Rādhā-sambaddha-mantra-vyākhyā (Rādhā-Related Mantras Explained)

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वेत्थं यजनं विप्रा मन्त्रध्यानपुरःसरम् । सर्वासामवताराणां नारदो देवदर्शनः ॥ १ ॥

সূতে ক’লে—হে বিপ্ৰসকল! মন্ত্ৰজপ আৰু ধ্যানপূৰ্বক এইদৰে যজনৰ কথা শুনি, দেৱদৰ্শী নাৰদে সকলো অৱতাৰৰ বিষয়ে (বক্তব্য আৰম্ভ কৰিলে)॥ ১ ॥

Verse 2

सर्वाद्याया जगन्मातुः श्रीराधायाः समर्चनम् । अवतारकलानां हि पप्रच्छ विनयान्वितः ॥ २ ॥

বিনয়সহ তেওঁ জগন্মাতা, সৰ্বাদ্যা শ্ৰীৰাধাৰ যথাযথ পূজা-বিধান আৰু ভগৱানৰ অৱতাৰকলাসমূহৰ বৈভৱ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 3

नारद उवाच । धन्योऽस्मिकृतकृत्योऽस्मि जातोऽहं त्वत्प्रसादतः । पज्जगन्मातृमंत्राणां वैभवं श्रुतवान्मुने ॥ ३ ॥

নাৰদে ক’লে—হে মুনি, মই ধন্য, কৃতকৃত্য; আপোনাৰ প্ৰসাদে মোৰ জীৱন সফল হ’ল। এতিয়া মই জগতব্যাপিনী মাতৃদেৱীসকলৰ মন্ত্ৰৰ বৈভৱ আৰু শক্তি শুনিলোঁ।

Verse 4

यथा लक्ष्मीमुखानां तु अवताराः प्रकीर्तिताः । तथा राधावताराणां श्रोतुमिच्छामि वैभवम् ॥ ४ ॥

যেনেকৈ লক্ষ্মী আদি দেৱীসকলৰ অৱতাৰসমূহ প্ৰকীৰ্তিত হৈছে, তেনেকৈ মই শ্ৰীৰাধাৰ অৱতাৰসমূহৰ বৈভৱ শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 5

यत्संख्याकाश्च यद्रूपा यत्प्रभावा विदांवर । राधावतारास्तान्सत्यं कीर्तयाशेषसिद्धिदान् ॥ ५ ॥

হে বিদ্বৎশ্ৰেষ্ঠ, ৰাধা-অৱতাৰসমূহৰ সংখ্যা, ৰূপ আৰু প্ৰভাৱ সত্যভাবে কীৰ্তন কৰক; কিয়নো সেয়া সকলো সিদ্ধি দান কৰে।

Verse 6

एतच्छुत्वा वचस्तस्य नारदस्य विधेः सुतः । सनत्कुमारः प्रोवाच ध्यात्वा राधापदांबुजम् ॥ ६ ॥

নাৰদৰ এই বাক্য শুনি বিধি (ব্ৰহ্মা)ৰ পুত্ৰ সনৎকুমাৰে শ্ৰীৰাধাৰ পদপদ্ম ধ্যান কৰি তাৰপিছত ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि रहस्यातिरहस्यकम् । राधावतारचरितं भजतामिष्टिसिद्धिदम् ॥ ७ ॥

সনৎকুমাৰ ক’লে—হে বিপ্ৰ, শুনা; মই পৰম গূঢ় ৰহস্য ক’ম। ৰাধাৰ অৱতাৰ-চৰিত ভজনকাৰীক ইষ্টসিদ্ধি দান কৰে।

Verse 8

चन्द्रावली च ललिता द्वे सख्यौ सुप्रिये सदा । मालावतीमुखाष्टानां चन्द्रावल्यधिपास्मृता ॥ ८ ॥

চন্দ্ৰাৱলী আৰু ললিতা—এই দুগৰাকী সখী সদায় অতি প্ৰিয়। মালাৱতী-প্ৰমুখ অষ্টসখীৰ দলে চন্দ্ৰাৱলীক নেত্ৰী বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 9

कलावतीमुखाष्टानामीश्वरी ललिता मता । राधाचरणपूजायामुक्ता मालावतीमुखाः ॥ ९ ॥

কলাৱতী-প্ৰমুখ অষ্টৰূপৰ মাজত ঈশ্বৰী ৰূপে ললিতাকেই মানা হয়; আৰু ৰাধাৰ চৰণপূজাত মালাৱতী-প্ৰমুখ ৰূপসমূহ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 10

ललिताधीश्वरीणां तु नामानि श्रृणु सांप्रतम् । कलावती मधुमती विशाखा श्यामलाभिधा ॥ १० ॥

এতিয়া ললিতাধীশ্বৰীৰ নামসমূহ শুনা—কলাৱতী, মধুমতী, বিশাখা, আৰু শ্যামলা নামে খ্যাতা।

Verse 11

शैब्या वृन्दा श्रीधराख्या सर्वास्तुत्तुल्यविग्रहाः । सुशीलाप्रमुखा श्चान्याः सख्यो द्वात्रिंशदीरिताः ॥ ११ ॥

শৈব্যা, বৃন্দা আৰু শ্ৰীধৰা নামে খ্যাতা—সকলোৱে সমান দিৱ্য ৰূপধাৰী; সুসীলা-প্ৰমুখ অন্য সখীসহ মুঠ বত্ৰিশ গৰাকী বুলি কোৱা হয়।

Verse 12

ताः श्रृणुष्व महाभाग नामतः प्रवदामि ते । सुशीलां शशिलेखा च यमुना माधवी रतिः ॥ १२ ॥

হে মহাভাগ্যবান! শুনা; মই তোমাক নামধৰি কওঁ—সুশীলা, শশিলেখা, যমুনা, মাধৱী আৰু ৰতি।

Verse 13

कदम्बमाला कुन्ती च जाह्नवी च स्वयंप्रभा । चन्द्रानना पद्ममुखी सावित्री च सुधामुखी ॥ १३ ॥

কদম্বমালা, কুন্তী, জাহ্নৱী আৰু স্বয়ংপ্ৰভা; চন্দ্ৰাননা, পদ্মমুখী, সাবিত্ৰী আৰু সুধামুখী—এইবোৰো নাম।

Verse 14

शुभा पद्मा पारिजाता गौरिणी सर्वमंगला । कालिका कमला दुर्गा विरजा भारती सुरा ॥ १४ ॥

তেওঁ শুভা, পদ্মা, পাৰিজাতা, গৌৰী আৰু সৰ্বমঙ্গলাৰূপা; তেওঁেই কালিকা, কমলা, দুৰ্গা, বিরজা, ভাৰতী আৰু সুৰা।

Verse 15

गंगा मधुमती चैव सुन्दरी चन्दना सती । अपर्णा मनसानन्दा द्वात्रिंशद्राधिकाप्रियाः ॥ १५ ॥

গংগা, মধুমতী, সুন্দৰী, চন্দনা, সতী, অপৰ্ণা আৰু মনসানন্দা—এই নামসমূহ ৰাধিকাৰ প্ৰিয়; এইদৰে মুঠ বত্রিশ নাম।

Verse 16

कदाचिद्छलिला देवी पुंरूपा कृष्णविग्रहा । ससर्ज षोडशकलास्ताः सर्वास्तत्समप्रभाः ॥ १६ ॥

এবাৰ দেৱী ছলিলাই পুৰুষৰূপ ধৰি, কৃষ্ণশ্যাম বিগ্ৰহ হৈ, ষোল কলা সৃষ্টি কৰিলে—সকলো তেওঁৰেই সমান দীপ্তিময় আছিল।

Verse 17

तासा मन्त्रं तथा ध्यानं यन्त्रार्चादिक्रमं तथा । वर्णये सर्वतंत्रेषु रहस्यं मुनिसत्तम ॥ १७ ॥

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! মই তেওঁলোকৰ মন্ত্ৰ, ধ্যান আৰু যন্ত্ৰ-আৰ্চা আদি ক্ৰমবিধি বৰ্ণনা কৰিম; ই সকলো তন্ত্ৰত নিহিত গূঢ় ৰহস্য-উপদেশ।

Verse 18

वातो मरुच्चाग्रिवह्नी धराक्ष्मे जलचारिणी । विमुखं चरशुचिविभू वनस्वशक्तयः स्वराः ॥ १८ ॥

স্বরসমূহ এইদৰে নিৰূপিত—বাত, মৰুৎ (প্ৰচণ্ড বতাহ), অগ্নিবাহক, ধৰা আৰু আকাশ, আৰু জলচাৰিণী; লগতে ‘বিমুখ’, ‘চৰ’, ‘শুচি’, ‘বিভূ’; আৰু ‘বন’, ‘স্ব’, ‘শক্তি’—এইবোৰ পাৰিভাষিক নাম।

Verse 19

प्राणस्तेजः स्थिरा वायुर्वायुश्चापि प्रभा तथा । ज्यकुमभ्रं तथा नादो दावकः पाथ इत्यथ ॥ १९ ॥

এতিয়া পৰম্পৰাত এই নামসমূহ গণনা কৰা হয়—প্ৰাণ, তেজ, স্থিৰা, বায়ু, পুনৰ বায়ু; লগতে প্ৰভা, জ্যকুমভ্ৰ, নাদ, দাবক (অগ্নি) আৰু পাথ (পাঠ/জপ)।

Verse 20

व्योमरयः शिखी गोत्रा तोयं शून्यजवीद्युतिः । भूमी रसो नमो व्याप्तं दाहश्चापि रसांबु च ॥ २० ॥

‘ব্যোম, ৰয়ঃ (কিৰণ), শিখী (অগ্নি), গোত্ৰ, তোয়, শূন্য, জৱী (বেগ), দ্যুতি; ভূমি, ৰস, “নমো”, ব্যাপ্তি, দাহ, আৰু ৰস-অম্বু’—এইবোৰো শাস্ত্ৰীয় গণনাত পাৰিভাষিক সংজ্ঞা।

Verse 21

वियत्स्पर्शश्च हृद्धंसहलाग्रासो हलात्मिकाः । चन्द्रावली च ललिता हंसेला नायके मते ॥ २१ ॥

নায়ক-মত অনুসাৰে এই (পাৰিভাষিক) নামসমূহ—বিয়ৎস্পৰ্শ, হৃদ্ধংস, হলাগ্ৰাস, হলাত্মিকা, চন্দ্ৰাৱলী, ললিতা আৰু হংসেলা।

Verse 22

ग्रासस्थिता स्वयं राधा स्वयं शक्तिस्वरूपिणी । शेषास्तु षोडशकला द्वात्रिंशत्तत्कलाः स्मृताः ॥ २२ ॥

‘গ্ৰাস’ অৱস্থাত স্বয়ং শ্ৰী ৰাধাই অৱস্থিতা; তেওঁ সত্যতে শক্তিস্বৰূপিণী। বাকী প্ৰকাশসমূহ ষোড়শ কলা আৰু সেই শক্তিৰ দ্বাত্ৰিংশৎ উপকলা বুলি স্মৃত।

Verse 23

वाङ्मयं निखिलं व्याप्तमाभिरेव मुनीश्वर । ललिताप्रमुखाणां तु षोडशीत्वमुपागता ॥ २३ ॥

হে মুনীশ্বৰ, সমগ্ৰ বাঙ্ময় এই ৰূপসমূহেৰে ব্যাপ্ত। ললিতা প্ৰমুখ দেৱীগণ নিশ্চিতভাৱে ‘ষোড়শী’—সোলহ-স্বৰূপ—অৱস্থালৈ উপনীত।

Verse 24

श्रीराधा सुन्दरी देवी तांत्रिकैः परिकीर्त्यते । कुरुकुल्ला च वाराही चन्द्रालिललिते उभे ॥ २४ ॥

শ্ৰী ৰাধা সুন্দৰী দেৱী বুলি তান্ত্ৰিকসকলে পৰিকীৰ্তন কৰে। তেওঁকেই কুৰুকুল্লা আৰু বাৰাহী বুলিও কোৱা হয়—এই দুয়ো চন্দ্ৰালী আৰু ললিতা নামৰ ৰূপ।

Verse 25

संभूते मन्त्रवर्गं तेऽभिधास्येऽहं यथातथम् । हृत्प्राणेलाहंसदावह्निस्वैर्ललितेरिता ॥ २५ ॥

হে সম্ভূত, মই তোমাক মন্ত্রসমূহৰ সেই বৰ্গ যথাতথ্য কৈ দিম—হৃদয় আৰু প্ৰাণৰ বিধানত, ‘লা’ আৰু ‘হংস’ বীজে প্ৰকাশিত, সদা জ্বলি থকা অন্তৰাগ্নিয়ে প্ৰেৰিত, আৰু ললিতাৰ স্বৈৰ-লীলাৰ প্রবাহত উদ্গীৰ্ণ।

Verse 26

त्रिविधा हंसभेदेव श्रृणु तां च यथाक्रमम् । हंसाद्ययाऽद्या मध्या स्यादादिमध्यस्थहंसया ॥ २६ ॥

এতিয়া ‘হংস’ ছন্দৰ ত্ৰিবিধ ভেদ ক্ৰমে শুনা—প্ৰথমটো ‘হংস’ৰে আৰম্ভ; মধ্য ভেদত ‘হংস’ মাজত থাকে; আৰু শেষ ভেদত ‘হংস’ আদি আৰু মধ্য—দুয়ো ঠাইতে থাকে।

Verse 27

तृतीया प्रकृतिः सैव तुर्या तैरंत्यमायया । आसु तुर्याभवन्मुक्त्यै तिस्रोऽन्याः स्युश्चसंपदे ॥ २७ ॥

সেই তৃতীয় প্ৰকৃতিয়েই অন্ত্য পৰামায়াৰ দ্বাৰা তুৰীয় হয়। তুৰীয়ত প্ৰতিষ্ঠা মোক্ষ দিয়ে; আন তিনিটা থাকে লৌকিক সম্পদ আৰু অভ্যুদয়ৰ বাবে।

Verse 28

इति त्रिपुरसुंदर्या विद्या सरुमतसमीरिता । दाहभूमीरसाक्ष्मास्वैर्वशिनीबीजमीरितम् ॥ २८ ॥

এইদৰে সৰুমত পৰম্পৰানুসাৰে ত্ৰিপুৰসুন্দৰীৰ বিদ্যা কোৱা হ’ল। ‘দাহ’, ‘ভূমী’, ‘ৰস’ আৰু ‘অক্ষ্মা’ এই সংকেতাক্ষৰেৰে বশিনী-বীজ নিৰূপিত হ’ল।

Verse 29

प्राणो रसाशक्तियुतः कामेश्वर्यक्षरं महत् । शून्यमंबुरसावह्निस्वयोगान्मोहनीमनुः ॥ २९ ॥

‘প্ৰাণ’ অক্ষৰক ‘ৰস’ শক্তিৰে যুক্ত কৰি, কামেশ্বৰীৰ মহাক্ষৰৰ সৈতে মিলাই; তাৰ পাছত ‘শূন্য’, ‘অম্বু’, ‘ৰস’, ‘বহ্নি’, ‘স্ব’ এই সংধিযোগে মোহিনী-মন্ত্ৰ হয়।

Verse 30

व्याप्तं रसाक्ष्मास्वयुतं विमलाबीजमीरितम् । ज्यानभोदाहवह्निस्वयोगैः स्यादरुणामनुः ॥ ३० ॥

‘ব্যাপ্ত’ অক্ষৰক ‘ৰস’ আৰু ‘অক্ষ্মা’ সংকেতাক্ষৰেৰে যুক্ত কৰি, উপদিষ্ট বিমলা-বীজৰ সৈতে মিলাই; তাৰ পাছত ‘জ্য়ান’, ‘ভো’, ‘দাহ’ আৰু ‘বহ্নি’ সংধিযোগে অৰুণা-মন্ত্ৰ হয়।

Verse 31

जयिन्यास्तु समुद्दिष्टः सर्वत्र जयदायकः । कं नभोदाहसहितं व्याप्तक्ष्मास्वयुतं मनुः ॥ ३१ ॥

জয়িনী দেৱীৰ বাবে সৰ্বত্ৰ জয়দায়ক মন্ত্ৰ নিৰ্দেশ কৰা হৈছে। ‘কং’ বীজক ‘নভ’ আৰু ‘দাহ’সহ, আৰু ‘ব্যাপ্ত’, ‘ক্ষ্মা’, ‘স্ব’ যুক্ত কৰিলে সেই মন্ত্ৰ সিদ্ধ হয়।

Verse 32

सर्वेश्वर्याः समाख्यातः सर्वसिद्धिकरः परः । ग्रासो नभोदाहवह्निस्वैर्युक्तः कौलिनीमनुः ॥ ३२ ॥

কৌলিনী-মনু পৰম বুলি ঘোষিত—ই সকলো ঐশ্বৰ্য দাতা আৰু সকলো সিদ্ধি সাধনকাৰী শ্ৰেষ্ঠ; ‘গ্ৰাস, নভস্, দাহ, বহ্নি, স্বৈৰ’ এই পদসমূহৰ সংযোগে ই গঠিত।

Verse 33

एतैर्मनुभिरष्टाभिः शक्तिभिर्वर्गसंयुक्तैः । वाग्देवतांतैर्न्यासः स्याद्येन देव्यात्मको भवेत् ॥ ३३ ॥

এই আঠ মনুক স্ব-স্ব শক্তিসহ আৰু বৰ্ণবৰ্গ-ক্রমে সংযুক্ত কৰি বাগ্দেৱতা-অন্ত ন্যাস কৰিব লাগে; তাতে সাধক দেৱীময় স্বভাৱ লাভ কৰে।

Verse 34

रंध्रे भाले तथाज्ञायां गले हृदि तथा न्यसेत् । नाभावाधारके पादद्वये मूलाग्रकावधि ॥ ३४ ॥

ৰন্ধ্ৰ (ব্ৰহ্মৰন্ধ্ৰ), ভাল, আজ্ঞা-কেন্দ্ৰ, গলা আৰু হৃদয়ত ন্যাস কৰিব; তদ্ৰূপ নাভি, আধাৰ (মূলস্থান) আৰু দুয়ো পাদত—মূলৰ পৰা অগ্ৰলৈ সমগ্ৰ দেহ-অক্ষত।

Verse 35

षड्दीर्घाढ्येन बीजेन कुर्याश्चैव षडंगकम् । लोहितां ललितां बाणचापपाशसृणीः करैः ॥ ३५ ॥

ছয় দীৰ্ঘস্বৰে সমৃদ্ধ বীজমন্ত্ৰে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰিব লাগে; দেৱীক লোহিতবৰ্ণা আৰু ললিতা ৰূপে ধ্যান কৰিব—যাঁৰ কৰত বাণ, চাপ, পাশ আৰু সৃণী (অঙ্কুশ) আছে।

Verse 36

दधानां कामराजांके यन्त्रीतां मुदुतां स्मरेत् । मध्यस्थदेवी त्वेकैव षोडशाकारतः स्थाता ॥ ३६ ॥

দেৱীক স্মৰণ কৰিব—তেওঁ কামৰাজৰ অঙ্কত অধিষ্ঠিতা, যন্ত্ৰত প্ৰতিষ্ঠিতা আৰু মৃদুভাৱে সংযত; মধ্যস্থ দেৱী একাই, যি ষোড়শাকাৰ (ষোল ৰূপে) প্ৰকাশিতা।

Verse 37

यतस्तस्मात्तनौ तस्यास्त्वन्याः पंचदशार्चयेत् । ऋषिः शिवश्छंद उक्ता देवता ललितादिकाः ॥ ३७ ॥

সেয়েহে সেই দেৱীৰ সেই দেহ-স্বৰূপতেই অন্য পনৰটা ৰূপৰো বিধিপূৰ্বক আৰাধনা কৰিব লাগে। এই মন্ত্রৰ ঋষি শিৱ, ছন্দ নিৰ্দিষ্ট, আৰু দেৱতা ললিতা আদি।

Verse 38

सर्वासामपि नित्यानामावृतीर्नामसंचये । पटले तु प्रयोगांश्च वक्ष्याम्यग्रे सविस्तरम् ॥ ३८ ॥

নাম-সংচয়ত মই সকলো নিত্যা দেৱীৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট আৱৃত্তি (জপ-গণনা)ও স্থাপন কৰিছোঁ। পটল (বিধি-প্ৰকৰণ)ত তাৰ প্ৰয়োগ মই আগলৈ বিস্তাৰে ক’ম।

Verse 39

अथ षोडशनित्यासु द्वितीया या समीरिता । कामेश्वरीति तां सर्वकामदां श्रृणु नारद ॥ ३९ ॥

এতিয়া ষোড়শ নিত্যা দেৱীৰ মাজত যি দ্বিতীয়া বুলি কোৱা হৈছে, সেয়া ‘কামেশ্বৰী’ নামে প্ৰসিদ্ধ। হে নাৰদ, শুনা—সেই দেৱী সকলো কামনা পূৰণ কৰে।

Verse 40

शुचिः स्वेन युतस्त्वाद्यो ललिता स्याद्द्वितीयकः । शून्यमग्नियुतं पश्चाद्रयोव्याप्तेन संयुतम् ॥ ४० ॥

প্ৰথম পদ ‘শুচি’—ই নিজৰ চিহ্নসহ যুক্ত; দ্বিতীয়টো ‘ললিতা’ বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত ‘শূন্য’ক ‘অগ্নি’ৰ সৈতে জুৰিব লাগে, আৰু পিছত ‘ৰয়’দ্বাৰা ব্যাপ্ত তত্ত্বৰ সৈতে সংযোজিত কৰিব লাগে।

Verse 41

प्राणो रसाग्निसहितः शून्ययुग्मं चरान्वितम् । नभोगोत्रा पुनश्चैषां दाहेन समयोजिता ॥ ४१ ॥

‘প্ৰাণ’ক ‘ৰস’ আৰু ‘অগ্নি’সহ লৈ, শূন্য-যুগ্ম আৰু ‘চৰ’ (চল) তত্ত্বসহ যুক্ত কৰা হয়। পুনৰ এইবোৰত ‘নভো-গোত্ৰ’ প্ৰয়োগ কৰি ‘দাহ’ নামৰ ক্ৰিয়াৰে যথাযথ সংযোগ কৰা হয়।

Verse 42

अंबु स्याच्चरसंयुक्तं नवशक्तियुतं च हृत् । एषा कामेश्वरी नित्या कामदैकादशाक्षरी ॥ ४२ ॥

‘অম্বু’ পদক ‘চৰ’ৰ সৈতে সংযোগ কৰি, নবশক্তিযুক্ত ‘হৃত্’ পদো যোগ কৰিব লাগে। এইয়েই নিত্যা কামেশ্বৰী—কামনা-সিদ্ধিদায়িনী একাদশাক্ষৰী মন্ত্ৰবিদ্যা।

Verse 43

मूलविद्याक्षरैरेव कुर्यादंगानि षट् क्रमात् । एकेन हृदयं शीर्षं तावताथो द्वयं द्वयात् ॥ ४३ ॥

মূলবিদ্যাৰ অক্ষৰসমূহৰ দ্বাৰাই ক্ৰমে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰিব লাগে। এক অক্ষৰে হৃদয় আৰু শিৰ স্থাপন; তাৰপিছত দুটা-দুটা অক্ষৰে বাকী অঙ্গসমূহ যুগলভাৱে স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 44

चतुर्भिर्नयनं तद्वदस्त्रमेकेन कीर्तितम् । दृक्श्रोत्रनासाद्वितये जिह्वाहृन्नाभिगुह्यके ॥ ४४ ॥

চাৰি (একক/চিহ্ন)ৰে নয়ন নিৰ্দেশিত; তদ্ৰূপ অস্ত্ৰ একেৰে কীৰ্তিত। ই চক্ষু, শ্ৰোত্ৰ, নাসাদ্বয়, আৰু জিহ্বা, হৃদয়, নাভি, গুহ্যেন্দ্ৰিয়ত প্ৰয়োগ্য।

Verse 45

व्यापकत्वेन सर्वांगे मूर्द्धादिप्रपदावधि । न्यसेद्विद्याक्षराण्येषु स्थानेषु तदनंतरम् ॥ ४५ ॥

মন্ত্ৰৰ ব্যাপকত্ব মনত ধৰি, মূৰ্ধা-শিখাৰ পৰা পদতললৈকে সমগ্ৰ দেহত, তাৰপিছত সেই-সেই স্থানত বিদ্যামন্ত্ৰৰ অক্ষৰসমূহ ন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 46

समस्तेन व्यापकं तु कुर्यादुक्तक्रमेण तु । अथ ध्यानं प्रवक्ष्यामि नित्यपूजासु चोदितम् ॥ ४६ ॥

এইদৰে কোৱা ক্ৰম অনুসাৰে সমস্ত ব্যাপক-কর্ম (শুদ্ধি-ন্যাস) কৰিব লাগে। এতিয়া নিত্যপূজাত বিধেয় ধ্যান মই বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 47

येन देवी सुप्रसन्ना ददातीष्टमयत्नतः । बालार्ककोटिसंकाशां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम् ॥ ४७ ॥

যি সাধনাৰে দেৱী পৰম প্ৰসন্ন হৈ অযত্নতে ইষ্ট বৰ দান কৰে—তেওঁ কোটি উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত, মাণিক্যখচিত মুকুটে উজ্জ্বল।

Verse 48

हारग्रैवेयकांचीभिरूर्मिकानूपुरादिभिः । मंडितां रक्तवसनां रत्नाभरणशोभिताम् ॥ ४८ ॥

হাৰ, গ্ৰৈবেয়ক, কাঁচি, বালা, নূপুৰ আদি অলংকাৰৰে অলংকৃত; ৰক্তবস্ত্ৰধাৰী; আৰু ৰত্নাভৰণে শোভিতা দেৱী বিরাজে।

Verse 49

षड्भुजां त्रीक्षणामिंदुकलाकलितमौलिकाम् । पञ्चाष्टषोडशद्वंद्वषट्कोणचतुरस्रगाम् ॥ ४९ ॥

দেৱীৰ ধ্যান কৰা—তেওঁ ষড়ভুজা, ত্ৰিনয়না, মস্তকে চন্দ্ৰকলা ধাৰিণী; আৰু পঞ্চ, অষ্ট, ষোড়শ দ্বন্দ্বপত্ৰ, ষট্কোণ আৰু চতুৰস্ৰযুক্ত যন্ত্ৰত অধিষ্ঠিতা।

Verse 50

मंदस्मितलसद्वक्त्रां दयामंथरवीक्षणाम् । पाशांकुशौ च पुंड्रेक्षुचापं पुष्पशिलीमुखम् ॥ ५० ॥

তেওঁৰ মুখ মৃদু হাঁহিত দীপ্ত, আৰু কৰুণাৰে তেওঁৰ দৃষ্টি কোমল। তেওঁৰ কৰত পাশ আৰু অঙ্কুশ, লগতে ইক্ষুচাপ (আখৰ ধনুক) আৰু পুষ্পশৰ আছে।

Verse 51

रत्नपात्रं सीधुपूर्णं वरदं बिभ्रतीं करैः । ततः प्रयोगान्कुर्वीत सिद्धे मत्रे तु साधकः ॥ ५१ ॥

দেৱী নিজৰ কৰত বৰদ-মুদ্ৰা আৰু সীধুৰে পূৰ্ণ ৰত্নপাত্ৰ ধাৰণ কৰে। মন্ত্ৰ সিদ্ধ হ’লে সাধকে তাৰপিছত বিধিমতে প্ৰয়োগসমূহ কৰিব লাগে।

Verse 52

तृतीयामथ वक्ष्यामि नाम्ना तु भगमालिनी । कामेश्वर्यादिरादिः स्याद्रसश्चापस्थिरारसः ॥ ५२ ॥

এতিয়া মই তৃতীয় বিন্যাসৰ কথা ক’ম, যাৰ নাম ‘ভগমালিনী’। ইয়াৰ আদ্য দেৱীনাম ‘কামেশ্বৰী’, আৰু সংশ্লিষ্ট ৰস ‘চাপ-স্থিৰ ৰস’ ক্ৰম বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 53

धरायुक्सचरा पश्चात्स्थिरा पश्चाद्रसः स्मृतः । स्थिराशून्येऽग्निसंयुक्ते रसः स्यात्तदनंतरम् ॥ ५३ ॥

‘ধৰাযুক্ত সচৰ’ অৱস্থাৰ পাছত ‘স্থিৰা’ বুলি কোৱা হয়; স্থিৰাৰ পাছত ‘ৰস’ স্মৃত। স্থিৰা পূৰ্বগুণশূন্য হৈ অগ্নিসংযুক্ত হ’লে তৎক্ষণাৎ সেয়া ‘ৰস’ হয়।

Verse 54

स्थिरा भूसहिता गोत्रा सदाहोऽग्निरसः स्थिरा । नभश्च मरुता युक्तं रसवर्णसमन्वितम् ॥ ५४ ॥

পৃথিৱী স্থিৰ আৰু ঘন, গোত্ৰধাৰিণী। অগ্নি সদা দহমান; ৰস তাৰ স্বভাৱলক্ষণ। আকাশো বায়ুৰ সৈতে যুক্ত হৈ ৰস আৰু বৰ্ণে সমন্বিত হয়।

Verse 55

ततो रसः स्थिरा पश्चान्मरुता सह योजिता । अंबहंसचरोऽथिक्तो रसोऽथ स्यात्स्थिरा पुनः ॥ ५५ ॥

তাৰ পাছত ৰস স্থিৰ হয়; তাৰ পিছত সেয়া বায়ুৰ গতিৰ সৈতে যোজিত হয়। তাৰপিছত পানীত হাঁসৰ দৰে বিচৰণ কৰি সেয়া তীব্ৰ হয়; আৰু সেই ৰস পুনৰ স্থিৰ হয়।

Verse 56

स्थिराधरान्विता हंसो व्याप्तेन च चरेण च । रसः स्थिरा ततो व्याप्तं भूयुतं शून्यमग्नियुक् ॥ ५६ ॥

হংস (অন্তৰাত্মা) স্থিৰ আধাৰত প্রতিষ্ঠিত হৈ, ব্যাপ্ত আৰু চৰ—উভয়তে বিচৰণ কৰে। ৰস স্থিৰ; তাৰ পৰা ব্যাপ্ত অৱস্থা জন্মে—বহুল, শূন্যসদৃশ, আৰু অগ্নিযুক্ত।

Verse 57

रसः स्थिरा ततः साग्निशून्यं तवियुतो मरुत् । रयः शून्यं चाग्नियुतं हृदाहंसाच्च तत्परम् ॥ ५७ ॥

‘ৰস’ স্থিৰ হয়; তাৰ পাছত অগ্নিশূন্য শূন্য ‘তবি’যুক্ত হৈ ‘মৰুত্’ নামে প্ৰকাশ পায়। ‘ৰয়ঃ’ শূন্য; আৰু অগ্নিযুক্ত হ’লে ‘হৃদাহংসা’ ৰূপ হয়। তাৰ পৰা পৰৱৰ্তী ফল লাভ হয়॥

Verse 58

रसः स्थिरांबु च वियत्स्वयुतं प्राण एव च । दाहोऽग्रियुग्रसस्तस्मास्थिराक्ष्मा दाहसंयुता । सचरः स्याज्जवीपूर्वविद्या तर्तीयतः क्रमात् ॥ ५८ ॥

ৰস, স্থিৰ জল আৰু আকাশ—এইবোৰ প্ৰাণৰ সৈতে যুক্ত হৈ বৰ্ণিত; তাৰ পাছত দাহ—সৰ্বগ্ৰাসী অগ্নি—উদ্ভৱ হয়। তাৰ পৰা তাপসহ স্থিৰ ৰূপসমূহ জন্মে। এইদৰে সচৰসহ ক্ৰম তৃতীয় বিভাগত, পূৰ্ববিদ্যাৰ উপদেশ অনুসাৰে, আগবাঢ়ে॥

Verse 59

चतुष्टयमथार्णानां रसस्तदनु च स्थिरा । हृदंबुयुक् क्ष्मया दाहः सचरः स्याज्जवी च हृत् ॥ ५९ ॥

তাৰ পাছত সাগৰসমূহৰ বাবে চাৰিটাৰ সমষ্টি; তাৰ পিছত ‘ৰ’ (ৰস), তাৰ অনন্তৰ ‘স্থি’ আৰু ‘ৰা’। ‘হৃদ্’ আৰু ‘অম্বু’যুক্ত হৈ, ‘ক্ষ্মা’ যোগ দিলে ‘দাহ’ হয়; ‘চৰ’ যোগে ‘সচৰ’ আৰু ‘জবী’ যোগে ‘হৃত্’ হয়॥

Verse 60

दाहोंऽबुमरुता युक्तो व्योम्नि साग्निरसस्तुतः । स्थिरा तु मरुता युक्ता शून्यं साग्निनभश्चरौ ॥ ६० ॥

‘দাহোঁ’ ধ্বনি জল আৰু বায়ুৰ সৈতে যুক্ত হৈ, আকাশত অগ্নিসহ ৰস-স্বৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হয়। কিন্তু সেয়া স্থিৰ হৈ বায়ুযুক্ত হ’লে ‘শূন্য’ হয়; এইদৰে নভত বিচৰণ কৰি অগ্নি আৰু আকাশৰ সহচৰ হয়॥

Verse 61

हंसो व्याप्तमरुद्युक्तः शून्यं व्याप्तमतोंऽबु च । दाहो गोत्राचरयुता तथा दाहस्तथा रयः ॥ ६१ ॥

হংস (পৰমাত্মা) চলমান বায়ুৰে ব্যাপ্ত; শূন্যও ব্যাপ্ত, জলও ব্যাপ্ত। গোত্ৰ আৰু আচাৰৰ গতিৰ সৈতে দাহ আছে; তেনেদৰে দাহ আছে, আৰু তেনেদৰে ৰয়ঃ—প্ৰবাহৰূপ প্ৰেৰণা আছে॥

Verse 62

हृद्धरासहितं दाहरयौ चरसमन्वितौ । रसः स्थिरा ततः प्राणो रसाग्निसहितो भवेत् ॥ ६२ ॥

যেতিয়া হৃদয় আৰু তাক ধাৰণ কৰা নাড়ীধাৰাসমূহ একেলগ হয়, আৰু জঠৰাগ্নি চলনৰ সৈতে যুক্ত থাকে, তেতিয়া দেহৰ ৰস স্থিৰ হয়; তাৰ পিছত প্ৰাণ ৰস আৰু অগ্নিসহিত হয়।

Verse 63

शून्ययुग्मं चरयुतं ततः पूर्वमतः परम् । शून्ययुग्मं च गोत्रा स्याद्वाहयुक्तांबुना चरः ॥ ६३ ॥

শূন্যৰ যুগল লৈ তাত ‘চৰ’ দ্বাৰা সূচিত সংখ্যা যোগ কৰা; তাৰ পিছত ক্ৰমত পূৰ্ব আৰু পৰ গ্ৰহণ কৰা। শূন্য-যুগলক ‘গোত্ৰ’ বোলা হয়; আৰু ‘চৰ’ ‘বাহ’ ‘অম্বু’ৰ সৈতে যুক্ত হলে অভিপ্ৰেত মান প্ৰকাশ পায়।

Verse 64

प्राणो रसा चरयुतो गोत्रव्यसिमतः परम् । गोत्रादाहमरुद्युक्ता त्वंबुन्यासमतो भवेत् ॥ ६४ ॥

ৰস আৰু চৰ-যুক্ত প্ৰাণক গোত্ৰসীমাৰ অতীত পৰম বুলি কোৱা হৈছে। গোত্ৰভাবৰ পৰা ‘অহং’ বোধ বায়ুসকলৰ সৈতে যুক্ত হৈ উঠে; তাৰ দ্বাৰা জলে ‘ত্বং’-ন্যাস (ত্বং-ভূ-ন্যাস) সম্পন্ন হয়।

Verse 65

युक्तोनांभश्च भूयुक्तं वाश्चरेण समन्वितम् । ग्रासो धरायुतः पश्चाद्रसः शक्त्या समन्वितः ॥ ६५ ॥

যেতিয়া জলতত্ত্ব যথাযথভাৱে ভূতত্ত্ব (পৃথিৱী)ৰ সৈতে যুক্ত হয়, আৰু বায়ু চলন (চৰ)ৰ সৈতে সংযুক্ত থাকে, তেতিয়া পৃথিৱীতত্ত্বসহ ‘গ্ৰাস’ (গ্ৰহণ/ভক্ষণ) উৎপন্ন হয়; তাৰ পিছত শক্তিযুক্ত ‘ৰস’ প্ৰকাশ পায়।

Verse 66

ग्रासो भूसहितो विप्र रसो व्याप्तं ततश्च हृत् । दाहोनांबु च हृत्पश्चाद्रयेंऽबुमरुदन्वितः ॥ ६६ ॥

হে বিপ্ৰ! গ্ৰাস (অন্নগ্ৰহণ) পৃথিৱীতত্ত্বসহ ৰসে ব্যাপ্ত হয়; তাৰ পিছত তাক হৃদয়লৈ নিয়া হয়। তাৰ পাছত দাহ (পাচনতাপ) আৰু জলতত্ত্ব ক্ৰিয়া কৰে; আৰু হৃদয়ৰ পিছত ই জল আৰু বায়ুসহ দ্ৰুত আগবাঢ়ে।

Verse 67

शून्यं च केवलं चैव रसश्च सचरस्थिरा । वियदंबुयुतं दाहस्त्वग्नियुक्सयुतः शुचिः ॥ ६७ ॥

(এইবোৰ তাত্ত্বিক সংজ্ঞা:) ‘শূন্য’ আৰু ‘কেৱল’; ‘ৰস’—সকলো চৰ-অচৰসহ; ‘আকাশ-জলযুক্ত’; ‘দাহ’—অগ্নিযুক্ত; আৰু ‘শুচি’—পবিত্ৰ।

Verse 68

भूमी रसाक्ष्मास्वयुता पंचैकांतरिताः स्थिराः । तदंतरित बीजानि स्वसंयुक्तानि पंच वै ॥ ६८ ॥

পৃথিৱী, জল, অগ্নি, বায়ু আৰু আকাশ—এই পাঁচ তত্ত্ব দৃঢ়ভাৱে স্থাপিত আৰু এক-এক অন্তৰ দি পালাক্ৰমে বিন্যস্ত। সিহঁতৰ মাজত আছে পাঁচ ‘বীজ’ (সূক্ষ্ম কাৰণ), প্ৰত্যেকেই নিজৰ তত্ত্বৰ সৈতে সংযুক্ত।

Verse 69

तानि क्रमाज्ज्यासचरो रसो भूश्च नभोयुता । हंसश्चरयुतो द्विः स्यात्ततः प्राणो रसाग्नियुक् ॥ ६९ ॥

ক্ৰম অনুসাৰে এইবোৰ উৎপন্ন হয়—প্ৰথমে ‘জ্যাসচৰ’, তাৰপিছত ‘ৰস’; তাৰপিছত ‘ভূ’ যি ‘নভ’ (আকাশ)ৰ সৈতে যুক্ত। ‘হংস’ ‘চৰ’ৰ সৈতে সংযুক্ত হ’লে দ্বিগুণ হয়; তাৰপিছত ‘প্ৰাণ’ আহে, যি ‘ৰস’ আৰু ‘অগ্নি’যুক্ত।

Verse 70

शून्ययुग्मं चरयुतं हृद्दाहोंबुमरुद्युतः । व्योमाग्निसहितं पश्चाद्रसश्च मरुता स्थिरा ॥ ७० ॥

‘চৰ’সহ শূন্য-যুগ্ম গ্ৰহণ কৰা; তাৰপিছত হৃদয়-দাহ, জল আৰু বায়ুৰে সূচিত গোট। তাৰপিছত আকাশ-অগ্নিযুক্ত অংশ যোগ কৰা; আৰু তাৰপিছত ‘ৰস’—য’ত বায়ু স্থিৰ (ধ্ৰুৱ) থাকে।

Verse 71

शून्यं साग्निनभश्चैव चरेण सहितं तथा । अंबु पश्चाद्वियत्तस्मान्नभश्च मरुदन्वितम् ॥ ७१ ॥

শূন্যৰ পৰা অগ্নিযুক্ত আকাশ উদ্ভৱ হয়; আৰু সেয়া ‘চৰ’সহো যুক্ত। তাৰপিছত জল আহে; আৰু তাৰ পৰা পুনৰ আকাশ প্ৰকাশ পায়—এতিয়া বায়ুসহ।

Verse 72

शून्यं व्याप्तं च दद्युक्तं रयदाहस्ववह्निभिः । हंसः सदाहोंबगुरसा चरस्वैः संयुतो भवेत् ॥ ७२ ॥

“শূন্য” আৰু “ব্যাপ্ত” পদক “দদ্যুক্ত”ৰ সৈতে, লগতে ‘ৰয়’, ‘দাহ’, ‘স্ব’, ‘বহ্নি’ ধ্বনিৰ সংযোগে মিলালে, ‘সদাহোম্বগুৰসা’ আৰু ‘চৰস্বৈ’ ক্ৰমে যুক্ত হৈ তান্ত্ৰিক ৰূপ “হংস” সিদ্ধ হয়।

Verse 73

हंसः सदाहवह्निस्वैर्युक्तमंत्यमुदीरितम् । सप्तत्रिंशच्छतार्णैः स्यान्नित्या सौभागमालिनी ॥ ७३ ॥

“হংস” নামৰ মন্ত্ৰটি ‘সদা’, ‘হৱ’, ‘বহ্নি’ আৰু ‘স্বৈ’ পদেৰে যুক্ত অন্তিম উচ্চাৰণসহ, ৩৭০০ অক্ষৰৰ মালাৰূপে জপ কৰিলে, ই নিত্যফলদায়িনী “সৌভাগ্য-মালিনী” হয়।

Verse 74

अंगानि मंत्रवर्णैः स्युराद्येन हृदुदीरितम् । ततश्चतृर्भिः शीर्षं स्याच्छिखा त्रिभिरुदीरिता ॥ ७४ ॥

মন্ত্ৰৰ অক্ষৰে অঙ্গ-ন্যাস কৰিব লাগে। প্ৰথম অক্ষৰে হৃদয় স্পৰ্শ কৰি আহ্বান কৰিব; তাৰপিছত চাৰি অক্ষৰে শিৰো-ন্যাস; আৰু তিন অক্ষৰে শিখা-ন্যাস—এইয়েই বিধি।

Verse 75

गुणवेदाक्षरैः शेषाण्यंगानि षडिति क्रमात् । अरुणामरुणाकल्पां सुंदरीं सुस्मिताननाम् ॥ ७५ ॥

তাৰপিছত গুণ আৰু বেদ সূচক অক্ষৰে ক্ৰমে অৱশিষ্ট ছয় অঙ্গত ন্যাস কৰিব লাগে। তাৰ অনন্তৰে দেৱীৰ ধ্যান কৰিব—অৰুণবৰ্ণা, উষাৰ দৰে দীপ্ত, সুন্দৰী, আৰু মৃদু হাস্যমুখী।

Verse 76

त्रिनेत्रां बाहुभिः षड्भिरुपेतां कमलासनाम् । कह्लारपाशपुंड्रेक्षुकोदंडान्वामबाहुभिः ॥ ७६ ॥

তেওঁক ধ্যান কৰিব—ত্রিনেত্ৰা, ষড়ভুজা, পদ্মাসনত অধিষ্ঠিতা; আৰু বাওঁ হাতে নীলকমল, পাশ, ইক্ষুদণ্ড (আখৰ দণ্ড) আৰু ধনু ধাৰণকাৰিণী।

Verse 77

दधानां दक्षिणैः पद्ममंकुशं पुष्पसायकम् । तथाविधाभिः परितो युतां शक्तिगणैः स्तुतैः ॥ ७७ ॥

তেওঁ সোঁহাতসমূহত পদ্ম, অঙ্কুশ আৰু পুষ্পসায়ক ধাৰণ কৰে; তদ্ৰূপ স্তুত শক্তিগণৰ দ্বাৰা তেওঁ চাৰিওফালে পৰিবেষ্টিতা।

Verse 78

अक्षरोक्ताभिरन्याभिः स्मरोन्मादमदात्मभिः । एषा तृतीया कथिता वनिता जनमोहिनी ॥ ७८ ॥

অক্ষৰ-অক্ষৰকৈ উচ্চাৰিত অন্য উক্তিসমূহে—যাৰ স্বভাৱ কাম, উন্মাদনা আৰু মদ—এই তৃতীয় স্ত্ৰী বুলি কোৱা হৈছে, জনমোহিনী।

Verse 79

चतुर्थीं श्रृणु विप्रेन्द्र नित्यक्लिन्नासमाह्वयाम् । हंसस्तु दाहवह्निस्वैर्युक्तः प्रथममुच्यते ॥ ७९ ॥

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, এতিয়া ‘নিত্যক্লিন্না’ নামে চতুৰ্থ শ্ৰেণী শুনা। ইয়াত প্ৰথমে ‘হংস’ কোৱা হৈছে, যি দাহাগ্নি আৰু স্বৈৰ্যযুক্ত।

Verse 80

कामेश्वर्यास्तृतीयादिवर्णानामष्टकं भवेत् । हृदंबुमरुता युक्तः स एवैकादशाक्षरः ॥ ८० ॥

কামেশ্বৰীৰ মন্ত্রৰ তৃতীয় আদি বৰ্ণসমূহৰ পৰা আঠ অক্ষৰৰ সমষ্টি হয়। ‘হৃদ্’, ‘অম্বু’ আৰু ‘মৰুত্’ যুক্ত হলে সেয়াই একাদশাক্ষৰ মন্ত্র হয়।

Verse 81

एकादशाक्षरी चेयं विद्यार्णैरंगकल्पनम् । आद्येन मन्त्रवर्णेन हृदयं समुदीरितम् ॥ ८१ ॥

এই একাদশাক্ষৰী বিদ্যা; ইয়াৰ অঙ্গ-ন্যাসৰ কল্পনা বিদ্যাৰ্ণৱসকলে কৰিব লাগে। মন্ত্রৰ প্ৰথম বৰ্ণে ‘হৃদয়’ উচ্চাৰি স্থাপন কৰা হয়।

Verse 82

द्वाभ्यां द्वाभ्यां तु शेषाणि अंगानि परिकल्पयेत् । न्यसेदंगुष्ठमूलादिकनिष्ठाग्रांतमूर्द्ध्वगम् ॥ ८२ ॥

তাৰ পিছত দুটা-দুটা আঙুলিৰে অৱশিষ্ট অংগসমূহত ন্যাস স্থাপন কৰিব। বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠৰ মূলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঊৰ্ধ্বক্রমে কনিষ্ঠাৰ অগ্ৰলৈকে মন্ত্ৰ ন্যস্ত কৰিব।

Verse 83

शेषं तद्वलये न्यस्य हृद्दृक्छ्रोत्रे नसोर्द्वयोः । त्वचि ध्वजे च पायौ च पादयो रर्णकान्न्यसेत् ॥ ८३ ॥

অৱশিষ্ট অংশ অনামিকাত ন্যস্ত কৰি, তাৰ পিছত হৃদয়, চকু, কাণ আৰু দুয়ো নাসাৰন্ধ্ৰত ন্যাস কৰিব। লগতে ত্বক, ধ্বজ, পায়ু আৰু পদদ্বয়তো নিৰ্দিষ্ট অক্ষৰ ন্যস্ত কৰিব।

Verse 84

अरुणामरुणाकल्पामरुणांशुकधारिणीम् । अरुणस्रग्विलेपां तां चारुस्मेरमुखांबुजाम् ॥ ८४ ॥

মই অৰুণা দেৱীৰ ধ্যান কৰোঁ—তেওঁ স্বয়ং অৰুণবৰ্ণা, অৰুণ অলংকাৰৰে সজ্জিতা, অৰুণ বসনধাৰিণী, অৰুণ মালা আৰু অৰুণ লেপে বিভূষিতা; তেওঁৰ কমলমুখ মনোহৰ মৃদু হাস্যে দীপ্ত।

Verse 85

नेत्रत्रयोल्लसद्वक्त्रां भालेघर्मांबुमौक्तिके । विराजमानां मुकुटलसदर्द्धेंदुशेखराम् ॥ ८५ ॥

তেওঁৰ মুখ ত্ৰিনেত্ৰে উজ্জ্বল; কপালত ঘর্মবিন্দুজাত মুক্তাৰ দৰে কান্তি ঝলমল কৰে; আৰু তেওঁ এনে মুকুটে বিরাজিতা, য’ত দীপ্তিমান অর্ধচন্দ্ৰ-শেখৰ শোভা পায়।

Verse 86

चतुर्भिर्बाहुभिः पाशमंकुशं पानपात्रकम् । अभयं बिभ्रतीं पद्ममध्यासीनां मदालसाम् ॥ ८६ ॥

তেওঁ চাৰি বাহুত পাশ, অঙ্কুশ, পানপাত্ৰ আৰু অভয়-মুদ্ৰা ধাৰণ কৰে। তেওঁ পদ্মৰ মধ্যভাগত আসীনা, দিৱ্য মদে মন্দচেষ্টাসদৃশ মদালসা ৰূপে দৃষ্টিগোচৰ।

Verse 87

ध्यात्वैवं पूजयेन्नित्यक्किन्नां नित्यां स्वशक्तिभिः । पुण्या चतुर्थी गदिता नित्याक्किन्नाह्वया मुने ॥ ८७ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে নিত্যাক্লিন্না—সেই নিত্য দেৱী—ক নিত্য পূজা কৰিব লাগে। হে মুনি, এই পুণ্যময় চতুৰ্থী ‘নিত্যাক্লিন্না’ নামে ঘোষিত।

Verse 88

वनिता नवनीतस्य दाविकाग्निर्जयादिना । भूः स्वेन युक्ता प्रथमं प्राणो दाहेन तद्युतः ॥ ८८ ॥

নাৰী নবনীতৰ দৰে; আৰু দাৱাগ্নি জয়-আদি প্ৰভাৱৰে তাক দহি পেলায়। ‘ভূ’ তত্ত্ব প্ৰথম, নিজ গুণে যুক্ত; আৰু প্ৰাণ দাহশক্তিযুক্ত হৈ সেই তেজে দীপ্ত হয়।

Verse 89

रसो दाहेन तद्युक्तं प्रभादाहेन तद्युता । ज्या च दाहेन तद्युक्ता नित्याक्लिन्नांतगद्वयम् ॥ ८९ ॥

‘ৰস’ক ‘দাহ’ৰ সৈতে যুক্ত কৰিব; ‘প্ৰভা’ক ‘প্ৰভা-দাহ’ৰ সৈতে তদ্ৰূপ যুক্ত কৰিব; আৰু ‘জ্যা’কো ‘দাহ’ৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিব—এদৰে ‘নিত্যাক্লিন্না’ অন্তে সমাপ্ত দুটা পদ গঠিত হয়।

Verse 90

एषा नवाक्षरी नित्या भेरुण्डा सर्वसिद्धिदा । प्रणवं ठद्वयं त्यक्त्वा मध्यस्थैः षड्भिरक्षरैः ॥ ९० ॥

ই নিত্য নবাক্ষৰী মন্ত্ৰ ‘ভেৰুণ্ডা’ নামে খ্যাত, সৰ্বসিদ্ধিদায়িনী। প্ৰণৱ ‘ওঁ’ আৰু ‘ঠ’ৰ দ্বয় ত্যাগ কৰি, মধ্যস্থিত ছয় অক্ষৰে মন্ত্ৰ বিন্যাস কৰিব।

Verse 91

षडंगानि प्रकुर्वीत वर्णन्यासं ततः परम् । रंध्राद्यामुखकंठेषु हन्नाभ्यां धारयद्वयम् ॥ ९१ ॥

প্ৰথমে ষড়ঙ্গ-ন্যাস কৰিব, তাৰ পাছত বৰ্ণ-ন্যাস সম্পন্ন কৰিব। তাৰ অনন্তৰ ৰন্ধ্ৰসমূহত, মুখ আৰু কণ্ঠত ‘হ’ আৰু ‘ন’—এই দুটা বীজাক্ষৰ ধাৰণ (মানস স্থাপন) কৰিব।

Verse 92

न्यसेन्मंत्रार्णनवकं मातृकान्यासपूर्वकम् । अथ ध्यानं प्रवक्ष्यामि देव्याः सर्वार्थसिद्धिदम् ॥ ९२ ॥

প্ৰথমে মাতৃকা-ন্যাস সম্পন্ন কৰি তাৰ পিছত নৱ মন্ত্রাক্ষৰ স্থাপন কৰিব। এতিয়া মই দেৱীৰ সেই ধ্যান বৰ্ণনা কৰোঁ, যি সকলো অভীষ্ট সিদ্ধি দান কৰে।

Verse 93

तप्तकांचनसंकाशदेहां नेत्रत्रयान्विताम् । चारुस्मितां चितमुखीं दिव्यालंकारभूषिताम् ॥ ९३ ॥

তাঁৰ দেহ তপ্ত সোণৰ দৰে দীপ্ত; তেওঁ ত্ৰিনেত্ৰা, মধুৰ স্মিতযুক্তা, উজ্জ্বল মুখমণ্ডলধাৰিণী আৰু দিব্য অলংকাৰৰে ভূষিতা।

Verse 94

ताटंकहारकेयूररत्नस्तबकमंडिताम् । रसनानूपुरोर्म्यादिभूषणैरतिसुन्दरीम् ॥ ९४ ॥

তেওঁ তাটঙ্ক, হাৰ, কেয়ূৰ আৰু ৰত্নগুচ্ছৰে মণ্ডিতা; ৰত্নখচিত ৰসনা, নূপুৰ, আঙুঠি আদি ভূষণেৰে অতিসুন্দৰী।

Verse 95

पाशांकुशौ चर्मखङ्गौ गदावह्निधनुःशरान् । करैर्दधानामासीना पूजायां मत्पसस्थिताम् ॥ ९५ ॥

তেওঁ হাতে পাশ আৰু অঙ্কুশ, ঢাল আৰু খড়্গ, গদা, অগ্নি, ধনু আৰু শৰ ধৰি; পূজাৰ আসনত উপবিষ্ট, মোৰ পৰম পদত প্রতিষ্ঠিতা।

Verse 96

शक्तीश्च तत्समाकारतेजोहेतिभिरन्विताः । पूजयेत्तद्वदभितः स्मितास्या विजयादिकाः ॥ ९६ ॥

তেওঁৰ সদৃশ ৰূপ, তেজ আৰু অস্ত্ৰেৰে যুক্ত শক্তিসকলকো পূজা কৰিব। তদ্ৰূপ চাৰিওফালে বিজয়া আদি স্মিতমুখী দেৱীসকলকো পূজা কৰিব।

Verse 97

पंचमीय समाख्याता भेरुंडाख्या मुनीश्वर । यस्याः स्मरणतो नश्येद्गरलं त्रिविधं क्षणात् ॥ ९७ ॥

হে মুনীশ্বৰ! পঞ্চমী বিদ্যা ‘ভেৰুণ্ডা’ নামে কোৱা হৈছে; যাৰ কেৱল স্মৰণতেই ত্ৰিবিধ বিষ ক্ষণতে নাশ পায়।

Verse 98

या तु षष्ठी द्विजश्रेष्ठ सा नित्या वह्निवासिनी । तद्विधानं श्रृणुष्वाद्य साधकानां सुसिद्धिदम् ॥ ९८ ॥

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! যি ষষ্ঠী, সি নিত্য আৰু পবিত্ৰ অগ্নিত বাস কৰে। এতিয়া তাৰ বিধান শুনা; ই সাধকক উত্তম সিদ্ধি দিয়ে।

Verse 99

भेरुंडाद्यमिहाद्यं स्यान्नित्यक्लिन्नाद्यनंतरम् । ततोंऽबुशून्ये हंसाग्निह्युत्तमंबुमरुद्युतम् ॥ ९९ ॥

ইয়াত ক্ৰম ‘ভেৰুণ্ড’ৰে আৰম্ভ হয়; তাৰ পিছতেই ‘নিত্যক্লিন্ন’ৰে আৰম্ভ হোৱা আহে। তাৰ পাছত ‘অম্বু-শূন্য’ বিন্যাসত ‘হংস’ আৰু ‘অগ্নি’; আৰু পিছত ‘উত্তম অম্বু’ আৰু ‘মৰুত্’যুক্ত অংশ কোৱা হয়।

Verse 100

हृदग्निना युतं शून्यं व्याप्तेन शुचिना च युक् । शून्यं नभः शक्तियुतं नवार्णेयमुदाहृता ॥ १०० ॥

হৃদয়াগ্নিযুক্ত ‘শূন্য’, আৰু সৰ্বব্যাপী শুচিৰ সৈতে যুক্ত ‘শূন্য’; লগতে শক্তিযুক্ত ‘নভঃ-শূন্য’—ইয়াক নবার্ণ (নবাক্ষৰী) বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 101

विद्या द्वितीयबीजेन स्वरान्दीर्घान्नियोजयेत् । मायांतान्षड्भिरेवां गान्याचरेत्सकरांगयोः ॥ १०१ ॥

এই বিদ্যাত দ্বিতীয় বীজ প্ৰয়োগ কৰি স্বৰসমূহ দীঘল কৰিব লাগে; আৰু ‘মায়া’ন্ত অক্ষৰসমূহৰ জপ ষড়ঙ্গসহ, লগতে ‘ক’ আৰু ‘ৰ’ অঙ্গসহ বিধিমতে আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 102

नवाक्षराणि विद्याया नवरंध्रेषु विन्यसेत् । व्यापकं च समस्तेन कुर्यादेवात्मसिद्धये ॥ १०२ ॥

বিদ্যাৰ নৱাক্ষৰ দেহৰ নৱ ৰন্ধ্ৰত ন্যাস কৰিব। তাক সমগ্ৰভাবে সৰ্বব্যাপী ৰূপে ধ্যান কৰি আত্মসিদ্ধি লাভ কৰিব॥

Verse 103

सर्वास्वपि च विद्यासु व्यापकन्यासमाचरेत् । तप्तकांचनसंकाशां नवयौवनसुन्दरीम् ॥ १०३ ॥

সকলো বিদ্যাতেই সৰ্বব্যাপী ন্যাস আচৰণ কৰিব। তপ্ত সোণসম দীপ্ত, নবযৌৱনৰ সুন্দৰী ৰূপে তাক ধ্যান কৰিব॥

Verse 104

चारुस्मेरमुखांभोजां विलसन्नयनत्रयाम् । अष्टाभिर्बाहुभिर्युक्तां माणिक्याभरणोज्ज्वलाम् ॥ १०४ ॥

তেওঁৰ মুখ-পদ্ম মধুৰ হাঁহিৰে শোভিত, ত্ৰিনয়ন দীপ্ত। অষ্টভুজা, মাণিক্য অলংকাৰৰে উজ্জ্বল হৈ তেজ ছটিয়াইছিল॥

Verse 105

पद्मरागकिरीटांशुसंभेदारुणितांबराम् । पीतकौशेयवसनां रत्नमंजीरमेखलाम् ॥ १०५ ॥

পদ্মৰাগমণি জড়িত কিৰীটৰ কিৰণ-মিশ্ৰ তেজে তেওঁৰ বসন অৰুণ হৈ উঠিছিল। তেওঁ পীত কৌশেয় বস্ত্ৰধাৰী, ৰত্নময় মঞ্জীৰ আৰু মেখলাৰে বিভূষিতা আছিল॥

Verse 106

रक्तमौक्तिकसकंभिन्नस्तबकाभरणोज्ज्वलाम् । रत्नाब्जकंबुपुंड्रेक्षुचापपूर्णेन्दुमंडलम् ॥ १०६ ॥

ৰক্ত মৌক্তিকেৰে বৈচিত্ৰ্যময় গুচ্ছাকাৰ অলংকাৰত তেওঁ দীপ্তিমান। ৰত্নপদ্ম, শঙ্খ, বৈষ্ণৱ পুণ্ড্ৰ, ইক্ষুচাপ আৰু পূৰ্ণচন্দ্ৰ-মণ্ডলৰ চিহ্ন ধাৰণ কৰিছিল॥

Verse 107

दधानां बाहुभिर्वामैः कह्लारं हेमश्रृंगकम् । पुष्पेषुं मातुलिंगं च दधानां दक्षिणैः करैः ॥ १०७ ॥

তেওঁ বাওঁ বাহুত কহ্লাৰ-পদ্ম আৰু সোণালী শৃংযুক্ত চিহ্ন ধাৰণ কৰে; আৰু সোঁ হাতে পুষ্পবাণ আৰু মাতুলিঙ্গ (বীজপূৰক) ফল ধাৰণ কৰে ॥১০৭॥

Verse 108

स्वस्वनामाभिरभितः शक्तिभिः परिवारिताम् । एवं ध्यात्वार्चयेद्वह्निवासिनीं वह्निविग्रहम् ॥ १०८ ॥

নিজ নিজ নামৰে খ্যাত শক্তিসমূহে চাৰিওফালে পৰিবেষ্টিত অগ্নিবাসিনী দেৱীক—অগ্নিস্বৰূপিণীক—এদৰে ধ্যান কৰি পূজা কৰিব লাগে ॥১০৮॥

Verse 109

यस्याः स्मरपतो वश्यं जायते भुवनत्रयम् । अथ या सप्तमी नित्या महावज्रेश्वरी मुने ॥ १०९ ॥

যাঁক সোঁৱৰিলেই ত্ৰিভুবন বশ হয়—হে মুনি—সেই চিৰস্থায়ী সপ্তমী নিত্যাৰ নাম ‘মহাবজ্ৰেশ্বৰী’ ॥১০৯॥

Verse 110

तस्या विद्यां प्रवक्ष्यामि साधकानां सुसिद्धिदाम् । द्वितीयं वह्विवासिन्या नित्यक्लिन्ना चतुर्थकम् ॥ ११० ॥

এতিয়া মই সেই বিদ্যা ক’ম, যি সাধকসকলক উত্তম সিদ্ধি দান কৰে। ইয়াৰ দ্বিতীয় ৰূপ ‘বহ্নিবাসিনী’ আৰু চতুৰ্থ ৰূপ ‘নিত্যক্লিন্না’ বুলি জনা যায় ॥১১০॥

Verse 111

पंचमं भगमालाद्यं भेरुंडाया द्वितीयकम् । नित्यक्लिन्नाद्वितीयं च तृतीयं षष्ठसप्तमौ ॥ १११ ॥

পঞ্চমটো ‘ভগামালা’ৰে আৰম্ভ হোৱা বিদ্যা; দ্বিতীয় গোট ‘ভেৰুণ্ডা’ৰ। ‘নিত্যক্লিন্না’ৰ পৰা দ্বিতীয় আৰু তৃতীয়; তেনেদৰে ক্ৰমে ষষ্ঠ আৰু সপ্তমো গ্ৰহণীয় ॥১১১॥

Verse 112

अष्टमं नवमं चापि पूर्वं स्यादंतिमं पुनः । द्वयमेकैकमथ च द्वयद्वयमथ द्वयम् ॥ ११२ ॥

অষ্টম আৰু নবমক প্ৰথমে স্থাপন কৰা হয়, আৰু পুনৰ তাৰ পিছত অন্তিমটো আহে। তাৰ পাছত দুটা একেলগে, তাৰ পাছত একে একে; তাৰ পাছত জোৰাৰ জোৰা, আৰু শেষত পুনৰ এটা জোৰা।

Verse 113

मायया पुटितं कृत्वा कुर्यादंगानि षट् क्रमात् । प्रत्येकं शक्तिपुटुतैर्मंत्रार्णैर्दशभिर्न्यसेत् ॥ ११३ ॥

প্ৰথমে ‘মায়া’দ্বাৰা পুটিত (মুদ্ৰিত/ৰক্ষিত) কৰি, ক্ৰমে ষড়ঙ্গ-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিব লাগে। আৰু প্ৰত্যেক অঙ্গত শক্তি-পুটযুক্ত দহটা মন্ত্রাক্ষৰৰ ন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 114

दृक्छ्रोत्रनासावाग्वक्षोनाभिगुह्येषु च क्रमात् । रक्तां रक्तांबरां रक्तगंघमालाविभूषणाम् ॥ ११४ ॥

তাৰ পাছত ক্ৰমে চকু, কাণ, নাক, বাক্, বক্ষ, নাভি আৰু গুহ্যদেশত—তাঁক ৰক্তবৰ্ণা, ৰক্তবস্ত্ৰধাৰিণী, ৰক্তগন্ধ-মালা-অলংকাৰৰে বিভূষিতা দেৱী ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 115

चतुर्भुजां त्रिनयनां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम् । पाशांकुशामिक्षुचापं दाडिमीशायकं तथा ॥ ११५ ॥

তাঁক চতুৰ্ভুজা, ত্ৰিনয়না, মাণিক্যখচিত মুকুটে উজ্জ্বল ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে—যিয়ে পাশ আৰু অঙ্কুশ ধাৰণ কৰে, আৰু ইক্ষুচাপ তথা দাডিমী-বাণো ধাৰণ কৰে।

Verse 116

दधानां बाहुभिर्नेत्रैर्दयासुप्रीतिशीतलैः । पश्यंती साधके अस्त्रषट्कोणाब्जमहीपुरे ॥ ११६ ॥

দিব্য বাহু ধাৰণ কৰি, দয়া আৰু গভীৰ প্ৰীতিয়ে শীতল কৰা নেত্ৰসম্পন্ন সেই দেৱী—ষট্কোণযুক্ত পদ্মাকৃতি পবিত্ৰ ভূমিপুৰত, অস্ত্ৰ-বিন্যাসসহ, সাধকৰ ওপৰত কৃপাদৃষ্টি কৰে।

Verse 117

चक्रमध्ये सुखासीनां स्मेरवक्त्रसरोरुहाम् । शक्तिभिः स्वस्वरूपाभिरावृतां पीतमध्यगाम् ॥ ११७ ॥

পবিত্ৰ চক্ৰৰ মাজত তেওঁ সুখাসনে উপবিষ্টা; তেওঁৰ মুখপদ্ম মৃদু হাসেৰে শোভিত। তেওঁ নিজ নিজ স্বৰূপশক্তিৰে পৰিবৃতা, স্বৰ্ণাভ মধ্যদেশে দীপ্তিময়।

Verse 118

सिंहासनेऽभितः प्रेंखत्पोतस्थाभिश्च शक्तिभिः । वृतां ताभिर्विनोदानि यातायातादिभिः सदा ॥ ११८ ॥

সিংহাসনৰ চাৰিওফালে তেওঁ সদায় সেই শক্তিসকলৰ দ্বাৰা পৰিবৃতা, যিসকল দোলায়মান নাও-সদৃশ আসনত অৱস্থিত। তেওঁলোকে সদা যাতায়াত, শোভাযাত্ৰা আদি নানা বিনোদন ঘটায়।

Verse 119

कुर्वाणामरुणांभोधौ चिंतयेन्मन्त्रनायकम् । एषा तु सप्तमीप्रोक्ता दूतिं चाप्यष्टमीं श्रृणु ॥ ११९ ॥

এই সাধনা কৰোঁতে সাধকে অৰুণ-প্ৰভাময় সাগৰত অৱস্থিত মন্ত্রনায়ক প্ৰভুৰ ধ্যান কৰিব। ই সপ্তম বিধি বুলি কোৱা হৈছে; এতিয়া অষ্টম ‘দূতী’ও শুনা।

Verse 120

वज्रेश्वर्याद्यमाद्यं स्याद्वियदग्नियुतं ततः । अंबु स्यान्मरुता युक्तं गोत्रा क्ष्मासंयुता ततः ॥ १२० ॥

প্ৰথমে ‘বজ্ৰেশ্বৰী’ৰে আৰম্ভ হোৱা বীজ হওক; তাৰপিছত তাক ‘বিয়ৎ’ আৰু ‘অগ্নি’সহ যুক্ত কৰা। তাৰপিছত ‘অম্বু’ক ‘মৰুত্’সহ যোগ কৰা; তাৰপিছত গোত্ৰ সংযোজিত কৰি, শেষত ‘ক্ষ্মা’ (পৃথিৱী)ৰে পুনৰ যুক্ত কৰা।

Verse 121

रयोव्यासेन शुचिना युतः स्यात्तदनंतरम् । अत्यार्णां वह्निवासिन्या दूती नित्या समीरिताः ॥ १२१ ॥

তাৰপিছত শুচি ‘ৰয়োব্যাস’ৰে যুক্ত কৰা হ’ব। সেই ক্ৰমত অগ্নিত বাস কৰা ‘দূতী’ক ‘নিত্যা’—সদায় উপস্থিত—বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 122

षड्दीर्घस्वरयुक्तेन विद्यायाः स्यात्षडंगकम् । तेनैव पुटितैरर्णैर्न्यसेच्छ्रोत्रादिपञ्चसु ॥ १२२ ॥

ছয় দীৰ্ঘ স্বৰে যুক্ত হ’লে এই বিদ্যা ষড়ঙ্গ হয়। সেই পুটিত অক্ষৰসমূহেৰে শ্ৰোত্ৰাদি পাঁচ ইন্দ্ৰিয়-কেন্দ্ৰত ন্যাস কৰিব।

Verse 123

षष्ठकं नसि विन्यस्य व्यापकं विद्यया न्यसेत् । निदाघकालमध्याह्नदिवाकरसमप्रभाम् ॥ १२३ ॥

ষষ্ঠ অংশ নাসিকাত বিন্যস্ত কৰি, বিদ্যাৰে সৰ্বব্যাপী তত্ত্বৰ ন্যাস কৰিব। গ্ৰীষ্মৰ মধ্যাহ্ন সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিময় ৰূপ ধ্যান কৰিব।

Verse 124

नवरत्नकिरीटां च त्रीक्षणामरुणांबराम् । नानाभरणसंभिन्नदेहकांतिविराजिताम् ॥ १२४ ॥

নৱৰত্নখচিত কিৰীটধাৰিণী, ত্ৰিনয়না, অৰুণ বস্ত্ৰধাৰিণী—নানাবিধ অলংকাৰৰে বিভূষিত দেহকান্তিত উজ্জ্বল।

Verse 125

शुचिस्मितामष्टभुजा स्तूयमानां महर्षिभिः । पाशं खेटं गदां रत्नचषकं वामबाहुभिः ॥ १२५ ॥

শুচি মৃদু হাস্যযুক্তা, অষ্টভুজা, মহর্ষিসকলৰ দ্বাৰা স্তূত—বাম বাহুত পাশ, খেটক, গদা আৰু ৰত্নখচিত চষক ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 126

दक्षिणैरंकुशं खड्गं कट्टारं कमलं तथा । दधानां साधकाभीष्टदानोद्यमसमन्विताम् ॥ १२६ ॥

দক্ষিণ বাহুত অঙ্কুশ, খড়্গ, কট্টাৰ আৰু পদ্ম ধাৰণ কৰি—সাধকক অভীষ্ট দান কৰিবলৈ উদ্যত শক্তিৰে সমন্বিতা আছিল।

Verse 127

ध्यात्वैवं पृनयेद्देवीं दूतीं दुर्न्नीतिनाशिनीम् । इत्येषा कथिता तुभ्यं समस्तापन्निवारिणी ॥ १२७ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি দুৰ্নীতি আৰু কুমাৰ্গ নাশিনী দেৱী-দূতীক সন্তুষ্ট কৰিব লাগে। সকলো আপদা নিবারণকাৰী এই বিধি তোমাক কোৱা হ’ল।

Verse 128

श्रीकरी शिवतावासकारिणी सर्वसिद्धिदा । अथ ते नवमीं नित्यां त्वरितां नाम नारद ॥ १२८ ॥

সেয়া শ্ৰীদায়িনী, শুভ শিৱভাবৰ বাস ঘটোৱা আৰু সৰ্বসিদ্ধি দানকাৰিণী। এতিয়া হে নাৰদ, ‘ত্বৰিতা’ নামৰ নিত্য পালনীয় নবমী-ব্ৰত মই তোমাক ক’ম।

Verse 129

प्रवक्ष्यामि यशोविद्याधनारोग्यसुखप्रदाम् । आद्यं तु वह्निवासिन्या दूत्यादिस्तदनन्तरम् ॥ १२९ ॥

এতিয়া মই সেই বিদ্যা ব্যাখ্যা কৰিম যিয়ে যশ, বিদ্যা, ধন, আৰোগ্য আৰু সুখ প্ৰদান কৰে। প্ৰথমে ‘বহ্নিবাসিনী’; তাৰ পিছত ক্ৰমে ‘দূতী’ আদি।

Verse 130

हंसो धरा स्वयं युक्तस्तेजश्चरसमन्वितम् । वायुः प्रभाचरयुता ग्रासशक्तिसमन्वितः ॥ १३० ॥

হংস স্বভাৱতে ধৰা সৈতে যুক্ত; তেজ (অগ্নি) চলনশীলতাৰে সমন্বিত; আৰু বায়ু প্ৰভা আৰু গতি-সহিত হৈ গ্ৰাসশক্তিৰে যুক্ত।

Verse 131

हृदार येण दाहेन वह्निस्वाष्टमं तथा । हंसः क्ष्माखंयुतो ग्रासश्चरयुक्तो द्वितीयकः ॥ १३१ ॥

‘হৃদাৰ’ৰ পৰা উৎপন্ন দাহে অগ্নিক অষ্টম বুলি কোৱা হৈছে। তদ্ৰূপ হংসক ‘দ্বিতীয়’ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়—যি ক্ষ্মা আৰু আকাশে যুক্ত আৰু গ্ৰাস ও চর-গতিসহিত।

Verse 132

द्वितिर्नादयुता नित्या त्वरिता द्वादशाक्षरी । विद्या चतुर्थवर्णादिसप्तभिस्त्वक्षरैस्तथा ॥ १३२ ॥

দ্বিতী নাদযুক্তা আৰু নিত্যা। ত্বৰিতা দ্বাদশাক্ষৰী মন্ত্ৰ। তদ্ৰূপ এই বিদ্যা চতুৰ্থ বৰ্ণৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা সাত অক্ষৰে গঠিত।

Verse 133

कुर्यादंगानि युग्मार्णैः षट्क्रमेण करांगयोः । शिरोललाटकंठेषु हृन्नाभ्याधारके तथा ॥ १३३ ॥

যুগ্ম অক্ষৰে ষট্ক্ৰমে প্ৰথমে কৰাঙ্গত ন্যাস কৰিব। তাৰ পাছত শিৰ, ললাট আৰু কণ্ঠত, লগতে হৃদয়, নাভি আৰু আধাৰতও ন্যাস কৰিব।

Verse 134

ऊरुयुग्मे तथा जानुद्वये जंघाद्वये तथा । पादयुग्मे तथा वर्णान्मंत्रजान्दश विन्यसेत् ॥ १३४ ॥

তদ্ৰূপ ঊৰুযুগ্মে, দুয়োটা জানুত, দুয়োটা জঙ্ঘাত আৰু পাদযুগ্মত মন্ত্ৰজাত দহ বৰ্ণক যথাক্ৰমে বিন্যাস (ন্যাস) কৰিব।

Verse 135

द्वितीयोपांत्यमध्यस्थैर्मंत्रार्णैरितरैरपि । ताराद्यैः श्रृणु तद्ध्यानं सर्वसिद्धिविधायकम् ॥ १३५ ॥

মন্ত্ৰৰ দ্বিতীয়, উপান্ত্য আৰু মধ্যস্থ অক্ষৰসমূহেৰে, লগতে তাৰা-আদি অন্য অক্ষৰসমূহেৰে যুক্ত সেই ধ্যান শুনা; ই সৰ্বসিদ্ধি প্ৰদানকাৰী।

Verse 136

श्यामवर्णशुभाकारां नवयौवनशोभिताम् । द्विद्विक्रमादष्टनागैः कल्पिताभरणोज्ज्वलैः ॥ १३६ ॥

তেওঁ শ্যামবৰ্ণা, শুভ আৰু সুন্দৰ আকাৰযুক্তা, নবযৌৱনৰ শোভাৰে দীপ্তা; দ্বিবিক্ৰম আৰু অষ্টনাগে কল্পিত অলংকাৰৰে উজ্জ্বলা আছিল।

Verse 137

ताटंकमंगदं तद्वद्रसना नूपुरं च तैः । विप्रक्षत्रियविट्शूद्रजातिभिर्भीमविग्रहैः ॥ १३७ ॥

তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই কৰ্ণাভৰণ আৰু অঙ্গদ, তদ্ৰূপ ৰসনা (কটিবন্ধ) আৰু নূপুৰো নিৰ্মিত হ’ল—ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰ এই চাৰি বৰ্ণৰ ভয়ংকৰ দেহধাৰী জনৰ দ্বাৰা।

Verse 138

पल्लवांशुकसंवीतां शिखिपिच्छकृतैः शुभैः । वलयैर्भूषितभुजां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम् ॥ १३८ ॥

সেইগৰাকী কোমল পল্লৱ-বস্ত্ৰে আবৃত, শুভ ময়ূৰপিচ্ছ-নির্মিত অলংকাৰৰে সুশোভিতা; বালয়ত বাহু ভূষিত, আৰু মাণিক্যখচিত মুকুটে দীপ্তিময়।

Verse 139

बर्हिबर्हिकृतापीडां तच्छत्रां तत्पताकिनीम् । गुंजागुणलसद्वक्षः कुचकुंकुममंडलाम् ॥ १३९ ॥

তেওঁৰ শিৰত ময়ূৰপিচ্ছ-নির্মিত আপীড আছিল; লগতে ছত্ৰ আৰু পতাকা। গুঞ্জা-মালাৰ দীপ্তিত বক্ষ উজ্জ্বল, আৰু কুচত কুঙ্কুমৰ মণ্ডল অঙ্কিত আছিল।

Verse 140

त्रिनेत्रां चारुवदनां मंदस्मितमुखांबुजाम् । पाशांकुशवराभीतिलसद्भुजचतुष्टयाम् ॥ १४० ॥

তেওঁ ত্ৰিনেত্ৰী, চাৰু মুখমণ্ডলধাৰী, মৃদু হাঁহে শোভিত পদ্মমুখী; আৰু পাশ, অঙ্কুশ, বৰমুদ্ৰা আৰু অভয়মুদ্ৰা ধাৰণ কৰা চাৰি বাহুৰে দীপ্ত।

Verse 141

ध्यात्वैवं तोतलां देवीं पूजयेच्छक्तिभिर्वृताम् । तदग्रस्था लु फट्कारी शरचापकरोज्ज्वला ॥ १४१ ॥

এইদৰে দেৱী তোতলাৰ ধ্যান কৰি, শক্তিসকলৰ দ্বাৰা পৰিবৃতা তেওঁক পূজা কৰা উচিত। তেওঁৰ অগ্ৰত ‘ফটকাৰী’ শক্তি অৱস্থিত, যি হাতে শৰ আৰু ধনু ধৰি দীপ্তিময়।

Verse 142

प्रसीदेत्फलदाने च साधकानां त्वरान्वितां । एषा तु नवमी नित्या त्वरितोक्ता मुनीश्वर ॥ १४२ ॥

যিসকল সাধকে ত্বৰাৰে সাধনা কৰে, তেওঁলোকক ফল দানত সেই দেৱী প্ৰসন্ন হয়। হে মুনীশ্বৰ, এই নবমী তিথি নিত্যসিদ্ধ; ইয়াক ‘ত্বৰিতা-বিধি’ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 143

विध्नदुःस्वप्रशमनी सर्वाभीष्टप्रदायिनी । शुचिः स्वेन युतस्त्वाद्यो रसावह्निसमन्वितः ॥ १४३ ॥

তেওঁ বিঘ্ন আৰু দুঃস্বপ্ন শমাই সকলো অভীষ্ট প্ৰদান কৰে। তেওঁ শুচি, স্বীয় শক্তিৰে যুক্ত, আদ্য স্বৰূপা, আৰু ৰস-বায়ু-অগ্নিৰে সমন্বিতা।

Verse 144

प्राणो द्वितीयः स्वयुतो वनदुच्छक्तिभिः परः । इतीरिता त्र्यक्षराख्या नित्येयं कुलसुंदरी ॥ १४४ ॥

‘প্ৰাণ’ দ্বিতীয় অক্ষৰ, ‘স্ব’ৰ সৈতে যুক্ত, আৰু ‘বন’ আৰু ‘দু’য়ে সূচোৱা শক্তিৰ পাছত (পৰং) বিন্যাস কৰিব লাগে। এইদৰে ত্ৰ্যক্ষৰী নামে প্ৰসিদ্ধ নিত্য কুলসুন্দৰী ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 145

यस्याः स्मरण मात्रेण सर्वज्ञत्वं प्रजायते । त्रिभिस्तैरुदितैर्मूलवर्णैः कुर्य्यात्षडंगकम् ॥ १४५ ॥

যাৰ কেৱল স্মৰণতেই সৰ্বজ্ঞতা জন্মে—ঘোষিত সেই তিন মূলবৰ্ণেৰে ষড়ঙ্গ (ছয় অঙ্গ) বিন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 146

आदिमध्यावसानेषु पूजाजपविधिक्रमात् । प्रत्येक तैस्त्रिभिर्बीजैर्दीर्घस्वरसमन्वितैः ॥ १४६ ॥

পূজা আৰু জপৰ বিধিক্ৰম অনুসাৰে আৰম্ভণি, মধ্য আৰু অন্তত—প্ৰত্যেকবাৰ সেই তিন বীজ দীৰ্ঘস্বৰে উচ্চাৰণ কৰি কৰ্ম কৰিব লাগে।

Verse 147

कुर्यात्करांगवक्त्राणां न्यासं प्रोक्तं यथाविधि । ऊर्द्ध्वप्राग्दक्षिणोदक्च पश्चिमाधस्नाग्नभिः ॥ १४७ ॥

হাত, অংগ আৰু মুখত শাস্ত্ৰোক্ত বিধি অনুসাৰে ন্যাস কৰিব লাগে। দিশাক্ৰমে ঊৰ্ধ্ব, পূৰ্ব, দক্ষিণ, উত্তৰ; লগতে পশ্চিম আৰু অধঃ—স্নান আৰু অগ্নিমন্ত্ৰসহ কৰিব লাগে।

Verse 148

सुविनद्यंतरस्थैस्तन्नदात्मसु यथाक्रमम् । आधाररंध्रहृत्स्वेकं द्वितीयं लोचनत्रये ॥ १४८ ॥

তাৰ পিছত সূক্ষ্ম নাড়ীত অৱস্থিত অন্তৰ্নাদক সাৱধানে ধ্বনিত কৰি ক্ৰম অনুসাৰে সেই নাদৰূপসমূহত প্ৰবেশ কৰিব লাগে। এক ন্যাস আধাৰ, ব্রহ্মৰন্ধ্ৰ আৰু হৃদয়ত; দ্বিতীয় ন্যাস নেত্ৰত্রয়ত কৰিব লাগে।

Verse 149

तृतीयं श्रोत्रचिबुके चतुर्थं घ्राणतालुषु । पंचमं चांसनाभीषु ततः पाणिपदद्वये ॥ १४९ ॥

তৃতীয় ন্যাস কাণ আৰু চিবুকত; চতুৰ্থ নাসিকা আৰু তালুত। পঞ্চম কাঁধ আৰু নাভিত; তাৰ পিছত দুয়ো হাত আৰু দুয়ো পায়ত কৰিব লাগে।

Verse 150

मूलमध्याग्रतो न्यस्येन्नवधा मूलवर्णकैः । लोहितां लोहिताकारशक्तिंबृदनिषेविताम् ॥ १५० ॥

মূল, মধ্য আৰু অগ্ৰভাগত মূলবৰ্ণেৰে নবধা ন্যাস কৰিব লাগে। তাৰ পিছত লোহিতবৰ্ণা, লোহিতৰূপা, বৃত্ত/গণদ্বাৰা সেবিতা সেই শক্তিৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 151

लोहितांशुकभूषास्रग्लेपनां षण्मुखांबुजाम् । अनर्घ्यरत्नघटितमाणिक्यमुकुटोज्वलाम् ॥ १५१ ॥

লাল বসনধাৰিণী, অলংকাৰ, মালা আৰু লেপনেৰে বিভূষিতা, ষণ্মুখ-অম্বুজস্বৰূপা; অমূল্য ৰত্নখচিত মাণিক্য মুকুটে দীপ্ত—তাঁৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 152

रत्नस्तबकसंभिन्नलसद्वक्षःस्थलां शुभाम् । कारुण्यानंदपरमा मरुणांबुजविष्टराम् ॥ १५२ ॥

তেওঁ শুভময়ী আৰু দীপ্তিমতী; তেওঁৰ উজ্জ্বল বক্ষস্থলত ৰত্নগুচ্ছ শোভা পায়। কৰুণা আৰু আনন্দত পৰমা, তেওঁ পদ্মাসনত অধিষ্ঠিতা।

Verse 153

भुजैर्द्वादशभिर्युक्तां सर्वेषां सर्ववाङ्मयीम् । प्रवालाक्षस्रजं पद्मं कुंडिकां रत्ननिर्मिताम् ॥ १५३ ॥

দ্বাদশ বাহুযুক্তা, সকলো পৰম্পৰাৰ বাণী-বিদ্যাৰ মূৰ্তিস্বৰূপা তেওঁ। তেওঁ পদ্ম, প্ৰৱাল-ৰুদ্ৰাক্ষমালা আৰু ৰত্ননির্মিত কুণ্ডিকা ধাৰণ কৰে।

Verse 154

रत्नपूर्णं तु चषकं लुंगीं व्याख्यानमुद्रिकाम् । दधानां दक्षिणैर्वामैः पुस्तकं चारुणोत्पलम् ॥ १५४ ॥

সোঁহাতবোৰত তেওঁ ৰত্নপূৰ্ণ চষক, সৰু থলি (লুংগী) আৰু ব্যাখ্যান-মুদ্ৰা ধাৰণ কৰে; বাঁহাতবোৰত পুথি আৰু মনোহৰ উৎপল পদ্ম।

Verse 155

हैमीं च लेखनीं रत्नमालां कंबुवरं भुजैः । अभितः स्तूयमानां च देवगंधर्वकिन्नरैः ॥ १५५ ॥

তেওঁ ভুজাত সোণৰ লেখনী, ৰত্নমালা আৰু উৎকৃষ্ট শঙ্খ ধাৰণ কৰে; আৰু দেৱ, গন্ধৰ্ব, কিন্নৰসকলে চাৰিওফালে তেওঁৰ স্তৱ কৰে।

Verse 156

यक्षराक्षसदैत्यर्षिसिद्धविद्याधरादिभिः । ध्यात्वैवमर्चयेन्नित्यां वाग्लक्ष्मीकान्तिसिद्धये ॥ १५६ ॥

যক্ষ, ৰাক্ষস, দৈত্য, ঋষি, সিদ্ধ, বিদ্যাধৰ আদি সকলৰ সৈতে—এইদৰে ধ্যান কৰি—নিত্য অর্চনা কৰা উচিত, যাতে বাক্-সিদ্ধি, লক্ষ্মী আৰু কান্তিৰ সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 157

सितां केवलवाक्सिद्ध्यै लक्ष्म्यै हेमप्रभामपि । धूमाभां वैरिविद्विष्ट्यै मृतये निग्रहाय च ॥ १५७ ॥

শ্বেত ৰূপ কেৱল বাক্-সিদ্ধিৰ বাবে গ্ৰহণীয়। হেমপ্ৰভা ৰূপ লক্ষ্মী-সমৃদ্ধিৰ বাবে স্মৰণীয়। ধূমবৰ্ণ ৰূপ শত্রু-নিগ্ৰহ, মৃত্যুকাৰ্য আৰু নিয়ন্ত্ৰণ (নিগ্ৰহ)ৰ বাবে জপ্য।

Verse 158

नीलां च मूकीकरणे स्मरेत्तत्तदपेक्षया । इत्येषा दशमी नित्या प्रोक्ता ते कुलसुन्दरी ॥ १५८ ॥

কাৰোবাক মূক কৰিবলৈ, সেই নিৰ্দিষ্ট অভিপ্ৰায়ে নীলা ৰূপ স্মৰণ কৰিব লাগে। হে কুলসুন্দৰী, এইদৰে নিত্য ‘দশমী’ ৰূপ তোক কোৱা হ’ল।

Verse 159

नित्यानित्यां तु दशमीं त्रिकुटां वच्मि सांप्रतम् । हंसश्च हृत्प्राणरसादाहकर्णैः समन्वितः ॥ १५९ ॥

এতিয়া মই দশমীৰ বৰ্ণনা কৰোঁ—ই নিত্য আৰু অনিত্য, দুয়ো প্ৰকাৰ আৰু ‘ত্রিকুটা’ নামে খ্যাত। ই ‘হংস’ৰ সৈতে যুক্ত; হৃদয়, প্ৰাণ, ৰস, দাহ (তাপ) আৰু কৰ্ণেৰে সমন্বিত।

Verse 160

विद्यया कुलसुंदर्या योजितः संप्रदायतः । नित्यानित्यत्रिवर्णेयं ष़ड्भिः कूटाक्षरैर्युता ॥ १६० ॥

এই উপদেশ ‘কুলসুন্দৰী’ নামৰ মঙ্গলময় বিদ্যাৰে যুক্ত আৰু সংপ্ৰদায়-পরম্পৰাৰে স্থাপিত। নিত্য-অনিত্য ভেদসহ ইয়াক ত্ৰিবিধ ৰূপে বুজিব লাগে, আৰু ইয়াত ছয় কূটাক্ষৰ নিহিত।

Verse 161

प्रतिलोमादिभी रूपैर्द्विसप्ततिभिदा मता । यस्या भजनतः सिद्धो नरः स्यात्खेचरः सुखी ॥ १६१ ॥

‘প্ৰতিলোম’ আদি ৰূপৰ বাবে ইয়াক দ্বিসপ্ততি—বাহাত্তৰ ভেদত বিভক্ত বুলি ধৰা হয়। ইয়াৰ ভজন কৰিলে সাধক সিদ্ধ হৈ সুখী ‘খেচৰ’—আকাশগামী—হয়।

Verse 162

निग्रहानुग्रहौ कर्तुं क्षमः स्याद्भुवनत्रये । दीर्घस्वरसमेताभ्यां हंसहृभ्द्यां षडंगकम् ॥ १६२ ॥

তেওঁ ত্ৰিভুবনত নিগ্ৰহ আৰু অনুগ্ৰহ—উভয় কৰিবলৈ সক্ষম হয়। দীঘল স্বৰসহ “হংস” আৰু “হৃভ্” এই দুটা অক্ষৰৰ সংযোগে ষড়ঙ্গকৰ সংকেত প্ৰকাশ পায়॥

Verse 163

भ्रूमध्ये कण्ठहृन्नाभिगुह्याधारेषु च क्रमात् । विद्याक्षराणि क्रमशो न्यसेद्विंदुयुतानि च ॥ १६३ ॥

ভ্ৰূমধ্য, কণ্ঠ, হৃদয়, নাভি, গুহ্যস্থান আৰু আধাৰত ক্ৰমে—বিন্দুসহ বিদ্যাৰ অক্ষৰসমূহ ধাপে ধাপে ন্যাস কৰিব লাগে॥

Verse 164

व्यापकं च समस्तेन विधाय विधिना पुनः । ध्यायेत्समस्तसंपत्तिहेतोः सर्वात्मिकां शिवाम् ॥ १६४ ॥

পুনৰায় বিধি অনুসাৰে সমগ্ৰ আচাৰ সম্পূৰ্ণ কৰি—সকল সম্পদ আৰু সিদ্ধিৰ হেতু, সৰ্বাত্মিকা সৰ্বব্যাপিনী শিৱা দেবীৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 165

उद्यद्भास्करबिंबाभां माणिक्यमुकुटोज्ज्वलाम् । पद्मरागकृताकल्पामरुणांशुकधारिणीम् ॥ १६५ ॥

তেওঁ উদীয়মান সূৰ্যবিম্বৰ দৰে দীপ্তিময়, মাণিক্য-মুকুটে উজ্জ্বল; পদ্মৰাগ ৰত্নে গঢ়া অলংকাৰৰে ভূষিতা আৰু অৰুণ বস্ত্ৰধাৰিণী আছিল।

Verse 166

चारुस्मितलसद्वक्त्रषट्सरोजविराजिताम् । प्रतिवक्त्रं त्रिनयनां भुजैर्द्वादशभिर्युताम् ॥ १६६ ॥

মধুৰ হাঁহিৰে দীপ্ত মুখমণ্ডলসহ তেওঁ ছয়টা পদ্মসদৃশ মুখেৰে শোভিত আছিল। প্ৰতিটো মুখত তিনিটা নয়ন, আৰু তেওঁ দ্বাদশ ভুজাৰে যুক্ত আছিল।

Verse 167

पाशाक्षगुणपुंड्रेक्षुचापखेटत्रिशूलकान् । करैर्वामैर्दधानां च अङ्कुशं पुस्तकं तथा ॥ १६७ ॥

যি দেৱীয়ে বাওঁ হাতে পাশ, পাশা, ধনুৰ্জ্যা, বৈষ্ণৱ পুণ্ড্ৰচিহ্ন, ইক্ষুধনু, খড়্গ আৰু ত্ৰিশূল ধাৰণ কৰে, আৰু অঙ্কুশ আৰু পুস্তকো বহন কৰে—সেই দেৱীৰ ধ্যান কৰা উচিত।

Verse 168

पुष्पेषुमंबुजं चैव नृकपालाभये तथा । दधानां दक्षिणैर्हस्तैर्ध्यायेद्देवीमनन्यधीः ॥ १६८ ॥

অনন্য একাগ্ৰ চিত্তে সেই দেৱীৰ ধ্যান কৰা উচিত, যি সোঁ হাতে পুষ্পবাণ, পদ্ম, নৰকপাল আৰু অভয়মুদ্ৰা ধাৰণ কৰে।

Verse 169

इत्येषैकादशी प्रोक्ता द्वादशीं श्रृणु नारद । त्वरितोयांत्यमाद्यं स्याद्युतिदोहचरस्वयुक् ॥ १६९ ॥

এইদৰে একাদশীৰ বিধান কোৱা হ’ল। এতিয়া, হে নাৰদ, দ্বাদশীৰ নিয়ম শুনা—যদি সমাপন তাড়াতাড়ি কৰিবলগীয়া হয়, তেন্তে বিধিপূৰ্বক দান-অৰ্পণ আদি নিৰ্ধাৰিত আচাৰসহ সমাপনকৰ্ম প্ৰথমে আৰম্ভ কৰিব লাগে।

Verse 170

हृञ्च दाहक्ष्मास्वयुतं वज्रेशीपञ्चमं तथा । मरुत्स्वयुक्तो मध्याढ्यो दशम्याः परतः पुनः ॥ १७० ॥

‘হৃঞ্’ বীজক ‘দাহ’ আৰু ‘ক্ষ্মা’ৰ সৈতে বিধিমতে সংযোজিত কৰিব; পঞ্চমটো ‘বজ্ৰেশী’। তাৰ পিছত ‘মৰুত্’ যুক্ত কৰি তাক মধ্যত স্থাপন কৰিব; আৰু পুনৰ ‘দশমী’ৰ পাছত ৰাখিব।

Verse 171

भूमी रसाक्ष्मास्वयुता वज्रेशीत्यष्टमः क्रमात् । षडक्षराणि त्वरिता तृतीयं तदनंतरम् ॥ १७१ ॥

ক্ৰম অনুসাৰে অষ্টমটো—‘ভূমী, ৰসা, ক্ষ্মা’ ‘স্ব’সহ সংযুক্ত, আৰু ‘বজ্ৰেশী’। তাৰ পিছত ‘ত্বৰিতা’ নামৰ ষড়ক্ষৰী মন্ত্র কোৱা হৈছে; আৰু তাৰ তৎক্ষণাৎ পিছতে তৃতীয়টো আহে।

Verse 172

द्युतिर्दाहचरस्वेन अस्या आद्यमनन्तरम् । उक्ता नीलपताकाख्या नित्या सप्तदशाक्षरी ॥ १७२ ॥

ইয়াৰ পাছতেই প্ৰথম পদ ‘দ্যুতি’ বুলি কোৱা হৈছে; তাৰ পিছত ‘দাহচৰস্বেন’। ই ‘নীলপতাকা’ নামে পৰিচিত নিত্য সপ্তদশাক্ষৰী মন্ত্ৰ।

Verse 173

द्विद्विपक्षाक्षिषड्वर्णैर्मंत्रोत्थैरंगकल्पनम् । श्रोत्रादिनासायुगले वाचि कण्ठे हृदि क्रमात् ॥ १७३ ॥

মন্ত্ৰজাত অক্ষৰ—দুই, দুই, পক্ষ, চকু আৰু ছয় বৰ্ণ—দ্বাৰা অঙ্গ-कल्पনা (ন্যাস) কৰিব লাগে। ক্ৰমে: কাণত, তাৰ পিছত যুগল নাসাৰন্ধ্ৰত, তাৰ পিছত বাক্/মুখত, কণ্ঠত আৰু শেষত হৃদয়ত।

Verse 174

नाभावाधारकेऽथापि पादसंधिषु च क्रमात् । मन्त्राक्षराणि क्रमशो न्यसेत्सप्तदशापि च ॥ १७४ ॥

তাৰ পিছত নাভিৰ আধাৰ-স্থানত আৰু ক্ৰমে পাদ-সন্ধিসমূহতো মন্ত্ৰাক্ষৰসমূহ অনুক্ৰমে ন্যাস কৰিব লাগে—সকল সত্তৰটা অক্ষৰ।

Verse 175

व्यापकं च समस्तेन विदध्याञ्च यथाविधि । इन्द्रनीलनिभां भास्वन्मणिमौलिविराजिताम् ॥ १७५ ॥

আৰু বিধি অনুসাৰে সমগ্ৰভাৱে সেই ব্যাপক ৰূপৰ ধ্যান/ৰচনা কৰিব লাগে—ইন্দ্ৰনীল সদৃশ গাঢ় নীল, দীপ্তিমান, আৰু জ্বলন্ত মণিমৌলিৰে বিরাজিত।

Verse 176

पञ्चवक्त्रां त्रिनयनामरुणांशुकधारिणीम् । दशहस्तां लसन्मुक्तामण्याभरणमंडिताम् ॥ १७६ ॥

সেই দেৱীৰ ধ্যান কৰিব লাগে—পঞ্চবক্ত্ৰা, ত্ৰিনয়না, অৰুণ বস্ত্ৰধাৰিণী; দশহস্তা, আৰু দীপ্ত মুক্তা-মণিৰ অলংকাৰৰে মণ্ডিত।

Verse 177

रत्नस्तबकसंपन्नदेहां चारुस्मिताननाम् । पाशं पताकां चर्मापि शार्ङ्गचापं वरं करैः ॥ १७७ ॥

ৰত্নস্তবকেৰে অলংকৃত দেহ আৰু মনোমোহা হাঁহিযুক্ত মুখবিশিষ্টা দেৱী—হাতে পাশ, পতাকা, চর্মঢাল আৰু উৎকৃষ্ট শাৰ্ঙ্গ ধনু ধাৰণ কৰে।

Verse 178

दधानां वामपार्श्वस्थैः सर्वाभरणभूषितैः । अंकुशे च तथा शर्क्ति खङ्गं बाणं तथाभयम् ॥ १७८ ॥

সকলো অলংকাৰৰে ভূষিতা, বামপাৰ্শ্বত অৱস্থিত সহচৰী শক্তিসকলৰ সৈতে দেৱী—অঙ্কুশ, শক্তি, খড়্গ, বাণ আৰু অভয়-মুদ্ৰা ধাৰণ কৰে।

Verse 179

दधानां दक्षिणैर्हस्तैरासीनां पद्मविष्टरे । स्वाकारवर्णवेषास्यपाण्यायुधविभूषणैः ॥ १७९ ॥

পদ্মবিষ্টৰত আসীন দেৱী দাক্ষিণ হস্তে মঙ্গলপ্ৰদান কৰে; তেওঁৰ নিজস্ব স্বৰূপ—বৰ্ণ, বেশ, মুখ, হাত, অস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰ—যথাযথ বিন্যাসে দীপ্তিমান।

Verse 180

शक्तिवृन्दैर्वृतां ध्यायेद्देवीं नित्यार्चनक्रमे । त्रिषट्कोणयुतं पद्ममष्टपत्रं ततो बहिः ॥ १८० ॥

নিত্যাৰ্চনাৰ ক্ৰমত দেৱীক শক্তিবৃন্দে পৰিবৃতা ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে; আৰু (যন্ত্ৰত) দ্বি-ত্রিকোণসৃষ্ট ষট্কোণযুক্ত পদ্ম, তাৰ বাহিৰে অষ্টপত্ৰ কমল কল্পনা কৰিব লাগে।

Verse 181

अष्टास्रं भूपुरद्वन्द्वावृतं तत्पुरयुग्मकम् । चतुर्द्वारयुतं दिक्षु शाखाभिश्च समन्वितम् ॥ १८१ ॥

সেয়া অষ্টকোণ, ভূপুরৰ দ্বন্দ্বে আৱৃত; তাৰ ভিতৰত পুৰৰ যুগল আছে; দিশসমূহত চাৰিদুৱাৰযুক্ত আৰু শাখা-প্ৰসাৰে সমন্বিত।

Verse 182

कृत्वा नामावृतां शक्तिं गणैस्तत्रार्चयेच्छिवाम् । एषा ते द्वादशी नित्या प्रोक्ता नीलपताकिनी ॥ १८२ ॥

নামৰে আৱৃত শক্তি ৰচনা কৰি, তাত গণসমেত শিৱা দেৱীৰ পূজা কৰিব লাগে। এইটো তোমাৰ বাবে নিত্য দ্বাদশী-ব্ৰত বুলি কোৱা হৈছে—‘নীলপতাকিনী’ নামে প্ৰখ্যাত।

Verse 183

समरे विजयं खङ्गपादुकांजनसिद्धिदा । वेतालयक्षिणीचेटपिशाचादिप्रसाधिनी ॥ १८३ ॥

তেওঁ সমৰত বিজয় দান কৰে, খড়্গ, পাদুকা আৰু অঞ্জন আদি সিদ্ধি প্ৰদান কৰে; আৰু বেতাল, যক্ষিণী, চেটক-সেৱক, পিশাচ আদি সত্তাক বশ কৰে।

Verse 184

निधानबिलसिद्धान्नसाधिनी कामचोदिता । अथ त्रयोदेशीं नित्यां वक्ष्यामि श्रृणु नारद ॥ १८४ ॥

কামনাৰে প্ৰেৰিত হৈ তেওঁ নিধি-গুহাৰ পৰা লাভ হোৱা সিদ্ধ-অন্ন সম্পাদনকাৰিণী হ’ল। এতিয়া মই নিত্য ত্ৰয়োদশী-ব্ৰত বৰ্ণনা কৰিম; শুনা, হে নাৰদ।

Verse 185

रसो नभस्तथा दाहो व्याप्तक्ष्मावनपूर्विका । खेन युक्ता भवेन्नित्या विजयैकाक्षरा मुने ॥ १८५ ॥

‘ৰস’, ‘নভস্’ আৰু ‘দাহ’, লগতে ‘ব্যাপ্ত’, ‘ক্ষ্মা’, ‘বন’ আদিৰে আৰম্ভ হোৱা ক্ৰম—এইবোৰ ‘খ’ৰ সৈতে যুক্ত হ’লে, হে মুনি, নিত্য একাক্ষৰা ‘বিজয়া’ হয়।

Verse 186

विद्याया व्यंजनैर्दीर्घस्वरयुक्तैश्चतुष्टयम् । शेषाभ्यां च द्वयं कुर्यात्षडंगानि करांगयोः ॥ १८६ ॥

এই বিদ্যাৰ বাবে দীৰ্ঘস্বৰযুক্ত ব্যঞ্জনেৰে চাৰিটাৰ এটা গোট গঠন কৰিব; আৰু অৱশিষ্ট দুটাৰে এটা যুগল কৰিব—এইদৰে কৰাঙ্গত ষড়ঙ্গ-ন্যাস স্থাপন কৰিব।

Verse 187

ज्ञानेंद्रियेषु श्रोत्रादिष्वथ चित्ते च विन्यसेत् । अक्षराणि क्रमाद्बिन्दुयुतान्यन्यत्तु पूर्ववत् ॥ १८७ ॥

শ্ৰোত্ৰাদি জ্ঞানেন্দ্ৰিয়সমূহত আৰু চিত্ততো ক্ৰমে অক্ষৰ-ন্যাস কৰিব লাগে। বিন্দুযুক্ত বৰ্ণসমূহ অনুক্ৰমে স্থাপন কৰি, বাকী বিধি পূৰ্বৱৎ কৰিব।

Verse 188

पञ्च वक्त्रां दशभुजां प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनाम् । भास्वन्मुकुटविन्यासचन्द्रलेखाविराजिताम् ॥ १८८ ॥

তেওঁ পঞ্চবক্ত্ৰা আৰু দশভুজা; প্ৰতিটো মুখত ত্ৰিনয়না। দীপ্তিমান মুকুট-বিন্যাস আৰু চন্দ্ৰলেখা-আভূষণে তেওঁ বিরাজিতা।

Verse 189

सर्वाभरणसंयुक्तां पीतांबरसमुज्ज्वलाम् । उद्यद्भास्वद्बिंबतुल्यदेहकांतिं शुचिस्मिताम् ॥ १८९ ॥

তেওঁ সকলো আভূষণে ভূষিতা, পীতাম্বৰে দীপ্ত। উদীয়মান উজ্জ্বল বিম্বৰ দৰে দেহকান্তিযুক্তা, আৰু শুচি-সৌম্য হাস্যে বিভূষিতা।

Verse 190

शंखं पाशं खेटचापौ कह्लारं वामबाहुभिः । चक्रं तथांकुशं खङ्गं सायकं मातुलुं गकम् ॥ १९० ॥

বাম বাহুবোৰত শঙ্খ, পাশ, খেট (ঢাল) আৰু চাপ (ধনু), লগতে কহ্লাৰ (পদ্ম) ধাৰণ কৰে। তদুপৰি চক্ৰ, অঙ্কুশ, খড়্গ, সায়ক (বাণ) আৰু মাতুলুঙ্গ (বীজপূৰ)ও ধাৰণ কৰে।

Verse 191

दधानां दक्षिणैर्हस्तैः प्रयोगे भीमदर्शनाम् । उपासनेति सौम्यां च सिंहोपरि कृतासनाम् ॥ १९१ ॥

দক্ষিণ হাতত ধাৰণ কৰা ৰূপে, প্ৰয়োগত তেওঁক ভীমদৰ্শনা ৰূপে ভাবিব লাগে। কিন্তু উপাসনাত তেওঁক সৌম্যা, সিংহৰ ওপৰত আসীন ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 192

व्याघ्रारूढाभिरभितः शक्तिभिः परिवारिताम् । समरे पूजनेऽन्येषु प्रयोगेषु सुखासनाम् ॥ १९२ ॥

সেই দেৱী চাৰিওফালে ব্যাঘ্ৰাৰূঢ় শক্তিসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিতা; সমৰ, পূজা আৰু অন্যান্য ক্ৰিয়া-প্ৰয়োগত তেওঁক সুখাসনত উপবিষ্টা ৰূপে ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 193

शक्तयश्चापि पूजायां सुखासनसमन्विताः । सर्वा देव्याः समाकारमुखपाण्यायुधा अपि ॥ १९३ ॥

পূজাবিধিত শক্তিসকলকো সুখাসনসমন্বিত বুলি ভাবিব লাগে; সেই সকলো দেৱী সমৰূপা—সমান মুখ, সমান হাত আৰু সমান অস্ত্ৰধাৰী—ৰূপে ধ্যানযোগ্য।

Verse 194

चतुरस्रद्वयं कृत्वा चतुर्द्वारोपशोभितम् । शाखष्टकसमोपेतं तत्र प्राग्वत्समर्चयेत् ॥ १९४ ॥

দুটা চতুৰস্ৰ মণ্ডল কৰি, চাৰিটা দ্বাৰে শোভিত কৰি আৰু অষ্টশাখাযুক্ত কৰি; তাতে পূৰ্বমুখী বৎসক বিধিমতে সম্যক্ অর্চনা কৰিব লাগে।

Verse 195

तदंतर्वृतयुग्मांतरष्टकोणं विधाय तु । तदंतश्च तथा पद्मं षोडशच्छदसंयुतम् ॥ १९५ ॥

তাৰ পিছত সেই যুগ্ম বৃত্তৰ মাজৰ স্থানত অষ্টকোণ আঁকি; তাৰ ভিতৰত ষোড়শদল-সংযুক্ত পদ্মও তদ্ৰূপে ৰচনা কৰিব লাগে।

Verse 196

तथैवाष्टच्छद पद्मं विधायावाह्य तत्र ताम् । तत्तच्छक्त्या वृतां सम्यगुपचारैस्तथार्चयेत् ॥ १९६ ॥

তদ্ৰূপে অষ্টদল পদ্ম ৰচনা কৰি তাতে দেৱীক আৱাহন কৰিব লাগে; তাৰ পিছত তত্তৎ শক্তিৰে পৰিবেষ্টিতা দেৱীক যথোচিত উপচাৰে সম্যক্ অর্চনা কৰিব লাগে।

Verse 197

एषा त्रiयोदशी प्रोक्ता वादेयुद्धे जयप्रदा । चतुर्दशीं प्रवक्ष्येऽथ नित्यां वै सर्वमंगलाम् ॥ १९७ ॥

এই ত্ৰয়োদশীক বাদ-বিবাদৰ যুঁজত জয় দানকাৰিণী বুলি কোৱা হৈছে। এতিয়া মই চতুৰ্দশীৰ বৰ্ণনা কৰিম—যি নিত্য পালনীয় আৰু সৰ্বমঙ্গলময়ী।

Verse 198

हृदंबुवनयुक्तं खं नित्या स्यात्सर्वमंगला ॥ १९८ ॥

‘হৃত্’ (হৃদয়), ‘অম্বু’ (জল) আৰু ‘বন’ৰ সৈতে যুক্ত ‘খ’ অক্ষৰ নিত্য সৰ্বমঙ্গলৰ উৎস হওক।

Verse 199

एकाक्षर्यनया सिद्धो जायते खेचरः क्षणात् । षड्दीर्घाढ्यां मूलविद्यां षडंगेषु प्रविन्यसेत् ॥ १९९ ॥

এই একাক্ষৰী পদ্ধতিত সাধক ক্ষণতে সিদ্ধ হৈ ‘খেচৰ’ হয়। তাৰ পাছত ছয় দীৰ্ঘ স্বৰেৰে যুক্ত মূলবিদ্যাৰ ষড়ঙ্গ-ন্যাস যথাযথভাৱে কৰিব।

Verse 200

तां नित्यां जातरूपाभां मुक्तामाणिक्यभूषणाम् । माणिक्यमुकुटां नेत्रद्वयप्रेंखद्दयापराम् ॥ २०० ॥

মই সেই নিত্যাদেৱীক দেখিলোঁ—শুদ্ধ সোণৰ দৰে দীপ্তিময়ী, মুক্তা আৰু মাণিক্যৰ ভূষণে অলংকৃতা, মাণিক্য-মুকুটধাৰিণী, পৰম দয়াময়ী; তেখেতৰ দুয়ো নয়ন স্নেহলহৰীত মৃদুভাৱে দোল খাইছিল।