Adhyaya 22
The Narrative of Suvrata: Tapas, Surrender-Prayer, and Cyclical Time
এই অধ্যায়ত সুৱ্ৰতৰ পূৰ্বজন্ম আৰু তেওঁৰ ভক্তিৰ পুণ্যফল বিষয়ে প্ৰশ্ন উত্থাপিত হয়। ব্ৰহ্মাই বৈদীশাৰ বংশধাৰা বৰ্ণনা কৰে: ঋতধ্বজৰ বংশত ৰুক্মাঙ্গদ আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ ধৰ্মাঙ্গদ জন্মে, যি অতিশয় পিতৃভক্তি আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মনিষ্ঠাৰ বাবে খ্যাত; বিষ্ণুৱে সন্তুষ্ট হৈ ধৰ্মাঙ্গদক দেহসহ বৈষ্ণৱ ধামলৈ লৈ যায়। দীৰ্ঘ দিৱ্য অৱস্থানৰ পাছত বিষ্ণুৰ কৃপাতে তেওঁ সোমশৰ্মাৰ পুত্ৰ ৰূপে সুৱ্ৰত হৈ পুনৰ অৱতীৰ্ণ হয়। সিদ্ধেশ্বৰ নিকট বৈডূৰ্য পৰ্ব্বতত তেওঁ কঠোৰ তপস্যা আৰু একাগ্ৰ ধ্যান কৰে। কেশৱ লক্ষ্মীসহ প্ৰকাশ পাই বৰ প্ৰদান কৰিবলৈ ক’লে, সুৱ্ৰতে সংসাৰৰ বন্ধনৰ পৰা উদ্ধাৰৰ বাবে স্তোত্ৰসদৃশ বিনয়-প্ৰাৰ্থনা নিবেদন কৰে। শেষত কাহিনী ব্যক্তিগত নিয়তিৰ সৈতে বিশ্বচক্ৰৰ পুনৰাবৃত্তি সংযোগ কৰে: যুগ, মনু আৰু কল্প পুনঃপুনঃ ঘূৰে, সেয়েহে নাম আৰু ভূমিকা পুনৰ দেখা যায়। সুৱ্ৰতৰ পৰিণতিৰূপে তেওঁ ‘বসুদত্ত’ নামে ইন্দ্ৰপদসম মহিমা লাভ কৰে বুলি উল্লেখ কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । प्रश्नमेकं महाभाग करिष्ये सांप्रतं वद । त्वयैव पूर्वमुक्तं हि सुव्रतं च प्रतीश्वरम्
ব্যাসে ক’লে: হে মহাভাগ! এতিয়া মই এটা প্ৰশ্ন কৰোঁ—কৃপা কৰি কোৱা। কিয়নো আগতে তুমিয়েই উত্তম ব্ৰত (সুৱ্ৰত) আৰু পৰমেশ্বৰ-ভক্তিৰ কথা কৈছিলা।
Verse 2
पूर्वाभ्यासेन संध्यायन्नारायणमनामयम् । कस्यां ज्ञात्यां समुत्पन्नः सुव्रतः पूर्वजन्मनि
পূৰ্ব অভ্যাসৰ বলত, সন্ধ্যা-উপাসনাত নিৰাময় নাৰায়ণক ধ্যান কৰি—সুৱ্ৰত পূৰ্বজন্মত কোন বংশ-ধাৰাত জন্ম লৈছিল?
Verse 3
तन्मे त्वं सांप्रतं ब्रूहि कथमाराधितो हरिः । अनेनापि स देवेश कोयं पुण्यसमाविलः
সেয়ে এতিয়া মোক কোৱা: হৰিৰ আৰাধনা কেনেকৈ কৰা হৈছিল? আৰু এই কৰ্মৰ দ্বাৰাও, দেৱেশ্বৰ—ই কি ধৰণৰ পুণ্যৰে পৰিপূৰ্ণ বিষয়?
Verse 4
ब्रह्मोवाच । वैदिशे नगरे पुण्ये सर्वऋद्धिसमाकुले । तत्र राजा महातेजा ऋतध्वजसुतो बली
ব্ৰহ্মাই ক’লে: সকলো সমৃদ্ধিৰে পৰিপূৰ্ণ পুণ্যময় বৈদিশা নগৰত ঋতধ্বজৰ শক্তিশালী পুত্ৰ, মহাতেজস্বী এক বলবান ৰজা আছিল।
Verse 5
तस्यात्मजो महाप्राज्ञो रुक्मभूषणविश्रुतः । संध्यावली तस्य भार्या धर्मपत्नी यशस्विनी
তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল মহাপ্ৰাজ্ঞ, সোণালী অলংকাৰৰ বাবে বিখ্যাত। তেওঁৰ পত্নী আছিল সন্ধ্যাৱলী—ধৰ্মপত্নী, সৎগুণে বিভূষিতা আৰু যশস্বিনী।
Verse 6
तस्यां पुत्रं समुत्पाद्य स आत्मसदृशं ततः । तस्य धर्मांगदं नाम चकार नृपनंदनः
তেওঁৰ গৰ্ভত তেওঁ নিজৰ সদৃশ এক পুত্ৰ উৎপন্ন কৰিলে। তাৰ পাছত সেই নৃপনন্দনে শিশুটিৰ নাম ধৰ্মাঙ্গদ ৰাখিলে।
Verse 7
सर्वलक्षणसंपन्नः पितृभक्तिपरायणः । रुक्मांगदस्य तनयो योयं भगवतां वरः
সকলো শুভ লক্ষণে সম্পন্ন, পিতৃভক্তিত পৰায়ণ—এইজন ৰুক্মাঙ্গদৰ পুত্ৰ, ভগৱানৰ ভক্তসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 8
पितुः सौख्याय येनापि मोहिन्यै तु शिरो ददे । वैष्णवेन च धर्मेण पितृभक्त्या तु तस्य हि
পিতৃসুখৰ বাবে তেওঁ মোহিনীকো নিজৰ মূৰ অৰ্পণ কৰিলে—বৈষ্ণৱ ধৰ্ম আৰু পিতৃভক্তিৰ বলতেই।
Verse 9
सुप्रसन्नो हृषीकेशः सकायो वैष्णवं पदम् । नीतस्तु सर्वधर्मज्ञो वैष्णवः सात्वतां वरः
হৃষীকেশ (বিষ্ণু) পৰম প্ৰসন্ন হৈ তেওঁক দেহসহ বৈষ্ণৱ ধামলৈ নিলে। সেই বৈষ্ণৱ সকলো ধৰ্মৰ জ্ঞাতা আছিল আৰু সাত্বতসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আছিল।
Verse 10
धर्मांगदो महाप्राज्ञः प्रज्ञाज्ञानविशारदः । तत्रस्थो वै महाप्राज्ञो धर्मोसौ धर्मभूषणः
ধৰ্মাঙ্গদ মহাপ্ৰাজ্ঞ আছিল, বুদ্ধিত অতি প্ৰখৰ আৰু প্ৰজ্ঞা-জ্ঞানত বিশাৰদ। তাতেই ধৰ্মভূষণ সেই মহান ধৰ্ম-ঋষিও নিশ্চয় উপস্থিত আছিল।
Verse 11
दिव्यान्मनोनुगान्भोगान्मोदमानः प्रभुंजति । पूर्णे युगसहस्रांते धर्मो वै धर्मभूषणः
আনন্দিত হৈ তেওঁ মনোমত দিৱ্য ভোগ উপভোগ কৰে। হাজাৰ যুগ সম্পূৰ্ণ হ’লে ধৰ্ম—ধৰ্মভূষণ—নিশ্চয়েই প্ৰবল থাকে।
Verse 12
तस्मात्पदात्परिभ्रष्टो विष्णोश्चैव प्रसादतः । सुव्रतो नाम मेधावी सुमनानंदवर्द्धनः
সেই পদৰ পৰা পতিত হ’লেও, বিষ্ণুৰেই কৃপাৰ বলত ‘সুব্ৰত’ নামৰ এজন মেধাবী জন্মিল, যিয়ে সুমনাৰ আনন্দ বৃদ্ধি কৰিলে।
Verse 13
सोमशर्मस्य तनयः श्रेष्ठो भगवतां वरः । तपश्चचार मेधावी विष्णुध्यानपरोभवत्
সোমশৰ্মাৰ পুত্ৰ—উত্তম, ভগৱানৰ ভক্তসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য—সেই মেধাবীয়ে তপস্যা কৰিলে আৰু বিষ্ণুধ্যানত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট হ’ল।
Verse 14
कामक्रोधादिकान्दोषान्परित्यज्य द्विजोत्तमः । संयम्यचैन्द्रियं वर्गं तपस्तेपे निरंतरम्
কাম-ক্রোধ আদি দোষ ত্যাগ কৰি, দ্বিজশ্ৰেষ্ঠজনে ইন্দ্ৰিয়সমূহ সংযম কৰি নিৰন্তৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 15
वैडूर्यपर्वतश्रेष्ठे सिद्धेश्वरस्य सन्निधौ । एकीकृत्य मनश्चायं संयोज्य विष्णुना सह
বৈডূৰ্য পৰ্বতৰ শ্ৰেষ্ঠ শিখৰত, সিদ্ধেশ্বৰৰ সন্নিধানত, মন একাগ্ৰ কৰি তেওঁ বিষ্ণুৰ সৈতে যোগে একীভূত হ’ল।
Verse 16
एवं वर्षशतं स्थित्वा ध्यानेनास्य महात्मनः । सुप्रसन्नो जगन्नाथः शंखचक्रगदाधरः
এইদৰে সেই মহাত্মাৰ ওপৰত ধ্যান কৰি শতবছৰ স্থিত থাকি, শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী জগন্নাথ অতি প্ৰসন্ন হ’ল।
Verse 17
तस्मै वरं ददावन्यं सलक्ष्म्या सह केशवः । भोभोः सुव्रत धर्मात्मन्बुध्यस्व विबुधांवर
তেতিয়া কেশৱে লক্ষ্মীৰ সৈতে তেওঁক আন এক বৰ দিলে আৰু ক’লে—“হো হো! সুব্ৰত ধৰ্মাত্মা, হে বুধসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, জাগ্ৰত হওক।”
Verse 18
वरं वरय भद्रं ते कृष्णोऽहं ते समागतः । एवमाकर्ण्य मेधावी विष्णोर्वाक्यमनुत्तमम्
“বৰ বিচাৰা, তোমাৰ মঙ্গল হওক; মই কৃষ্ণ, তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ।” বিষ্ণুৰ এই অনুত্তম বাক্য শুনি সেই মেধাৱীজনে (তেতিয়া) উত্তৰ দিলে।
Verse 19
हर्षेण महताविष्टो दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा
মহা হর্ষে আৱিষ্ট হৈ জনাৰ্দন দেৱক দেখি, তেওঁ ভক্তিভাৱে দুহাত জোৰ কৰি তৎক্ষণাৎ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 20
सुव्रत उवाच । संसारसागरमतीव महासुदुःखजालोर्मिभिर्विविधमोहचयैस्तरंगैः । संपूर्णमस्ति निजदोषगुणैस्तु प्राप्तस्तस्मात्समुद्धर जनार्दनमाशुदीनम्
সুৱ্ৰতে ক’লে: সংসাৰ-সাগৰ অতি ভয়ংকৰ দুঃখ-জালৰ ঢৌ আৰু নানাবিধ মোহৰ স্তূপে গঠিত তৰংগেৰে ভৰপূৰ। মোৰ নিজৰ দোষ-গুণৰ ফলত মই সম্পূৰ্ণকৈ তাত আবদ্ধ; সেয়ে, হে জনাৰ্দন, এই দীনক শীঘ্ৰে উদ্ধাৰ কৰা।
Verse 21
कर्मांबुदे महति गर्जतिवर्षतीव विद्युल्लतोल्लसतिपातकसंचयैर्मे । मोहांधकारपटलैर्मम नास्ति दृष्टिर्दीनस्य तस्य मधुसूदन देहि हस्तम्
মোৰ কৰ্মৰ মহা মেঘ গৰ্জি বৰষে; মোৰ পাপ-সঞ্চয় বিদ্যুৎলতাৰ দৰে জ্বলে। মোহ-অন্ধকাৰৰ পৰতে মোৰ দৃষ্টি নাই। হে মধুসূদন, এই অসহায় দীনলৈ আপোনাৰ হাত আগবঢ়াওক।
Verse 22
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुव्रतो । पाख्यानंनाम द्वाविंशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ‘পঞ্চপঞ্চাশৎ-সহস্ৰ সংহিতা’ৰ অন্তৰ্গত ভূমিখণ্ডৰ ঐন্দ্ৰ বিভাগত ‘সুৱ্ৰত-পাখ্যান’ নামৰ বাইশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 23
संसारवृक्षमतिजीर्णमपीह उच्चं मायासुकंदकरुणा बहुदुःखशाखम् । जायादिसंगच्छदनं फलितं मुरारे तत्राधिरूढपतितं भगवन्हि रक्ष
হে মুৰাৰি, ইয়াত সংসাৰ-বৃক্ষটি অতি জীৰ্ণ হ’লেও উচ্চ; মায়াই ইয়াৰ কাণ্ড, আৰু কৰুণাহীনভাৱে বহু দুঃখ-শাখাৰে ভৰপূৰ। জায়া আদি আসক্তিয়ে ইয়াৰ ছাঁদনি গঢ়িছে, আৰু ই ফল ধৰে। মই তাত উঠি পৰি গৈছোঁ; হে ভগৱান, সঁচাকৈয়ে মোক তাৰ পৰা ৰক্ষা কৰা।
Verse 24
दुःखानलैर्विविधमोहमयैः सुधूमैः शोकैर्वियोगमरणांतिक सन्निभैश्च । दग्धोस्मि कृष्ण सततं मम देहि मोक्षं ज्ञानांबुदैः समभिषिंच सदैव मां त्वम्
হে কৃষ্ণ, দুখৰ অগ্নিয়ে মোক সদায় দগ্ধ কৰে—বহুবিধ মোহৰ ধোঁৱাৰে ঘন; বিচ্ছেদ-শোক আৰু মৃত্যুৰ সন্নিকটৰ দৰে ভয়ংকৰ বেদনাৰে। মোক মোক্ষ দিয়া, আৰু সত্য জ্ঞানৰ মেঘবৃষ্টিৰে মোক সদায় সিঞ্চন কৰা।
Verse 25
घोरांधकारपटले महतीव गर्ते संसारनाम्निपतितं सततं हि कृष्ण । त्वं सत्कृपो मम हि दीनभयातुरस्य तस्माद्विरज्यशरणं तव आगतोस्मि
হে কৃষ্ণ, ঘোৰ অন্ধকাৰৰে আৱৃত এক মহা গৰ্ত সদৃশ ‘সংসাৰ’ নামৰ জগতত মই বাৰে বাৰে পতিত হৈছোঁ। তুমি মোৰ দৰে দীন আৰু ভয়াতুৰৰ প্ৰতি সত্যই কৃপাময়; সেয়ে সকলো ত্যাগ কৰি কেৱল তোমাৰেই শৰণ লৈ আহিলোঁ।
Verse 26
त्वामेव ये नियतमानसभावयुक्ता ध्यायंति ज्ञानमनसा पदवीं लभंते । नत्वैव पादयुगलं च महासुपुण्यं यद्देवकिन्नरगणाः परिचिंतयंति
যিসকলে নিয়ত মন আৰু একাগ্ৰ ভাৱযুক্ত হৈ, জ্ঞানপ্ৰদীপ্ত বুদ্ধিৰে তোমাক ধ্যান কৰে, সিহঁতে পৰম পদৱী লাভ কৰে। আৰু তোমাৰ যুগল চৰণ—অতি মঙ্গলময় আৰু মহাপুণ্যময়—যাক দেব আৰু কিন্নৰগণে সদায় চিন্তা কৰে, তাত নত হৈ সিহঁতে ধন্য হয়।
Verse 27
नान्यं वदामि न भजामि न चिंतयामि त्वत्पादपद्मयुगलं सततं नमामि । कामं त्वमेव मम पूरय मेद्य कृष्ण दूरेण यातु मम पातकसंचयस्ते
মই আন কাকো নকওঁ, আন কাকো নাভজোঁ, আন কাকো নচিন্তোঁ; মই সদায় তোমাৰ চৰণকমলৰ যুগলক নমস্কাৰ কৰোঁ। হে শুদ্ধ কৃষ্ণ, মোৰ কামনা তুমি একাই পূৰ্ণ কৰা; মোৰ পাপৰ সঞ্চয় মোৰ পৰা দূৰলৈ গুচি যাওক।
Verse 28
दासोस्मि देव तव किंकरजन्मजन्म त्वत्पादपद्मयुगलं सततं स्मरामि
হে প্ৰভু, মই তোমাৰ দাস—জন্মে জন্মে তোমাৰেই কিঙ্কৰ; মই সদায় তোমাৰ চৰণকমলৰ যুগল স্মৰণ কৰোঁ।
Verse 29
यदि कृष्ण प्रसन्नोसि देहि मे सुवरं प्रभो । मन्मातापितरौ कृष्ण सकायौ मंदिरे नय
হে প্ৰভু কৃষ্ণ, যদি তুমি প্ৰসন্ন হোৱা, তেন্তে মোক উত্তম বৰ দিয়া। হে কৃষ্ণ, মোৰ মাতা-পিতাক দেহসহ তোমাৰ ধামলৈ লৈ যোৱা।
Verse 30
आत्मनश्च महादेव मयासह न संशयः । श्रीकृष्ण उवाच । एवं ते परमं कार्यं भविष्यति न संशयः
হে মহাদেৱ, তোমাৰ আৰু মোৰ একেলগে থকা বিষয়ে কোনো সন্দেহ নাই। শ্ৰী কৃষ্ণ ক’লে: এইদৰে তোমাৰ পৰম কাৰ্য নিশ্চয় সিদ্ধ হ’ব—সন্দেহ নাই।
Verse 31
तस्य तुष्टो हृषीकेशो भक्त्या तस्य प्रतोषितः । प्रयातौ वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितौ
তাঁৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ হৃষীকেশ সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত হ’ল। তেতিয়া সেই দুয়ো বৈষ্ণৱ লোকলৈ গ’ল—যি ধাম দাহ আৰু প্ৰলয়ৰ বিপৰ্যয়ৰ পৰা মুক্ত।
Verse 32
सुव्रतेन समं तौ द्वौ सुमना सोमशर्मकौ । यावत्कल्पद्वयं प्राप्तं तावत्स सुव्रतो द्विजः
সেই দুয়ো—সুমনা আৰু সোমশৰ্মা—সুৱ্ৰতৰ সমান পদত স্থিত থাকিল। যিমান সময় দুটা কল্প চলিল, সিমান সময় সেই দ্বিজ সুৱ্ৰত তেনেদৰেই স্থিৰ থাকিল।
Verse 33
बुभुजे बुभुजे दिव्यांल्लोकांश्चैव महामते । देवकार्यार्थमत्रैव काश्यपस्य गृहं पुनः
হে মহামতে, তেওঁ সেই দিৱ্য লোকসমূহ ভোগ কৰিলে—নিশ্চয় ভোগ কৰিলে। তাৰ পিছত দেৱতাৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ, তেওঁ ইয়াতেই পুনৰ কাশ্যপৰ গৃহলৈ উভতি আহিল।
Verse 34
अवतीर्णो महाप्राज्ञो वचनात्तस्य चक्रिणः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः
সেই মহাপ্ৰাজ্ঞজন চক্রধাৰী প্ৰভুৰ আদেশ অনুসৰি অৱতীৰ্ণ হ’ল; আৰু বিষ্ণুৰ কৃপা-বলে তেওঁ নিশ্চয়েই ইন্দ্ৰ-পদ ভোগ কৰে।
Verse 35
वसुदत्तेति विख्यातः सर्वदेवैर्नमस्कृतः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते सांप्रतं वासवो दिवि
তেওঁ ‘বসুদত্ত’ নামে খ্যাত, সকলো দেৱতাই যাঁক নমস্কাৰ কৰে; কিয়নো তেওঁ এতিয়া ইন্দ্ৰ-পদ ভোগ কৰি স্বৰ্গত বাসৱ ৰূপে বিদ্যমান।
Verse 36
एतत्ते सर्वमाख्यातं सृष्टिसंबंधकारणम् । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि यदेव परिपृच्छसि
সৃষ্টিৰ সৈতে সংযোগ থকা কাৰণ-তত্ত্ব—এই সকলো তোমাক কোৱা হ’ল। এতিয়া তুমি যি সুধিছা, সেই বিষয়ে মই আৰু ব্যাখ্যা কৰিম।
Verse 37
व्यास उवाच । धर्माङ्गदो महाप्राज्ञो रुक्माङ्गदसुतो बली । आद्ये कृतयुगे जातः सृष्टिकाले स वासवः
ব্যাসে ক’লে: ধৰ্মাঙ্গদ—মহাপ্ৰাজ্ঞ, বলৱান, আৰু ৰুক্মাঙ্গদৰ পুত্ৰ—আদি কৃতযুগতে জন্ম লৈছিল; সৃষ্টিকালত তেওঁ বাসৱ (ইন্দ্ৰ) হৈছিল।
Verse 38
तत्कथं देवदेवेश अन्यो धर्माङ्गदो भुवि । अन्यो रुक्मांङ्गदो राजा किं चायं त्रिदशाधिपः
তেন্তে, হে দেৱদেৱেশ! পৃথিৱীত আন এজন ধৰ্মাঙ্গদ কেনেকৈ? আৰু ৰুক্মাঙ্গদ নামে আন এজন ৰজা কেনেকৈ? আৰু ইয়াত এই ত্ৰিদশাধিপতি (ইন্দ্ৰ) কোন?
Verse 39
एतन्मे संशयं जातं तद्भवान्वक्तुमर्हति । ब्रह्मोवाच । हंत ते कथयिष्यामि सर्वसंदेहनाशनम्
মোৰ মনত এই সন্দেহ জাগিছে; আপুনি ইয়াৰ ব্যাখ্যা দিবলৈ যোগ্য। ব্ৰহ্মাই ক’লে: “ভাল, মই তোমাক ক’ম—যি সকলো সন্দেহ বিনাশ কৰে।”
Verse 40
देवस्य लीलासृष्ट्यर्थे वर्तते द्विजसत्तम । यथा वाराश्च पक्षाश्च मासाश्च ऋतवो यथा
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, ই দেৱতাৰ লীলা-সৃষ্টিৰ উদ্দেশ্যে চলি থাকে; যেনেকৈ দিন, পক্ষ, মাহ আৰু ঋতুসমূহ নিজৰ ক্ৰমে আগবাঢ়ে।
Verse 41
संवत्सराश्च मनवस्तथा यांति युगाः पुनः । पश्चात्कल्पः समायाति व्रजाम्येवं जनार्दनम्
বছৰ পাৰ হয়, মনুসকলেও গতি কৰে; যুগসমূহো পুনঃপুনঃ ঘূৰি চলে। তাৰ পাছত সময়মতে কল্প আহে—এইদৰে মই জনাৰ্দন প্ৰভুৰ শৰণলৈ যাওঁ।
Verse 42
अहमेव महाप्राज्ञ मयि यांति चराचराः । पुनः सृजति योगात्मा पूर्ववद्विश्वमेव हि
হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, মইয়েই পৰম আধাৰ; চলমান-অচল সকলো সত্তা মোৰ ভিতৰত লীন হয়। তাৰ পাছত যোগাত্মাই পূৰ্বৰ দৰে এই সমগ্ৰ বিশ্ব পুনৰ সৃষ্টি কৰে।
Verse 43
पुनरहं पुनर्वेदाः पुनस्ते देवता द्विजाः । तथा भूपाश्च ते सर्वे स्वचरित्रसमाविलाः
পুনঃপুনঃ—মইও, বেদসমূহো, আৰু সেই দেৱতা আৰু দ্বিজসকলও পুনৰ পুনৰ হয়। তেনেদৰে সেই সকলো ৰজাও, প্ৰত্যেকে নিজৰ কৰ্ম-কথাত নিমগ্ন থাকে।
Verse 44
प्रभवंति महाभाग विद्वांस्तत्र न मुह्यति । पूर्वकल्पे महाभागो यथा रुक्मांगदो नृपः
হে মহাভাগ! কৰ্মফল অৱশ্যে পৰিণতি লাভ কৰে; তাত জ্ঞানীজন মোহিত নহয়। হে মহানুভাৱ! পূৰ্ব কল্পতো এইদৰে হৈছিল—যেনেকৈ প্ৰখ্যাত ৰুক্মাঙ্গদ নৃপৰ ক্ষেত্ৰত।
Verse 45
तथा धर्मांगदश्चायं संजातः ख्यातिमान्द्विजः । रामादयो महाप्राज्ञा ययातिर्नहुषस्तथा
তদ্ৰূপে এই খ্যাতিমান দ্বিজ ধৰ্মাঙ্গদ জন্মিল; আৰু ৰাম আদি মহাপ্ৰাজ্ঞসকল, তদুপৰি যযাতি আৰু নহুষো জন্মিল।
Verse 46
मन्वादयो महात्मानः प्रभवंति लयंति च । ऐंद्रं पदं प्रभुंजंति राजानो धर्मतत्पराः
মনু আদি মহাত্মাসকল উৎপন্ন হয় আৰু লয়ো যায়। ধৰ্মত পৰায়ণ ৰাজাসকলে ইন্দ্ৰপদ লাভ কৰি তাক ভোগ কৰে।
Verse 47
यथा धर्मांगदो वीरः प्रभुंजति महत्पदम् । एवं वेदाश्च देवाश्च पुराणाः स्मृतिपूर्वकाः
যেনেকৈ বীৰ ধৰ্মাঙ্গদে মহৎ পদ ভোগ কৰে, তেনেকৈ বেদ, দেৱতা আৰু পুৰাণসমূহো স্মৃতি-পরম্পৰাৰ সৈতে সঙ্গতি ৰাখি বুজিব লাগে।
Verse 48
एतत्तु सर्वमाख्यातं तवाग्रे द्विजसत्तम । चरितं सुव्रतस्याथ पुण्यं सुगतिदायकम्
হে দ্বিজসত্তম! এই সকলো কথা মই তোমাৰ আগত বৰ্ণনা কৰিলোঁ—সুব্ৰতৰ এই পবিত্ৰ, পুণ্যময় চৰিত্ৰ, যি সুগতি দান কৰে।
Verse 49
अव्यक्तं तु महाभाग प्रब्रवीमि तवाग्रतः
কিন্তু, হে মহাভাগ্যবান, তোমাৰ সন্মুখতেই মই সেই অব্যক্ত তত্ত্বৰ ব্যাখ্যা কৰিম।