Adhyaya 77

Verse 1

सुकर्मोवाच । कामस्य गीतलास्येन हास्येन ललितेन च । मोहितो राजराजेंद्रो नटरूपेण पिप्पल

সুকৰ্ম ক’লে: কামদেৱৰ গীত আৰু মৃদু নৃত্য, তেওঁৰ হাঁহি আৰু ললিত কৌতুকত মোহিত হৈ ৰজাসকলৰ ৰজা বিভ্ৰান্ত হ’ল; কাম নটৰ ৰূপ ধৰি পিপ্পল গছৰ ওচৰত প্ৰকাশ পালে।

Verse 2

कृत्वा मूत्रं पुरीषं च स राजा नहुषात्मजः । अकृत्वा पादयोः शौचमासने उपविष्टवान्

মূত্ৰ আৰু বিষ্ঠা ত্যাগ কৰি সেই ৰজা—নহুষৰ পুত্ৰ—পদযোৰ শৌচ নকৰাকৈয়ে আসনত বহিল।

Verse 3

तदंतरं तु संप्राप्य संचचार जरा नृपम् । कामेनापि नृपश्रेष्ठ इंद्रकार्यं कृतं हितम्

তাৰ পাছত কিছু সময় পাৰ হোৱাত জৰা ৰজাৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁৰ ভিতৰতেই বিচৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে। তথাপি, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, কামৰ মাধ্যমেও ইন্দ্ৰৰ হিতকৰ কাৰ্য সম্পন্ন হ’ল।

Verse 4

निवृत्ते नाटके तस्मिन्गतेषु तेषु भूपतिः । जराभिभूतो धर्मात्मा कामसंसक्तमानसः

সেই নাট্য শেষ হোৱাত আৰু তেওঁলোক গুচি যোৱাত, ধৰ্মাত্মা ৰজা জৰাৰ দ্বাৰা অভিভূত হ’ল; তেওঁৰ মন কামনাত আসক্ত হৈ ৰ’ল।

Verse 5

मोहितः काममोहेन विह्वलो विकलेंद्रियः । अतीव मुग्धो धर्मात्मा विषयैश्चापवाहितः

কাম-মোহৰ মোহত মোহিত হৈ সি ব্যাকুল হ’ল, ইন্দ্ৰিয়সমূহ বিকল হ’ল। স্বভাৱতে ধৰ্মাত্মা হ’লেও অতি মুগ্ধ হৈ বিষয়-ভোগৰ সোঁতত ভাহি গ’ল।

Verse 6

एकदा तु गतो राजा मृगया व्यसनातुरः । वने च क्रीडते सोपि मोहरागवशं गतः

এদিন ৰজা মৃগয়া-আসক্তিৰ দুখত ব্যাকুল হৈ ওলাই গ’ল। বনমাজত সিও মোহ আৰু ৰাগৰ অধীন হৈ ক্ৰীড়া কৰি ফুৰিলে।

Verse 7

सरसं क्रीडमानस्य नृपतेश्च महात्मनः । मृगश्चैकः समायातश्चतुःशृंगो ह्यनौपमः

সৰসত ক্ৰীড়া কৰি থকা সেই মহাত্মা নৃপতিৰ ওচৰলৈ এটা অনুপম মৃগ আহিল—চাৰি শিঙা ধাৰণ কৰা।

Verse 8

सर्वांगसुंदरो राजन्हेमरूपतनूरुहः । रत्नज्योतिः सुचित्रांगो दर्शनीयो मनोहरः

হে ৰাজন, সি সৰ্বাঙ্গে সুন্দৰ; তাৰ দেহ আৰু ৰোম স্বৰ্ণৰ দৰে দীপ্ত। ৰত্নজ্যোতি সদৃশ তেজে উজ্জ্বল, অঙ্গ-চিহ্ন অতি সুন্দৰ; দৰ্শনীয় আৰু মনোহৰ।

Verse 9

अभ्यधावत्स वेगेन बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । इत्यमन्यत मेधावी कोपि दैत्यः समागतः

সি তীব্ৰ বেগে দৌৰি আহিল, হাতে বাণ আৰু ধনু ধৰি। মেধাৱীজনে মনে ভাবিলে, “নিশ্চয় কোনো দৈত্য আহি উপস্থিত হৈছে।”

Verse 10

मृगेण च स तेनापि दूरमाकर्षितो नृपः । गतः सरथवेगेन श्रमेण परिखेदितः

সেই মৃগে ৰজাক বহু দূৰলৈ টানি নিলে; ৰথৰ সম্পূৰ্ণ বেগে তেওঁ আগবাঢ়িল, আৰু পৰিশ্ৰমে ক্লান্ত হৈ সম্পূৰ্ণ অৱসন্ন হ’ল।

Verse 11

वीक्षमाणस्य तस्यापि मृगश्चांतरधीयत । स पश्यति वनं तत्र नंदंनोपममद्भुतम्

তেওঁ চাই থাকোঁতেই মৃগটো দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল। তেতিয়া তাত তেওঁ নন্দনৰ সদৃশ, আশ্চৰ্য্যময় এক অদ্ভুত বন দেখিলে।

Verse 12

चारुवृक्षसमाकीर्णं भूतपंचकशोभितम् । गुरुभिश्चंदनैः पुण्यैः कदलीखंडमंडितैः

সেই বন সুন্দৰ বৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ, পঞ্চভূতৰ শোভাৰে দীপ্ত; পুণ্যময় আগৰু আৰু চন্দনৰ সুগন্ধে ভাসিত, আৰু কদলীখণ্ডে অলংকৃত আছিল।

Verse 13

बकुलाशोकपुंनागैर्नालिकेरैश्च तिंदुकैः । पूगीफलैश्च खर्जूरैः कुमुदैः सप्तपर्णकैः

তাত বকুল, অশোক আৰু পুন্নাগ গছ; লগতে নাৰিকেল আৰু তিন্দুক; পুগীফল আৰু খর্জুৰ; কুমুদ ফুল আৰু সপ্তপৰ্ণ বৃক্ষ আছিল।

Verse 14

पुष्पितैः कर्णिकारैश्च नानावृक्षैः सदाफलैः । पुष्पितामोदसंयुक्तैः केतकैः पाटलैस्ततः

ফুলে ভৰা কৰ্ণিকাৰ গছ আৰু নানাবিধ সদাফলদায়ী বৃক্ষৰে সেই বন অলংকৃত আছিল; তাৰপিছত কেতক আৰু পাটল গছ, যাৰ ফুলৰ সুগন্ধি আৰু আনন্দে পৰিপূৰ্ণ আছিল।

Verse 15

वीक्षमाणो महाराज ददर्श सर उत्तमम् । पुण्योदकेन संपूर्णं विस्तीर्णं पंचयोजनम्

হে মহাৰাজ, তেওঁ চাৰিওফালে চাওঁতে এক উত্তম সৰোবৰ দেখিলে—পুণ্যজলেৰে পৰিপূৰ্ণ, পঞ্চ যোজন বিস্তৃত।

Verse 16

हंसकारंडवाकीर्णं जलपक्षिविनादितम् । कमलैश्चापि मुदितं श्वेतोत्पलविराजितम्

সেই সৰোবৰ হংস আৰু কাৰণ্ডৱ হাঁহেৰে ভৰপূৰ, জলপক্ষীৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত; কমলেৰে আনন্দিত আৰু শ্বেত উৎপলেৰে উজ্জ্বল আছিল।

Verse 17

रक्तोत्पलैः शोभमानं हाटकोत्पलमंडितम् । नीलोत्पलैः प्रकाशितं कल्हारैरतिशोभितम्

সেই সৰোবৰ ৰক্ত উৎপলেৰে শোভিত, হাটক (সুৱৰ্ণ) উৎপলেৰে অলংকৃত; নীল উৎপলেৰে দীপ্ত আৰু কল্হাৰ লিলিয়েৰে অতিশয় মনোহৰ আছিল।

Verse 18

मत्तैर्मधुकरैश्चपि सर्वत्र परिनादितम् । एवं सर्वगुणोपेतं ददर्श सर उत्तमम्

মত্ত মধুকৰেৰে সৰ্বত্ৰ গুঞ্জৰিত হৈ আছিল; এইদৰে সকলো গুণেৰে সমৃদ্ধ সেই উত্তম সৰোবৰ তেওঁ দেখিলে।

Verse 19

पंचयोजनविस्तीर्णं दशयोजनदीर्घकम् । तडागं सर्वतोभद्रं दिव्यभावैरलंकृतम्

সেই তডাগ পঞ্চ যোজন বিস্তৃত আৰু দশ যোজন দীঘল আছিল; সৰ্বদিশে মঙ্গলময় আৰু মনোৰম, দিব্য গুণেৰে অলংকৃত।

Verse 20

रथवेगेन संखिन्नः किंचिच्छ्रमनिपीडितः । निषसाद तटे तस्य चूतच्छायां सुशीतलाम्

ৰথৰ বেগে ক্লান্ত আৰু কিছু শ্ৰমে পীড়িত হৈ, তেওঁ তাৰ তীৰত অতি শীতল আমগছৰ ছাঁত বহিল।

Verse 21

स्नात्वा पीत्वा जलं शीतं पद्मसौगंध्यवासितम् । सर्वश्रमोपशमनममृतोपममेव तत्

স্নান কৰি আৰু পদ্মৰ সুগন্ধে সুবাসিত শীতল জল পান কৰি, সকলো শ্ৰম উপশম হয়; সেয়া নিশ্চয় অমৃতসম।

Verse 22

वृक्षच्छाये ततस्तस्मिन्नुपविष्टेन भूभृता । गीतध्वनिः समाकर्णि गीयमानो यथा तथा

তাৰ পাছত গছৰ ছাঁত বহি থকা সেই ভূভৃতে গীতৰ ধ্বনি শুনিলে—কেতিয়াবা এইদৰে, কেতিয়াবা সিদৰে গোৱা।

Verse 23

यथा स्त्री गायते दिव्या तथायं श्रूयते ध्वनिः । गीतप्रियो महाराज एव चिंतां परां गतः

যেনেকৈ কোনো দিব্য নাৰী গায়, তেনেকৈ এই ধ্বনি শুনা যায়। গীতপ্ৰিয় মহাৰাজ গভীৰ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 24

चिंताकुलस्तु धर्मात्मा यावच्चिंतयते क्षणम् । तावन्नारी वरा काचित्पीनश्रोणी पयोधरा

চিন্তাৰে ব্যাকুল সেই ধৰ্মাত্মা যেতিয়া এক ক্ষণ ভাবি আছিল, তেতিয়াই এক উত্তমা নাৰী প্ৰকাশ পালে—পীন শ্ৰোণী আৰু পূৰ্ণ পয়োধৰা।

Verse 25

नृपतेः पश्यतस्तस्य वने तस्मिन्समागता । सर्वाभरणशोभांगी शीललक्षणसंपदा

ৰাজাই চাই থাকোঁতেই তাই সেই বনলৈ আহিল; সকলো অলংকাৰৰ দীপ্তিত তাইৰ অংগ শোভিত, আৰু সুশীলতা তথা শুভ লক্ষণৰ সম্পদে বিভূষিতা আছিল।

Verse 26

तस्मिन्वने समायाता नृपतेः पुरतः स्थिता । तामुवाच महाराजः का हि कस्य भविष्यसि

তাই সেই বনলৈ আহি ৰজাৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। তেতিয়া মহাৰাজে ক’লে, “তুমি কোন, আৰু কাৰ (স্ত্ৰী/কন্যা) হ’বা?”

Verse 27

किमर्थं हि समायाता तन्मे त्वं कारणं वद । पृष्टा सती तदा तेन न किंचिदपि पिप्पल

“কিহেতু তুমি ইয়ালৈ আহিছা? তাৰ কাৰণ মোক কোৱা।” তেনে কৈ সোধা হ’লেও সেই সময় পিপ্পলায় একো কথাই নক’লে।

Verse 28

शुभाशुभं च भूपालं प्रत्यवोचद्वरानना । प्रहस्यैव गता शीघ्रं वीणादंडकराऽबला

সুন্দৰ মুখাৱয়ৱা নাৰীয়ে ভূপালক শুভ-অশুভৰ কথা ক’লে; তাৰ পাছত হাঁহি মাৰি, হাতত বীণাৰ দণ্ড ধৰি সেই কোমলাবলা শীঘ্ৰে গুচি গ’ল।

Verse 29

विस्मयेनापि राजेंद्रो महता व्यापितस्तदा । मया संभाषिता चेयं मां न ब्रूते स्म सोत्तरम्

তেতিয়া ৰাজেন্দ্ৰ মহা বিস্ময়ে আচ্ছন্ন হ’ল; মই কথা পাতিলোঁ যদিও তেওঁ মোক একো উত্তৰ ন দিলে।

Verse 30

पुनश्चिंतां समापेदे ययातिः पृथिवीपतिः । यो वै मृगो मया दृष्टश्चतुःशृंगः सुवर्णकः

তেতিয়া পৃথিৱীৰ অধিপতি ৰজা যযাতি পুনৰ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল: “মই যি মৃগ দেখিছিলোঁ, সেয়া নিশ্চয় চাৰিশিঙীয়া আৰু সুবৰ্ণবৰ্ণ আছিল।”

Verse 31

तस्मान्नारी समुद्भूता तत्सत्यं प्रतिभाति मे । मायारूपमिदं सत्यं दानवानां भविष्यति

সেইহেতু তাৰ পৰা এগৰাকী নাৰী উদ্ভৱ হ’ল; এই কথাই মোৰ মনত সত্য বুলি প্ৰতিভাত হয়। এই সত্যই মায়াৰূপ ধৰি দানৱসকলৰ ক্ষেত্ৰত অৱশ্যম্ভাৱী হৈ উঠিব।

Verse 32

चिंतयित्वा क्षणं राजा ययातिर्नहुषात्मजः । यावच्चिंतयते राजा तावन्नारी महावने

নহুষৰ পুত্ৰ ৰজা যযাতিয়ে ক্ষণেক চিন্তা কৰিলে। ৰজা যিমানক্ষণ ভাবি আছিল, সিমানক্ষণ সেই নাৰী মহাবনতেই আছিল।

Verse 33

अंतर्धानं गता विप्र प्रहस्य नृपनंदनम् । एतस्मिन्नंतरे गीतं सुस्वरं पुनरेव तत्

হে বিপ্ৰ! নৃপনন্দনক উপহাস কৰি হাঁহি উঠি তাই অদৃশ্য হৈ গ’ল। সেই অন্তৰতেই পুনৰ একেবাৰে সেই সুমধুৰ স্বৰৰ গীত শুনা গ’ল।

Verse 34

शुश्रुवे परमं दिव्यं मूर्छनातानसंयुतम् । जगाम सत्वरं राजा यत्र गीतध्वनिर्महान्

তেওঁ পৰম দিৱ্য, অতি উৎকৃষ্ট ধ্বনি শুনিলে, যি মূৰ্ছনা আৰু তান-সংযুত আছিল। তেতিয়া ৰজা তৎক্ষণাৎ সত্বৰে সেই ঠাইলৈ গ’ল, য’ৰ পৰা গীতৰ মহাধ্বনি উঠিছিল।

Verse 35

जलांते पुष्करं चैव सहस्रदलमुत्तमम् । तस्योपरि वरा नारी शीलरूपगुणान्विता

জলৰ কাষত সহস্ৰদলযুক্ত এক উত্তম পদ্ম আছিল। তাৰ ওপৰত শীল, ৰূপ আৰু গুণেৰে সমৃদ্ধা এক শ্ৰেষ্ঠা নাৰী দণ্ডায়মান আছিল।

Verse 36

दिव्यलक्षणसंपन्ना दिव्याभरणभूषिता । दिव्यैर्भावैः प्रभात्येका वीणादंडकराविला

দিব্য লক্ষণেৰে সম্পন্না আৰু স্বৰ্গীয় অলংকাৰে ভূষিতা, দিব্য ভাবত একাই দীপ্তিময় আছিল; তাৰ হাত বীণাৰ দণ্ডত চলি আছিল।

Verse 37

गायंती सुस्वरं गीतं तालमानलयान्वितम् । तेन गीतप्रभावेण मोहयंती चराचरान्

তাই সুমধুৰ স্বৰে গীত গাইছিল, য’ত তাল, মান আৰু লয়াৰ সমন্বয় আছিল। সেই গীতৰ প্ৰভাৱেই তাই চল-অচল সকলো প্ৰাণীক মোহিত কৰিছিল।

Verse 38

देवान्मुनिगणान्सर्वान्दैत्यान्गंधर्वकिन्नरान् । तां दृष्ट्वा स विशालाक्षीं रूपतेजोपशालिनीम्

তেওঁ সকলো দেৱতা, মুনিগণৰ সমূহ, দৈত্য, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰসকলক দেখিলে। আৰু সেই বিশালনয়না নাৰীক দেখি—যি ৰূপ আৰু তেজেৰে সমৃদ্ধ—তেওঁ বিস্মিত হ’ল।

Verse 39

संसारे नास्ति चैवान्या नारीदृशी चराचरे । पुरा नटो जरायुक्तो नृपतेः कायमेव हि

চল-অচল এই সংসাৰত তাইৰ দৰে আন কোনো নাৰী নাই। পূৰ্বে এক বৃদ্ধ নট মাত্ৰ নৃপতিৰ দেহ-ৰূপেই আছিল, যেন কেৱল দেহধাৰী প্ৰতিচ্ছবি।

Verse 40

संचारितो महाकामस्तदासौ प्रकटोभवत् । घृतं स्पृष्ट्वा यथा वह्नी रश्मिवान्संप्रजायते

যেতিয়া সেই মহাকাম উদ্দীপ্ত হ’ল, তেতিয়াই সি প্ৰকাশিত হ’ল—যেন ঘিঁউ স্পৰ্শ কৰোঁতেই অগ্নি দীপ্ত ৰশ্মিসহ জ্বলি উঠে।

Verse 41

तां च दृष्ट्वा तथा कामस्तत्कायात्प्रकटोऽभवत् । मन्मथाविष्टचित्तोसौ तां दृष्ट्वा चारुलोचनाम्

তাক দেখি কাম (কামদেৱ) তৎক্ষণাৎ তাৰ নিজ দেহৰ পৰা প্ৰকাশিত হ’ল। মন্মথে আৱিষ্ট চিত্তে সি সেই চাৰু-লোচনাক চাহি ৰ’ল।

Verse 42

ईदृग्रूपा न दृष्टा मे युवती विश्वमोहिनी । चिंतयित्वा क्षणं राजा कामसंसक्तमानसः

“এনে ৰূপৰ, সমগ্ৰ জগত মোহিত কৰা যুৱতী মই কেতিয়াও দেখা নাই।” ক্ষণেক চিন্তা কৰি, কামত আসক্ত মন লৈ ৰজাই (কথা ক’লে/কৰ্ম কৰিলে)।

Verse 43

तस्याः सविरहेणापि लुब्धोभून्नृपतिस्तदा । कामाग्निना दह्यमानः कामज्वरेणपीडितः

তাইৰ বিৰহতো তেতিয়া ৰজা লোভাতুৰ হ’ল; কামাগ্নিত দগ্ধ, আৰু কাম-জ্বৰত পীড়িত হ’ল।

Verse 44

कथं स्यान्मम चैवेयं कथं भावो भविष्यति । यदा मां गूहते बाला पद्मास्या पद्मलोचना

“ইয়া কেনেকৈ মোৰ হ’ব, আৰু এই ভাৱ কেনেকৈ জন্মিব—যেতিয়া সেই পদ্ম-মুখী, পদ্ম-লোচনী বালাই মোক আলিঙ্গন কৰিব?”

Verse 45

यदीयं प्राप्यते तर्हि सफलं जीवितं भवेत् । एवं विचिंत्य धर्मात्मा ययातिः पृथिवीपतिः

যদি এইটো লাভ হয়, তেন্তে জীৱন নিশ্চয়েই সফল হ’ব। এইদৰে চিন্তা কৰি ধৰ্মাত্মা পৃথিৱীপতি ৰাজা যযাতিয়ে তদনুযায়ী সংকল্প কৰিলে।

Verse 46

तामुवाच वरारोहां का त्वं कस्यापि वा शुभे । पूर्वं दृष्टा तु या नारी सा दृष्टा पुनरेव च

তেওঁ সেই সুশোভিতা নাৰীক ক’লে, “হে শুভে, তুমি কোন, আৰু কাৰ? আগতে যি নাৰী দেখা গৈছিল, সেই নাৰীকে পুনৰ দেখা গ’ল।”

Verse 47

तां पप्रच्छ स धर्मात्मा का चेयं तव पार्श्वगा । सर्वं कथय कल्याणि अहं हि नहुषात्मजः

সেই ধৰ্মাত্মাই সুধিলে, “তোমাৰ কাষত থিয় হৈ থকা এই নাৰী কোন? হে কল্যাণী, সকলো ক’বা; কিয়নো মই নহুষাৰ পুত্ৰ।”

Verse 48

सोमवंशप्रसूतोहं सप्तद्वीपाधिपः शुभे । ययातिर्नाम मे देवि ख्यातोहं भुवनत्रये

হে শুভে, মই সোমবংশত জন্ম লোৱা আৰু সপ্তদ্বীপৰ অধিপতি। হে দেবি, মোৰ নাম যযাতি; ত্ৰিভুবনত মই খ্যাত।

Verse 49

तव संगमने चेतो भावमेवं प्रवांछते । देहि मे संगमं भद्रे कुरु सुप्रियमेव हि

তোমাৰ সৈতে মিলনৰ বাবে মোৰ চিত্ত এইদৰে আকুল হয়। হে ভদ্ৰে, মোক সেই মিলন দিয়া; যি অতি প্ৰিয়, সেইটোৱেই কৰা।

Verse 50

यं यं हि वांछसे भद्रे तद्ददामि न संशयः । दुर्जयेनापि कामेन हतोहं वरवर्णिनि

হে ভদ্ৰে, তুমি যি যি কামনা কৰা, সেই সকলো মই নিশ্চয় দিম। হে সুন্দৰবৰ্ণিনী, দুৰ্জয় কামনাইও মোক পৰাভূত কৰিলে।

Verse 51

तस्मात्त्राहि सुदीनं मां प्रपन्नं शरणं तव । राज्यं च सकलामुर्वीं शरीरमपि चात्मनः

সেয়ে, দীন-দুঃখিত মই তোমাৰ শৰণাগত; মোক ৰক্ষা কৰা। মোৰ ৰাজ্য, সমগ্ৰ পৃথিৱী, আৰু নিজৰ দেহ-আত্মাও তোমাক অৰ্পণ কৰিলোঁ।

Verse 52

संगमे तव दास्यामि त्रैलोक्यमिदमेव ते । तस्य राज्ञो वचः श्रुत्वा सा स्त्री पद्मनिभानना

আমাৰ মিলনত মই এই ত্ৰিলোককেই তোমাক দিম। ৰজাৰ বাক্য শুনি, পদ্মসদৃশ মুখৱতী সেই নাৰী (চিত্তে আন্দোলিত হ’ল)।

Verse 53

विशालां स्वसखीं प्राह ब्रूहि राजानमागतम् । नाम चोत्पत्तिस्थानं च पितरं मातरं शुभे

তাই নিজৰ সখী বিশালাক ক’লে: “আহি পোৱা ৰজাৰ বিষয়ে কোৱা—তেওঁৰ নাম, উৎপত্তিস্থান, আৰু হে শুভে, তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃও।”

Verse 54

ममापि भावमेकाग्रमस्याग्रे च निवेदय । तस्याश्च वांछितं ज्ञात्वा विशाला भूपतिं तदा

“মোৰ একাগ্ৰ ভাবো তেওঁৰ আগত নিবেদন কৰা।” আৰু তাইৰ ইচ্ছা বুজি, বিশালাই তেতিয়া ৰজাক (উচিত কথা ক’লে/কাৰ্য কৰিলে)।

Verse 55

उवाच मधुरालापैः श्रूयतां नृपनंदन । विशालोवाच । काम एष पुरा दग्धो देवदेवेन शंभुना

তেওঁ মধুৰ বাক্যৰে ক’লে: “শুনা, হে নৃপনন্দন।” বিশালে ক’লে: “এই কামদেৱক পূৰ্বতে দেৱদেৱ শম্ভুৱে দগ্ধ কৰিছিল।”

Verse 56

रुरोद सा रतिर्दुःखाद्भर्त्राहीनापि सुस्वरम् । अस्मिन्सरसि राजेंद्र सा रतिर्न्यवसत्तदा

ৰতি দুখত, স্বামীহীন হৈও, সুমধুৰ স্বৰে কান্দিলে। হে ৰাজেন্দ্ৰ, সেই সময়তে ৰতিয়ে এই সৰসীত বাস কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 57

तस्य प्रलापमेवं सा सुस्वरं करुणान्वितम् । समाकर्ण्य ततो देवाः कृपया परयान्विताः

তেওঁৰ সেই বিলাপ—সুমধুৰ স্বৰে কৰুণাৰে ভৰা—শুনি দেৱতাসকল পৰম কৃপাৰে দ্ৰৱীভূত হ’ল।

Verse 58

संजाता राजराजेंद्र शंकरं वाक्यमब्रुवन् । जीवयस्व महादेव पुनरेव मनोभवम्

তাৰ পাছত, হে ৰাজৰাজেন্দ্ৰ, তাই উঠি শংকৰক এই বাক্য ক’লে: “হে মহাদেৱ, মনোভৱক পুনৰ জীৱন দিয়া।”

Verse 59

वराकीयं महाभाग भर्तृहीना हि कीदृशी । कामेनापि समायुक्तामस्मत्स्नेहात्कुरुष्व हि

“হে মহাভাগ, স্বামীহীনা এই দুখিনী নাৰী কিদৰে থাকিব? কামৰ সৈতে যুক্ত হ’লেও, মোৰ স্নেহৰ খাতিৰে এই কৃপা কৰা—নিশ্চয়।”

Verse 60

तच्छ्रुत्वा च वचः प्राह जीवयामि मनोभवम् । कायेनापि विहीनोयं पंचबाणो मनोभवः

সেই বাক্য শুনি তেওঁ ক’লে: “মই মনোভৱক পুনৰ জীৱন দিম। দেহবিহীন হ’লেও পঞ্চবাণধাৰী এই মনোভৱ এতিয়াও বিদ্যমান।”

Verse 61

भविष्यति न संदेहो माधवस्य सखा पुनः । दिव्येनापि शरीरेण वर्तयिष्यति नान्यथा

সন্দেহ নাই—তেওঁ পুনৰ মাধৱৰ সখা হ’ব। দিব্য শৰীৰ লৈও তেওঁ সেইধৰণেই জীৱন যাপন কৰিব; অন্যথা নহয়।

Verse 62

महादेवप्रसादाच्च मीनकेतुः स जीवितः । आशीर्भिरभिनंद्यैवं देव्याः कामं नरोत्तम

মহাদেৱৰ প্ৰসাদে সেই মীনকেতু জীৱিত থাকিল। এইদৰে দেৱীৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰি আনন্দিত হৈ, নৰোত্তমে নিজৰ কামনা পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 63

गच्छ काम प्रवर्तस्व प्रियया सह नित्यशः । एवमाह महातेजाः स्थितिसंहारकारकः

“যা, হে কাম! তোমাৰ কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হওঁক; প্ৰিয়াৰ সৈতে সদায় একেলগে থাক।” এইদৰে মহাতেজস্বী, স্থিতি-সংহাৰৰ কৰ্তা, ক’লে।

Verse 64

पुनः कामः सरःप्राप्तो यत्रास्ते दुःखिता रतिः । इदं कामसरो राजन्रतिरत्र सुसंस्थिता

পুনৰ কাম সেই সৰোবৰলৈ আহিল য’ত দুখিতা ৰতি বহি আছিল। তেওঁ ক’লে, “হে ৰাজন! এইটো কামসৰ; ইয়াত ৰতি সুস্থিৰভাৱে বাস কৰে।”

Verse 65

दग्धे सति महाभागे मन्मथे दुःखधर्षिता । रत्याः कोपात्समुत्पन्नः पावको दारुणाकृतिः

যেতিয়া মহাভাগ মনমথ দগ্ধ হ’ল, তেতিয়া শোকত বিধ্বস্ত ৰতীয়ে ক্ৰোধৰ পৰা ভয়ংকৰ ৰূপৰ অগ্নি উদ্ভৱ কৰালে।

Verse 66

अतीवदग्धा तेनापि सा रतिर्मोहमूर्छिता । अश्रुपातं मुमोचाथ भर्तृहीना नरोत्तम

সেই অগ্নিতেও ৰতী অতিশয় দগ্ধ হ’ল আৰু মোহ-মূৰ্ছাত পৰি, হে নৰোত্তম, স্বামীহীন হৈ অশ্ৰুধাৰা বোৱালে।

Verse 67

नेत्राभ्यां हि जले तस्याः पतिता अश्रुबिंदवः । तेभ्यो जातो महाशोकः सर्वसौख्यप्रणाशकः

তেওঁৰ নয়নৰ পৰা অশ্ৰুবিন্দু জলত পৰিল; সেইবোৰৰ পৰা মহাশোক উদ্ভৱ হ’ল, যি সকলো সুখ নাশ কৰে।

Verse 68

जरा पश्चात्समुत्पन्ना अश्रुभ्यो नृपसत्तम । वियोगो नाम दुर्मेधास्तेभ्यो जज्ञे प्रणाशकः

হে নৃপসত্তম, পাছত অশ্ৰুৰ পৰা জৰা উদ্ভৱ হ’ল; আৰু সেইবোৰৰ পৰা ‘বিয়োগ’ নামৰ এক নাশক জন্মিল—দুৰ্মেধা, দুঃখদায়ক শক্তি।

Verse 69

दुःखसंतापकौ चोभौ जज्ञाते दारुणौ तदा । मूर्छा नाम ततो जज्ञे दारुणा सुखनाशिनी

তেতিয়া দুয়োটা ভয়ংকৰ শক্তি—শোক আৰু সন্তাপ—জন্মিল; তাৰ পাছত ‘মূৰ্ছা’ নামৰ দাৰুণা, সুখনাশিনী শক্তি উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 70

शोकाज्जज्ञे महाराज कामज्वरोथ विभ्रमः । प्रलापो विह्वलश्चैव उन्मादो मृत्युरेव च

হে মহাৰাজ, শোকৰ পৰা কামজ্বৰ উঠিল, তাৰ পাছত বিভ্ৰম; প্ৰলাপ আৰু ব্যাকুলতা, উন্মাদনা, আৰু শেষত মৃত্যুও উপস্থিত হ’ল।

Verse 71

तस्याश्च अश्रुबिंदुभ्यो जज्ञिरे विश्वनाशकाः । रत्याः पार्श्वे समुत्पन्नाः सर्वे तापांगधारिणः

তাইৰ অশ্ৰুবিন্দুৰ পৰা বিশ্বনাশক সত্তাসকল জন্মিল; ৰতীৰ কাষত উদ্ভৱ হৈ, সিহঁতৰ দেহত তাপ-যন্ত্ৰণাৰ চিহ্ন বহন কৰিছিল।

Verse 72

मूर्तिमंतो महाराज सद्भावगुणसंयुताः । काम एष समायातः केनाप्युक्तं तदा नृप

হে মহাৰাজ, সদ্ভাৱ আৰু গুণেৰে সংযুক্ত এই কামদেৱ দেহধাৰী ৰূপে প্ৰকাশ পাইছে—হে নৃপ, সেই সময়ত কোনোবাই আহ্বান কৰাত।

Verse 73

महानंदेन संयुक्ता दृष्ट्वा कामं समागतम् । नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पतिता अश्रुबिन्दवः

মহা আনন্দে আপ্লুত হৈ, কামদেৱক আগমন কৰা দেখি, তাইৰ দুয়োটা চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ হ’ল আৰু অশ্ৰুবিন্দু হৈ তললৈ ঝৰিল।

Verse 74

अप्सु मध्ये महाराज चापल्याज्जज्ञिरे प्रजाः । प्रीतिर्नाम तदा जज्ञे ख्यातिर्लज्जा नरोत्तम

হে মহাৰাজ, জলৰ মাজত চঞ্চলতাৰ পৰা প্ৰজাসকল জন্মিল। তেতিয়া ‘প্ৰীতি’ নামৰ এগৰাকী জন্মিল, আৰু ‘খ্যাতি’ আৰু ‘লজ্জা’ও, হে নৰোত্তম।

Verse 75

तेभ्यो जज्ञे महानंद शांतिश्चान्या नृपोत्तम । जज्ञाते द्वे शुभे कन्ये सुखसंभोगदायिके

তেওঁলোকৰ পৰা মহানন্দ আৰু আন এগৰাকী ‘শান্তি’ নামৰ সন্তান জন্মিল, হে নৃপোত্তম। লগতে দুগৰাকী শুভ কন্যাও জন্মিল, যিসকলে সুখ আৰু আনন্দ-ভোগ দান কৰে।

Verse 76

लीलाक्रीडा मनोभाव संयोगस्तु महान्नृप । रत्यास्तु वामनेत्राद्वै आनंदादश्रुबिंदवः

হে মহান নৃপ, তেওঁলোকৰ লীলা-ক্ৰীড়া আৰু হৃদয়-সংযোগ অতি গভীৰ আছিল। ৰতিৰ বাঁও চকুৰ পৰা আনন্দৰ বশে সঁচাকৈ অশ্ৰুবিন্দু উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 77

जलांते पतिता राजंस्तस्माज्जज्ञे सुपंकजम् । तस्मात्सुपंकजाज्जाता इयं नारी वरानना

হে ৰাজন, যেতিয়া তাই জলৰ কিনাৰত পতিত হ’ল, তাৰ পৰা এটা সুন্দৰ পদ্ম উদ্ভৱ হ’ল। সেই সুন্দৰ পদ্মৰ পৰা এই সুমুখী নাৰী জন্মিল।

Verse 78

अश्रुबिंदुमती नाम रतिपुत्री नरोत्तम । तस्याः प्रीत्या सुखं कृत्वा नित्यं वर्त्ते समीपगा

হে নরোত্তম, ৰতিৰ কন্যা ‘অশ্ৰুবিন্দুমতী’ নামৰ এগৰাকী নাৰী আছিল। তাইৰ প্ৰীতিত সি সদায় ওচৰত থাকি, তাক সুখ আৰু সান্ত্বনা দান কৰি থাকিল।

Verse 79

सखीभावस्वभावेन संहृष्टा सर्वदा शुभा । विशाला नाम मे ख्यातं वरुणस्य सुता नृप

সখীভাবৰ স্বভাৱত তাই সদায় হৰ্ষিত আৰু মঙ্গলময়। হে নৃপ, মোৰ জ্ঞাত মতে তাই ‘বিশালা’ নামে খ্যাত—বৰুণদেৱৰ কন্যা।

Verse 80

अस्याश्चांते प्रवर्तामि स्नेहात्स्निग्धास्मि सर्वदा । एतत्ते सर्वमाख्यातमस्याश्चात्मन एव ते

স্নেহবশত মই অন্ত পৰ্যন্ত তাইৰ প্ৰতি ভক্তিভাৱে প্ৰৱৰ্তি থাকোঁ; সদায়েই স্নিগ্ধ অনুৰাগে বাঁধা। এতিয়া তাইৰ আত্মাৰ যি সকলো কথা, সেই সকলো তোমাক ক’লোঁ।

Verse 81

तपश्चचार राजेंद्र पतिकामा वरानना । राजोवाच । सर्वमेव त्वयाख्यातं मया ज्ञातं शुभे शृणु

হে ৰাজেন্দ্ৰ! পতি-আকাঙ্ক্ষিণী, সুন্দৰ-মুখী নাৰীয়ে তপস্যা আচৰিলে। ৰজাই ক’লে: “হে শুভে! তুমি যি সকলো ক’লা, সেয়া মই বুজিলোঁ; এতিয়া তুমি শুনা।”

Verse 82

मामेवं हि भजत्वेषा रतिपुत्री वरानना । यमेषा वांछते बाला तत्सर्वं तु ददाम्यहम्

“এই সুন্দৰ-মুখী ৰতি-দুহিতাই এইদৰে মোক ভজনা কৰক; এই বালিকাই যি যি কামনা কৰে, সেই সকলো নিশ্চয় মই দিম।”

Verse 83

तथा कुरुष्व कल्याणि यथा मे वश्यतां व्रजेत् । विशालोवाच । अस्या व्रतं प्रवक्ष्यामि तदाकर्णय भूपते

“হে কল্যাণী! এনেদৰে কৰা, যাতে সি মোৰ বশতালৈ আহে।” বিশালে ক’লে: “মই তাইৰ ব্ৰত ক’ম; হে ভূপতে, সেয়া শুনা।”

Verse 84

पुरुषं यौवनोपेतं सर्वज्ञं वीरलक्षणम् । देवराजसमं राजन्धर्माचारसमन्वितम्

“সেই পুৰুষ যৌৱনে সমৃদ্ধ, সৰ্বজ্ঞ, বীৰ-লক্ষণে চিহ্নিত; হে ৰাজন, দেৱৰাজৰ সমান, আৰু ধৰ্মাচাৰ তথা বিধিসম্মত আচৰণে যুক্ত।”

Verse 85

तेजस्विनं महाप्राज्ञं दातारं यज्विनां वरम् । गुणानां धर्मभावस्य ज्ञातारं पुण्यभाजनम्

তেজস্বী, মহাপ্ৰাজ্ঞ, দাতা, যজ্ঞকাৰীসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ—গুণ আৰু ধৰ্মভাবৰ জ্ঞাতা, পুণ্যৰ যোগ্য পাত্ৰ।

Verse 86

लोक इंद्रसमं राजन्सुयज्ञैर्धर्मतत्परम् । सर्वैश्वर्यसमोपेतं नारायणमिवापरम्

হে ৰাজন, লোকদৃষ্টিত তেওঁ ইন্দ্ৰসমান—উত্তম যজ্ঞেৰে ধৰ্মত তৎপৰ; সকলো ঐশ্বৰ্যৰে সমৃদ্ধ, যেন অন্য এক নাৰায়ণ।

Verse 87

देवानां सुप्रियं नित्यं ब्राह्मणानामतिप्रियम् । ब्रह्मण्यं वेदतत्त्वज्ञं त्रैलोक्ये ख्यातविक्रमम्

তেওঁ দেৱতাসকলৰ সদায় প্ৰিয়, ব্ৰাহ্মণসকলৰ অতি প্ৰিয়; ব্ৰহ্ম আৰু ব্ৰাহ্মণভক্ত, বেদৰ তত্ত্বৰ জ্ঞাতা, ত্ৰিলোকত পৰাক্ৰমে খ্যাত।

Verse 88

एवंगुणैः समुपेतं त्रैलोक्येन प्रपूजितम् । सुमतिं सुप्रियं कांतं मनसा वरमीप्सति

এনেকুৱা গুণেৰে সমুপেত, ত্ৰিলোকৰ দ্বাৰা পূজিত—তাই মনত এক বৰ কামনা কৰে: সুমতি, অতি প্ৰিয় আৰু মনোহৰ পুৰুষ।

Verse 89

ययातिरुवाच । एवं गुणैः समुपेतं विद्धि मामिह चागतम् । अस्यानुरूपो भर्त्ताहं सृष्टो धात्रा न संशयः

যযাতিয়ে ক’লে: এই একে গুণেৰে সমুপেত হৈ মই ইয়ালৈ আহিছোঁ বুলি জানিবা। নিঃসন্দেহে বিধাতাই মোক তাৰ অনুৰূপ স্বামী ৰূপে গঢ়িছে।

Verse 90

विशालोवाच । भवंतं पुण्यसंवृद्धं जाने राजञ्जगत्त्रये । पूर्वोक्ता ये गुणाः सर्वे मयोक्ताः संति ते त्वयि

বিশালে ক’লে: হে ৰাজন, ত্ৰিলোকত তোমাক পুণ্যৰে অতি সমৃদ্ধ বুলি মই জানো। মই পূৰ্বে যি যি গুণ ক’ছিলোঁ, সেই সকলো গুণ নিশ্চয় তোমাৰ ভিতৰত বিদ্যমান।

Verse 91

एकेनापि च दोषेण त्वामेषा हि न मन्यते । एष मे संशयो जातो भवान्विष्णुमयो नृप

এটা মাত্ৰ এটা দোষৰ বাবেও তাই তোমাক গ্ৰহণ নকৰে। হে নৃপ, মোৰ মনত এই সন্দেহ জাগিছে—আপুনি কি বিষ্ণুময়, অৰ্থাৎ বিষ্ণুৰ স্বভাৱে পৰিপূৰ্ণ?

Verse 92

ययातिरुवाच । समाचक्ष्व महादोषं यमेषा नानुमन्यते । तत्त्वेन चारुसर्वांगी प्रसादसुमुखी भव

যযাতিয়ে ক’লে: স্পষ্টকৈ মোক সেই মহাদোষ কোৱা, যাক এই সুন্দৰ, সুগঠিত অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্তা নাৰী অনুমোদন নকৰে। তত্ত্বমতে সত্য কোৱা, আৰু প্ৰসন্ন হোৱা—অনুগ্ৰহেৰে তোমাৰ মুখ কোমল হওক।

Verse 93

विशालोवाच । आत्मदोषं न जानासि कस्मात्त्वं जगतीपते । जरया व्याप्तकायस्त्वमनेनेयं न मन्यते

বিশালে ক’লে: হে জগতীপতে, তুমি নিজৰ দোষ কিয় নাজানা? তোমাৰ দেহ জৰাৰে আচ্ছন্ন; সেই কাৰণেই তাই তোমাক গ্ৰহণ নকৰে।

Verse 94

एवं श्रुत्वा महद्वाक्यमप्रियं जगतीपतिः । दुःखेन महताविष्टस्तामुवाच पुनर्नृपः

এইদৰে সেই গম্ভীৰ বাক্য—শুনিবলৈ অপ্ৰিয়—শুনি পৃথিৱীপতি গভীৰ দুখে আচ্ছন্ন হ’ল; তাৰ পাছত ৰজাই পুনৰ তাইক ক’লে।

Verse 95

जरादोषो न मे भद्रे संसर्गात्कस्यचित्कदा । समुद्भूतं ममांगे वै तं न जाने जरागमम्

হে ভদ্ৰে, কাৰো সঙ্গৰ ফলত মোৰ মাজত কেতিয়াও জৰাৰ দোষ উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। তথাপি ই মোৰ দেহত প্ৰকাশ পাইছে; এই জৰাৰ আগমন কেনেকৈ হ’ল মই নাজানো।

Verse 96

यं यं हि वांछते चैषा त्रैलोक्ये दुर्लभं शुभे । तमस्यै दातुकामोहं व्रियतां वर उत्तमः

হে শুভে, ত্ৰিলোকত যি যি দুৰ্লভ বস্তু তাইও যদি এইয়ে কামনা কৰে, মই তাক দান কৰিবলৈ ইচ্ছুক। সেয়ে সৰ্বোত্তম বৰ নিৰ্বাচন কৰা হওক।

Verse 97

विशालोवाच । जराहीनो यदा स्यास्त्वं तदा ते सुप्रिया भवेत् । एतद्विनिश्चितं राजन्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

বিশালে ক’লে: যেতিয়া তুমি জৰাহীন হ’বা, তেতিয়া সি তোমাৰ অতি প্ৰিয়া হ’ব। হে ৰাজন, এই কথা দৃঢ়ভাৱে নিৰ্ণীত—মই সত্য, সত্যই কওঁ।

Verse 98

श्रुतिरेवं वदेद्राजन्पुत्रे भ्रातरि भृत्यके । जरा संक्राम्यते यस्य तस्यांगे परिसंचरेत्

হে ৰাজন, শ্রুতি এইদৰে কয়—পুত্ৰ, ভ্ৰাতা বা ভৃত্য যিয়েই হওক; যাৰ ভাগ্যত জৰা নিৰ্দিষ্ট, জৰা তাৰ দেহত সংক্রমিত হৈ ঘূৰি ফুৰে।

Verse 99

तारुण्यं तस्य वै गृह्य तस्मै दत्वा जरां पुनः । उभयोः प्रीतिसंवादः सुरुच्या जायते शुभः

তাৰ যৌৱন কেঢ়ি লৈ তাক পুনৰ জৰা দান কৰি, সুৰুচীয়ে দুয়োৰ মাজত শুভ আৰু স্নেহময় প্ৰীতিসংবাদ জন্মায়।

Verse 100

यथात्मदानपुण्यस्य कृपया यो ददाति च । फलं राजन्हि तत्तस्य जायते नात्र संशयः

হে ৰাজন! যি জনে কৃপা-কৰুণাৰে দান কৰে, সি আত্মদান-পুণ্যৰ সমান ফল লাভ কৰে; ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 101

दुःखेनोपार्जितं पुण्यमन्यस्मै हि प्रदीयते । सुपुण्यं तद्भवेत्तस्य पुण्यस्य फलमश्नुते

কষ্টে উপাৰ্জিত পুণ্য যেতিয়া আনক দিয়া হয়, তেতিয়া সেয়া তাৰ বাবে মহাপুণ্য হয়; আৰু সি সেই পুণ্যৰ ফল ভোগ কৰে।

Verse 102

पुत्राय दीयतां राजंस्तस्मात्तारुण्यमेव च । प्रगृह्यैव समागच्छ सुंदरत्वेन भूपते

সেয়ে হে ৰাজন, ৰাজ্য পুত্ৰক অৰ্পণ কৰা—আৰু যৌৱনো। হে ভূ-পতি, ই গ্ৰহণ কৰি তৎক্ষণাৎ সুন্দৰতাৰে বিভূষিত হৈ উভতি আহা।

Verse 103

यदा त्वमिच्छसे भोक्तुं तदा त्वं कुरुभूपते । एवमाभाष्य सा भूपं विशाला विरराम ह

“যেতিয়া তুমি ভোজন কৰিব খোজা, হে কুৰু-ভূপতে, তেতিয়াই তুমি ভোজন কৰিব পাৰিবা।” এইদৰে কৈ বিশালা ৰজাৰ আগত নীৰৱ হ’ল।

Verse 104

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य राजेंद्रो विशालामवदत्तदा । राजोवाच । एवमस्तु महाभागे करिष्ये वचनं तव

সুকৰ্মা ক’লে: এই কথা শুনি ৰজাসকলৰ ৰজাই তেতিয়া বিশালাক ক’লে। ৰজাই ক’লে: “তথাস্তु, হে মহাভাগে; তোমাৰ বাক্য অনুসাৰে মই কৰিম।”

Verse 105

कामासक्तः समूढस्तु ययातिः पृथिवीपतिः । गृहं गत्वा समाहूय सुतान्वाक्यमुवाच ह

পৃথিৱীৰ অধিপতি ৰজা যযাতি—কামাসক্তিতাত মোহগ্ৰস্ত আৰু বিভ্ৰান্ত—গৃহলৈ গৈ পুত্ৰসকলক আহ্বান কৰি তেওঁলোকক এই বাক্য ক’লে।

Verse 106

तुरुं पूरुं कुरुं राजा यदुं च पितृवत्सलम् । कुरुध्वं पुत्रकाः सौख्यं यूयं हि मम शासनात्

ৰজাই ক’লে: “তুরু, পূৰু, কুরু আৰু যদু—পিতৃভক্ত—সিহঁতক সমৃদ্ধ কৰাঁ। হে মোৰ পুত্ৰসকল, তোমালোকৰ মঙ্গল-সুখ স্থাপন কৰাঁ, কিয়নো তোমালোক মোৰ আদেশত চলা।”

Verse 107

पुत्रा ऊचुः । पितृवाक्यं प्रकर्तव्यं पुत्रैश्चापि शुभाशुभम् । उच्यतां तात तच्छीघ्रं कृतं विद्धि न संशयः

পুত্ৰসকলে ক’লে: “পিতাৰ বাক্য পুত্ৰসকলে নিশ্চয় পালন কৰিব লাগে, সেয়া শুভ হওক বা অশুভ। হে তাত, সেয়া শীঘ্ৰ কওক; সন্দেহ নকৰিবা, কৃত হ’ল বুলি জানিবা।”

Verse 108

एवमाकर्ण्यतद्वाक्यं पुत्राणां पृथिवीपतिः । आचचक्षे पुनस्तेषु हर्षेणाकुलमानसः

পুত্ৰসকলৰ সেই বাক্য শুনি পৃথিৱীৰ অধিপতিয়ে পুনৰ তেওঁলোকক ক’লে; হর্ষে মন উথলি উঠিল, তথাপি আনন্দত চঞ্চল আৰু অস্থিৰ হ’ল।