दर्शय । एवमस्तु महाप्राज्ञ करिष्ये वचनं तव

যে পথে মই সুখ লাভ কৰিম, সেই পথ মোক দেখুৱাওক। “এনেকুৱাই হওক, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ; আপোনাৰ বাক্য মই পালন কৰিম।”

Verse 91

पुनर्गच्छ विवेकं हि सुखवार्ता कृता त्वया । सुखमार्गस्य वै वक्ता तव एष भविष्यति

পুনৰ উভতি যা, হে বিবেক; তুমি কল্যাণ-সুখৰ বাৰ্তা ক’লা। নিশ্চয়েই সুখমাৰ্গ বিষয়ে সি তোমাৰ উপদেশক হ’ব।

Verse 92

वीतरागेण पुण्येन प्रेषितो गतवान्प्रभुः । तमुवाच महात्मानं विवेकं शुद्धसत्तमम्

বৈৰাগীৰ পুণ্যবলে প্ৰেৰিত হৈ প্ৰভু আগবাঢ়ি গ’ল। তাৰপিছত তেওঁ মহাত্মা—শুদ্ধ সত্ত্বসম্পন্ন বিবেকক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 93

सुखं मे दर्शय त्वं हि वीतरागेण प्रेषितः । भवच्छरणमापन्नो रक्ष संसारदारुणात्

মোক শান্তি আৰু সুখৰ পথ দেখুৱাওক, কিয়নো আপুনি বৈৰাগীৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত। মই আপোনাৰ শৰণ লৈছোঁ—এই ভয়ংকৰ সংসাৰচক্ৰৰ পৰা মোক ৰক্ষা কৰক।

Verse 94

विवेक उवाच । ज्ञानं गच्छमहाप्राज्ञ स ते सर्वं वदिष्यति । आत्मा तथोक्तः संप्राप्तो यत्र ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

বিবেকে ক’লে: “হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, জ্ঞানৰ ওচৰলৈ যোৱা; সি তোমাক সকলো কথা ক’ব। এইদৰে উপদেশ পাই আত্মা সেই স্থানত উপনীত হ’ল, য’ত জ্ঞান দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত।”

Verse 95

भोभो ज्ञान महातेजः सर्वभावप्रदर्शक । शरणं त्वामहं प्राप्तः सुखमार्गं प्रदर्शय

“হে হে জ্ঞান, মহাতেজস্বী, সকলো ভাবৰ প্ৰকাশক! মই তোমাৰ শৰণ লৈ আহিছোঁ; কৃপা কৰি সুখ-কল্যাণৰ পথ দেখুৱাই দিয়া।”

Verse 96

ज्ञानमुवाच । भृत्योहं तव लोकेश त्वं मां वेत्सि न सुव्रत । मया ध्यानेन वै पूर्वं वारितस्त्वं पुनःपुनः

জ্ঞান ক’লে: “হে লোকেশ, মই তোমাৰ দাস; তথাপি, হে সুৱ্ৰত, তুমি মোক চিনা নাপাও। পূৰ্বতে ধ্যানৰ বলত মই তোমাক বাৰে বাৰে নিবাৰণ কৰিছিলোঁ।”

Verse 97

पंचात्मकानां संगेन आपदं प्राप्तवान्भवान् । ध्यानं गच्छ महाप्राज्ञ स ते दाता सुखस्य च

পঞ্চাত্মক তত্ত্বৰ সঙ্গতিত তুমি বিপদত পৰিছা। হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, ধ্যানলৈ যোৱা; সেয়াই তোমাক সুখৰ দাতা হ’ব।

Verse 98

ज्ञानेन प्रेषितो ह्यात्मा ध्यानमाश्रित्य संस्थितः । सुखमत्यंतसिद्धं च ध्यानं मे दर्शयस्व ह

জ্ঞানৰ প্ৰেৰণা পাই আত্মা ধ্যানৰ শৰণ লৈ স্থিৰভাৱে অৱস্থিত থাকে। মোক সেই ধ্যান দেখুৱাওক, যি পৰম সিদ্ধ আৰু আনন্দময়।

Verse 99

भवच्छरणमायातं मामेवं परिरक्षय । एवं संभाषितं तस्य ध्यानमाकर्ण्य तद्वचः

মই তোমাৰ চৰণ-শৰণ লৈ আহিছোঁ—এইদৰে মোক ৰক্ষা কৰা। এইদৰে সম্বোধিত হৈ তেওঁ সেই বাক্য মনোযোগে শুনি মন ধ্যান-চিন্তনত নিবিষ্ট কৰিলে।

Verse 100

समुवाच पुनश्चापि तमात्मानं प्रहृष्टवान् । नैव त्याज्योस्म्यहं तात सर्वकर्मसुनिश्चितः

আনন্দিত হৈ তেওঁ পুনৰ নিজৰ আত্মাক ক’লে: “হে প্ৰিয়, মই কেতিয়াও ত্যাজ্য নহয়; সকলো কৰ্মত মই দৃঢ় সংকল্পে স্থিৰ।”

Verse 101

त्वयैव वीतरागेण विवेकेन सदैव हि । ध्यानयुक्तो भवस्व त्वमात्मानमवलोकय

নিজৰেই বৈৰাগ্য আৰু সদা-বিবেকৰ দ্বাৰা তুমি ধ্যানত যুক্ত হৈ স্থিৰ হোৱা; নিজৰ আত্মাক চাও আৰু পৰীক্ষা কৰা।

Verse 102

आत्मवांस्त्वं स्थिरो भूत्वा निरातंको विकल्पितः । यथा दीपो निवातस्थः कज्जलं वमते स्थिरः

আত্মসংযমী হৈ তুমি স্থিৰ হোৱা, উদ্বেগহীন আৰু দোলাচল-সঙ্কল্পবিকল্পৰ পৰা মুক্ত। যেনে বতাহবিহীন ঠাইত স্থাপিত দীপ স্থিৰ হৈ কালি বাহিৰ কৰে, তেনেদৰে স্থিৰতাই অন্তৰৰ অশুচিতা দূৰ কৰে।

Verse 103

तथा दोषान्प्रज्वलित्वा निर्वाणं हि प्रयास्यति । एकांतस्थो निराहारो मिताशी भव सर्वदा

এইদৰে দোষসমূহ জ্বলাই (দগ্ধ কৰি) মানুহে নিশ্চয় নিৰ্বাণ লাভ কৰে। একান্তত বাস কৰা, নিৰাহাৰ (উপবাস) হোৱা, আৰু সদায় মিতাহাৰী হোৱা।

Verse 104

निर्द्वंद्वः शब्दसंहीनो निश्चलो ह्यासने स्थितः । आत्मानमात्मना ध्यायन्ममैव स्थिरबुद्धिना

দ্বন্দ্ব-ৰহিত, শব্দৰ পৰা নিবৃত্ত, নিশ্চল হৈ আসনত দৃঢ়ভাৱে স্থিত; স্থিৰ বুদ্ধিৰে কেৱল মোকেই লক্ষ্য কৰি, আত্মাই আত্মাক ধ্যান কৰে।

Verse 105

प्राप्स्यसे परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्

তুমি পৰম ধাম লাভ কৰিবা—সেইয়েই বিষ্ণুৰ সৰ্বোচ্চ পদ।