The Exposition of the Maheśa Mantra (Mahēśa-mantra-prakāśana)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये महेशस्य मन्त्रं सर्वार्थसाधकम् । यं समाराध्य मनुजो भुक्तिं मुक्तिं च विंदति ॥ १ ॥

সনৎকুমাৰে ক’লে—এতিয়া মই মহেশৰ সেই সৰ্বাৰ্থসাধক মন্ত্ৰ ক’ম; যাক ভক্তিভাৱে আৰাধনা কৰিলে মানুহে ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়োটাই লাভ কৰে ॥ ১ ॥

Verse 2

हृदयं सबकः सूक्ष्मो लांतोऽनन्तान्वितो मरुत् । पंचाक्षरो मनुः प्रोक्तस्ताराद्योऽयं षडक्षरः ॥ २ ॥

‘হৃদয়’ মন্ত্ৰ ‘সবক’ নামে জনা যায়, স্বভাৱতে সূক্ষ্ম; ‘মৰুত্’ মন্ত্ৰ ‘অনন্ত’যুক্ত হৈ ‘লাঁ’ ধ্বনিত শেষ হয়। ‘মনু’ পঞ্চাক্ষৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু এই (অন্য) মন্ত্ৰ ‘তারা’ অৰ্থাৎ ‘ওঁ’ৰে আৰম্ভ হৈ ষড়াক্ষৰ ॥ ২ ॥

Verse 3

वामदेवी मुनीश्छन्दः पंक्तिरीशोऽस्य देवता । षड्भिर्वर्णैः षडङ्गानि कुर्यान्मंत्रेण देशिकः ॥ ३ ॥

এই মন্ত্ৰৰ ঋষি বামদেৱী, ছন্দ মুনীশ, আৰু অধিষ্ঠাত্ৰী দেবতা পংক্তীশ। মন্ত্ৰৰ ছয় বৰ্ণেৰে দীক্ষিত দেশিকে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰিব লাগে ॥ ৩ ॥

Verse 4

मंत्रवर्णादिकान्न्यस्येन्मंत्रमूर्तिर्यथाक्रमम् । तर्जनीमध्ययोरंत्यानामिकांगुष्ठके पुनः ॥ ४ ॥

মন্ত্ৰৰ বৰ্ণ আদি যথাক্ৰমে ন্যাস কৰিব লাগে, যাতে মন্ত্ৰমূৰ্তি প্ৰতিষ্ঠিত হয়। পুনৰ (ন্যাস) তর্জনী-মধ্যমাত, আৰু অনামিকা-অঙ্গুষ্ঠত কৰিব লাগে ॥ ৪ ॥

Verse 5

ताः स्युस्तत्पुरुषाघोरभववामेशसंज्ञिकाः । वक्त्रहृत्पादगुह्येषु निजमूर्द्धनि ताः पुनः ॥ ५ ॥

এই শক্তিসমূহ ‘তৎপুৰুষ’, ‘অঘোৰ’, ‘ভৱ’ আৰু ‘বামেশ’ নামে পৰিচিত। মুখত, হৃদয়ত, পদযুগলত আৰু গুহ্যদেশত ন্যাস কৰি, পুনৰ নিজৰ মস্তকতো স্থাপন কৰিব।

Verse 6

प्राग्याम्यवारुणोदीच्यमध्यवक्त्रेषु पंचसु । मन्त्रांगानिन्यसेत्पश्चाज्जातियुक्तानि षट् क्रमात् ॥ ६ ॥

তাৰপিছত পূব, দক্ষিণ, পশ্চিম, উত্তৰ আৰু মধ্য—এই পাঁচ মুখত মন্ত্রৰ অংগসমূহৰ ন্যাস কৰিব। তাৰ পিছত ক্ৰমে ‘জাতি’সহ সেই ছয় অংশো বিন্যাস কৰিব।

Verse 7

कुर्वीत गोलकन्यासं रक्षायै तदनन्तरम् । हृदि वक्त्रेंऽसयोरूर्वोः कंठे नाभौ द्विपार्श्वयोः ॥ ७ ॥

তাৰ পিছত ৰক্ষাৰ বাবে ‘গোলক-ন্যাস’ কৰিব। তাক হৃদয়ত, মুখত, দুয়ো কাঁধত, দুয়ো উৰুত, কণ্ঠত, নাভিত আৰু দুয়ো পাৰ্শ্বত বিন্যাস কৰিব।

Verse 8

पृष्ठे हृदि तथा मूर्ध्नि वदने नेत्रयोर्नसोः । दोःपत्संधिषु साग्रेषु विन्यसेत्तदनन्तरम् ॥ ८ ॥

তাৰপিছত তৎক্ষণাৎ পিঠিত, হৃদয়ত আৰু মস্তকৰ শিখৰত ন্যাস কৰিব; মুখত, চকুত আৰু নাকতও; আৰু বাহু-পদৰ সন্ধিস্থানসমূহত, অগ্ৰভাগসহ, বিন্যাস কৰিব।

Verse 9

शिरोवदनहृत्कुक्षिसोरुपादद्वये पुनः । हृदि वक्त्रांबुजे टंकमृगा भयवरेष्वथ ॥ ९ ॥

পুনৰ পদযুগলত, উৰুত, কুক্ষিত, হৃদয়ত, মুখত আৰু শিৰত (ন্যাস/ভাবনা কৰিব)। তাৰ পিছত হৃদয়ত আৰু মুখকমলত অঙ্কুশ, মৃগ, অভয়মুদ্ৰা আৰু বরমুদ্ৰা—এই চিহ্নসমূহ ধ্যান কৰিব।

Verse 10

वक्त्रांसहृत्सपादोरुजठरेषु क्रमान्न्यसेत् । मूलमन्त्रस्य षड वर्णान्यथावद्देशिकोत्तमः ॥ १० ॥

উত্তম দেশিকে বিধিমতে ক্ৰমে মূলমন্ত্ৰৰ ছয় অক্ষৰৰ ন্যাস মুখ, কাঁধ, হৃদয়, পাদ, উৰু আৰু উদৰত স্থাপন কৰিব।

Verse 11

मूर्ध्नि भालोदरांसेषु हृदये ताः पुनर्न्यसेत् । पश्चादनेन मन्त्रेण कुर्वीत व्यापकं सुधीः ॥ ११ ॥

পুনৰায় সেই শক্তিসমূহৰ ন্যাস মূৰ্ধা, ললাট, উদৰ, কাঁধ আৰু হৃদয়ত স্থাপন কৰিব; তাৰপিছত এই মন্ত্ৰে জ্ঞানী সাধকে ব্যাপক ন্যাস কৰিব।

Verse 12

नमोस्त्वनंतरूपाय ज्योतिर्लिंगामृतात्मने । चतुर्मूर्तिवपुश्छायाभासितांगाय शंभवे ॥ १२ ॥

অনন্তৰূপ, জ্যোতিৰ্লিঙ্গ-অমৃতাত্মা, চতুৰ্মূর্তি দেহৰ ছায়া-প্ৰভাৰে দীপ্ত অঙ্গবিশিষ্ট শম্ভুক নমস্কাৰ।

Verse 13

एवं न्यस्तशरीरोऽसौ चिन्तयेत्पार्वतीपतिम् । ध्यायेन्नित्यं महेशानं रौप्यपर्वतसन्निभम् ॥ १३ ॥

এইদৰে দেহত ন্যাস কৰি তেওঁ পাৰ্বতীপতিক চিন্তা কৰিব; ৰূপালী পৰ্বতৰ দৰে দীপ্ত মহেশানক নিত্য ধ্যান কৰিব।

Verse 14

चारुचंद्रावतंसं च रत्नाकल्पोज्ज्वलांगकम् । परश्वधवराभीतिमृगहस्तं शुभाननम् ॥ १४ ॥

যাঁৰ শিৰত মনোহৰ চন্দ্ৰকলাৰ অলংকাৰ, যাঁৰ অঙ্গ ৰত্নালংকাৰত দীপ্ত, যাঁৰ হাতে পৰশু, বৰমুদ্ৰা, অভয়মুদ্ৰা আৰু মৃগ—তেওঁ শുഭানন।

Verse 15

पद्मासीनं समंतात्तु स्तुतं सुमनसां गणैः । व्याघ्रकृत्तिं वसानं च विश्वाद्यं विश्वरूपकम् ॥ १५ ॥

পদ্মাসনত আসীন, চাৰিওফালে শুদ্ধচিত্ত লোকসমূহৰ গণে স্তৱ কৰি বন্দিত, ব্যাঘ্ৰচৰ্ম পৰিধানকাৰী—তেওঁ জগতৰ আদিস্বৰূপ আৰু বিশ্বৰূপ পৰমেশ্বৰ।

Verse 16

त्रिनेत्रं पंचवक्त्रं च सर्वभीतिहरं शिवम् । तत्त्वलक्षं जपेन्मंत्रं दीक्षितः शैववर्त्मना ॥ १६ ॥

শৈৱপথত দীক্ষিত সাধকে ত্ৰিনেত্ৰ আৰু পঞ্চবক্ত্ৰ, সকলো ভয় হৰণকাৰী শিৱক ধ্যান কৰি তত্ত্বলক্ষণ মন্ত্র জপ কৰিব।

Verse 17

तावत्संख्यसहस्राणि जुहुयात्पायसैः शुभैः । ततः सिद्धो भवेन्मन्त्रः साधकाऽभीष्टसिद्धिदः ॥ १७ ॥

সেই সংখ্যাৰ সহস্ৰ সহস্ৰ আহুতি শుభ পায়সৰে অগ্নিত দিয়া উচিত; তেতিয়া মন্ত্র সিদ্ধ হৈ সাধকক অভীষ্ট সিদ্ধি প্ৰদান কৰে।

Verse 18

देवं संपूजयेत्पीठे वामादिनवशक्तिके । वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलपदादिका ॥ १८ ॥

বামা আদি নৱশক্তিযুক্ত পীঠত দেৱৰ সম্যক পূজা কৰিব—বামা, জ্যেষ্ঠা, ৰৌদ্ৰী, কালী, কলপদা আদি।

Verse 19

विकारिण्याह्वया प्रोक्ता बलाद्या विकरिण्यथ । बलप्रमथनी पश्चात्सर्वभूतदमन्यथ ॥ १९ ॥

এগৰাকী শক্তি ‘বিকারিণী’ নামে প্ৰোক্ত; তাৰপিছত ‘বলা’ আৰু ‘বিকৰিণী’; তাৰপিছত ‘বলপ্ৰমথনী’ আৰু তাৰপিছত ‘সৰ্বভূতদমনী’ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 20

मनोन्मनीति संप्रोक्ताः शैवपीठस्य शक्तयः । नमो भगवते पश्चात्सकलादि वदेत्ततः ॥ २० ॥

‘মনোন্মনী’ আদি শৈৱ-পীঠৰ শক্তিসকল বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত ‘নমো ভগৱতে’ মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি, পুনৰ ‘সকল’ আদি ক্ৰম পাঠ কৰিব॥২০॥

Verse 21

गुणात्मशक्तिभक्ताय ततोऽनंताय तत्परम् । योगपीठात्मने भूयो नमस्तारादिको मनुः ॥ २१ ॥

গুণাত্মা শক্তিৰ ভক্তলৈ নমস্কাৰ; তাৰ পাছত অনন্তলৈ নমস্কাৰ; আৰু সেই পৰম তত্ত্বলৈ নমস্কাৰ। পুনৰ যোগপীঠ-স্বৰূপ প্ৰভুলৈ ‘তারা’ আদি মন্ত্ৰে প্ৰণাম নিবেদন কৰে॥২১॥

Verse 22

अमुना मनुना दद्यादासनं गिरिजापतेः । मूर्तिं मूलेन संकल्प्य तत्रावाह्य यजेच्छिवम् ॥ २२ ॥

এই মন্ত্ৰেই গিৰিজাপতি (শিৱ)ক আসন অৰ্পণ কৰিব। মূলমন্ত্ৰে মূৰ্তি ধ্যান কৰি, তাতে আহ্বান কৰি শিৱপূজা কৰিব॥২২॥

Verse 23

कर्णिकायां यजेन्मूर्तिरीशमीशानदिग्गजम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं दिक्षु तत्पुरुषादिका ॥ २३ ॥

পদ্মৰ কৰ্ণিকাত ঈশ-স্বৰূপ মূৰ্তিৰ পূজা কৰিব, ঈশান দিশৰ দিগ্গজসহ। তেওঁক শুদ্ধ স্ফটিক সদৃশ দীপ্ত বুলি ধ্যান কৰিব; আৰু আন দিশত ‘তৎপুরুষ’ আদি ৰূপ স্থাপন কৰিব॥২৩॥

Verse 24

पीतांजनश्वेतरक्ताः प्रधानसदृशायुधाः । चतुर्वक्त्रसमायुक्ता यथावत्ताः प्रपूजयेत् ॥ २४ ॥

তেওঁলোকক পীত, শ্বেত আৰু ৰক্ত বৰ্ণে বিভূষিত, প্রধান দেৱতাৰ সদৃশ আয়ুধধাৰী, আৰু চতুৰ্মুখী বুলি ধ্যান কৰি, বিধিপূৰ্বক ভক্তিৰে প্ৰপূজা কৰিব॥২৪॥

Verse 25

कोणेष्वर्चेन्निवृत्त्याद्यास्तेजोरूपाः कलाः क्रमात् । अङ्गानि केसरस्थानि विघ्नेशान्पन्नगान्यजेत् ॥ २५ ॥

মণ্ডল/বেদীৰ কোণসমূহত নিবৃত্তি আদি তেজোময় কলাসকলক ক্ৰমে পূজা কৰিব। কেশৰ-স্থানত স্থাপিত অঙ্গসমূহো আৰাধনা কৰি, বিঘ্নেশ আৰু নাগদেৱতাসকলক পূজা কৰিব।

Verse 26

अनंतं सुखनामानं शिवोत्तममनंतरम् । एकनेत्रमेकरुद्रं त्रिमूर्तिं तदनंतरम् ॥ २६ ॥

সেয়া অনন্ত, সুখ-নামস্বরূপ; পৰম শিৱ, যাৰ অন্ত নাই। সেয়া একনেত্ৰ, এক ৰুদ্র আৰু ত্ৰিমূর্তিও; তাৰ পাছতো তেওঁৰ স্তৱ অনন্তভাৱে চলি থাকে।

Verse 27

पश्चाच्छीकंठनामानं शिखंडिनमिति क्रमात् । रक्तपीतसितारक्तकृष्णरक्तांजनासितान् ॥ २७ ॥

তাৰ পাছত ক্ৰমে ‘শ্ৰীকণ্ঠ’ নামধাৰী আৰু ‘শিখণ্ডিন’ বুলি কোৱা হৈছে। লগতে সিহঁতক ৰঙা, হালধীয়া, বগা, ৰঙা, ক’লা, ৰঙা, অঞ্জন-শ্যাম আৰু ক’লা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 28

किरीटार्पितबालेंदून्पद्मस्थान्भूषणान्वितान् । त्रिनेत्राञ्छूलवज्रास्त्रचापहस्तान्मनोरमान् ॥ २८ ॥

মনোৰম দেৱতাসকল দেখা গ’ল—যাঁদের মুকুটত বালচন্দ্ৰ স্থাপিত, পদ্মাসনত অধিষ্ঠিত, অলংকাৰৰে ভূষিত, ত্ৰিনেত্ৰ, আৰু হাতত শূল, বজ্ৰাস্ত্ৰ আৰু ধনু ধাৰণ কৰা।

Verse 29

उत्तरादि यजेत्पश्चाद्रुद्रं चंडेश्वरं पुनः । ततो नंदिमहाकालौ गणेशं वृषभं पुनः ॥ २९ ॥

উত্তৰ আদি দিশাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দেৱতাসকলক পূজা কৰিব; তাৰ পাছত ৰুদ্র আৰু পুনৰ চণ্ডেশ্বৰক পূজা কৰিব। তাৰ পিছত নন্দী আৰু মহাকাল, তাৰ পাছত গণেশ আৰু পুনৰ বৃষভক পূজা কৰিব।

Verse 30

अथ भृंगिं रिटिं स्कंदमेतान्पद्मासनस्थितान् । स्वर्णतोयारुणश्याममुक्तेंदुसितपाटलान् ॥ ३० ॥

তদনন্তৰ ভৃঙ্গী, ৰিটি আৰু স্কন্দক পদ্মাসনত উপবিষ্ট ৰূপে ধ্যান/চিত্ৰিত কৰিব লাগে; যাঁহাদের বৰ্ণ স্বৰ্ণজলসদৃশ, অৰুণ, শ্যাম-নীল, আৰু মুক্তাসদৃশ, চন্দ্ৰশুভ্ৰ তথা পাটলবৰ্ণ।

Verse 31

इंद्रादयस्ततः पूज्या वज्राद्यायुधसंयुताः । इत्थं संपूजयेद्देवं सहस्रं नित्यशो जपेत् ॥ ३१ ॥

তাৰপিছত ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলক—বজ্ৰ আদি অস্ত্ৰে সজ্জিত—পূজা কৰিব লাগে। এইদৰে দেৱৰ সম্যক্ পূজা কৰি নিত্য সহস্ৰবাৰ জপ কৰিব লাগে।

Verse 32

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नुयाद्वांछितं श्रियम् । द्विसहस्रं जपन् रोगान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ ३२ ॥

সকলো পাপৰ পৰা বিমুক্ত হৈ সাধকে বাঞ্ছিত শ্ৰী-সমৃদ্ধি লাভ কৰে। দুহাজাৰ জপ কৰিলে ৰোগৰ পৰাও মুক্তি পায়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 33

त्रिसन्मंत्रं जपन्मंत्रं दीर्घमायुरवाप्नुयात् । सहस्रवृद्धया प्रजपन्सर्वकामानवाप्नुयात् ॥ ३३ ॥

মন্ত্ৰটো তিনিবাৰ শুদ্ধভাবে জপ কৰিলে দীঘলীয়া আয়ু লাভ হয়। সহস্ৰগুণ বৃদ্ধি কৰি জপ কৰিলে সকলো কামনা সিদ্ধ হয়।

Verse 34

आज्यान्वितैस्तिलैः शुद्धैर्जुहुयाल्लक्षमादरात् । उत्पातजनितान् क्लेशान्नाशयेन्नात्र संशयः ॥ ३४ ॥

ঘিউ-মিশ্ৰিত শুদ্ধ তিলৰে আদৰসহ এক লক্ষ আহুতি হোমত অৰ্পণ কৰিব লাগে। তাতে উৎপাতজনিত ক্লেশ নাশ হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 35

शतलक्षं जपन्साक्षाच्छिवो भवति मानवः । षडक्षरः शक्तिरुद्धः कथितोऽष्टाक्षरो मनुः ॥ ३५ ॥

যি এক লক্ষবাৰ জপ কৰে, সেই মানুহ সাক্ষাতে শিৱতুল্য হয়। ষড়াক্ষৰক অন্তৰ্নিহিত সংযত শক্তি বুলি কোৱা হৈছে, আৰু অষ্টাক্ষৰক ‘মনু’ অৰ্থাৎ মন্ত্র ৰূপে উপদেশ দিয়া হৈছে।

Verse 36

ऋषिश्छन्दः पुरा प्रोक्तो देवता स्यादुमापतिः । अंगानि पूर्वमुक्तानि सौम्यमीशं विचिंतयेत् ॥ ३६ ॥

ঋষি আৰু ছন্দ আগতেই কোৱা হৈছে; ইয়াত দেৱতা উমাপতি (শিৱ)। পূৰ্বোক্ত অঙ্গসমূহ পালন কৰি সৌম্য, মঙ্গলময় ঈশ্বৰক ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 37

बंधूकाभं त्रिनेत्रं च शशिखंडधरं विभुम् । स्मेरास्यं स्वकरैः शूलं कंपालं वरदाभये ॥ ३७ ॥

মই সেই সৰ্বব্যাপী প্ৰভুক ধ্যান কৰোঁ—যি বন্ধূক ফুলৰ দৰে অৰুণবৰ্ণ, ত্ৰিনয়নধাৰী, শিৰত শশিখণ্ডধাৰী; মৃদু হাস্যমুখী আৰু নিজ হাতে ত্ৰিশূল, কপালপাত্ৰ, বৰদ আৰু অভয় মুদ্ৰা ধাৰণ কৰে।

Verse 38

वहंतं चारुभूपाढ्यं वामोरुस्थाद्रिकन्यया । भुजेनाश्लिष्टदेहं तं चिंतयेन्मनसा हृदि ॥ ३८ ॥

হৃদয়ত মনৰে সেই সুন্দৰ প্ৰভুক ধ্যান কৰিব লাগে—যি ৰাজসিক বৈভৱেৰে শোভিত; যাঁৰ বাম ঊৰুত গিৰিকন্যা আসীন হৈ নিজৰ বাহুৰে তেওঁৰ দেহক আলিঙ্গন কৰি আছে।

Verse 39

मनुलक्षं जपेन्मंत्रं तत्सहस्रं यथाविधि । जुहुयान्मान्मधुससिक्तैरारग्वधसमिद्वरैः ॥ ३९ ॥

মন্ত্রটো এক লক্ষবাৰ জপ কৰিব লাগে; তাৰ পিছত বিধিমতে এক হাজাৰ আহুতি দিব লাগে—মধুৰে সিক্ত উৎকৃষ্ট আৰগ্বধ সমিধাৰে হোম কৰিব লাগে।

Verse 40

प्राक्प्रोक्ते पूजयेत्पीठे गंधपुष्पैरुमापतिम् । अंगावृतैर्बहिः पूज्या हृल्लेखाद्या यथापुरा ॥ ४० ॥

পূৰ্বে কোৱা পীঠত গন্ধ‑পুষ্প আদিৰে উমাপতি শিৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব। আৰু বাহিৰত হৃল্লেখা আদি দেৱতাসকলক নিজ নিজ অঙ্গাৱৰণসহ, পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে পূজা কৰিব।

Verse 41

मध्यप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु विधानतः । यजेत्पूर्वादिपत्रेषु वृषभाद्याननुक्रमात् ॥ ४१ ॥

বিধান অনুসাৰে মধ্য, পূৰ্ব, দক্ষিণ, উত্তৰ আৰু পশ্চিম স্থানত পূজা কৰিব। আৰু পূৰ্বাদি পাপড়িত বৃষভৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আন ৰাশিসকলক ক্ৰমে পূজা কৰিব।

Verse 42

शूलटंकाक्षवलयकमंडलुलसत्करम् । रक्ताकारं त्रिनयनं चंडेशमथ पूजयेत् ॥ ४२ ॥

তাৰপিছত শূল, টঙ্ক, অক্ষমালা, বলয় আৰু কমণ্ডলুৰে দীপ্ত কৰযুক্ত, ৰক্তবৰ্ণ, ত্ৰিনয়ন চণ্ডেশক পূজা কৰিব।

Verse 43

चक्रशंखाभयाभीष्टकरां मरकतप्रभाम् । दुर्गां प्रपूजयेत्सौम्यां त्रिनेत्रां चारुभूषणाम् ॥ ४३ ॥

চক্ৰ, শঙ্খ, অভয় আৰু ইষ্টবৰদায়িনী কৰযুক্ত, মৰকতৰ দৰে দীপ্তিময়ী, সৌম্যা, ত্ৰিনেত্ৰী আৰু সুন্দৰ অলংকাৰভূষিতা দুৰ্গা দেৱীক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব।

Verse 44

कल्पशाखांतरे घंटां दधानं द्वादशेक्षणम् । बालार्काभं शिशुं कांतंषण्मुखं पूजयेत्ततः ॥ ४४ ॥

তাৰপিছত কল্প-ব্যৱস্থাৰ মধ্য শাখান্তৰত, ঘণ্টা ধাৰণ কৰা, দ্বাদশ নয়নবিশিষ্ট, উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত, শিশুৰূপী, কান্ত আৰু ষণ্মুখ দেৱক পূজা কৰিব।

Verse 45

नंदितं च यजेत्सौम्यां । रत्नभूषणमंडितम् परश्वधवराभीतिटंकिनं श्यामविग्रहम् ॥ ४५ ॥

সৌম্য ‘নন্দিত’ ৰূপটোও পূজা কৰিব লাগে—যি ৰত্নখচিত ভূষণেৰে অলংকৃত, পৰশু ধাৰণ কৰে, বৰ প্ৰদান কৰে, অভয়-মুদ্ৰা দেখুৱায়, সৰু ঘণ্টা ধাৰণ কৰে আৰু শ্যামবৰ্ণ দেহযুক্ত।

Verse 46

पाशांकुशवराभीष्टधारिणं कुंकुमप्रभम् । विघ्ननायकमभ्यर्चेच्चंद्रार्द्धकृतशेखरम् ॥ ४६ ॥

পাশ আৰু অঙ্কুশ ধাৰণ কৰা, বৰ আৰু অভীষ্ট ফল দান কৰা, কুঙ্কুম-প্ৰভাৰে দীপ্তিমান, বিঘ্ননায়ক গণেশ—যাঁৰ শিৰোভূষণত অর্ধচন্দ্ৰ শোভে—তাঁক ভক্তিভাৱে অর্চনা কৰিব লাগে।

Verse 47

श्यामं रक्तोत्पलकरं वामांकन्यस्ततत्करम् । द्विनेत्रं रक्तवस्त्राढ्यं सेनापतिमथार्चयेत् ॥ ४७ ॥

তাৰপিছত সেনাপতিক পূজা কৰিব লাগে—তাঁক শ্যামবৰ্ণ, হাতে ৰক্তপদ্ম ধাৰণ কৰা, বাওঁ হাত বাওঁ উৰুত স্থাপিত, দ্বিনেত্ৰ আৰু ৰঙা বস্ত্ৰে সমৃদ্ধ ৰূপে ধ্যান কৰি অর্চনা কৰা উচিত।

Verse 48

ततोऽष्टमातरः पूज्या ब्राह्याद्याः प्रोक्तलक्षणाः । इंद्रादिकान्लोकपालान्स्वस्वदिक्षु समर्चयेत् ॥ ४८ ॥

তাৰপিছত পূৰ্বে কোৱা লক্ষণযুক্ত ব্ৰাহ্মী আদি অষ্টমাতৃকাসকলক পূজা কৰিব লাগে। লগতে ইন্দ্ৰ আদি লোকপালসকলকো নিজ নিজ দিশত বিধিপূৰ্বক সমৰ্চনা কৰিব লাগে।

Verse 49

वज्रादीनि तदस्त्राणि तद्बहिः क्रमतोऽर्चयेत् । एवं यो भजते मन्त्री देवं शंभुमुमापतिम् ॥ ४९ ॥

তাৰপিছত বজ্ৰ আদি তেওঁৰ অস্ত্ৰসমূহক, সেই অন্তঃপরিসৰৰ বাহিৰত, ক্ৰমে ক্ৰমে অর্চনা কৰিব লাগে। এইদৰে মন্ত্রবিদ সাধকে উমাপতি দেৱ শম্ভুক ভজনা কৰে।

Verse 50

स भवेत्सर्वलोकानां सौभाग्यश्रेयसां पदम् । सांतसद्यांतसंयुक्तो बिन्दुभूषितमस्तकः ॥ ५० ॥

সেই সকলো লোকৰ বাবে সৌভাগ্য আৰু সত্য-শ্ৰেয়ৰ আশ্ৰয়স্থান হয়; যথাযথ আদি-অন্ত ধ্বনিত সংযুক্ত আৰু মস্তকত পবিত্ৰ বিন্দু-তিলকে ভূষিত।

Verse 51

प्रासादाख्यो मनुः प्रोक्तो भजतां सर्वसिद्धिदः । षड्दीर्घयुक्तबीजेन षडंगविधिरीरितः ॥ ५१ ॥

‘প্ৰাসাদ’ নামৰ এই মন্ত্ৰ ঘোষণা কৰা হৈছে; ভজনকাৰীক ই সৰ্বসিদ্ধি দান কৰে। ছয় দীৰ্ঘ স্বৰে যুক্ত বীজাক্ষৰেৰে ষড়ঙ্গ-বিধি উপদেশিত।

Verse 52

षडर्णवत्तु मुन्याद्याः प्रोक्ताश्चास्यापि नारद । ईशानाद्या न्यसेन्मूर्तीरंगुष्ठादिषु देशिकः ॥ ५२ ॥

হে নাৰদ! ইয়াতো ষড়ৰ্ণ-বিধানৰ দৰে মুনি আদি বিষয়ে কোৱা হৈছে। আৰু দেশিক আচার্যই অঙ্গুষ্ঠ আদি আঙুলিত ঈশান আদি দিৱ্য মূৰ্তিৰ ন্যাস স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 53

ईशानाख्यं तत्पुरुषमघोरं तदनंतरम् । वामदेवाह्वयं सद्योजातबीजं क्रमाद्विदुः ॥ ५३ ॥

ক্ৰমে তেওঁলোকে জানে—প্ৰথমে ‘ঈশান’, তাৰপিছত ‘তৎপুরুষ’, তাৰপিছত ‘অঘোৰ’, তাৰপিছত ‘বামদেৱ’ নামে, আৰু শেষত ‘সদ্যোজাত’ৰ বীজমন্ত্ৰ।

Verse 54

उकाराद्यैः पञ्चह्रस्वौर्विलोमान्संयुतं च यत् । तत्तदंगुलिभिर्भूयस्तत्तदिकान्न्यसेत् ॥ ५४ ॥

‘উ’ৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা পাঁচ হ্ৰস্ব স্বৰ আৰু বিপৰীত ক্ৰমে সংযোগে যি ধ্বনি গঠিত হয়, সেয়াও লৈ—পুনৰায় সংশ্লিষ্ট আঙুলিত ক্ৰমে সিহঁতৰ ন্যাস স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 55

शिरोवदनहृद्गुह्यपाददेशे यथाक्रमात् । उर्द्धप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु मुखेषु च ॥ ५५ ॥

যথাক্ৰমে শিৰ, মুখ, হৃদয়, গুহ্য-প্ৰদেশ আৰু পাদ-প্ৰদেশত—ঊৰ্ধ্ব, পূৰ্ব, দক্ষিণ, উত্তৰ আৰু পশ্চিমাভিমুখ মুখসমূহ অৱস্থিত।

Verse 56

ततः प्रविन्यसेद्विद्वानष्टत्रिंशत्कलास्तनौ । ईशानाद्या ऋचः सम्यगंगुलीषु यथाक्रमात् ॥ ५६ ॥

তাৰপিছত বিদ্বান সাধকে দেহত অষ্টত্রিংশৎ কলাৰ সম্যক্ ন্যাস কৰিব; আৰু ঈশানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঋচ্-মন্ত্ৰসমূহ আঙুলিত ক্ৰমে নিয়োগ কৰিব।

Verse 57

अंगुष्ठादिकनिष्ठांतं न्यसेद्देशिकसत्तमः । मूर्द्धास्यहृदयांभोजगुह्यपादे तु ताः पुनः ॥ ५७ ॥

শ্ৰেষ্ঠ দেশিকে অঙ্গুষ্ঠৰ পৰা কনিষ্ঠালৈ ন্যাস কৰিব; আৰু পাছত সেই (মন্ত্ৰশক্তি) পুনৰ শিৰ, মুখ, হৃদয়-কুমুদ, গুহ্য-প্ৰদেশ আৰু পাদত স্থাপন কৰিব।

Verse 58

वक्त्रे मूर्धादिषु न्यस्य भूयोऽङ्गानि प्रकल्पयेत् । तारपंचकमुच्चार्य सर्वज्ञाय हृदीरितम् ॥ ५८ ॥

মুখ, শিৰ আদি অংশত ন্যাস কৰি পুনৰ অঙ্গ-ন্যাসসমূহ বিন্যাস কৰিব। পঞ্চতারা উচ্চাৰণ কৰি সৰ্বজ্ঞ প্ৰভুৰ উদ্দেশে হৃদয়ৰ পৰা মন্ত্র জপ কৰিব।

Verse 59

अमृते तेजो मालिनि तृप्तायेति पदं पुनः । तदंते ब्रह्मशिरसे शिरोगं ज्वलितं ततः ॥ ५९ ॥

পুনৰ ‘অমৃতে, তেজঃ, মালিনি, তৃপ্তায়’ এই পদসমূহ উচ্চাৰণ কৰিব। শেষত ব্রহ্মশিৰস্-ৰূপ শিৰোমন্ত্ৰ শিৰত স্থাপন কৰিলে সি দীপ্ত হৈ জ্বলে।

Verse 60

शिखिं शिखाय परतोऽनादिबोधाय तच्छिखा । वज्रिणे वज्रहस्ताय स्वतंत्राय तनुच्छदम् ॥ ६० ॥

শিখাধাৰী, শিখাযুক্ত পৰাত্পৰ, অনাদি-বোধ জাগ্ৰতকাৰী শিখা-ৰূপ তেজোময় প্ৰভুক নমস্কাৰ। বজ্ৰধাৰী, বজ্ৰহস্ত, স্বতন্ত্ৰ স্বামী, দেহধাৰণৰ আৱৰণ আৰু আধাৰ—তাঁক প্ৰণাম।

Verse 61

सौं सौं हौमिति संभाष्य परतो तों गुह्यशक्तये । नेत्रमुक्तं श्लीपशुं हुं फडंते नेत्रं शक्तये ॥ ६१ ॥

“সৌঁ সৌঁ হৌঁ” এই বীজাক্ষৰ উচ্চাৰণ কৰি, তাৰপিছত গুহ্য-শক্তিৰ বাবে “তোঁ” বিন্যাস কৰিব। তাৰপিছত নেত্ৰ-শক্তিৰ বাবে “হুঁ ফট্” অন্তযুক্ত নেত্ৰ-মন্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰি নেত্ৰ-শক্তি মুক্ত/সক্ৰিয় কৰিব।

Verse 62

अस्त्रमुक्तं षडंगानि कुर्यादेवं समाहितः । पूर्वदक्षिणपश्चात्प्राक्सौम्यमध्येषु पंचसु ॥ ६२ ॥

অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰ বিমোচন কৰি, সাধক সমাহিতচিত্তে ষড়ঙ্গ (ছয় সহায়ক ক্ৰিয়া) সম্পাদন কৰিব। এইটো পাঁচ স্থানত—পূব, দক্ষিণ, পশ্চিম, উত্তৰ আৰু মধ্য—বিধিমতে কৰিব।

Verse 63

वक्त्रेषु पंच विन्यस्येदीशानस्य कलाः क्रमात् । ईशानः सर्वविद्यानां शशिनी प्रथमा कला ॥ ६३ ॥

পাঁচ মুখত পাঁচ কলা বিন্যাস কৰি, ঈশানৰ কলাসমূহ ক্ৰমে স্থাপন কৰিব। ঈশান সকলো বিদ্যাৰ অধিপতি; ‘শশিনী’ তেওঁৰ প্ৰথম কলা।

Verse 64

ईश्वरः सर्वभूतानां मंगला तदनंतरम् । ब्रह्माधिपतिः शब्दांते ब्रह्मणोऽधिपतिः पुनः ॥ ६४ ॥

তেওঁ সকলো ভূতৰ ঈশ্বৰ; তাৰপিছত তেওঁক ‘মঙ্গলা’ বুলি কোৱা হয়। পবিত্ৰ শব্দৰ অন্তত তেওঁ ‘ব্ৰহ্মাধিপতি’; পুনৰ তেওঁ ‘ব্ৰহ্মৰো অধিপতি’।

Verse 65

ब्रह्मेष्टदा तृतीयास्याच्छिवो मे अस्तु तत्परा । मरीचिः कथिता विप्र चतुर्थी च सदाशिवे ॥ ६५ ॥

‘ব্ৰহ্মেষ্ঠদা’ তৃতীয় বিন্যাস ৰূপে স্থাপন কৰিব; মোৰ শিৱ তাতেই পৰম তৎপৰ হওক। হে বিপ্ৰ, এই ক্ৰমত মৰীচি কথিত, আৰু চতুৰ্থ বিন্যাস সদাশিৱত।

Verse 66

अंशुमालिन्यथ परा प्रणवाद्या नमोन्विताः । पूर्वपश्चिमयाम्योदग्वक्त्रेषु तदनंतरम् ॥ ६६ ॥

তাৰপিছত ‘অংশুমালিনী’ আদি পৰা (মন্ত্ৰশ্ৰেণী), আৰু তাৰ পাছত প্ৰণৱ ‘ওঁ’ৰে আৰম্ভ হৈ ‘নমঃ’যুক্ত পৰৱৰ্তী শ্ৰেণী—এইবোৰ পূৰ্ব, পশ্চিম, দক্ষিণ আৰু উত্তৰ মুখত ক্ৰমে বিন্যাস কৰিব।

Verse 67

चतस्रो विन्यसेन्मंत्री पुरुषस्य कलाः क्रमात् । आद्या तत्पुरुषायेति विद्महे शांतिरीरिता ॥ ६७ ॥

মন্ত্ৰজ্ঞ সাধকে পুৰুষৰ চাৰিকলা ক্ৰমে বিন্যাস কৰিব। প্ৰথম—‘তৎপুৰুষায় ইতি বিদ্মহে’—এই পাঠ; ইয়াক শান্তি-সূত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 68

महादेवाय शब्दांते धीमहि स्यात्ततः परम् । विद्या द्वितीया कथिता तन्नो रुद्रः पदं ततः ॥ ६८ ॥

পবিত্ৰ শব্দৰ অন্তত ‘মহাদেৱায়’ বুলি ‘ধীমহি’—আমি ধ্যান কৰোঁ; তাতেই পৰম পদ লাভ হয়। এইটো দ্বিতীয়া বিদ্যা বুলি কোৱা হৈছে; তাৰপিছত ‘তন্নো ৰুদ্রঃ’—ৰুদ্ৰে আমাক সেই পদ দান কৰক।

Verse 69

प्रतिष्ठा कथिता पश्चात्तृतीया स्यात्प्रचोदयात् । निवृत्तिस्तत्परा सर्वा प्रणवाद्या नमोन्विता ॥ ६९ ॥

প্ৰতিষ্ঠাৰ বৰ্ণনা হোৱাৰ পাছত তৃতীয় পাঠ ‘প্ৰচোদয়াত্’ ৰূপে হ’ব। সকলো নিবৃত্তি সেই পৰমত কেন্দ্ৰিত; ই প্ৰণৱ ‘ওঁ’ৰে আৰম্ভ হৈ ‘নমঃ’যুক্ত।

Verse 70

हृदि चांसद्वये नाभिकुक्षौ पृष्ठेऽथ वक्षसि । अथोरसि कला न्यस्येदष्टौ मंत्री यथाविधि ॥ ७० ॥

তাৰপিছত হৃদয়ত, দুয়োটা কাঁধত, নাভি আৰু উদৰত, পিঠিত আৰু বক্ষস্থলত—এইদৰে দেহত—মন্ত্ৰবিদ্ সাধকে বিধি অনুসাৰে অষ্টকলাৰ ন্যাস কৰিব।

Verse 71

अघोरेभ्यस्तथा पूर्वमीरिता प्रथमा कला । अथ घोरेभ्य इत्यंते मोहास्यात्तदनंतरम् ॥ ७१ ॥

আগতে ‘অঘোৰেভ্যঃ’ বুলি আৰম্ভ কৰি প্ৰথম কলা কোৱা হৈছিল। তাৰপিছত ‘ঘোৰেভ্যঃ’ বুলি অন্ত হ’লে, তাৰ অব্যৱহিত পিছতেই মোহ উদ্ভৱ হয়।

Verse 72

अघोरांते क्षमा पश्चात्तृतीया परिकीर्तिता । घोरतरेभ्यो निद्रा स्यात्सर्वेभ्यः सर्वतत्परा ॥ ७२ ॥

অঘোৰা-অৱস্থাৰ অন্তৰ পাছত ‘ক্ষমা’ তৃতীয় বুলি কীৰ্তিত। অধিক ঘোৰ অৱস্থাৰ ওপৰত ‘নিদ্ৰা’ হয়; সি সম্পূৰ্ণৰূপে সেই তত্ত্বত পৰায়ণা আৰু সকলোৰে ওপৰত অধিষ্ঠাত্ৰী।

Verse 73

व्याधिस्तु पंचमी प्रोक्ता शर्वेभ्यस्तदनंतरम् । मृत्युर्निगदिता षष्ठी नमस्ते अस्तु तत्परम् ॥ ७३ ॥

‘ব্যাধি’ পঞ্চম বুলি কোৱা হৈছে, সেই সকলোৰ পাছত তৎক্ষণাৎ। ‘মৃত্যু’ ষষ্ঠ বুলি নিগদিত। সেই পৰম তত্ত্বত পৰায়ণ আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 74

क्षुधा स्यात्सप्तमी रुद्ररूपेभ्यः कथिता तृषा । अष्टमी कथिता एताध्रुवाद्या नमसान्विताः ॥ ७४ ॥

ৰুদ্ৰৰূপসমূহৰ মাজত সপ্তম ‘ক্ষুধা’ (ভোক) বুলি কোৱা হৈছে আৰু অষ্টম ‘তৃষা’ (পিয়াহ) ঘোষিত। ধ্ৰুৱা আদি এই সকলোকে ‘নমঃ’ সহ নমস্কাৰযুক্ত কৰি জপ কৰিব লাগে।

Verse 75

गुह्ययुग्मोरुयुग्मेषु जानुजंघास्फिजोः पुनः । कट्यां पार्श्वद्वये वामकला न्यस्येत्त्रयोदश ॥ ७५ ॥

গুহ্যযুগ্ম আৰু ঊৰুযুগ্মত, পুনৰ জানু, জঙ্ঘা আৰু স্ফিজ (নিতম্ব)ত; লগতে কটি আৰু দুয়ো পাৰ্শ্বত বাম-কলাৰ ন্যাস কৰিব—ইয়াই ত্ৰয়োদশ ন্যাস।

Verse 76

प्रथमा वामदेवाय नमोंते स्याद्रुजा कला । स्याज्ज्येष्ठाय नमो रक्षा द्वितीया परिकीर्तिता ॥ ७६ ॥

প্ৰথম মন্ত্ৰ—“বামদেৱায় নমোऽস্তু”; ই ৰোগনাশিনী কলা। দ্বিতীয়—“জ্যেষ্ঠায় নমঃ”; ই ৰক্ষা-ৰূপিণী কলা বুলি কীৰ্তিত।

Verse 77

कलकामा पंचमी स्यात्ततो विकरणाय च । नमः संयमनी षष्ठी कथिता तदनन्तरम् ॥ ७७ ॥

পঞ্চমী “কলকামা” নামে কোৱা হয়; তাৰ পিছত “বিকৰণায়” আহে। তদনন্তৰ ষষ্ঠী “নমঃ সংযমনী” বুলি কথিত।

Verse 78

बलक्रिया सप्तमीष्टा कला विकरणाय च । नमो वृद्धिस्त्वष्टमी स्याद्बलांते च स्थिरा कला ॥ ७८ ॥

সপ্তমী কলা “বলক্ৰিয়া” ইষ্ট, বিকাৰ-নিবাৰণাৰ্থ। অষ্টমী “নমো বৃদ্ধিঃ” বুলি কোৱা হয়; আৰু বলৰ পৰাকাষ্ঠাত “স্থিৰা” কলা প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 79

पश्चात्प्रमथनायांते नमो रात्रिरुदीरिता । सर्वभूतदमनाय नमोंते भ्रामणी कला ॥ ७९ ॥

তাৰ পিছত, প্ৰমথনৰ অন্তত “নমো ৰাত্ৰিঃ” বুলি উচ্চাৰিত। সৰ্বভূত-দমনাৰ্থ “নমোऽস্তু”—ই ভ্ৰামণী কলালৈ নমস্কাৰ।

Verse 80

नमोंते मोहिनी प्रोक्ता मन्त्रज्ञैर्द्वादशी कला । मनोन्मन्यै नमः पश्चाज्ज्वरा प्रोक्ता त्रयोदशी ॥ ८० ॥

হে দেৱী! তোমাক ‘মোহিনী’ ৰূপে নমস্কাৰ—মন্ত্ৰজ্ঞসকলে ইয়াক দ্বাদশী কলা বুলি কৈছে। তাৰ পিছত ‘মনোন্মনী’ক নমঃ; আৰু ‘জ্বৰা’ ত্ৰয়োদশী কলা বুলি ঘোষিত।

Verse 81

प्रणवाद्याश्चतुर्थ्यंता नमोंतास्तु प्रकीर्तिताः । पाददोस्तननासासु मूर्ध्नि बाहुयुगे न्यसेत् ॥ ८१ ॥

মন্ত্ৰসমূহ ‘প্ৰণৱ’ (ওঁ)ৰে আৰম্ভ, চতুৰ্থী বিভক্তিত শেষ আৰু ‘নমোऽস্তু/নমঃ’ৰে সমাপ্ত বুলি কীৰ্তিত। সিহঁতৰ ন্যাস পাদ, হস্ত, স্তন, নাসিকা, মস্তক আৰু উভয় বাহুত স্থাপন কৰিব।

Verse 82

सद्योजातभवाः सम्यगष्टौ मन्त्राः कलाः क्रमात् । सद्योजातं प्रपद्यामि सिद्धिः स्यात्प्रथमा कला ॥ ८२ ॥

ক্রমে সদ্যোজাতৰ পৰা উদ্ভূত আঠটা মন্ত্ৰ আৰু সিহঁতৰ কলা কোৱা হৈছে। ‘মই সদ্যোজাতৰ শৰণ লওঁ’; প্ৰথম কলা ‘সিদ্ধি’ বুলি কথিত।

Verse 83

सद्योजाताय वै भूयो नमः स्याद् वृद्धिरीरिता । भवेद्युतिस्तृतीया स्यादभवे तदनन्दरम् ॥ ८३ ॥

আকৌ ‘সদ্যোজাতায় নমঃ’—ইয়াক ‘বৃদ্ধি’ বুলি নিৰূপিত। তৃতীয় প্ৰয়োগ ‘যুতি’; আৰু সেয়া নাথাকিলে তাৰ পাছৰটো তৎক্ষণাৎ প্ৰয়োগ কৰিব।

Verse 84

लक्ष्मी चतुर्थी कथिता ततो नातिभवेपदम् । मेधा स्यात्पञ्चमी प्रोक्ता कलाभूयो भवस्व माम् ॥ ८४ ॥

এইদৰে ‘লক্ষ্মী-চতুৰ্থী’ ব্যাখ্যা কৰা হ’ল; তাৰ পৰা দুর্ভাগ্যত পতন নহয়। ‘মেধা-পঞ্চমী’ও কোৱা হৈছে—মোৰ নিমিত্তে তুমি অধিক কলা, সামৰ্থ্য আৰু সিদ্ধিৰে সমৃদ্ধ হওক।

Verse 85

प्राज्ञा समीरिता षष्ठी भवांते स्यात्प्रभा कला । उद्भवाय नमः पश्चात्सुधा स्यादष्टमी कला ॥ ८५ ॥

‘প্ৰাজ্ঞা’ ষষ্ঠ কলা বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; পূৰ্ব কলাৰ অন্তত ‘প্ৰভা’ নামৰ কলা থাকে। তাৰ পাছত “উদ্ভবায় নমঃ” এই নমস্কাৰ উচ্চাৰিত হয়; আৰু ‘সুধা’ অষ্টম কলা বুলি কোৱা হয়॥

Verse 86

प्रणवाद्याश्चतुर्थ्यंता कलाः सर्वा नमोन्विताः । अष्टात्रिंशत्कलाः प्रोक्ताः पंच ब्रह्मपदादिकाः ॥ ८६ ॥

প্ৰণৱ (ওঁ)ৰ পৰা চতুৰ্থীলৈকে সকলো কলা ‘নমো’সহ জপ কৰিব লাগে। এইবোৰ আটত্ৰিশ কলা বুলি কোৱা হৈছে; আৰম্ভণি পাঁচ ব্ৰহ্মপদৰ পৰা॥

Verse 87

इति विन्यस्तदेहोऽसौ भवेद्गंगाधरः स्वयम् । ततः समाहितो भूत्वा ध्यायेदेवं सदाशिवम् ॥ ८७ ॥

এইদৰে বিধিমতে দেহ বিন্যাস কৰিলে সাধক নিজেই গঙ্গাধৰ (শিৱ) স্বৰূপ হয়। তাৰ পাছত চিত্ত সমাহিত কৰি, এইদৰে সদাশিৱৰ ধ্যান কৰিব লাগে॥

Verse 88

सितपीतासितश्वेतजपाभैः पंचभिर्मुखैः । अक्षैर्युतं ग्लौमुकुटं कोटिपूर्णेंदुसंप्रभम् ॥ ८८ ॥

তেওঁৰ পাঁচটা মুখ—শ্বেত, পীত, নীল-শ্যাম, দীপ্ত শ্বেত আৰু জপা-পুষ্প সদৃশ অৰুণ আভাৰে উজ্জ্বল। তেওঁ অক্ষ-মালা ধাৰণ কৰে আৰু ‘গ্লৌ’ মুকুটে শোভিত; তেওঁৰ জ্যোতি কোটি পূৰ্ণচন্দ্ৰৰ দৰে॥

Verse 89

शूलं टंकं कृपाणं च वज्राग्न्यहिपतीन्करैः । दधानंभूषणोद्दीप्तं घण्टापाशवराभयान् ॥ ८९ ॥

তেওঁ হাতে শূল, টঙ্ক (কুঠাৰ), কৃপাণ, লগতে বজ্ৰ, অগ্নি আৰু অহিপতি (নাগৰাজ) ধাৰণ কৰে। অলংকাৰত দীপ্ত হৈ তেওঁ ঘণ্টা, পাশ, বৰ-মুদ্ৰা আৰু অভয়-মুদ্ৰাও ধাৰণ কৰে॥

Verse 90

एवं ध्यात्वा जपेन्मंत्रं पञ्चलक्षं मधुप्लुतैः । प्रसूनैः करवीरोत्थैर्जुहुयात्तद्दशांशतः ॥ ९० ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি মন্ত্ৰটো পাঁচ লক্ষবাৰ জপ কৰিব; আৰু মধুত ভিজোৱা কৰবীৰ ফুলেৰে তাৰ দশমাংশ অগ্নিত হোম কৰিব।

Verse 91

पूर्वोदिते यजेत्पीठे मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् । आवाह्य पूजयेत्तस्यां मूर्तावावरणैः सह ॥ ९१ ॥

পূৰ্বোক্ত শুভ সময়ত পীঠত যজন কৰিব; মূল-মন্ত্ৰেৰে মূৰ্তি কল্পনা/স্থাপন কৰিব; তাৰ পিছত দেৱতাক আৱাহন কৰি সেই মূৰ্তিক আৱৰণসহ পূজা কৰিব।

Verse 92

शक्तिं डमरुकाभीतिवरान्संदधतं करैः । ईशानं त्रीक्षणं शुभ्रमैशान्यां दिशि पूजयेत् ॥ ९२ ॥

শক্তি, ডমৰু, অভয়-মুদ্ৰা আৰু বৰদ-হস্ত ধাৰণ কৰা, ত্ৰিনয়ন, শুভ্ৰ দীপ্তিমান ঈশানক ঐশান্য দিশত পূজা কৰিব।

Verse 93

परश्वेणवराभीतीर्दधानं विद्युदुज्ज्वलम् । चतुर्मुखं तत्पुरुषं त्रिनेत्रं पूर्वतोऽर्चयेत् ॥ ९३ ॥

পূব দিশলৈ মুখ কৰি, পৰশু ধাৰণ কৰা, বৰদ আৰু অভয়-মুদ্ৰাযুক্ত, বিদ্যুৎসম উজ্জ্বল, চতুৰ্মুখ ত্ৰিনয়ন তৎপুৰুষক অৰ্চনা কৰিব।

Verse 94

अक्षस्रजं वेदपाशौ ऋषिं डमरुकं ततः । खट्वांगं निशितं शूलं कपालं बिभ्रतं करैः ॥ ९४ ॥

তাৰ পিছত (তেওঁক) হাতত অক্ষমালা, বেদ-পাশ, ঋষি-চিহ্ন, ডমৰু; লগতে খট্বাংগ, তীক্ষ্ণ ত্ৰিশূল আৰু কপাল ধাৰণ কৰা ৰূপে ধ্যান কৰিব।

Verse 95

अंजनाभं चतुर्वक्त्रं भीमदंतं भयावहम् । अघोरं त्रीक्षणं याम्ये पूजयेन्मंत्रवित्तमः ॥ ९५ ॥

দক্ষিণ দিশাত মন্ত্ৰবিদ্যাত শ্ৰেষ্ঠ জ্ঞানীয়ে অঞ্জন-সম শ্যামবৰ্ণ, চতুৰ্মুখ, ভয়ংকৰ দন্তযুক্ত, ভয়াবহ; তথাপি তত্ত্বতঃ অঘোৰ, ত্ৰিনয়ন দেৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব।

Verse 96

कुंकुमाभचतुर्वक्त्रं वामदेवं त्रिलोचनम् । हरिणाक्षगुणाभीतिवरहस्तं चतुर्मुखम् ॥ ९६ ॥

কুঙ্কুমবৰ্ণ দীপ্ত চতুৰ্মুখ, শুভ বামদেৱ, ত্ৰিনয়ন; হৰিণনয়ন, গুণ-মুদ্ৰা, অভয়-মুদ্ৰা আৰু বৰদ-মুদ্ৰা ধাৰণ কৰা সেই চতুৰ্মুখ প্ৰভুক পূজা কৰিব।

Verse 97

बालेंदुशेखरोल्लासिमुकुटं पश्चिमे यजेत् । कर्पूरेंदुनिभं सौम्यं सद्योजातं त्रिलोचनम् ॥ ९७ ॥

পশ্চিম দিশাত যাঁৰ মুকুটত বালচন্দ্ৰ উজ্জ্বল, সেই ৰূপৰ যজন কৰিব; কৰ্পূৰ-চন্দ্ৰসম দীপ্ত, সৌম্য, ত্ৰিনয়ন সদ্যোজাত দেৱক পূজা কৰিব।

Verse 98

वराभयाक्षवलयकुठारान्दधतं करैः । विलासिनं स्मेरवक्त्रं सौम्ये सम्यक्समर्चयेत् ॥ ९८ ॥

সৌম্য স্থানত সেই মনোহৰ, মৃদু হাস্যমুখ দেৱক সম্যক্ পূজা কৰিব; যি কৰত বৰদ-মুদ্ৰা, অভয়-মুদ্ৰা, অক্ষমালা, বলয় (কঙ্কণ) আৰু কুঠাৰ ধাৰণ কৰে।

Verse 99

कोणेष्वर्चेन्निवृत्त्याद्यास्तेजोरूपाः कलाः क्रमात् । विघ्नेश्वराननन्ताद्यान्पत्रेषु परितो यजेत् ॥ ९९ ॥

কোণসমূহত নিবৃত্তি আদি তেজোময় কলাসকলক ক্ৰমে অর্চনা কৰিব; আৰু চাৰিওফালে পত্র (পাপড়ি) ত বিঘ্নেশ্বৰ আৰু অনন্ত আদি দেৱতাসকলক যজন কৰিব।

Verse 100

उमादिकास्ततो बाह्ये शक्राद्यानायुधैः सह । इति संपूज्य देवेशं भक्त्या परमया युतः ॥ १०० ॥

তাৰ পিছত বাহিৰত উমা আদি দেৱগণ, ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকল নিজৰ নিজৰ দিব্য আয়ুধসহ দেৱেশ্বৰক বিধিপূৰ্বক সম্পূজিত কৰিলে; আৰু তেওঁ পৰম ভক্তিযুক্ত হৈ পূজা সম্যক সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 101

प्रणीयेन्नृत्यगीताद्यैः स्तोत्रमैर्त्रीं मनोहरैः । तारो मायावियद्बिंदुमनुस्वरसमन्वितः ॥ १०१ ॥

ইয়াক নৃত্য, গীত আদি সৈতে, মৈত্ৰী জগোৱা মনোহৰ স্তোত্ৰৰ দ্বাৰা সম্পাদন কৰিব লাগে; আৰু ‘তাৰ’ (ওঁ) অক্ষৰক মায়া, বিয়ৎ, বিন্দুসহ অনুস্বৰ-নাদসহ প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

Verse 102

पञ्चाक्षरसमायुक्तो वसुवर्णो मनुर्मतः । पंचाक्षरोक्तवत्कुर्यादंगन्यासादिकं बुधः ॥ १०२ ॥

পঞ্চাক্ষৰযুক্ত আৰু ‘বসু-বৰ্ণ’ লক্ষণযুক্ত যি মন্ত্ৰ, তাকেই বিধেয় মন্ত্ৰ বুলি মানা হৈছে। বুধিমান সাধকে পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্ৰত কোৱা মতে অঙ্গন্যাস আদি কৰিব লাগে।

Verse 103

सिंदूराभं लसद्रत्नमुकुटं चन्द्रमौलिनम् । दिव्यभूषांगरागं च नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ १०३ ॥

তেওঁ সিন্দূৰবৰ্ণ, দীপ্ত ৰত্নখচিত মুকুটধাৰী আৰু চন্দ্ৰমৌলি; দিব্য অলংকাৰ আৰু সুগন্ধি অঙ্গৰাগে বিভূষিত; আৰু নাগক যজ্ঞোপবীতৰূপে ধাৰণকাৰী আছিল।

Verse 104

वामोरुस्थप्रियोरोजन्यस्तहस्तं च बिभ्रतम् । वेदटंकेष्मभयं ध्यायेत्सर्वेश्वरं शिवम् ॥ १०४ ॥

সৰ্বেশ্বৰ শিৱক ধ্যান কৰিব লাগে—তেওঁ নিৰ্ভয়; বাওঁ ঊৰুত উপবিষ্ট প্ৰিয়াৰ ওপৰত হাত স্থাপন কৰি, আৰু কোলাত বেদসমূহ ধাৰণ কৰি আছে।

Verse 105

अष्टलक्षं जपेन्मंत्रं तत्सहस्रं घृतान्वितैः । पायसैर्जुहुयात्पीठेमूर्तिं संकल्प्य मूलतः ॥ १०५ ॥

অষ্টলক্ষ বাৰ মন্ত্ৰ জপ কৰিব; তাৰ পাছত ঘৃতমিশ্ৰিত পায়সৰে সহস্ৰ আহুতি অগ্নিত দিব। পীঠত মূল সংকল্পে দেৱমূৰ্তি স্থাপন-ধ্যান কৰি হোম সম্পন্ন কৰিব।

Verse 106

अंगैरावरणं पूर्वमनंताद्यैरनन्तरम् । उमादिभिः समुद्दिष्टं तृतीयं लोकनायकैः ॥ १०६ ॥

প্ৰথমে অঙ্গসমূহে গঠিত আৱৰণ; তাৰ পাছত অনন্ত আদি দ্বাৰা নিৰ্দিষ্ট আৱৰণ। তৃতীয়টো উমা আদি দ্বাৰা সূচিত, লোকনায়কসকলে ঘোষণা কৰিছে।

Verse 107

चतुर्थं पंचमं तेषामायुधैः परिकीर्तितम् । एवं प्रतिदिनं देवं पूजयेत्साधकोत्तमः ॥ १०७ ॥

তেওঁলোকৰ চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম (বিন্যাস) দিব্য আয়ুধসমূহে পৰিকীৰ্তিত। এইদৰে উত্তম সাধকে প্ৰতিদিন দেৱৰ পূজা কৰিব।

Verse 108

पुत्रपौत्रादिगां लक्ष्मीं संप्राप्यह्यत्र मोदते । तारः स्थिरा सकर्णेंदुर्भघृगुः सर्गसमन्वितः ॥ १०८ ॥

ইয়াত পুত্ৰ-পৌত্ৰ আদি ৰূপে লক্ষ্মী (সমৃদ্ধি) লাভ কৰি মানুহ আনন্দিত হয়। (এই প্ৰসঙ্গে) তাৰা, স্থিৰা, সকৰ্ণেন্দু, ভাগৃগু আৰু সৰ্গ—নিজ নিজ বিভাগসহ—উল্লেখিত।

Verse 109

अक्षरात्मा निगदितो मंत्रो मृत्युञ्जयात्मकः । ऋषइः कहोलो देव्यादिगायत्री छन्द ईरितम् ॥ १०९ ॥

এই মন্ত্ৰ অক্ষৰাত্মা—অবিনাশী অক্ষৰকে সাৰৰূপ—আৰু মৃত্যুঞ্জয়স্বৰূপ বুলি নিগদিত। ইয়াৰ ঋষি কহোল, আৰু ছন্দ ‘দেৱ্যাদি-গায়ত্ৰী’ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 110

मृत्युञ्जयो महादेवो देवतास्य समीरितः । भृगुणा दीर्घयुक्तेन षडंगानि समाचरेत् ॥ ११० ॥

এই মন্ত্ৰকর্মৰ দেৱতা হিচাপে মৃত্যুঞ্জয় মহাদেৱক ঘোষণা কৰা হৈছে। ভৃগু-দীৰ্ঘ যথাযথভাৱে প্ৰয়োগ কৰি ষড়ঙ্গ বিধিমতে আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 111

चंद्रार्कहुतभुङ्नेत्रं स्मितास्यं युग्मपद्मगम् । मुद्रापाशैणाक्षसूत्रलसत्पाणिं शशिप्रभम् ॥ १११ ॥

তেওঁৰ নয়ন চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু হুতভুক্ (অগ্নি); মুখত মৃদু হাসি; তেওঁ যুগল পদ্মাসনত অধিষ্ঠিত। হাতত মুদ্ৰা, পাশ, হৰিণ আৰু অক্ষসূত্ৰ দীপ্ত; তেওঁ চন্দ্ৰপ্ৰভাৰে উজ্জ্বল।

Verse 112

भालेंदुविगलंत्पीयूषप्लुतांगमलंकृतम् । हाराद्यैर्निजकांत्या तु ध्यायेद्विश्वविमोहनम् ॥ ११२ ॥

কপালস্থিত চন্দ্ৰৰ পৰা ঝৰা অমৃতে যাঁৰ অঙ্গ প্লাৱিত, যিনি অলংকাৰৰে ভূষিত—হাৰাদি আভৰণ নিজ কান্তিতে দীপ্ত—সেই বিশ্ববিমোহন প্ৰভুৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 113

गुणलक्षं जपेन्मंत्रं तद्दशांशं हुनेत्सुधीः । अमृताशकलैः शुद्धदुग्धाज्यसमभिप्लुतैः ॥ ११३ ॥

সুধী সাধকে মন্ত্ৰটো ‘গুণ-লক্ষ’ পৰিমাণ জপ কৰি, তাৰ দশমাংশ হোম কৰিব লাগে—অমৃতাশক খণ্ড শুদ্ধ গাখীৰ আৰু ঘৃতৰে ভালদৰে সিক্ত কৰি।

Verse 114

शैवे संपूजयेत्पीठे मूर्तिं संकल्पमूलतः । अंगावरणमाराध्यपश्चाल्लोकेश्वरान्यजेत् ॥ ११४ ॥

শৈৱ পীঠত সংकल्पক মূল কৰি মূর্তিৰ সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত অঙ্গ-আৱৰণ আৰাধনা কৰি, শেষে লোকেশ্বৰসকলক পূজন কৰিব লাগে।

Verse 115

तदस्त्राणि ततो बाह्ये पूजयेत्साधकोत्तमः । जपपूजादिभिः सिद्धे मंत्रेऽस्मिन्मुनिसत्तम ॥ ११५ ॥

তাৰ পাছত সাধকসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সাধকে মূল পূজাস্থানৰ বাহিৰত সেই অস্ত্ৰ-দেৱতাসকলক পূজা কৰিব। হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, জপ, পূজা আদি দ্বাৰা এই মন্ত্ৰ সিদ্ধ হ’লে সাধনা ফলপ্ৰদ হয়।

Verse 116

कुर्यात्प्रयोगान्कल्योक्तानभीष्टफलसिद्धये । दुग्धसिक्तैः सुधाखंडैर्हुत्वा प्रत्यहमादरात् ॥ ११६ ॥

ইচ্ছিত ফলসিদ্ধিৰ বাবে শাস্ত্ৰোক্ত শুভ প্ৰয়োগসমূহ কৰিব লাগে। দুধত সিক্ত মিছৰিৰ খণ্ড প্ৰতিদিন শ্ৰদ্ধাৰে হোমত আহুতি দিব লাগে।

Verse 117

सहस्रमासपर्यंतं लभेदायुर्धनं सुतान् । सुधावटतितान्पूर्वा पयः सर्पिः पयो हविः ॥ ११७ ॥

সহস্ৰ মাস পৰ্যন্ত আয়ু, ধন আৰু পুত্ৰলাভ হয়। পূৰ্ববিধিত দুধ, ঘিঁউ, পুনৰ দুধ আৰু হৱিষ আহুতি, লগতে অমৃতসম বট-সুধা/বটৰসৰ উল্লেখ আছে।

Verse 118

सप्त द्रव्याणि वारेषु क्रमाद्दशशतं हुनेत् । सप्ताधिकान् द्विजान्नित्यं भोजयेन्मधुरान्वितम् ॥ ११८ ॥

সপ্তাহৰ বাৰসমূহত ক্ৰম অনুসৰি সাত দ্ৰব্যেৰে নিয়মমতে এক হাজাৰ আহুতি দিব লাগে। আৰু প্ৰতিদিন সাত বা তাতকৈ অধিক ব্ৰাহ্মণক মিঠাইসহ ভোজন কৰাব লাগে।

Verse 119

ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां दद्यादरुणां गां पयस्विनीम् । गुरुं संप्रीणयेत्पश्चाद्धनाद्यैर्देवताधिया ॥ ११९ ॥

ঋত্বিকসকলক দক্ষিণা দিব—ৰঙচুৱা বৰ্ণৰ, দুধে সমৃদ্ধ গাই। তাৰ পাছত দেৱতাবুদ্ধিৰে গুৰুক ধন আদি দান কৰি সন্তুষ্ট কৰিব।

Verse 120

अनेन विधिना साध्यः कृत्याद्रोहज्वंरादिभिः । विमुक्तः सुचिरं जीवेच्छरदां शतमञ्जसा ॥ १२० ॥

এই বিধি অনুসাৰে কৃত্যা, শত্রু-প্ৰয়োগ, জ্বৰ আদি দুখত পীড়িত সাধক সেয়া সকলোৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু দীঘলীয়া জীৱন পাই সহজে শত শৰৎ লাভ কৰে।

Verse 121

अभिचारे ज्वरे स्तंभघोरोन्मादे शिरोगदे । असाध्यरोगे क्ष्वेडार्तौ मोहे दाहे महाभये ॥ १२१ ॥

অভিচাৰ, জ্বৰ, স্তম্ভ, ভয়ংকৰ উন্মাদ, শিৰোৰোগ, অসাধ্য ৰোগ, বিষদংশ/বিষপীড়া, মোহ, দাহ আৰু মহাভয়—এই সকলো অৱস্থাত (এই প্ৰয়োগ) কৰিব লাগে।

Verse 122

होमोऽयं शांतिदः प्रोक्तः सर्वाभयप्रदायकः । द्रव्यैरेतैः प्रजुहुयात्त्रिजन्मसु यथाविधि ॥ १२२ ॥

এই হোমক শান্তিদায়ক আৰু সৰ্বভয়-নাশক বুলি কোৱা হৈছে। এই একে দ্ৰব্যৰে বিধিমতে তিন জন্মলৈকে আহুতি দিয়া উচিত।

Verse 123

भोजयेन्मधुरैर्भोज्यैर्ब्राह्मणान्वेदपारगान् । दीर्घमायुरवाप्नोति वांछितां विंदति श्रियम् ॥ १२३ ॥

মধুৰ আৰু প্ৰীতিকৰ ভোজ্যৰে বেদপাৰংগত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰালে দীঘলীয়া আয়ু লাভ হয় আৰু ইচ্ছিত শ্ৰী-সমৃদ্ধিও পোৱা যায়।

Verse 124

एकादशाहुतीर्नित्यं दूर्वाभिर्जुहुयाद् बुधः । अपमृत्युजिदेव स्यादायुरारोग्यवर्द्धनम् ॥ १२४ ॥

বুদ্ধিমান ব্যক্তিয়ে নিত্য দূৰ্বা ঘাঁহেৰে এগাৰ আহুতি দিব লাগে। ইয়াৰ ফলত সি অপমৃত্যুক জয় কৰে আৰু আয়ু-আৰোগ্য বৃদ্ধি পায়।

Verse 125

त्रिजन्मसु सुधावल्लीकाश्मीरीबकुलोद्भवैः । समिद्वरैः कृतो होमः सर्वमृत्युगदापहः ॥ १२५ ॥

তিনিটা জন্ম ধৰি অবিৰত সুধাৱল্লী, কাশ্মীৰী আৰু বকুল গছজাত উৎকৃষ্ট সমিধাৰে কৰা হোমে সকলো ধৰণৰ মৰণান্তক বিপদ আৰু ৰোগ নাশ কৰে।

Verse 126

सिद्धार्थैर्विहितो होमो महाज्वरविनाशनः । अपामार्गसमिद्धोमः सर्वामयनिषूदनः ॥ १२६ ॥

সিদ্ধাৰ্থ (বগা সৰিষা)ৰে কৰা হোমে মহাজ্বৰ নাশ কৰে; আৰু অপামাৰ্গ সমিধাৰে জ্বলাই কৰা হোমে সকলো ৰোগ বিনাশ কৰে।

Verse 127

दक्षिणामूर्तये पूर्वं तुभ्यं पदमनंतरम् । वटमूलपदस्यांते प्रवदेच्च निवासिने ॥ १२७ ॥

প্ৰথমে ‘দক্ষিণামূর্তয়ে’ পদ উচ্চাৰণ কৰিব; তাৰ পাছত তৎক্ষণাৎ ‘তুভ্যং’ ক’ব। তাৰ পিছত ‘বটমূল’ পদৰ শেষত ‘নিবাসিনে’ বুলি কৈ অন্তৰ্বাসী দেৱতালৈ নিবেদন কৰিব।

Verse 128

ध्यानैकनिरतांगाय पश्चाद् ब्रूयान्नमः पदम् । रुद्राय शंभवे तारशक्तिरुद्धोऽयमीरितः ॥ १२८ ॥

যাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ ধ্যানত একনিষ্ঠ, তাৰ পাছত ‘নমঃ’ পদ উচ্চাৰণ কৰিব। ‘ৰুদ্ৰায়, শম্ভবে’—ই তৰা-শক্তি (ॐ-শক্তি) দ্বাৰা আবদ্ধ ‘উদ্ধ’ মন্ত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 129

षट्त्रिंशदक्षरो मंत्रः सर्वकामफलप्रदः । मुनिः शुकः समुद्दिष्टश्छंदोऽनुष्टुप्प्रकीर्तितम् ॥ १२९ ॥

এইটো ছত্রিশ অক্ষৰৰ মন্ত্ৰ, যি সকলো কামনাৰ ফল প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ঋষি শুক মুনি বুলি কোৱা হৈছে আৰু ছন্দ অনুষ্টুপ বুলি ঘোষিত।

Verse 130

देवता दक्षिणामूर्तिर्नाम्ना शंभुरुदीरितः । तारशक्तियुक्तैः पूर्वं ह्रीमाद्यंतैश्च मंत्रजैः ॥ १३० ॥

অধিদেৱতা দক্ষিণামূৰ্তি, যাঁক ‘শম্ভু’ নামেও কোৱা হয়। প্ৰথমে তাৰাশক্তিযুক্ত মন্ত্ৰ আৰু ‘হ্ৰীং’ৰে আৰম্ভ হৈ ‘হ্ৰীং’ৰে শেষ হোৱা মন্ত্ৰসূত্ৰসমূহ বিধিপূৰ্বক প্ৰয়োগ কৰিব লাগে।

Verse 131

षट्षष्ठाष्टेषु वह्न्यर्णैर्हृदयाद्यंगकल्पनम् । मूर्ध्नि भाले दृशोः श्रोत्रे गंडयुग्मे सनासिके ॥ १३१ ॥

ছয়-ছয় আৰু আঠৰ গোটৰ ‘বহ্ন্যৰ্ণ’ (অগ্নিবৰ্ণ) লৈ হৃদয়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অঙ্গ-ন্যাস কৰিব লাগে—মূৰ, ললাট, দুটা চকু, দুটা কাণ, দুটা গাল আৰু নাসিকাসহ স্থাপন কৰিব।

Verse 132

आस्यदोःसंधिषु गले स्तनहृन्नाभिमंडले । कट्यां गुह्ये पुनः पादसंधिष्वर्णान्न्यसेन्मनोः ॥ १३२ ॥

মুখ আৰু বাহুৰ সন্ধিস্থানত, কণ্ঠত, স্তনপ্ৰদেশত, হৃদয় আৰু নাভিমণ্ডলত মন্ত্ৰবৰ্ণৰ ন্যাস কৰিব। তাৰপিছত কটিত, গুহ্যস্থানত, আৰু পুনৰ পাদসন্ধিসমূহতো মন্ত্ৰাক্ষৰ স্থাপন কৰিব।

Verse 133

व्यापकं तारशक्तिभ्यां कुर्याद्देहे ततः परम् । हिमाचलतटे रम्ये सिद्धिकिन्नरसेविते ॥ १३३ ॥

তাৰপিছত তাৰাসম্বদ্ধ দুটা শক্তিৰে সেই শক্তিক দেহত সৰ্বব্যাপী কৰিব লাগে। তাৰপিছত সিদ্ধ আৰু কিন্নৰে সেৱিত হিমালয়ৰ ৰম্য তটত (সাধনা অব্যাহত ৰাখিব)।

Verse 134

विविधद्रुमशाखाभिः सर्वतो वारितातपे । सुपुष्पितैर्लताजालैराश्लिष्टकुसुमद्रुमे ॥ १३४ ॥

তাত নানাবিধ গছৰ ডালে চাৰিওফালে সূৰ্যতাপ ৰোধ কৰিছিল। আৰু অতি পুষ্পিত লতাজালৰ আলিঙ্গনত পুষ্পিত বৃক্ষসমূহ শোভিত হৈ আছিল।

Verse 135

शिलाविवरनिर्गच्छन्निर्झरानिलशीतले । गायद्देवांगनासंघे नृत्यद्बर्हि कदम्बके ॥ १३५ ॥

শিলাৰ ফাঁটৰ পৰা ওলোৱা ঝৰ্ণাৰ শীতল বতাহে শীতল সেই ঠাইত দেৱাঙ্গনাৰ দল গীত গায়, আৰু কদম্ববনত ময়ূৰ নৃত্য কৰে।

Verse 136

कूजत्कोकिलसंघेन मुखरीकृतदिङ्मुखे । परस्परविनिर्मुक्तमात्सर्यमृगसेविते ॥ १३६ ॥

কুহুকুহু কোকিলৰ দলে দিশ-দিগন্ত মুখৰিত কৰে, আৰু তাত হৰিণবোৰে পৰস্পৰৰ ঈৰ্ষা ত্যাগ কৰি নিৰ্ভয়ে বিচৰণ কৰে।

Verse 137

जलजैः स्थलजैः पुष्पैरामोदिभिरलंकृते । आद्यैः शुकाद्यैर्मुनिभिरजस्रसुखसेविते ॥ १३७ ॥

জলজ আৰু স্থলজ সুগন্ধি ফুলেৰে সেই স্থান অলংকৃত আছিল, আৰু আদিমুনি—শুক আদি—অবিৰত আনন্দে তাত সদায় বিচৰণ কৰিছিল।

Verse 138

पुरंदरमुखैर्देवैः सांगनाद्यैर्विलोकिते । वटवृक्षं महोच्छ्रायं पद्मरागफलोज्ज्लम् ॥ १३८ ॥

তাত এক মহোচ্চ বটবৃক্ষ থিয় আছিল, পদ্মৰাগ সদৃশ ফলৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল; পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱসকলে সঙ্গী-অনুচৰসহ তাক দৰ্শন কৰিছিল।

Verse 139

गारुत्मतमयैः पत्रैर्निबिडैरुपशोभितम् । नवरत्नमयाकल्पैर्लंबमानैरलंकृतम् ॥ १३९ ॥

সেই বৃক্ষ গাৰুত্মত (পান্না) সদৃশ ঘন পাতৰে শোভিত আছিল, আৰু নৱৰত্নময় ঝুলন্ত অলংকাৰৰে অলংকৃত আছিল।

Verse 140

संसारतापविच्छेदकुशलच्छायमद्भुतम् । तस्य मूले सुसंक्लृप्तरत्नसिंहासने शुभे ॥ १४० ॥

সেই দিব্য বৃক্ষটি আছিল অদ্ভুত; তাৰ উৎকৃষ্ট ছাঁয়ে সংসাৰ-তাপ দগ্ধতা ছিন্ন কৰিবলৈ সক্ষম আছিল। তাৰ মূলত সুসজ্জিত শুভ ৰত্নসিংহাসন বিরাজ কৰিছিল॥

Verse 141

आसीनमसिताकल्पं शरच्चंद्रनिभाननम् । कैलासाद्रिनिभं त्र्यक्षं चंद्रांकितकपर्दकम् ॥ १४१ ॥

তেওঁ তেওঁক আসীন দেখিলে—শ্যামবৰ্ণ, শৰৎচন্দ্ৰসম মুখ; কৈলাসগিৰিসম দীপ্ত, ত্ৰিনয়ন, আৰু জটাত চন্দ্ৰচিহ্নধাৰী॥

Verse 142

नासाग्रालोकनपरं वीरासनसमास्थितम् । भद्राटके कुरंगाढ्यजानुस्थकरपल्लवम् ॥ १४२ ॥

তেওঁ বীৰাসনত স্থিৰ হৈ নাসাগ্ৰ দৰ্শনত একাগ্ৰ; ভদ্ৰাসনত প্রতিষ্ঠিত, হাঁটুত কোমল পল্লৱসম হাত ৰাখি ধ্যানমগ্ন আছিল॥

Verse 143

कक्षाबद्धभुजंगं च सुप्रसन्नं हरं स्मरेत् । अयुतद्वयसंयुक्तगुणलक्षं जपेन्मनुम् ॥ १४३ ॥

বাহুত বাঁধা সৰ্পসহ পৰম প্ৰসন্ন হৰ (শিৱ)ক স্মৰণ কৰিব লাগে। আৰু শুভ গুণলক্ষণযুক্ত সেই মন্ত্ৰ বিশ হাজাৰবাৰ জপ কৰিব লাগে॥

Verse 144

तद्दशांशं तिलैः शुद्धैर्जुहुयात्क्षीरसंयुतैः । पंचाक्षरोदिते पीठे तद्विधानेन पूजयेत् ॥ १४४ ॥

তাৰ দশমাংশ শুদ্ধ তিল গাখীৰৰ সৈতে মিহলাই অগ্নিত হোম কৰিব লাগে। আৰু পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্ৰে নিৰ্দিষ্ট পীঠত সেই বিধান অনুসাৰে পূজা কৰিব লাগে॥

Verse 145

भिक्षाहारो जपेन्मासं मनुमेनं जितेंद्रियः । नित्यं सहस्रमष्टार्द्धं परां विंदति वाक्छ्रियम् ॥ १४५ ॥

ভিক্ষা-আহাৰে জীৱন ধৰি ইন্দ্ৰিয় জয় কৰি, এক মাহ এই মন্ত্ৰ জপ কৰিব লাগে। প্ৰতিদিন এক হাজাৰ আঠ বাৰ জপ কৰিলে পৰম বাক্‌শ্ৰী লাভ হয়।

Verse 146

त्रिवारं जप्तमेतेन पयस्तु मनुना पिबेत् । दक्षिणामूर्तिंसंध्यानाच्छास्त्रव्याख्यानकृद्भवेत् ॥ १४६ ॥

এই মন্ত্ৰ তিনিবাৰ জপ কৰি, মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি কৰি গাখীৰ পান কৰিব লাগে। সন্ধ্যা-উপাসনাত দক্ষিণামূৰ্তিৰ ধ্যান কৰিলে শাস্ত্ৰ ব্যাখ্যা কৰাৰ সামৰ্থ্য জন্মে।

Verse 147

प्रणवो हृदयं पश्चाद्वदेद्भगवतेपदम् । ङेयुतं दक्षिणामूर्तिं मह्यंमेधामुदीरयेत् ॥ १४७ ॥

প্ৰথমে হৃদয়-বীজৰূপ প্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰি, তাৰপিছত ‘ভগৱতে’ পদ ক’ব লাগে। তাৰপিছত ঙকাৰসহ দক্ষিণামূৰ্তিক আহ্বান কৰি ‘মোক মেধা দিয়া’ বুলি উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 148

प्रयच्छ ठद्वयांतोऽयं द्वाविंशत्यक्षरो मनुः । मुनिश्चतुर्मुखश्छंदो गायत्री देवतोदिता ॥ १४८ ॥

এই মন্ত্র ‘প্ৰয়চ্ছ’ বুলি কৈ ‘ঠ’ দ্বয়ৰে শেষ হয়; ই দ্বাবিংশতি অক্ষৰযুক্ত। ইয়াৰ ঋষি চতুৰ্মুখ (ব্ৰহ্মা), ছন্দ গায়ত্ৰী, আৰু দেৱতা ঘোষিত।

Verse 149

ताररुद्धैः स्वरैर्दीर्घैः षड्भिरंगानि कल्पयेत् । पदैर्मंत्रभवैर्वापिध्यानाद्यं पूर्ववन्मतम् ॥ १४९ ॥

তাৰ-স্বৰত সংযমিত ছয় দীঘল স্বৰে সাধনাৰ ছয় অঙ্গ বিন্যাস কৰিব লাগে। অথবা মন্ত্ৰজাত পদেৰে ধ্যানাদি ক্ৰম পূৰ্ববৎ বুলিয়েই মান্য।

Verse 150

लोहितोग्र्यासनः सद्यो बिंदुमान्प्रथमं ततः । द्वितीयं वह्निबीजस्था दीर्घा शांतीन्दुभूषिता ॥ १५० ॥

লোহিত আৰু উগ্ৰ আসনত উপবিষ্ট হৈ তৎক্ষণাৎ বিন্দুযুক্ত প্ৰথম ৰূপ উচ্চাৰণ কৰিব। তাৰ পাছত অগ্নিবীজত স্থিত দ্বিতীয়টো জপ কৰিব—সেয়া দীৰ্ঘ, শান্তিচিহ্নাঙ্কিত আৰু চন্দ্ৰচিহ্নে ভূষিত।

Verse 151

तृतीया लांगलीशार्णमंत्रो बीजत्रयान्वितः । नीलकंठात्मकः प्रोक्तो विषद्वयहरः परः ॥ १५१ ॥

তৃতীয়টো ‘লাঙ্গলীশাৰণ-মন্ত্ৰ’, যি ত্ৰিবীজযুক্ত। ইয়াক নীলকণ্ঠ-স্বরূপ বুলি কোৱা হৈছে আৰু ই দ্বিবিধ বিষ পৰমভাবে হৰণ কৰে।

Verse 152

हरद्वयं वह्निजाया हृदयं परिकीर्तितम् । कपर्द्दिने पदयुगं शिरोमंत्र उदाहृतः ॥ १५२ ॥

‘হৰদ্বয়’ক অগ্নিজায়াৰ হৃদয় বুলি কীৰ্তিত। ‘কপর্দিন’ক যুগল পদ (দুই চৰণ) আৰু ‘শিৰোমন্ত্ৰ’ক শিৰঃ-মন্ত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 153

नीलकंठाय ठद्वंद्वं शिखामंत्रोऽयमीरितः । कालकूटपदस्यांते विषभक्षणङेयुतम् ॥ १५३ ॥

নীলকণ্ঠৰ বাবে ‘ঠ-দ্বন্দ্ব’ বিধেয়—ইয়াক শিখা-মন্ত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে। ‘কালকূট’ পদৰ অন্তত, ‘বিষভক্ষণ’ সূচক পদৰ সৈতে একে বুজিব লাগে।

Verse 154

हुं फट् कवचमुद्दिष्टं नीलकंठिन इत्यतः । स्वाहांतमस्त्रमेतानि पंचागानि मनोर्विदुः ॥ १५४ ॥

‘হুঁ ফট্’ক কবচ বুলি নিৰ্দেশ কৰা হৈছে। ‘নীলকণ্ঠিনী’ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ‘স্বাহা’ অন্তক অস্ত্ৰ বুলি বুজা যায়। পণ্ডিতসকলে ইয়াক মন্ত্রৰ পঞ্চাঙ্গ বুলি জানে।

Verse 155

मूर्ध्नि कंठे हृदंभोजे क्रमाद्वीजत्रयं न्यसेत् । बालार्कायुतवर्चस्कं जटाजूटेंदुशोभितम् ॥ १५५ ॥

মূৰ্ধা, কণ্ঠ আৰু হৃদয়-পদ্মত ক্ৰমে সেই দ্বিজত্রয় স্থাপন কৰিব। অসংখ্য উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান আৰু জটাজূটত চন্দ্ৰশোভিত ৰূপে ধ্যান কৰিব॥

Verse 156

नागाभूषं जपवटीं शूलं ब्रह्यकपालकम् । खट्वांगं दधतं दोर्भिस्त्रिनेत्रं चिंतयेद्धरम् ॥ १५६ ॥

নাগাভূষণে বিভূষিত, জপমালা ধাৰণ কৰা, ত্ৰিশূল, ব্ৰহ্মকপাল আৰু খট্বাংগ বাহুত ধৰা—ত্রিনয়ন, ভয়ংকৰ-প্ৰতাপী হৰক ধ্যান কৰিব॥

Verse 157

लक्षत्रयं जपेन्मंत्रं तद्दशांशं ससर्पिषा । हविषा जुहुयात्सम्यक्संस्कृते हव्यवाहने ॥ १५७ ॥

মন্ত্ৰটি তিন লক্ষ বাৰ জপ কৰিব; তাৰ পাছত তাৰ দশাংশ পৰিমাণে ঘৃতসহ হৱি লৈ, সুসংস্কৃত হব্যবাহন অগ্নিত বিধিপূৰ্বক আহুতি দিব॥

Verse 158

शैवं पीठे यजेद्देवं नीलकंठं समाहितः । मृत्युं जयविधानेन विषद्वयविनाशनम् ॥ १५८ ॥

একাগ্ৰচিত্তে শৈৱ পীঠত নীলকণ্ঠ দেৱৰ পূজা কৰিব। মৃত্যুঞ্জয়-বিধানে ই দ্বিবিধ বিষৰ বিনাশ সাধে॥

Verse 159

अग्निः संवर्तकादित्यरानिलौ षष्टिबिंदुमान् । चिंतामणिरिति ख्यातं बीजं सर्वसमृद्धिदम् ॥ १५९ ॥

অগ্নি, সংৱৰ্তক, আদিত্য, ৰা আৰু অনিল—ষাঠি বিন্দুযুক্ত এই বীজ ‘চিন্তামণি’ নামে খ্যাত; ই সৰ্বসমৃদ্ধি আৰু সিদ্ধি প্ৰদান কৰে॥

Verse 160

कश्यपो मुनिराख्यातश्छंदोऽनुष्टुबुदाहृतम् । अर्द्धनारीश्वरः प्रोक्तो देवता जगतां पतिः ॥ १६० ॥

এই মন্ত্ৰৰ ঋষি মুনি কশ্যপ বুলি কোৱা হৈছে আৰু ছন্দ অনুষ্টুপ বুলি উল্লেখ আছে। দেৱতা জগত্পতি অৰ্ধনাৰীশ্বৰ বুলি প্ৰোক্ত॥১৬০॥

Verse 161

रेफादिव्यंजनैः षड्भिः कुर्यादंगानि षट् क्रमात् । त्रिनेत्रं नीलमणिभं शूलपाशं कपालकम् ॥ १६१ ॥

‘ৰ’ আদি ছয় ব্যঞ্জনে ক্ৰমে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰিব লাগে। ত্ৰিনয়ন, নীলমণিৰ দৰে দীপ্ত, শূল-পাশ আৰু কপালধাৰী দেৱতাৰ ধ্যান কৰা উচিত॥১৬১॥

Verse 162

रक्तोत्पलं च हस्ताब्जैर्दधतं चारुभूषणम् । बालेंदुबद्धमुकुटमर्द्धनारीश्वरं स्मरेत् ॥ १६२ ॥

পদ্মসদৃশ হাতে ৰক্তোৎপল ধাৰণ কৰি, মনোহৰ ভূষণে ভূষিত, আৰু বালচন্দ্ৰ-বদ্ধ মুকুটধাৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰক স্মৰণ কৰা উচিত॥১৬২॥

Verse 163

एकलक्षं जपेन्मंत्रं त्रिशतं मधुराप्लुतैः । तिलैर्हुनेद्यजेत्पीठे शैवेंगावरणैः सह ॥ १६३ ॥

মন্ত্ৰ এক লক্ষ জপ কৰিব; তাৰ পাছত মধুত সিক্ত দ্ৰব্যেৰে তিন শত আহুতি দিব। তিলৰে হোম কৰি, শৈৱ অঙ্গ-আবৰণসহ পীঠত পূজা কৰিব॥১৬৩॥

Verse 164

वृषाद्यैर्मातृभिः पश्चाल्लोकपालैस्तदायुधैः । प्रासादाद्यं जपेन्मंत्रमयुतं रोगशांतये ॥ १६४ ॥

পিছফালে বৃষা আদি মাতৃগণক স্থাপন কৰি, লোকপালসকলক তেওঁলোকৰ নিজ নিজ অস্ত্ৰসহ ৰাখি, ‘প্ৰাসাদ’ আদি মন্ত্ৰ দহ হাজাৰ বাৰ জপ কৰিব—ৰোগশান্তিৰ বাবে॥১৬৪॥

Verse 165

स्वाहावृत्तमिदं बीजं विगलत्परमामृतम् । चन्द्रबिंबस्थितं मूर्ध्नि ध्यातं क्ष्वेडगदापहम् ॥ १६५ ॥

“স্বাহা”ৰে পৰিবৃত এই বীজাক্ষৰ পৰম অমৃত ঝৰায়। মূৰ্ধ্নিৰ শিখৰত চন্দ্ৰমণ্ডলত স্থিত বুলি ধ্যান কৰিলে ক্ষ্বেড (বিষদোষ) ব্যাধি নাশ হয়।

Verse 166

प्रतिलोमस्वराढ्या च बीजं वह्निगृहे स्थितम् । रेफादिव्यंजनोल्लासिषट्कोणाभिवृतं बहिः ॥ १६६ ॥

প্ৰতিলোম ক্ৰমে বিন্যস্ত স্বৰে সমৃদ্ধ সেই বীজক অগ্নিগৃহত স্থাপন কৰিব লাগে। বাহিৰে ‘ৰ’ (ৰেফ) আদি ব্যঞ্জনৰ দীপ্তিৰে উজ্জ্বল ষট্কোণেৰে তাক আৱৃত কৰিব লাগে।

Verse 167

भूतार्तस्य स्मृतं मूर्ध्नि भूतमाशु विनाशयेत् । पीडितांगे स्मृतं तत्तत्पीडां शमयति ध्रुवम् ॥ १६७ ॥

ভূতপীড়িতৰ মূৰ্ধ্নিত ইয়াৰ স্মৰণ (জপ) কৰিলে সেই ভূত শীঘ্ৰে বিনাশ হয়। পীড়িত অঙ্গত স্মৰণ কৰিলে সেই নিৰ্দিষ্ট বেদনা নিশ্চিতভাৱে শমে।

Verse 168

प्रणवो हृदयं पश्चान् ङेंतः पशुपतिः पुनः । तारो नमो भूतपदं ततोऽधिपतये ध्रुवम् ॥ १६८ ॥

প্ৰথমে হৃদয়ত প্ৰণৱ ‘ওঁ’ স্থাপন কৰা; তাৰপিছত ‘ঙেং’ অন্তযুক্ত পদ যোগ কৰা। পুনৰ ‘পশুপতি’ কোৱা। তাৰপিছত তাৰক ‘ওঁ’, তাৰপিছত ‘নমো’, তাৰপিছত ‘ভূত’ পদ; শেষত দৃঢ়ভাৱে ‘অধিপতয়ে’ উচ্চাৰণ কৰা।

Verse 169

नमोरुद्राय युगलं खङ्गरावण शब्दतः । विहरद्वितयं पश्चान्नरीनृत्ययुगं पृथक् ॥ १६९ ॥

‘নমো ৰুদ্রায়’ৰে আৰম্ভ হোৱা যুগলটো তৰোৱালৰ ঝংকাৰৰ দৰে ধ্বনিত উচ্চাৰণ কৰিব লাগে। তাৰপিছত ‘বিহৰদ্’ৰ দুটা অংশ; তাৰপিছত পৃথকভাৱে ‘নাৰী-নৃত্য’সম্পৰ্কীয় যুগল জপ কৰিব লাগে।

Verse 170

श्मशानभस्माचितांते शरण्याय ततः परम् । घंटाकपालमालादिधरायेति पदं पुनः ॥ १७० ॥

তাৰ পিছত ‘শ্মশানভস্মে লিপ্ত দেহধাৰী শৰণ্য প্ৰভু’লৈ মন্ত্রপদ জপ কৰিব; তাৰ পাছত পুনৰ ‘ঘণ্টা, কপাল, মালা আদি ধাৰণকাৰী’লৈ মন্ত্রপদ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 171

व्याघ्रचर्मपदस्यांते परिधानाय तत्परम् । शशांककृतशब्दांते शेखराय ततः परम् ॥ १७१ ॥

‘ব্যাঘ্ৰচৰ্ম’ শব্দৰ পাছত ‘পৰিধানায়’ (পিন্ধিবলগীয়া বস্ত্ৰ) পদ বুজিব; তেনেদৰে ‘শশাঙ্ককৃত’ শব্দৰ পাছত ‘শেখৰায়’ (শিৰোভূষণ) পদ বুজিব।

Verse 172

कृष्णसर्पपदात्पश्चाद्वदेद्यज्ञोपवीतिने । बलयुग्मं चलायुग्ममनिवर्तकपालिने ॥ १७२ ॥

‘কৃষ্ণসৰ্প’ পদে আৰম্ভ মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰি, যজ্ঞোপবীতধাৰী পাছত ক’ব—‘বলযুগ্ম, চলযুগ্ম—হে অনিবর্তকপালিন!’

Verse 173

हनुयुग्मं ततो भूतांस्त्रासयद्वितयं पुनः । भूयो मंडलमध्ये स्यात्कटयुग्मं ततः परम् ॥ १७३ ॥

তাৰ পিছত হনুৰ (চোয়ালৰ) যুগ্ম গঢ়িব; তাৰ পাছত পুনৰ ভয় সঞ্চাৰ কৰা দুটা ভূতৰ বিন্যাস কৰিব। পুনৰ মণ্ডলৰ মাজত তাৰ পিছত কটি (নিতম্ব) যুগ্ম থাকিব।

Verse 174

रुद्रांकुशेन शमय प्रवेशययुगं ततः । आवेशययुगं पश्चाञ्चंडासिपदमीरयेत् ॥ १७४ ॥

তাৰ পিছত ৰুদ্রাঙ্কুশেৰে ‘শময়’ আৰু ‘প্ৰবেশয়’—এই যুগ্ম মন্ত্রপদ জপ কৰিব; তাৰ পাছত ‘আবেশয়’ যুগ্ম জপ কৰি শেষত ‘চণ্ডাসি’ মন্ত্রপদ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 175

धाराधिपतिरुद्रोऽयं ज्ञापयत्यग्निसुंदरी । खड्गरावणमंत्रोऽयं सप्तत्यूर्द्धशताक्षरः ॥ १७५ ॥

এই মন্ত্ৰ ‘ধাৰাৰ অধিপতি ৰুদ্ৰ’ বুলি প্ৰসিদ্ধ; অগ্নিসুন্দৰী ই তাক প্ৰকাশ কৰে। ই খড়্গ-ৰাৱণ মন্ত্ৰ, একশ সত্তৰ অক্ষৰযুক্ত॥

Verse 176

भूताधिपतये स्वाहा पूजामन्त्रोऽयमीरितः । सिद्धमंत्रोऽयमुदितो जपादेव प्रसिद्ध्यति ॥ १७६ ॥

‘ভূতাধিপতয়ে স্বাহা’—ই পূজা-মন্ত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে। এই সিদ্ধ মন্ত্ৰ উপদিষ্ট; কেৱল জপৰ দ্বাৰাই সিদ্ধি আৰু প্ৰসিদ্ধি হয়॥

Verse 177

अयुतद्वितयात्पश्चाद्भूतादिग्रहणे क्षमः । माया स्फुरद्वयं भूयः प्रस्फुरद्वितयं पुनः ॥ १७७ ॥

দুই ‘অযুত’ (বিশ হাজাৰ) পিছত সেই তত্ত্ব আহে, যি ভূতাদি গ্ৰহণত সক্ষম। তাৰ পাছত মায়া দ্বৈত স্ফুৰণ ৰূপে প্ৰকাশ পায়; পুনৰ সি আৰু এক দ্বৈত স্ফুৰণত বিস্তাৰ লাভ কৰে॥

Verse 178

घातयद्वितयं वर्मफडंतः समुदीरितः । एकपंचाशदर्णोऽयमघोरास्त्रं महामनुः ॥ १७८ ॥

‘ঘাতয়’ শব্দটো দুবাৰ উচ্চাৰণ কৰি শেষত ‘বৰ্ম-ফট্’ যোগে পাঠ কৰিলে, একাৱন অক্ষৰৰ এই মহামন্ত্ৰ ‘অঘোৰাস্ত্ৰ’ বুলি কোৱা হয়॥

Verse 179

अघोरोऽस्य नुनिः प्रोक्तस्त्रिवृच्छंदं उदाहृतम् । अघोररुद्रः संदिष्टो देवता मन्त्रनायकः ॥ १७९ ॥

এই মন্ত্ৰৰ ঋষি ‘অঘোৰ’ বুলি কোৱা হৈছে; ছন্দ ‘ত্রিবৃক্’ বুলি উদাহৃত; আৰু দেৱতা—মন্ত্ৰনায়ক—‘অঘোৰৰুদ্ৰ’ বুলি নিৰ্দিষ্ট॥

Verse 180

हृदयं पंचभिः प्रोक्तं शिरः षड्भिरुदाहृतम् । शिखा दशभिराख्याता नवभिः कवचं मतम् ॥ १८० ॥

হৃদয়-মন্ত্ৰ পাঁচ আখৰৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু শিৰো-মন্ত্ৰ ছয় আখৰৰ। শিখা-মন্ত্ৰ দহ আখৰৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু কবচ-মন্ত্ৰ নৱ আখৰৰ বুলি মানা হয়।

Verse 181

वसुवर्णैः स्मृतं नेत्रं दशार्णैरस्त्रमीरितम् । मूर्ध्नि नेत्रास्यकंठेषु हृन्नाभ्यामूरुषु क्रमात् ॥ १८१ ॥

নেত্ৰ-মন্ত্ৰ আঠ আখৰৰ বুলি স্মৃত, আৰু অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰ দহ আখৰৰ বুলি ঘোষিত। এইবোৰ ক্ৰমে মূৰ্ধ্নিত; চকু, মুখ আৰু কণ্ঠত; হৃদয় আৰু নাভিত; আৰু ঊৰুত ন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 182

जानुजंघापदद्वंद्वे रुद्रभिन्नाक्षरैर्न्यसेत् । पञ्चषट्काष्टवेदांगद्विव्द्यब्धिरसलोचनैः ॥ १८२ ॥

জানু, জঙ্ঘা আৰু পাদ-দ্বন্দ্বত ৰুদ্ৰ-ভিন্ন আখৰে ন্যাস কৰিব লাগে—পাঁচ, ছয়, আঠ, বেদাঙ্গ, দুই, সমুদ্ৰ, ৰস আৰু নয়ন—এই সংখ্যাক্ৰম অনুসাৰে।

Verse 183

श्यामं त्रिनेत्रं सपार्ढ्यं रक्तवस्त्रांगरांगकम् । नानाशस्त्रधरं ध्यायेनदघोराख्यं सदाशिवम् ॥ १८३ ॥

শ্যামবৰ্ণ, ত্ৰিনয়ন, অলংকাৰভূষিত, অঙ্গৰাগে লিপ্ত আৰু ৰক্তবস্ত্ৰধাৰী, নানাবিধ শস্ত্ৰধাৰী ‘অঘোৰ’ নামৰ সদাশিৱৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 184

भूतवेतालकादीनां क्षयोऽयं निग्रहे मनुः । तारो वांतो धरासंस्थो वामनेत्रेंदुभूषितः ॥ १८४ ॥

ভূত, বেতাল আদি দমন কৰিবলৈ এই মন্ত্ৰ তেওঁলোকৰ ক্ষয় সাধনকাৰী। ইয়াৰ ঋষি মনু, দেৱতা/স্বৰূপ ‘তাৰ’, বিনিয়োগ ‘ধৰাসংস্থ’ (ভূমিত স্থিতি), আৰু লক্ষণ বাম নয়নত চন্দ্ৰ-ভূষণ।

Verse 185

पाशी बकः कर्णनेत्रवर्मास्त्रांतः षडक्षरः । मनुः पाशुपतास्त्राख्यो ग्रहक्षुद्रनिवारणः ॥ १८५ ॥

এই মন্ত্ৰসমূহ—‘পাশী’, ‘বক’, ‘কৰ্ণ-নেত্ৰ-বৰ্মাস্ত্ৰান্ত’; লগতে ষড়ক্ষৰ মন্ত্ৰ; আৰু ‘পাশুপতাস্ত্ৰ’ নামে খ্যাত মন্ত্ৰ—এই সকলো গ্ৰহজনিত পীড়া আৰু ক্ষুদ্ৰ দুষ্ট উপদ্ৰৱ নিবারণৰ বাবে।

Verse 186

षड्भिर्वर्णैः षडंगानि हुंफडंतैः सजातिभिः । मध्याह्नार्कप्रभं भीमं त्र्यक्षं पन्नगभूषणम् ॥ १८६ ॥

ষড়ক্ষৰেৰে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰিব, ‘হুঁ’ ‘ফট্’ আদি বীজধ্বনি আৰু সহচৰ বৰ্ণসহ; তাৰ পাছত মধ্যাহ্ন সূৰ্যপ্ৰভ সদৃশ দীপ্ত, ভয়ংকৰ, ত্ৰিনয়ন আৰু সৰ্পভূষিত দেৱক ধ্যান কৰিব।

Verse 187

नानाशस्त्रं चतुर्वक्त्रं स्मरेत्पशुपतिं हरम् । वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः ॥ १८७ ॥

নানাশস্ত্ৰধাৰী, চতুৰ্মুখ পশুপতি-হৰক স্মৰণ কৰিব। মন্ত্ৰ লক্ষ বৰ্ণপৰিমাণ জপ কৰি, তাৰ দশাংশ পৰিমাণ হোমত আহুতি দিব।

Verse 188

गव्येन सर्पिषा मन्त्रो संस्कृते हव्यवाहने । शैवे पीठे यजेदंगमातृलोकेश्वरायुधैः ॥ १८८ ॥

গব্য ঘিউৰে সংস্কৃত হব্যবাহন অগ্নিত মন্ত্ৰৰ আহুতি দিব। শৈৱ পীঠত বিধিপূৰ্বক অঙ্গদেৱতা, মাতৃগণ, লোকেশ্বৰ আৰু তেওঁলোকৰ আয়ুধসমূহক প্ৰতীক কৰি পূজা/যজন কৰিব।

Verse 189

अनेन मन्त्रितं तोयं भूतग्रस्तमुखे क्षिपेत् । सद्यः स मुंचति क्रंदान्महामंत्रप्रभावतः ॥ १८९ ॥

এই মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত পানী ভূতগ্ৰস্ত লোকৰ মুখত ছটিয়াব। এই মহামন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱত সি তৎক্ষণাৎ নিজৰ আৰ্ত ক্ৰন্দন এৰি দিয়ে।

Verse 190

अनेन मन्त्रितान्बाणान्विसृजेद्युधि यो नरः । जयेत्क्षणेन निखिलाञ्छत्रून्पार्थ इवापरः ॥ १९० ॥

যি নৰ এই মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত বাণ যুদ্ধত নিক্ষেপ কৰে, সি ক্ষণতে সকলো শত্ৰুক জয় কৰে—যেন আন এজন পাৰ্থ (অৰ্জুন)।

Verse 191

वर्णान्तिमो बिन्दुयुतः क्षेत्रपालाय हृन्मनुः ॥ १९१ ॥

বৰ্ণমালাৰ শেষ অক্ষৰৰ সৈতে বিন্দু যোগ কৰি যি হৃদয়-মন্ত্ৰ গঠিত হয়, সেয়াই ক্ষেত্ৰপালৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট।

Verse 192

ताराद्यो वसुवर्णोऽयं क्षेत्रपालस्य कीर्तितः । षड्दीर्घयुक्तबीजेन षडंगं न्यस्य चिन्तयेत् ॥ १९२ ॥

‘তারা’ৰে আৰম্ভ আৰু স্বৰ্ণবৰ্ণ দীপ্তিযুক্ত এই মন্ত্ৰ ক্ষেত্ৰপালৰ বুলি কোৱা হৈছে। ছয়টা দীৰ্ঘ স্বৰযুক্ত বীজ লৈ ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰি তাৰপিছত দেৱতাক ধ্যান কৰিব।

Verse 193

नीलाचलाभं दिग्वस्त्रं सर्पभूषं त्रिलोचनम् । पिंगोर्ध्वकेशान्दधतं कपालं च गदां स्मरेत् ॥ १९३ ॥

নীলাচল সদৃশ নীলকান্তিযুক্ত, দিগ্বস্ত্ৰ (আকাশবস্ত্ৰ) পৰিধানকাৰী, সৰ্পভূষণে ভূষিত, ত্ৰিনয়ন, পিঙ্গল ঊৰ্ধ্বকেশধাৰী, কপাল আৰু গদা ধাৰণকাৰী শম্ভুৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 194

लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः । चरुणा घृतसिक्तेन ततः क्षेत्रे समर्चयेत् ॥ १९४ ॥

মন্ত্ৰ এক লক্ষ জপ কৰিব; তাৰপিছত তাৰ দশাংশ পৰিমাণ ঘৃতসিক্ত চৰুৰে হোম কৰিব; তাৰপিছত ক্ষেত্ৰ/মন্দিৰত বিধিপূৰ্বক সমৰ্চনা কৰিব।

Verse 195

धर्मादिकल्पिते पीठे सांगावरणमादरात् । तस्मै सपरिवाराय बलिमेतेन निर्हरेत् ॥ १९५ ॥

ধৰ্মবিধি অনুসাৰে সাজি থোৱা পীঠত সাঙ্গ-আৱৰণসহ বলি ভক্তিভাৱে অৰ্পণ কৰিব। এই বিধিৰে সপৰিবাৰ দেৱতালৈ বলি নিবেদন কৰিব।

Verse 196

पूर्वमेहिद्वयं पश्चाद्विद्विषं पुरुषं द्वयम् । भञ्जयद्वितयं भूयो नर्तयद्वितयं पुनः ॥ १९६ ॥

প্ৰথমে সেই দ্বয়ক আগলৈ আনিব; তাৰ পাছত বিদ্বেষী পুৰুষৰ দ্বয় আগলৈ আনিব। তাৰ পিছত পুনৰ সেই দ্বয় ভঞ্জন কৰি, আকৌ সেই দ্বয় নৃত্য কৰাব।

Verse 197

ततो विघ्नपदद्वन्द्वं महाभैरव तत्परम् । क्षेत्रपालबलिं गृह्णद्वयं पावकसुन्दरी ॥ १९७ ॥

তাৰ পাছত, বিঘ্ননাশত তৎপৰ হে মহাভৈৰৱ! হে পাবকসুন্দৰী! ক্ষেত্ৰপালৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত বলি-দ্বয় গ্ৰহণ কৰা।

Verse 198

बलिमन्त्रोऽयमाख्यातः सर्वकामफलप्रदः । सोपदेशं बृहत्पिण्डे कृत्वा रात्रिषु साधकः ॥ १९८ ॥

এই বলি-মন্ত্ৰ উপদেশিত; ই সকলো কামনাৰ ফল দান কৰে। গুৰু-উপদেশসহ বৃহৎ পিণ্ডত ই কৰি সাধকে ৰাতিত সাধনা কৰিব।

Verse 199

स्मृत्वा यथोक्तं क्षेत्रेशँ तस्य हस्ते बलिं हरेत् । बलिनानेन सन्तुष्टः क्षेत्रपालः प्रयच्छति ॥ १९९ ॥

বিধি অনুসাৰে ক্ষেত্ৰেশক স্মৰণ কৰি তেওঁৰ হাতত বলি অৰ্পণ কৰিব। এই বলিত সন্তুষ্ট হৈ ক্ষেত্ৰপালে অভীষ্ট ফল দান কৰে।

Verse 200

कांतिं मेधां बलायोग्यं तेजः पुष्टिं यशः श्रियम् । उद्धरेद्बटुकं ङेंतमापदुद्धारणं तथा ॥ २०० ॥

ই কান্তি, মেধা, বলৰ যোগ্যতা, তেজ, পুষ্টি, যশ আৰু শ্ৰী প্ৰদান কৰে; আৰু আপদকালত ‘ঙেংতম্’ উচ্চাৰণে বটুক (ব্ৰহ্মচাৰী)ক দুখ-সঙ্কটৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰে—ই আপদ্-উদ্ধাৰণৰ উপায়।