Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये महाविष्णोर्मन्त्रान्लोकेषु दुर्लभान् । यान्प्राप्य मानवास्तूर्णं प्राप्नुवंति निजेप्सितम् ॥ १ ॥

সনৎকুমাৰে ক’লে—এতিয়া মই মহাবিষ্ণুৰ লোকত দুষ্প্ৰাপ্য মন্ত্ৰসমূহ ক’ম। সেয়া লাভ কৰিলে মানুহে সোনকালেই নিজৰ অভীষ্ট পায়।

Verse 2

ऽ । ब्रह्मादयोऽपि याञ्ज्ञात्वा समर्थाः स्युर्जगत्कृतौ ॥ २ ॥

সেই তত্ত্ব জানিলেহে ব্ৰহ্মা আদি দেবগণো জগতৰ সৃষ্টিকাৰ্যত সক্ষম হয়।

Verse 3

तारहृत्पूर्वकं ङेंतं नारायणपदं भवेत् । अष्टाक्षरो मनुश्चास्य साध्यो नारायणो मुनिः ॥ ३ ॥

‘তাৰ’ অক্ষৰ প্ৰথমে স্থাপন কৰি বাকী অক্ষৰসমূহৰ সৈতে যুক্ত কৰিলে ‘নাৰায়ণ’ পদ হয়। ই অষ্টাক্ষৰী মন্ত্ৰ; ইয়াৰ ঋষি নাৰায়ণ মুনি।

Verse 4

छन्दः प्रोक्तं च गायत्री देवता विष्णुख्ययः । ॐ बीजं यं च तथा शक्तिर्विनियोगोऽखिलाप्तये ॥ ४ ॥

ছন্দ গায়ত্ৰী বুলি কোৱা হৈছে; দেৱতা বিষ্ণু নামে প্ৰখ্যাত। বীজ ‘ওঁ’, আৰু ‘যং’ শক্তি বুলি উক্ত; ইয়াৰ বিনিয়োগ সৰ্বপ্ৰাপ্তিৰ বাবে।

Verse 5

क्रुद्धोल्काय हृदाख्यातं महोल्काय शिरः स्मृतम् । वीरोल्काय शिखा प्रोक्ता द्युल्काय कवचं मतम् ॥ ५ ॥

হৃদয় ‘ক্ৰুদ্ধোল্কা’ৰ বুলি কোৱা হৈছে; শিৰ ‘মহোল্কা’ৰ বুলি স্মৃত। শিখা ‘বীৰোল্কা’ৰ উক্ত; আৰু কবচ ‘দ্যুল্কা’ৰ বুলি মানা হয়।

Verse 6

महोल्कायेति चास्रं स्यादित्थं पंचांगकल्पना । पुनः षडंगमंत्रोत्थैः षड्वर्णैश्च समाचरेत् ॥ ६ ॥

অস্ত্ৰ ‘মহোল্কায়’ হয়; এইদৰে পঞ্চাঙ্গ-कल्पনা। তাৰপিছত ষড়ঙ্গ-মন্ত্ৰৰ পৰা উৎপন্ন ষড়বৰ্ণেৰে পুনৰ আচৰণ কৰিব।

Verse 7

अवशिष्टौ न्यसेत्कुक्षिपृष्टयोर्मंत्रवर्णकौ । सुदर्शनस्य मंत्रेण कुर्याद्दिग्बन्धनं ततः ॥ ७ ॥

অৱশিষ্ট দুটা মন্ত্ৰবৰ্ণ উদৰ আৰু পিঠিত ন্যাস কৰিব। তাৰ পাছত সুদৰ্শন-মন্ত্ৰে দিগ্বন্ধন কৰি সকলো দিশ ৰক্ষা কৰিব॥

Verse 8

तारो नमश्चतुर्थ्यंतं सुदर्शनपदं वदेत् । अस्त्रायफडिति प्रोक्तो मंत्रो द्वादशवर्णवान् ॥ ८ ॥

প্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰি, চতুৰ্থী-অন্ত ‘নমঃ’ (অস্ত্ৰায়) ক’ব; তাৰ পাছত ‘সুদৰ্শন’ পদ উচ্চাৰণ কৰিব; শেষত ‘অস্ত্ৰায় ফট্’—ইয়াক দ্বাদশবৰ্ণী অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰ বুলি কোৱা হৈছে॥

Verse 9

दशावृत्तिमय न्यासं वक्ष्ये विभूतिपञ्चरम् । मूलार्णान्स्वतनौ न्यस्येदाधारे हृदये मुखे ॥ ९ ॥

মই দশ-আৱৰ্ত্তিযুক্ত ‘বিভূতি-পঞ্জৰ’ ন্যাস বৰ্ণনা কৰোঁ। সাধকে মূল বীজাক্ষৰসমূহ নিজৰ দেহত—আধাৰ, হৃদয় আৰু মুখত—ন্যাস কৰিব॥

Verse 10

दोःपन्मूलेषु नासायां प्रथमावृत्तिरीरिता । गले नाभौ हृदि कुचपार्श्वपृष्टेषु तत्पराः ॥ १० ॥

বাহুৰ মূলস্থান আৰু নাসিকাত প্ৰথম আৱৰ্ত্তি কোৱা হৈছে। ইয়াত তত্পৰ সাধকে কণ্ঠ, নাভি, হৃদয় আৰু স্তনৰ পাৰ্শ্ব, কটিদেশ আৰু পিঠিতো ন্যাস কৰিব॥

Verse 11

मूर्द्धास्यनेत्रश्रवणघ्राणेषु च तृतीयकाः । दोःपादसंध्यंगुलिषु वेदावृत्त्या च विन्यसेत् ॥ ११ ॥

তৃতীয় (সমষ্টি) মূৰ্ধা-শিখা, মুখ, চকু, কাণ আৰু ঘ্ৰাণত ন্যাস কৰিব। লগতে বেদ-আৱৰ্ত্তি অনুসাৰে বাহু-পাদৰ সন্ধি-স্থান আৰু আঙুলিতো বিন্যাস কৰিব॥

Verse 12

धातुप्राणेषु हृदये विन्यसेत्तदनंतरम् । शिरोनेत्रा स्यहृत्कुक्षिसोरुजंघापदद्वये ॥ १२ ॥

তাৰ পিছত সাধকে ধাতু আৰু প্ৰাণবায়ুত, হৃদয়ক কেন্দ্ৰ কৰি, মন্ত্ৰ-ন্যাস স্থাপন কৰিব। তাৰ পাছত শিৰ, নয়ন, মুখ, হৃদয়, উদৰ, ঊৰু, জঙ্ঘা আৰু দুয়োটা পদযুগলত ক্ৰমে ক্ৰমে ন্যাস কৰিব।

Verse 13

एकैकशो न्यसेद्वर्णान्मंत्रस्य क्रमतः सुधीः । न्यसेद्धृदंसोरुपदेष्वर्णान्वेदमितान्मनोः ॥ १३ ॥

বুদ্ধিমান সাধকে মন্ত্ৰৰ বৰ্ণসমূহ একে একে যথাযথ ক্ৰমে ন্যাস কৰিব। তাৰ পাছত বেদবিধি অনুসাৰে নিৰ্ধাৰিত পৰিমাণৰ সেই মন্ত্ৰবৰ্ণ হৃদয়, কাঁধ, ঊৰু আৰু পদত স্থাপন কৰিব।

Verse 14

चक्रशं खगदांभोजपदेषु स्वस्वमुद्रया । शेषांश्च न्यासवर्योऽयं विभूतिपञ्जराभिधः ॥ १४ ॥

চক্ৰ, শঙ্খ, খড়্গ/গদা, পদ্ম আৰু পদস্থানে নিজ নিজ মুদ্ৰাৰে ন্যাস কৰিব। এই শ্ৰেষ্ঠ অৱশিষ্ট ন্যাসক্ৰম ‘বিভূতি-পঞ্জৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 15

न्यसेन्मूलार्णमेकैकं सचंद्रं तारसम्पुटम् । अथवा वै नमोंतेन न्यसेदित्यपरे जगुः ॥ १५ ॥

প্ৰত্যেক মূলাক্ষৰ একে একে, চন্দ্ৰ (ং) সহ আৰু তাৰা (ॐ)ৰে সম্পুটিত কৰি ন্যাস কৰিব। অথবা আন কিছুমানে কয়—শেষত ‘নমঃ’ যোগ কৰি ন্যাস কৰা উচিত।

Verse 16

तत्त्वन्यासं ततः कुर्याद्धिष्णुभावप्रसिद्धये । अष्टार्णोऽष्टप्रकृत्यात्मा गदितः पूर्वसूरिभिः ॥ १६ ॥

তাৰ পাছত বিষ্ণুভাৱ দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হ’বলৈ তত্ত্ব-ন্যাস কৰিব। অষ্টপ্ৰকৃতি-স্বরূপ অষ্টাক্ষৰী মন্ত্ৰ পুৰ্বসূৰিসকলে উপদেশ দিছে।

Verse 17

पृथिव्यादीनि भूतानि ततोऽहंकारमेव च । महांश्च प्रकृतिश्चैवेत्यष्टौ प्रकृतयो मताः ॥ १७ ॥

পৃথিৱী আদি ভূতসমূহ, তাৰ পিছত অহংকাৰ, আৰু মহৎ তথা প্ৰকৃতি—এই আটোটাক প্ৰকৃতি বুলি মানা হয়।

Verse 18

पादे लिंगे हृदि मुखे मूर्ध्नि वक्षसि हृत्स्थले । सर्वांगे व्यापकं कुर्यादेकेन साधकोत्तमः ॥ १८ ॥

পাদত, লিঙ্গস্থানত, হৃদয়ত, মুখত, মূৰ্ধাত, বক্ষত আৰু হৃদয়-প্ৰদেশত (মন্ত্ৰশক্তি) স্থাপন কৰি, শ্ৰেষ্ঠ সাধকে একে মন্ত্ৰে তাক সৰ্বাঙ্গে ব্যাপক কৰক।

Verse 19

मंत्रार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयांतिमम् । तत्तन्नाम समुच्चार्य्य न्यसेत्तत्तत्स्थले बुधः ॥ १९ ॥

মন্ত্ৰৰ অক্ষৰসমূহৰ পৰা আৰম্ভ কৰি হৃদয়লৈকে লৈ গৈ, আৰু আত্মাৰ্থে হৃদয়-প্ৰদেশৰ অন্তত অন্তিম (অক্ষৰ) স্থাপন কৰক; তৎতৎ নাম উচ্চাৰি জ্ঞানী সাধকে তৎতৎ স্থানত ন্যাস কৰক।

Verse 20

अयं तत्त्वाभिधो न्यासः सर्वन्यासोत्तमोत्तमः । मूर्तीर्न्यसेद्द्वादश वै द्वादशादित्यसंयुताः ॥ २० ॥

এইটো ‘তত্ত্বাভিধ’ নামৰ ন্যাস, যি সকলো ন্যাসৰ ভিতৰত পৰম উৎকৃষ্ট। দ্বাদশ আদিত্যৰ সৈতে সংযুক্ত বাৰটা মূৰ্তি নিশ্চয় স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 21

द्वादशाक्षरवर्णाद्या द्वादशादित्यसंयुताः । अष्टार्णोऽयं मनुश्चाष्टप्रकृत्यात्मा समीरितः ॥ २१ ॥

দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্ৰৰ বৰ্ণসমূহৰ পৰা আৰম্ভ কৰি দ্বাদশ আদিত্যৰ সৈতে সংযুক্ত—এই অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰো ঘোষিত; ইয়াৰ স্বভাৱ অষ্ট-প্ৰকৃতি-আত্মক বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 22

तासामात्मचतुष्कस्य योगादर्काक्षरो भवेत् । ललाटकुक्षिहृत्कंठदक्षपार्श्वांसकेषु च ॥ २२ ॥

সেই তত্ত্বসমূহৰ আত্ম-চতুষ্কৰ সৈতে যোগ হ’লে ‘অৰ্ক’ অক্ষৰ উৎপন্ন হয়; তাৰ ন্যাস কপাল, উদৰ, হৃদয়, কণ্ঠ আৰু সোঁ পাৰ্শ্ব তথা কান্ধত স্থাপন কৰিব।

Verse 23

गले च वामपार्श्वांसगलपृष्टेष्वनंतरम् । ककुद्यपि न्यसेन्मंत्री मूर्तीर्द्वादश वै क्रमात् ॥ २३ ॥

তাৰপিছত কণ্ঠত, বাওঁ পাৰ্শ্বত, কান্ধত আৰু তাৰ পিছত কণ্ঠৰ পিঠিভাগত; লগতে ককুদ্ (উপৰ পিঠিত)ও—মন্ত্রজ্ঞানী সাধকে ক্ৰমে দ্বাদশ মূৰ্তিৰ ন্যাস কৰিব।

Verse 24

धात्रा तु केशवं न्यस्यार्यम्ण नारायणं पुनः । मित्रेण माधवं न्यस्य गोविंदं वरुणेन च ॥ २४ ॥

ধাত্ৰৰ সৈতে কেশৱৰ ন্যাস কৰিব; পুনৰ আৰ্যমণৰ সৈতে নাৰায়ণৰ; মিত্ৰৰ সৈতে মাধৱৰ ন্যাস কৰি, বৰুণৰ সৈতে গোবিন্দৰো কৰিব।

Verse 25

विष्णुं चैवांशुना युक्तं भगेन मधुसूदनम् । न्यसेद्विवस्वता युक्तं त्रिविक्रममतः परम् ॥ २५ ॥

অংশুৰ সৈতে বিষ্ণুৰ ন্যাস কৰিব; ভগৰ সৈতে মধুসূদনৰ। তাৰপিছত বিবস্বানৰ সৈতে ত্ৰিবিক্ৰমৰ ন্যাস কৰিব।

Verse 26

वामनं च तथाद्रण पूष्णा श्रीधरमेव च । हृषीकेशं न्यसेत्पश्चात्पर्जन्येन समन्वितम् ॥ २६ ॥

তাৰপিছত পূষণৰ সৈতে বামনৰ ন্যাস, তদ্ৰূপ দ্ৰণৰো; আৰু শ্ৰীধৰৰো কৰিব। তাৰ পিছত পর্জন্যৰ সৈতে হৃষীকেশৰ ন্যাস কৰিব।

Verse 27

त्वष्ट्रा युतं पद्मनाभं दामोदरं च विष्णुना । द्वादसार्णं ततो मंत्रं समस्ते शिरसि न्यसेत् ॥ २७ ॥

তাৰ পিছত সাধকে শিৰত দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্রৰ ন্যাস কৰিব—ত্বষ্ট্ৰাসহ পদ্মনাভক আৰু বিষ্ণুসহ দামোদৰক আহ্বান কৰি।

Verse 28

व्यापकं विन्यसेत्पश्चात्किरीटमनुना सुधीः । ध्रुवःकिरीटकेयूरहारांते मकरेतिच ॥ २८ ॥

তাৰ পিছত ব্যাপক-ন্যাস কৰিব; তাৰপাছত কিৰীট-মন্ত্রে মুকুট স্থাপন কৰিব। ধ্ৰুৱ, কিৰীট, কেয়ূৰ আৰু হাৰান্তে ‘মকৰ’ও ন্যাস কৰিব।

Verse 29

कुंडलांते चक्रशंखगदांतेंऽभोजहस्ततः । पीतांबरांते श्रीवत्सां कितवक्षः स्थलेति च ॥ २९ ॥

তাঁক কুণ্ডলধাৰী, চক্র-শঙ্খ-গদাধাৰী, পদ্মহস্ত; পীতাম্বৰধাৰী আৰু বক্ষস্থলত শ্রীবৎস-চিহ্নযুক্ত—এদৰে বৰ্ণনা কৰিব।

Verse 30

श्रीभूमिसहितस्वात्मज्योतिर्द्वयमतः परम् । वदेद्दीप्तिकरायांति सहस्रादित्यतेजसे ॥ ३० ॥

শ্ৰী আৰু ভূমিসহ পৰম তত্ত্বক স্বাত্মজ্যোতিৰ দ্বিৰূপ বুলি ঘোষণা কৰিব; সেই উচ্চাৰণে দীপ্তিদাতা সহস্ৰ সূৰ্যৰ তেজ লাভ কৰে।

Verse 31

नमोंतो बाणषङ्वर्णैः किरीटमनुरीरितः । एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेन्नारायणं विभुम् ॥ ३१ ॥

‘নমো’ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ‘বাণ’ আৰু ‘ষঙ্’ বৰ্ণসমূহসহ যি কিৰীট-মন্ত্র কোৱা হৈছে; এইদৰে ন্যাসবিধি সম্পন্ন কৰি সৰ্বব্যাপী নাৰায়ণক ধ্যান কৰিব।

Verse 32

उद्यत्कोट्यर्कसदृशं शंखं चक्रं गदांबुजम् । दधतं च करैर्भूमिश्रीभ्यां पार्श्वद्वयांचितम् ॥ ३२ ॥

উদীয়মান কোটি সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান, শঙ্খ-চক্ৰ-গদা-পদ্ম ধাৰণ কৰা প্ৰভুক স্মৰণ কৰা উচিত; যাঁৰ দুয়োফালে ভূমিদেৱী আৰু শ্ৰীলক্ষ্মী শোভা পায়।

Verse 33

श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । हारकेयूरवलयांगदं पीतांबरं स्मरेत् ॥ ३३ ॥

যাঁৰ বক্ষস্থলত শ্ৰীৱৎসচিহ্ন, কণ্ঠত দীপ্ত কৌস্তুভমণি, যিনি হাৰ-কেয়ূৰ-বলয়-অঙ্গদে অলংকৃত আৰু পীতাম্বৰ পৰিধানকাৰী—সেই হৰিৰ ধ্যান কৰা উচিত।

Verse 34

वर्णलक्षं जपेन्मंत्रं विधिवन्नियतेंद्रियः । प्रथमेन तु लक्षेण स्वात्मशुद्धिर्भवेद् ध्रुवम् ॥ ३४ ॥

ইন্দ্ৰিয় সংযত কৰি বিধিপূৰ্বক মন্ত্রৰ এক লক্ষ বৰ্ণ জপ কৰা উচিত; প্ৰথম লক্ষ জপতেই নিশ্চিতভাৱে আত্মশুদ্ধি হয়।

Verse 35

लक्षद्वयजपेनाथ मंत्रशुद्धिमवाप्नुयात् । लक्षत्रयेण जप्तेन स्वर्लोकमधिगच्छति ॥ ३५ ॥

দুই লক্ষ জপে সাধকে মন্ত্রশুদ্ধি লাভ কৰে; আৰু তিন লক্ষ জপ কৰিলে স্বৰ্গলোক প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 36

विष्णोः समीपमाप्नोति वेदलक्षजपान्नरः । तथा च निर्मलं ज्ञानं पंचलक्षजपाद्भवेत् ॥ ३६ ॥

বেদৰ এক লক্ষ জপে মানুহে বিষ্ণুৰ সান্নিধ্য লাভ কৰে; আৰু পাঁচ লক্ষ জপে নিৰ্মল জ্ঞান উদয় হয়।

Verse 37

लक्षषष्टेन चाप्नोति मंत्री विष्णौ स्थिरा मतिम् । सप्तलक्षजपान्मंत्री विष्णोः सारूप्यमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

এক লক্ষ ষাঠি হাজাৰ জপে মন্ত্ৰসাধকৰ মতি বিষ্ণুত স্থিৰ হয়; আৰু সাত লক্ষ জপে সি বিষ্ণুৰ সাৰূপ্য লাভ কৰে।

Verse 38

अष्टलक्षं जपेन्मंत्री निर्वाणमधिगच्छति । एवं जप्त्वा ततः प्राज्ञो दशांशं सरसीरुहैः ॥ ३८ ॥

আঠ লক্ষ জপ কৰা মন্ত্ৰসাধকে নিৰ্বাণ (মোক্ষ) লাভ কৰে। এইদৰে জপ সম্পূৰ্ণ কৰি জ্ঞানীজনে পদ্মফুলেৰে দশাংশ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 39

मधुराक्तैः प्रजुहुयात्संस्कृते हव्यवाहने । मंडूकात्परतत्वांतं पीठे संपूज्य यत्नतः ॥ ३९ ॥

মধুৰ দ্ৰব্যমিশ্ৰিত হৱি সংস্কৃত হৱ্যবাহন (অগ্নি)-ত আহুতি দিব। তাৰপিছত পীঠত মণ্ডূকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পৰতত্ত্বান্তলৈ যত্নসহ পূজা কৰিব।

Verse 40

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा ततः परा । प्रह्वी सत्या तथेशाननुग्रहा नवमी मता ॥ ४० ॥

নৱমী শক্তি এইদৰে মান্য—বিমলোৎকৰ্ষিণী, জ্ঞানা, ক্রিয়া, যোগা, তাৰপিছত পরা; লগতে প্রহ্বী, সত্যা আৰু ঈশানানুগ্রহা (প্ৰভুৰ কৃপা)।

Verse 41

तारो नमनो भगवते विष्णवे सर्वभू ततः । तात्मने वासुदेवाय सर्वात्मेति पदं वदेत् ॥ ४१ ॥

প্ৰথমে ‘তাৰ’ (ॐ) উচ্চাৰণ কৰি, তাৰপিছত ‘নমনঃ’ ক’ব; তাৰপিছত ‘ভগৱতে বিষ্ণৱে’; তাৰপিছত ‘সৰ্বভূ’; তাৰপিছত ‘তাত্মনে’; ‘বাসুদেৱায়’; আৰু শেষত ‘সৰ্বাত্মা’—সকলৰ আত্মা—এই পদ ক’ব।

Verse 42

संयोगयोगपद्मांते पीठाय हृदयांतिमः । षड्विंशदक्षरः पीठमंत्रोऽनेनासनं दिशेत् ॥ ४२ ॥

সংযোগ-যোগ পদ্মৰ অন্তত পীঠৰ বাবে হৃদয়-মন্ত্ৰৰ অন্ত্য অক্ষৰ সংযোজন কৰিব। ছাব্বিশ অক্ষৰবিশিষ্ট এই পীঠ-মন্ত্ৰেৰে আসন নিৰ্দিষ্ট কৰি পবিত্ৰ কৰিব।

Verse 43

मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यामावाह्य पूजयेत् । आदौ चांगानि संपूज्य मंत्राणां केशरेषु च ॥ ४३ ॥

মূল-মন্ত্ৰেৰে দেৱমূৰ্তি সংকল্প কৰি, তাতেই আৱাহন কৰি পূজা কৰিব। প্ৰথমে অঙ্গসমূহ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, পাছত মন্ত্রসমূহকো তেওঁলোকৰ ‘কেশৰ’ স্থানত পূজা কৰিব।

Verse 44

प्रागादिदिग्दले वासुदेवं संकर्षणं तथा । प्रद्युम्नमनिरुद्धं च शक्तीः कोणेष्वथार्चयेत् ॥ ४४ ॥

পূৰ্ব আদি দিশাৰ দলে দলে বাসুদেৱ, লগতে সংকর্ষণ, প্ৰদ্যুম্ন আৰু অনিৰুদ্ধক পূজা কৰিব; তাৰ পাছত কোণসমূহত তেওঁলোকৰ শক্তিসকলক অৰ্চনা কৰিব।

Verse 45

शांतिं श्रियं सरस्वत्या रतिं संपूजयेत्क्रमात् । हेमपीततमालेंद्रनीलाभाः पीतवाससः ॥ ४५ ॥

ক্ৰমে শান্তি, শ্ৰী, সৰস্বতী আৰু ৰতিক পূজা কৰিব। তেওঁলোক যথাক্ৰমে সোণালী বৰ্ণ, পীত বৰ্ণ, তমাল গছৰ দৰে গাঢ় নীল আৰু নীলাভ বৰ্ণৰ; আৰু পীতবস্ত্ৰধাৰিণী।

Verse 46

चतुर्भुजाः शंखचक्रगदांभघोजधरा इमे । सितकांचनगोदुग्धदूर्वावर्णाश्च शक्तयः ॥ ४६ ॥

এই শক্তিসকল চতুৰ্ভুজা; শঙ্খ, চক্ৰ, গদা আৰু পদ্ম ধাৰণ কৰে। তেওঁলোকৰ বৰ্ণ শ্বেত, কাঞ্চন, গোধুগ্ধ আৰু দূৰ্বা ঘাঁহৰ দৰে।

Verse 47

दलाग्रेषु चक्रशंखगदापंकजकौस्तुभान् । पूजयेन्मुसलं खङ्गं वनमालां यथाक्रमात् ॥ ४७ ॥

পাঁপৰিৰ আগভাগত যথাক্ৰমে চক্ৰ, শঙ্খ, গদা, পদ্ম আৰু কৌস্তুভ মণিৰ পূজা কৰিব; তদনুসাৰে মুসল, খড়্গ আৰু বনমালাৰো ক্ৰমে অর্চনা কৰিব।

Verse 48

रक्ताजपीतकनकश्यामकृष्णासितार्जुनान् । कुंकुमाभं समभ्यर्च्येद्वहिरग्रे खगेश्वरम् ॥ ४८ ॥

ৰক্ত, কপিশ, স্বৰ্ণ, শ্যাম, কৃষ্ণ, নীলাভ আৰু অৰ্জুনবৰ্ণ—এই ভেদসমূহ বিধিপূৰ্বক অর্চনা কৰি, অগ্নিৰ আগফালে কুঙ্কুম-প্ৰভ খগেশ্বৰ (গৰুড়)ক পূজা কৰিব।

Verse 49

पार्श्वयोः पूजयेत्पश्चांखपद्मनिधी क्रमात् । मुक्तामाणिक्यसंकाशौ पश्चिमे ध्वजमपर्चयेत् ॥ ४९ ॥

তাৰপিছত দুয়োফালে ক্ৰমে শঙ্খ আৰু পদ্ম—এই নিধিদ্বয়ৰ পূজা কৰিব। পশ্চিম দিশত মুক্তা-মাণিক্য সদৃশ দীপ্ত ধ্বজৰ অর্চনা কৰিব।

Verse 50

रक्तं विघ्नं तथाग्नेये श्याममार्यं च राक्षसे । दुर्गां श्यामां वायुकोणे सेनान्यं पीतमैश्वरे ॥ ५० ॥

আগ্নেয় কোণত ‘বিঘ্ন’ নামৰ ৰক্তবৰ্ণ ৰূপ স্থাপন কৰিব। নৈঋত্য (ৰাক্ষস) কোণত শ্যাম আৰু আৰ্যক স্থাপন কৰিব। বায়ব্য কোণত দুৰ্গা আৰু শ্যামাক স্থাপন কৰিব। ঈশান কোণত পীতবৰ্ণ ‘সেনানী’ক স্থাপন কৰিব।

Verse 51

लोकेशा नायुधैर्युक्तान्बहिः संपूजयेत्सुधीः । एवमावरणैर्युक्तं योऽर्चजयेद्विष्णुमव्ययम् ॥ ५१ ॥

সুধী সাধকে মুখ্য মণ্ডলৰ বাহিৰত লোকেশ্বৰসকলক অস্ত্ৰবিহীন ৰূপে ধ্যান কৰি বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব। এইদৰে আৱৰণসমেত অব্যয় বিষ্ণুক যি অর্চনা কৰে, তাৰ পূজা সম্পূৰ্ণ হয়।

Verse 52

भुक्त्वेहसकलान्भोगानंते विष्णुपदं व्रजेत् । क्षेत्रधान्यसुवर्णानां प्राप्तये धारणीं स्मरेत् ॥ ५२ ॥

ইয়াত সকলো ভোগ উপভোগ কৰি শেষত সাধক বিষ্ণুপদলৈ গমন কৰে। ক্ষেত, ধান্য আৰু সোণ লাভৰ বাবে ধাৰণী স্মৰণ-জপ কৰিব লাগে।

Verse 53

देवीं दूर्वादलश्यामां दधानां शालिमंजरीम् । चिंतयेद्भारतीं देवीं वीणापुस्तकधारिणीम् ॥ ५३ ॥

দূৰ্বা ঘাঁহৰ পাতৰ দৰে শ্যামবৰ্ণা, শালি-মঞ্জৰি ধাৰণ কৰা, বীণা আৰু পুথি ধাৰিণী দেবী ভাৰতীৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 54

दक्षिणे देवदेवस्य पूर्णचंद्रनिभाननाम् । क्षीराब्धिफेनपुंजाभे वसानां श्वेतवाससी ॥ ५४ ॥

দেৱদেৱৰ সোঁফালে পূৰ্ণচন্দ্ৰসম মুখমণ্ডলা এক দেৱী অৱস্থিত। তেওঁ ক্ষীৰসাগৰৰ ফেনৰাশিৰ দৰে দীপ্তিময় আৰু শ্বেত বস্ত্ৰধাৰিণী।

Verse 55

भारत्या सहितं यो वै ध्यायेद्द्वेवं परात्परम् । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञो जायते सर्ववित्तमः ॥ ५५ ॥

যি ভক্তে দেবী ভাৰতীৰ সৈতে সেই পৰাত্পৰ দেৱক সত্যভাৱে ধ্যান কৰে, সি বেদ আৰু বেদাৰ্থৰ তত্ত্বজ্ঞ হৈ সৰ্বজ্ঞসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠৰূপে জন্ম লাভ কৰে।

Verse 56

नारसिंहमिवात्मानं देवं ध्यात्वातिभैरवम् । शश्त्रं संमंत्र्य मंत्रेण शब्रून्हत्वा निवर्तते ॥ ५६ ॥

অতিভয়ংকৰ নৰসিংহস্বৰূপ দেৱক ধ্যান কৰি, মন্ত্ৰেৰে অস্ত্ৰক অভিমন্ত্ৰিত কৰি, শত্ৰুসকলক নিধন কৰি পাছত প্ৰত্যাৱর্তন কৰে।

Verse 57

नारसिंहेन बीजेन मंत्रं संयोज्य साधकः । शतमष्टोत्तरं जपत्वा वामहस्ताभिमंत्रिताः ॥ ५७ ॥

নৃসিংহ-বীজ সংযোগ কৰি সাধকে মন্ত্রটো একশ আঠবাৰ জপ কৰিব। তাৰ পাছত বাওঁহাতে অভিমন্ত্রিত দ্ৰব্যসমূহ বিধিমতে শক্তিসম্পন্ন হয়।

Verse 58

पुनः पुनरपः सिंचेत्सर्पदष्टोऽपि जीवति । गारुडेन च संयोज्य पंचार्णेन जपेत्तदा ॥ ५८ ॥

বাৰে বাৰে পানী ছটিয়াব; সৰ্পদংশিতেও জীয়াই থাকিব পাৰে। তাৰ পাছত গাৰুড় মন্ত্রৰ সৈতে সংযোগ কৰি সেই সময় পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্র জপ কৰিব।

Verse 59

निर्विषीकरणे ध्यायेद्विष्णुं गरुडवाहनम् । अशोकफलके तार्क्ष्यमालिख्याशोकसंहतौ ॥ ५९ ॥

বিষ নিৰ্বিষ কৰিবলৈ গৰুড়বাহন ভগৱান বিষ্ণুৰ ধ্যান কৰিব। আৰু অশোক কাঠৰ ফলকত তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়) আঁকি অশোকৰ পাতা/ফুলৰ গুচ্ছৰে তাক বান্ধি ৰাখিব।

Verse 60

अशोकपुष्पैः संपूज्य भगवंतं तदग्रतः । जुहुयात्तानि पुष्पाणि त्रिसंध्यं सप्तपत्रकम् ॥ ६० ॥

অশোক ফুলেৰে ভগৱানক বিধিমতে পূজা কৰি, তেওঁৰ সন্মুখতেই সেই ফুলসমূহ হোমত আহুতি দিব। ত্ৰিসন্ধ্যাত, সপ্তপত্ৰকসহ, এই হোম কৰিব।

Verse 61

प्रत्यक्षो जायते पक्षी वरमिष्टं प्रयच्छति । गाणपत्येन संयोज्य जपेल्लक्षं पयोव्रतः ॥ ६१ ॥

তেতিয়া পক্ষী প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰকাশ পাই ইষ্ট বৰ প্ৰদান কৰে। গাণপত্য বিধিৰ সৈতে সংযোগ কৰি, পয়োব্ৰত পালনকাৰীয়ে এক লক্ষ জপ কৰিব।

Verse 62

महागणपतिं देवं प्रत्यक्षमिह पश्यति । वाणिबीजेन संयुक्तं षण्मासं योजयेन्नरः ॥ ६२ ॥

এই জীৱনতেই সি দেৱ মহাগণপতিক প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন কৰে। বাণী (সৰস্বতী)ৰ বীজ-মন্ত্ৰসহ ছয় মাহ সাধনা কৰা উচিত।

Verse 63

महाकविवरो भूत्वा मोहयेत्सकलं जगत् । हुत्वा गुङ्चीशकलान्यर्द्धागुलमितानि च ॥ ६३ ॥

মহাকবিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ হৈ সি সমগ্ৰ জগতক মোহিত কৰিব পাৰে—যজ্ঞাগ্নিত গুঞ্চী বীজৰ আধা আঙুল-প্ৰমাণ টুকুৰা আহুতি দি।

Verse 64

दधिमध्वाज्ययुक्तानि मृत्युं जयति साधकः । शनैश्वर दिने सम्यक् स्पृष्ट्वा श्वत्थं च पाणिना ॥ ६४ ॥

দধি, মধু আৰু ঘৃতযুক্ত আহুতিৰে সাধকে মৃত্যুক জয় কৰে; আৰু শনৈশ্বৰ (শনিবাৰ) দিনা বিধিপূৰ্বক হাতে পবিত্ৰ অশ্বত্থ (পিপল) গছ স্পৰ্শ কৰিলে সেই জয় সিদ্ধ হয়।

Verse 65

जप्त्वा चाष्टशतं युद्धे ह्यपमृत्युं जयत्यसौ । पञ्चविंशतिधा जप्त्वा नित्यं प्रातः पिबेज्जलम् ॥ ६५ ॥

যুদ্ধত ইয়াক একশ আঠবাৰ জপ কৰিলে সি নিশ্চয় অকালমৃত্যুক জয় কৰে। আৰু পঁচিশবাৰ জপ কৰি নিত্য প্ৰভাতত জল পান কৰা উচিত।

Verse 66

सर्वपापविनिर्मुक्तो ज्ञानवान् रोगवर्जितः । कुंभं संस्थाप्य विधिवदापूर्य शुद्धवारिणा ॥ ६६ ॥

সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত, জ্ঞানবান আৰু ৰোগৰহিত হৈ—বিধিপূৰ্বক কুম্ভ স্থাপন কৰি তাক শুদ্ধ জলেৰে পূৰ্ণ কৰা উচিত।

Verse 67

जप्त्वायुतं ततस्तेनाभिषेकः सर्वरोगनुत् । चंद्रसूर्योपरागे तु ह्युपोष्याष्टसहस्रकम् ॥ ६७ ॥

সেয়া দহ হাজাৰ বাৰ জপ কৰি, সেইদ্বাৰাই অভিষেক কৰিব লাগে; ই সকলো ৰোগ নাশ কৰে। চন্দ্ৰ বা সূৰ্যগ্ৰহণৰ সময়ত উপবাস কৰি আঠ হাজাৰ জপ কৰিব লাগে।

Verse 68

स्पृष्ट्वा ब्राह्मीधृतं जप्त्वा पिबेत्साधकसत्तमः । मेधां कवित्वं वाक्सिद्धिं लभते नात्र संशयः ॥ ६८ ॥

ব্ৰাহ্মীযুক্ত ঘিউ স্পৰ্শ কৰি মন্ত্ৰ জপ কৰি, শ্ৰেষ্ঠ সাধকে তাক পান কৰিব লাগে; সি মেধা, কবিত্ব আৰু বাক্সিদ্ধি লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 69

जुहुयादयुतं विल्वैर्महाधनपतिर्भवेत् । नारायणस्य मन्त्रोऽयं सर्वमंत्रोत्तमोत्तमः ॥ ६९ ॥

বিল্বপাতৰে দহ হাজাৰ আহুতি দিলে সি মহাধনপতি হয়। এই নাৰায়ণ-মন্ত্ৰ সকলো মন্ত্ৰৰ ভিতৰত উত্তমোত্তম।

Verse 70

आलयः सर्वसिद्धीनां कथितस्तव नारद । नारायणाय शब्दांते विद्महे पदमीरयेत् ॥ ७० ॥

হে নাৰদ, তুমি ইয়াক সকলো সিদ্ধিৰ আলয় বুলি কৈছা। উচ্চাৰণৰ শেষত ‘বিদ্মহে’ বুলি ক’লে, তাৰ পাছত নাৰায়ণৰ বাবে পদ (সমাপ্তি বাক্য) পাঠ কৰিব লাগে।

Verse 71

वासुदेवपदं ङेंतं धीमहीति ततो वदेत् । तन्नो विष्णुः प्रचोवर्णान्संवदेञ्चोदयादिति ॥ ७१ ॥

তাৰ পাছত ‘বাসুদেৱপদ’ বুলি উচ্চাৰণ কৰি, তাৰ পিছত ‘ধীমহি’ বুলি ক’ব লাগে। ‘তন্নো বিষ্ণুঃ প্রচোদয়াত্’—বিষ্ণুৱে আমাৰ বৰ্ণসমূহ আৰু সিহঁতৰ শুদ্ধ উচ্চাৰণক প্ৰেৰণা দিওক, আমাৰ বাক্যক উদ্দীপ্ত কৰক।

Verse 72

एषोक्ता विष्णुगायत्री सर्वपापप्रणाशिनी । तारो हृद्भगवान् ङेंतो वासुदेवाय कीर्तितः ॥ ७२ ॥

এইদৰে বিষ্ণু-গায়ত্ৰী উপদেশিত হ’ল—ই সৰ্বপাপ নাশিনী। ‘তাৰ’ (ওঁ) হৃদয়স্থিত ভগৱান; ই বাসুদেৱৰ উদ্দেশ্যে ঘোষিত।

Verse 73

द्वादशार्णो महामन्त्रो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः । स्त्रीशूद्राणां वितारोऽयं सतारस्तु द्विजन्मनाम् ॥ ७३ ॥

দ্বাদশাক্ষৰ মহামন্ত্ৰে ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়ো প্ৰদান কৰে। স্ত্ৰী আৰু শূদ্ৰসকলক ই প্ৰণৱ (তাৰ) বিনা দিব লাগে; দ্বিজসকলক তাৰসহ উপদেশ।

Verse 74

प्रजापतिर्मुनिश्चास्य गायत्री छन्द ईरितः । देवता वासुदेवस्तु बीजं शक्तिर्ध्रुवश्च हृत् ॥ ७४ ॥

এই মন্ত্ৰৰ ঋষি প্ৰজাপতি, ছন্দ গায়ত্ৰী, আৰু দেৱতা বাসুদেৱ বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াৰ বীজ আৰু শক্তি নিৰ্দিষ্ট; ধ্ৰুৱক হৃদয়ত আধাৰৰূপে বিন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 75

चन्द्राक्षिवेदपञ्चर्णैः समस्तेनांगकल्पनम् । मूर्ध्नि भाले दृशोरास्ये गले दोर्हृदये पुनः ॥ ७५ ॥

‘চন্দ্ৰ-অক্ষি-বেদ’ এই পঞ্চাৰ্ণৰ সমগ্ৰ মন্ত্ৰে অঙ্গ-कल्पনা (ন্যাস) কৰিব লাগে—মূৰ্ধাত, কপালত, চকুত, মুখত, গলাত, বাহুত, আৰু পুনৰ হৃদয়ত।

Verse 76

कुक्षौ नाभौ ध्वजे जानुद्वये पादद्वये तथा । न्यासेत्क्रमान् मन्त्रवर्णान्सृष्टिन्यासोऽयमीरितः ॥ ७६ ॥

তাৰপিছত মন্ত্ৰবৰ্ণসমূহ ক্ৰমে কূক্ষিত, নাভিত, ধ্বজ-প্ৰদেশত, দুয়োটা জানুত আৰু দুয়োটা পাদত ন্যাস কৰিব লাগে। ইয়াক ‘সৃষ্টি-ন্যাস’ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 77

हृदादिमस्तकांतं तु स्थितिन्यासं प्रचक्षते । पादादारभ्य मूर्द्धानं न्यासं संहारकं विदुः ॥ ७७ ॥

হৃদয়ৰ পৰা মস্তকৰ শিখালৈ কৰা ন্যাসক ‘স্থিতি-ন্যাস’ বুলি কোৱা হয়। আৰু পাদৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শিৰলৈ কৰা ন্যাস ‘সংহাৰ-ন্যাস’ বুলি জনা যায়॥

Verse 78

तत्त्वन्यासं ततः कुर्यात्सर्वतंत्रेषु गोपितम् । बीवं प्राणं तथा चित्तं हृत्पद्मं सूर्यमण्डलम् ॥ ७८ ॥

তাৰপিছত সকলো তন্ত্ৰত গোপনকৈ ৰখা তত্ত্ব-ন্যাস কৰা উচিত—বীজ-মন্ত্ৰ, প্ৰাণ, চিত্ত, হৃদয়-পদ্ম আৰু সূৰ্য-মণ্ডলক অন্তৰত স্থাপন কৰি॥

Verse 79

चन्द्राग्निमण्डले चैव वासुदेवं ततः परम् । संकर्षणं च प्रद्युम्नमनिरुद्धं ततः परम् ॥ ७९ ॥

চন্দ্ৰ-মণ্ডল আৰু অগ্নি/সূৰ্য-মণ্ডলতো পৰম বাসুদেৱক স্মৰণ কৰিব লাগে। তাৰপৰা ওপৰত সংকৰ্ষণ আৰু প্ৰদ্যুম্ন, আৰু তেওঁলোকৰো ওপৰত পৰম অনিরুদ্ধ॥

Verse 80

नारायणं चक्रमतस्तत्त्वानि द्वादशैव तु । मूलार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयांतिमम् ॥ ८० ॥

চক্ৰধাৰী নাৰায়ণৰ বাবে নিশ্চয়েই দ্বাদশ তত্ত্ব আছে। মূলাক্ষৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি হৃদয়ৰ অন্তিম অন্তঃসাৰলৈ, সেয়া আত্মাত বিন্যস্ত কৰিব লাগে॥

Verse 81

तत्त्वे नाम समुञ्चर्य्य न्यसेन्मूर्द्धादिषु क्रमात् । पूर्वोक्तं ध्यानमत्रापि भानुलक्षजपो मनोः ॥ ८१ ॥

নামক তত্ত্বত সম্যক একত্ৰ কৰি, মস্তক আদি অঙ্গত ক্ৰমে ন্যাস কৰিব লাগে। ইয়াতো পূৰ্বোক্ত ধ্যান কৰিব আৰু মন্ত্ৰ এক লক্ষ বাৰ জপ কৰিব॥

Verse 82

तदृशांशं तिलैराज्यलोलितैर्हवनं चरेत् । पीठे पूर्वोदिते मन्त्री मूर्ति संकल्प्य मूलतः ॥ ८२ ॥

বিধিমতে নিৰ্দিষ্ট অংশ লৈ ঘিউত ভিজা তিলৰে হৱন কৰিব। তাৰ পিছত পূৰ্বোক্ত পীঠত মন্ত্ৰজ্ঞে মূলতঃ দেৱমূৰ্তিৰ সংকল্প কৰি মনত প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।

Verse 83

तस्यामावाह्य देवेशं वासुदेवं प्रपूजयेत् । अङ्गानि पूर्वमभ्यर्च्य वासुदेवादिकास्ततः ॥ ८३ ॥

তাত দেৱেশ বাসুদেৱক আৱাহন কৰি পৰম ভক্তিৰে পূজা কৰিব। প্ৰথমে তেওঁৰ অঙ্গসমূহ বিধিপূৰ্বক অৰ্চনা কৰি, তাৰ পিছত বাসুদেৱ আদি ৰূপসমূহৰ পূজা কৰিব।

Verse 84

शांत्यादिशक्तयः पूज्याः प्राग्वद्दिक्षु विदिक्षु च । तृतीयावरणे पूज्याः प्रोक्ता द्वादश मूर्तयः ॥ ८४ ॥

শান্তি আদি শক্তিসকলক পূৰ্ববৎ দিশা আৰু বিদিশাত পূজা কৰিব লাগে। তৃতীয় আৱৰণত কোৱা দ্বাদশ মূৰ্তিসকলক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 85

इंद्राद्यानायुधैर्युक्तान् पूजयेद्धरणीगृहे । एवमावरणैरिष्ट्वा पञ्चभिर्विष्णुमव्ययम् ॥ ८५ ॥

ধৰণীগৃহত ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাক তেওঁলোকৰ আয়ুধসহ পূজা কৰিব। এইদৰে পাঁচ আৱৰণে ইষ্টি সম্পন্ন কৰি অব্যয় বিষ্ণুৰ পূজা কৰিব।

Verse 86

प्राप्नुयात्सकलानर्थानन्ते विष्णुपदे व्रजेत् । पुरुषोत्तमसंज्ञस्य विष्णोर्भेदचतुष्टयम् ॥ ८६ ॥

সেই সকলো অভীষ্ট ফল লাভ কৰে আৰু শেষত বিষ্ণুপদলৈ গমন কৰে। পুৰুষোত্তম নামে খ্যাত বিষ্ণুৰ এই চতুৰ্বিধ ভেদ।

Verse 87

त्रैलोक्यमोहनस्तेषां प्रथमः परिकीर्तितः । श्रीकरश्च हृषीकेशः कृषअणश्चात्र चतुर्थकः ॥ ८७ ॥

তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰথমটো ‘ত্রৈলোক্যমোহন’ (তিনিও লোক মোহিত কৰা) বুলি কীৰ্তিত। তাৰ পাছত ‘শ্ৰীকৰ’ আৰু ‘হৃষীকেশ’; আৰু ইয়াত চতুৰ্থ ৰূপে ‘কৃষ্ণ’ উল্লিখিত॥

Verse 88

तारः कामो रमा पश्चान् ङेंतः स्यात्पुरुषोत्तमः । वर्मास्त्राण्यग्निप्रियांतो मन्त्रो वह्नीन्दुवर्णवान् ॥ ८८ ॥

তাৰ পাছত ‘তাৰ’, ‘কাম’ আৰু ‘ৰমা’ জপ কৰিব। তাৰপিছত নাসিকান্ত ‘ঙেংত’ যোগ হ’লে ই ‘পুৰুষোত্তম’ মন্ত্ৰৰূপ হয়। এই মন্ত্ৰ কবচ-ৰক্ষা আৰু অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে আৱৃত, ‘অগ্নিপ্ৰিয়া’ত সমাপ্ত, আৰু অগ্নি-চন্দ্ৰ সদৃশ বৰ্ণযুক্ত বুলি বৰ্ণিত।

Verse 89

ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दः प्रोक्तोऽथ देवता । पुरुषोत्तमसंज्ञोऽत्र बीजशक्तीस्मरंदिरे ॥ ८९ ॥

ইয়াত ব্ৰহ্মা ঋষি (মুনি) বুলি কোৱা হৈছে; ছন্দ গায়ত্ৰী বুলি প্ৰোক্ত; আৰু অধিদেৱতা ‘পুৰুষোত্তম’ নামে উক্ত। এই মন্ত্ৰত বীজ, শক্তি আৰু স্মৰ (কীলক)ও নিজ নিজ স্থানত প্ৰতিষ্ঠিত বুলি বুজিব লাগে।

Verse 90

भूचंद्रैकरसाक्ष्यक्षिमंत्रवर्णोर्विभागतः । कृत्वांगानि ततो ध्यायेद्विधिवत्पुरुषोत्तमम् ॥ ९० ॥

ভূ-চন্দ্ৰ-এক-ৰস-আক্ষ্য আদি মন্ত্ৰবৰ্ণৰ বিভাগ কৰি অঙ্গন্যাস সম্পন্ন কৰিব; তাৰ পাছত বিধিমতে পুৰুষোত্তমৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 91

समुद्यदादित्यनिभं शंखचक्रगदांबुजैः । लसत्करं पीतवस्रं स्मरेच्छ्रीपुरुषोत्तमम् ॥ ९१ ॥

উদীয়মান সূৰ্য সদৃশ দীপ্তিমান, শঙ্খ-চক্ৰ-গদা-পদ্ম ধাৰণ কৰা জ্যোতিময় কৰযুক্ত, পীতবস্ত্ৰধাৰী শ্ৰী পুৰুষোত্তমক স্মৰণ কৰিব।

Verse 92

महारत्नौघखचितस्फुरत्तोरणमंडपे । मौक्तिकौघशमदमविराजितवितानके ॥ ९२ ॥

সেই মণ্ডপত মহাৰত্নৰ গুচ্ছৰে খচিত দীপ্ত তোৰণ-দ্বাৰ আছিল আৰু মুক্তাৰ ৰাশিৰে অলংকৃত বিতান আছিল; সেয়ে সি অপূৰ্ব জ্যোতিত বিরাজ কৰিছিল।

Verse 93

नृत्यद्देवांगनावृंदक्वणात्किंकिणिनूपुरे । लसन्माणिक्यवेद्यां तु दीत्पार्कायुततेजसि ॥ ९३ ॥

তাত নৃত্য কৰা দেবাঙ্গনাৰ দলে দলে কিঙ্কিণী-নূপুৰৰ ঝংকাৰৰে স্থান মুখৰিত হৈছিল; আৰু ঝলমল মাণিক্যখচিত দীপ্ত বেদীত সি দহ লক্ষ সূৰ্যৰ দৰে তেজে জ্বলিছিল।

Verse 94

वृंदारकव्रातकिरीटाग्ररत्नाभिचर्चिते । नवलक्षं जपेन्मंत्रं जुहुयात्तद्दशांशतः ॥ ९४ ॥

দেৱগণৰ কিৰীটশিৰৰ ৰত্নেৰে পূজিত সেই দেৱস্বৰূপত মন্ত্রটো নৱ লক্ষবাৰ জপ কৰিব লাগে; তাৰ পাছত তাৰ দশাংশ পৰিমাণ হোমত আহুতি দিব লাগে।

Verse 95

उत्फुल्लैः कमलैः पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवेऽर्चयेत् । एवमाराध्य देवेशं प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ ९५ ॥

পূৰ্বে বৰ্ণিত বৈষ্ণৱ পীঠত সম্পূৰ্ণ ফুলি উঠা পদ্মেৰে দেৱেশক অৰ্চনা কৰিব লাগে। এইদৰে দেৱেশক আৰাধনা কৰিলে মহতী শ্ৰী—সমৃদ্ধি লাভ হয়।

Verse 96

पुत्रान्पौत्रान्यशः कांतिं भुक्तिं मुक्तिं च विंदति । उत्तिष्टेति पदं पश्चाच्छ्रीकराग्निप्रियांतिमः ॥ ९६ ॥

সি পুত্ৰ, পৌত্ৰ, যশ, কান্তি, ভোগ আৰু মুক্তিও লাভ কৰে। তাৰ পাছত সমাপ্তিবাক্য ‘উত্তিষ্ঠ’ (উঠ) পদ; যি শ্ৰীকৰ আৰু অগ্নিপ্ৰিয়ৰ বিশেষ প্ৰিয়।

Verse 97

अष्टार्णोऽस्य मुनिर्व्यासः पंक्तिश्छंद उदाहृतम् । श्रीकाराख्यो हरिः प्रोक्तो देवता सकलेष्टदः ॥ ९७ ॥

ই অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰ; ইয়াৰ ঋষি মুনি ব্যাস, ছন্দ পংক্তি বুলি কোৱা হৈছে। ‘শ্ৰীকাৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হৰি ইয়াৰ দেৱতা; তেওঁ সকলো ইষ্টফল প্ৰদান কৰে।

Verse 98

भीषयद्वितयं हृत्स्यात् त्रासयद्वितयं शिरः । शिखा प्रमर्द्दयद्वंद्वं वर्म प्रध्वंसयद्वयम् ॥ ९८ ॥

‘ভীষয়ৎ’ নামৰ যুগ্ম হৃদয়ত ন্যাস কৰিব, আৰু ‘ত্রাসয়ৎ’ নামৰ যুগ্ম শিৰত। ‘শিখা-প্রমর্দ্য’ নামৰ দ্বন্দ্ব শিখাত, লগতে ‘বর্ম-প্রধ্বংসয়’ নামৰ যুগ্মও ন্যাস কৰিব।

Verse 99

अस्रं रक्षद्वयं सर्वे हुमंताः समुदीरिताः । मस्तके नेत्रयोः कंठहृदये नाभिदेशके ॥ ९९ ॥

সকলো ‘অস্ত্ৰ’ ৰক্ষামন্ত্ৰ আৰু দ্বিবিধ ৰক্ষা ‘হুম্’ উচ্চাৰণসহ জপ কৰিব। তাৰ পাছত মস্তক, নেত্ৰ, কণ্ঠ, হৃদয় আৰু নাভি-দেশত ন্যাস কৰিব।

Verse 100

ऊरूजंघांयुग्मेषु मंत्रवर्णान्क्रमान्न्यतसेत् । ततः पुरुषसूक्तोक्तमंत्रैर्न्यासं समाचरेत् ॥ १०० ॥

ঊৰু আৰু জঙ্ঘাৰ যুগ্মত মন্ত্ৰবৰ্ণসমূহ ক্ৰমে ন্যাস কৰিব। তাৰ পাছত পুৰুষসূক্তত উক্ত মন্ত্ৰসমূহেৰে বিধিপূৰ্বক ন্যাস আচৰণ কৰিব।

Verse 101

मुखे न्यसेद्ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीदिमं मनुम् । बाहुयुग्मे तथा बाहूंराजन्य इति विन्यसेत् ॥ १०१ ॥

মুখত ‘ব্ৰাহ্মণোऽস্য মুখমাসীদ্’ এই মন্ত্ৰ ন্যাস কৰিব। আৰু বাহুযুগ্মত ‘বাহূ ৰাজন্যঃ’ এই মন্ত্ৰেৰে বিন্যাস কৰিব।

Verse 102

ऊरू तदस्य यद्वैश्य इममूरुद्वये न्यसेत् । न्यसेत्पादद्वये मंत्री पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥ १०२ ॥

বৈশ্যক তেওঁৰ দুয়োটা ঊৰুত স্থাপন কৰিব। মন্ত্ৰীক তেওঁৰ দুয়োটা চৰণত ন্যাস কৰিব; চৰণৰ পৰাই শূদ্ৰৰ জন্ম হৈছিল।

Verse 103

चक्रं शंखं गदां पद्मं कराग्रेष्वथ विन्यसेत् । एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेत्पूर्वोक्तमण्डपे ॥ १०३ ॥

তাৰপিছত আঙুলিৰ অগ্ৰভাগত চক্ৰ, শঙ্খ, গদা আৰু পদ্ম ন্যাস কৰিব। এইদৰে ন্যাসবিধি সম্পন্ন কৰি পূৰ্বোক্ত মণ্ডপত ধ্যান কৰিব।

Verse 104

अरुणाब्जासनस्थस्य तार्क्ष्यस्योपरि संस्थितम् । पूर्वोक्तरूपिणं देवं श्रीकरं लोकमोहनम् ॥ १०४ ॥

অৰুণ পদ্মাসনত আসীন, তাৰ্ক্ষ্য (গৰুড়)ৰ ওপৰত স্থিত, পূৰ্বোক্ত ৰূপধাৰী সেই দেৱক ধ্যান কৰিব—যি শ্ৰীদাতা আৰু লোকমোহন।

Verse 105

ध्यात्वैवं पूजयेदष्टलक्षं मंत्री दशांशतः । रक्तांबुजैः समिद्भिश्च विल्वक्षीरिद्रुमोद्भवैः ॥ १०५ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি মন্ত্রসাধকে অষ্টলক্ষ (জপ/পূজা) সম্পন্ন কৰি পূজন কৰিব; তাৰপিছত তাৰ দশাংশ হোম কৰিব—ৰক্ত পদ্ম আৰু বিল্ব তথা ক্ষীৰিবৃক্ষজাত সমিধাৰে।

Verse 106

पयोऽन्नैः सर्पिषा हुत्वा प्रत्येकं सुसमाहितः । अश्वत्थोदुंबरप्लक्षवटाः क्षीरिद्रुमाः स्मृता ॥ १०६ ॥

দুধ, অন্ন আৰু ঘিউৰে প্ৰত্যেক কৰ্মত সুসমাহিত হৈ আহুতি দিব। অশ্বত্থ, উদুম্বৰ, প্লক্ষ আৰু বট—এইবোৰ ‘ক্ষীৰি’ (দুগ্ধৰসধাৰী) বৃক্ষ বুলি স্মৃত।

Verse 107

पूजयेद्वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः । अंगावरणदिक्पालहेतिभिः सहितं विभुम् ॥ १०७ ॥

বৈষ্ণৱ পীঠত মূলতঃ মূৰ্তিৰ সংकल्प কৰি সৰ্বব্যাপী প্ৰভুক পূজা কৰিব লাগে; তেওঁৰ অঙ্গ, আৱৰণ, দিকপাল আৰু দিব্য অস্ত্ৰসহ সমৰ্চনা কৰিব লাগে।

Verse 108

इत्थं सिद्धे मनौ मत्री प्रयोगान्पूर्ववञ्चरेत् । तारो हृद्भगवान् ङेंतो वराहेति ततः परम् ॥ १०८ ॥

এইদৰে মন্ত্র সিদ্ধ হ’লে সাধকে পূৰ্বোক্ত ক্ৰমে প্ৰয়োগ কৰিব—প্ৰথমে ‘তারা’ (ওঁ), তাৰপিছত ‘হৃত্’ (হৃদয়) সূত্ৰ, তাৰপিছত ‘ভগবান্’, তাৰপিছত ‘ঙেṃত’ (অন্ত্য) অংশ, আৰু তাৰপিছত ‘বৰাহ’ নাম।

Verse 109

रूपाय भूर्भुवः स्वः स्याल्लोहितकामिका च ये । भूपतित्वं च मे देहि ददापय शुचिप्रिया ॥ १०९ ॥

ৰূপ-সৌন্দৰ্যৰ বাবে ‘ভূঃ ভুবঃ স্বঃ’ ব্যাহৃতি জপ কৰিব লাগে, আৰু ‘লোহিতকামিকা’ও। ‘মোক ৰাজত্ব দিয়া; হে শুচিপ্ৰিয়ে, দান হ’বলৈ কৰোৱা’ বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে।

Verse 110

रामाग्निवर्णो मंत्रोऽयं भार्गवोऽस्य मुनिर्मतः । छन्दोऽनुष्टुब्देवतादिवराहः समुदीरितः ॥ ११० ॥

এই মন্ত্র ‘ৰাম’ আৰু ‘অগ্নি’ বৰ্ণৰ; ইয়াৰ ঋষি ভাৰ্গৱ বুলি মানা হয়। ছন্দ অনুষ্টুপ, আৰু দেবতা আদি-বৰাহ—এনেদৰে ঘোষিত।

Verse 111

एकदंष्ट्राय हृदयं व्योमोल्कायग शिरः स्मृतम् । शिखा तेजोऽधिपतये विश्वरूपाय वर्म च ॥ १११ ॥

হৃদয় ‘একদংষ্ট্ৰ’লৈ বিন্যাস কৰিব; শিৰ ‘ব্যোমোল্কায়গ’ৰ বুলি স্মৃত। শিখা ‘তেজোऽধিপতি’লৈ দিব, আৰু বর্ম ‘বিশ্বৰূপ’লৈ সমৰ্পণ কৰিব।

Verse 112

महादंष्ट्राय चास्त्रं स्यात्पञ्चांगमिति कल्पयेत् । अथवा गिरिषट्सप्तबाणैर्वसुभिरक्षरैः ॥ ११२ ॥

মহাদংষ্ট্ৰা দেৱতাৰ বাবে অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰক পঞ্চাঙ্গ ৰূপে কল্পনা কৰিব লাগে। অথবা ‘গিৰি, ষট্, সপ্ত, বাণ, বসু’ এই সংখ্যাসূচক শব্দে সূচিত অক্ষৰসমূহেৰে তাৰ বিন্যাস কৰিব লাগে।

Verse 113

विभक्तैर्मंत्रवर्यस्य पञ्चागांनि प्रकल्पयेत् । ततौ ध्यायेदनेकार्कनिभमादिवराहकम् ॥ ११३ ॥

শ্ৰেষ্ঠ মন্ত্ৰক ভাগ কৰি তাৰ পঞ্চাঙ্গসমূহ স্থাপন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত বহু সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান আদি-বৰাহৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 114

आं ह्रीं स्वर्णनिभं जान्वोरधो नाभेः सितप्रभम् । इष्टाभीतिगदाशंखचक्रशक्त्यसिखेटकान् ॥ ११४ ॥

‘আং’ ‘হ্ৰীং’ এই বীজসহ ধ্যান কৰিব—হাঁটুৰ তলত সোণালী দীপ্তি, নাভিৰ তলত শ্বেত জ্যোতি। ইষ্টবৰ আৰু অভয় দানকাৰী; গদা, শঙ্খ, চক্ৰ, শক্তি, খড়্গ আৰু খেটক ধাৰণকাৰী।

Verse 115

दधतं च करैर्दंष्ट्राग्रलसद्धरणिं स्मरेत् । एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं सरसीरुहैः ॥ ११५ ॥

হাতে ধৰণী ধাৰণ কৰা আৰু দন্তাগ্ৰত দীপ্ত ধৰণীযুক্ত প্ৰভুক স্মৰণ কৰিব লাগে। এইদৰে ধ্যান কৰি এক লক্ষ জপ কৰিব লাগে, আৰু তাৰ দশাংশ পদ্মফুলেৰে হোমত অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 116

मध्वक्तैर्जुहयात्पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे यजेत् । मूलेन मूर्तिं सङ्कल्प्य तस्यां सम्पूजयेद्विभुम् ॥ ११६ ॥

পূৰ্বোক্ত বৈষ্ণৱ পীঠত মধু আৰু ঘৃতৰে আহুতি দি তাতেই পূজা কৰিব লাগে। মূল-মন্ত্ৰে ভগৱানৰ মূৰ্তি সংকল্প কৰি, সেই মূৰ্তিতেই সৰ্বব্যাপী বিভুক সম্যক্ সম্পূজা কৰিব লাগে।

Verse 117

अङ्गावरणदिक्पालहेतियंत्रप्रसिद्धये । जपादेवावर्नि दद्याद्धनं धान्यं महीं श्रियम् ॥ ११७ ॥

অঙ্গ-আৱৰণ, দিক্‌পাল, অস্ত্ৰ আৰু যন্ত্ৰৰ সিদ্ধি-প্ৰসিদ্ধিৰ বাবে কেৱল জপৰ দ্বাৰাই দেৱতা প্ৰসন্ন হৈ ধন, ধান্য, ভূমি আৰু শ্ৰী-সমৃদ্ধি দান কৰে।

Verse 118

सिंहार्के सितपक्षस्याष्टम्यां गव्येषु पञ्चसु । शिलां शुद्धां विनिक्षिप्य स्पृष्ट्वा तामयुतं जपेत् ॥ ११८ ॥

সূৰ্য সিংহ ৰাশিত থাকোঁতে, শুক্লপক্ষৰ অষ্টমীত, গোপঞ্চগব্যত শুদ্ধ শিলা থৈ তাক স্পৰ্শ কৰি মন্ত্র দহ হাজাৰ বাৰ জপ কৰিব লাগে।

Verse 119

उदङ्मुखस्वतो मंत्री तां शिलां लिखनेद्भुवि । भूतप्रेताहिचौरादिकृतां बाधां निवारयेत् ॥ ११९ ॥

উত্তৰমুখে মন্ত্রসাধকে সেই শিলাখন ভূমিত অঙ্কিত কৰিব; ই ভূত-প্ৰেত, সাপ, চোৰ আদি জনিত বাধা নিবারণ কৰে।

Verse 120

प्रातर्भृगुदिने साध्यभूतलान्मृदमाहरेत् । मंत्रितां मूलमंत्रेण विभजेत्तां त्रिधा पुनः ॥ १२० ॥

শুক্ৰবাৰৰ পুৱাতে শুদ্ধ স্থানৰ পৰা মাটি আনিব লাগে। মূলমন্ত্ৰে অভিমন্ত্রিত কৰি সেই মাটিখন পুনৰ তিন ভাগত ভাগ কৰিব লাগে।

Verse 121

चुल्ल्यामेकं समालिप्याप्यपरं पाकभाजने । गोदुग्धे परमालोड्य शोधितांस्तंदुलान् क्षिपेत् ॥ १२१ ॥

চুল্লি লেপি সাজু কৰি আৰু ৰন্ধনৰ আন এটা পাত্ৰ থৈ, গোমাতাৰ দুধ ভালদৰে মথি তাত শুদ্ধ কৰা চাউলৰ দানা পেলাব লাগে।

Verse 122

सम्यक् शुद्धे शुचिः केशे जपन्मंत्रं पचेञ्चरुम् । अवतार्य चरुं पश्चाद्वह्नौ देयं यथाविधि ॥ १२२ ॥

যথাযথ শুদ্ধ হৈ আৰু কেশ পবিত্ৰ ৰাখি, মন্ত্ৰ জপ কৰি কৰি চৰুক পকাব। পাছত তাক নামাই, বিধিমতে পবিত্ৰ অগ্নিত অৰ্পণ কৰিব।

Verse 123

सम्पूज्य धूपदीपाद्यैः पश्चादाज्यप्लुतं चरुम् । जुहुयात्संस्कृते वह्नौ अष्टोत्तरशतं सुधीः ॥ १२३ ॥

ধূপ-দীপ আদি দি যথাবিধি পূজা কৰি, পাছত ঘৃতসিক্ত চৰুক সংস্কৃত অগ্নিত জ্ঞানীজনে ১০৮ আহুতি দিব।

Verse 124

एवं प्रजुहुयान्मंत्री कविवारेषु सप्तसु । विरोधो नश्यति क्षेत्रे शत्रुचौराद्युपद्रवाः ॥ १२४ ॥

এইদৰে মন্ত্ৰজ্ঞজনে সাতটা বৃহস্পতিবাৰে হোম কৰিব; তেতিয়া ক্ষেত্ৰৰ বিবাদ নাশ হয় আৰু শত্ৰু-চোৰ আদি উপদ্ৰৱ শান্ত হয়।

Verse 125

भानूदयेप्यारवारे साध्यक्षेत्रान्मृदं पुनः । आदाय पूर्वविधिना हविरापाद्य पूर्ववत् ॥ १२५ ॥

আৰভাৰা দিনা সূৰ্যোদয়তেও সাধ্যক্ষেত্ৰৰ পৰা পুনৰ পবিত্ৰ মাটি লৈ, পূৰ্ববিধি অনুসাৰে হবি সাজি, আগৰ দৰে অনুশীলন কৰিব।

Verse 126

जुहुयादेधिते वह्नौ पूर्वसंख्याकमादरात् । एवं स सप्तारवारेषु जुहुयात्क्षेत्रसिद्धये ॥ १२६ ॥

ভালদৰে জ্বলি থকা অগ্নিত ভক্তিসহ পূৰ্বোক্ত সংখ্যামতে আহুতি দিব। এইদৰে সাতটা আৰভাৰা দিনত ক্ষেত্ৰসিদ্ধিৰ বাবে হোম কৰিব।

Verse 127

जुहुयाल्लक्षसंख्याकं गव्यै श्चैव सपायसैः । अभीष्टभूम्याधिपत्यं लभते नात्र संशयः ॥ १२७ ॥

যি গব্য দ্ৰব্য আৰু পায়স (ক্ষীৰান্ন) সহ লক্ষসংখ্যক আহুতি দিয়ে, সি অভীষ্ট ভূমিৰ অধিপত্য লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 128

उद्यद्दोः परिधं दिव्यं सितदंष्ट्राग्रभूधरम् । स्वर्णाभं पार्थिवे पीते मंडले सुसमाहितः ॥ १२८ ॥

সম্পূৰ্ণ একাগ্ৰতাৰে পাৰ্থিৱ পীত মণ্ডলত সেই দিব্য দীপ্ত বিম্বক ধ্যান কৰিব—যাৰ পৰিধি উজ্জ্বল, স্বৰ্ণবৰ্ণ, আৰু যাৰ শ্বেত দংশ্ট্ৰাৰ অগ্ৰভাগ পৰ্বতশিখৰ সদৃশ।

Verse 129

ध्यात्वाप्नोति महीं रम्यां वराहस्य प्रसादतः । वारुणे मण्डले ध्यायेद्वाराहं हिमसन्निभघम् ॥ १२९ ॥

এদৰে ধ্যান কৰিলে বৰাহ-ভগৱানৰ প্ৰসাদে মনোৰম ভূমি লাভ হয়। বাৰুণ মণ্ডলত হিমসদৃশ উজ্জ্বল শ্ৰীবৰাহক ধ্যান কৰিব।

Verse 130

महोपद्रवशांतिः स्यात्साधकस्य न संशयः । वश्यार्थं च सदा ध्यायेद्वह्र्याभं वह्निमण्डे ॥ १३० ॥

সাধকৰ মহা উপদ্ৰৱৰ শান্তি নিশ্চয় হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। আৰু বশ্যাৰ্থে অগ্নি-মণ্ডলত অগ্নিসদৃশ ৰূপক সদা ধ্যান কৰিব।

Verse 131

ध्यायेदेवं रिपूञ्चाटे कृष्णाभं वायुमण्डले । ह्यमण्डलगतं स्वच्छं वाराहं सर्वसिद्धिदम् ॥ १३१ ॥

শত্ৰু-শমন আৰু দূৰীকৰণৰ বাবে, এইদৰে বায়ু-মণ্ডলত কৃষ্ণবৰ্ণ শ্ৰীবৰাহক ধ্যান কৰিব—যি সূক্ষ্ম মণ্ডলত অৱস্থিত, নিৰ্মল দীপ্তিমান, আৰু সৰ্বসিদ্ধিদাতা।

Verse 132

शत्रुभूतग्रहक्ष्वेडामयपीडादिशांतये । भग्वर्धीशयुतं व्योमबिंदुभूषितमस्तकम् ॥ १३२ ॥

শত্ৰু, ভূত, গ্ৰহপীড়া, অশুভ প্ৰভাৱ, ৰোগ আৰু তাপ আদি শান্তিৰ বাবে ভক্তে ভগ, বৃদ্ধি আৰু ঈশ-সহিত, মস্তকে ব্যোমবিন্দু-ভূষিত সেই দেৱক ধ্যান কৰি পূজা কৰিব লাগে।

Verse 133

एकाक्षरो वराहस्य मन्त्रः कल्पद्रुमोऽपरः । पूजाद्यार्ध्यादिकं सर्वमस्यां पूर्वोक्तवञ्चरेत् ॥ १३३ ॥

বৰাহদেৱৰ একাক্ষৰ মন্ত্রও অন্য অৰ্থত কল্পবৃক্ষ সদৃশ। এই সাধনাত পূজা আদি কৰি অৰ্ঘ্য প্ৰভৃতি সকলো কৰ্ম পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰে যথাযথভাবে আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 134

सवामकर्णानिद्रास्याद्वराहाय हृदंतिमः । ताराद्यो वसुवर्णोऽयं सर्वैश्वर्यप्रदायकः ॥ १३४ ॥

বৰাহদেৱৰ বাবে এই মন্ত্রক হৃদয়ৰ পৰম অন্তিম (অতি গূঢ়) বুলি কোৱা হৈছে—‘তারা’ৰে আৰম্ভ, বসু-স্বৰ্ণ সদৃশ দীপ্তিময়; ই সকলো ঐশ্বৰ্য প্ৰদান কৰে।

Verse 135

ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दो वाराहसंज्ञकः । देवश्चंद्रेंद्वब्धिनेत्रैः सवेणांगक्रिया मता ॥ १३५ ॥

ঋষি ব্ৰহ্মা, ছন্দ গায়ত্ৰী, আৰু ইয়াৰ সংজ্ঞা ‘ৱাৰাহ’। দেৱতা ‘চন্দ্ৰ–ইন্দ্ৰ–চন্দ্ৰ–সমুদ্ৰ–নেত্ৰ’ এই সংকেত সংখ্যাৰে নিৰ্ণীত; আৰু ক্ৰিয়া সাঙ্গ (অঙ্গসহ) বুলি মান্য।

Verse 136

ध्यानपूजाप्रयोगादि प्राग्वदस्यापि कल्पयेत् । प्रणवादौ च ङेन्तं च भगवतीति पदं ततः । धरणिद्वितयं पश्चाद्धरेर्द्वयमुदीरयेत् ॥ १३६ ॥

এই মন্ত্রৰ বাবেও ধ্যান, পূজা আৰু প্ৰয়োগ আদি ক্ৰম পূৰ্ববৎ সাজিব লাগে। প্ৰথমে প্ৰণৱ ‘ওঁ’ৰ সৈতে ঙে (দত্তি) বিভক্তি যোগ কৰি, তাৰপিছত ‘ভগৱতী’ পদ উচ্চাৰণ কৰিব; তাৰপিছত ‘ধৰণি’ৰ দুটা অক্ষৰ, আৰু শেষত ‘হৰে’ৰ দুটা অক্ষৰ ক’ব।

Verse 137

एकोनविंशत्यर्णाढ्यो मन्त्रो वह्निप्रियांतिमः । वराहोऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री निवृदादिका ॥ १३७ ॥

এই মন্ত্ৰ উনৈশ অক্ষৰযুক্ত; ইয়াৰ অন্তিম অংশ অগ্নিদেৱৰ প্ৰিয়। এই মন্ত্ৰৰ ঋষি বৰাহ, ছন্দ গায়ত্ৰী; নিবৃৎ-আদি বিন্যাসে আৰম্ভ হয়।

Verse 138

देवता धरणी बीजं तारःशक्तिर्वसुप्रिया । रामवेदाग्निबाणाक्षिनेत्रार्णैरंगरकल्पनम् ॥ १३८ ॥

দেৱতা ধৰণী; বীজ বীজাক্ষৰ; শক্তি তাৰা, আৰু (মন্ত্ৰ) বসুসকলৰ প্ৰিয়। ‘ৰা, মা, ভে, দ, অ, গ্নি, বা, ণ, অ, ক্ষি, নে, ত্ৰ’ অক্ষৰে অঙ্গন্যাস কৰিব।

Verse 139

श्यामां चित्रविभूषाढ्यां पद्मस्थां तुंगसुस्तनीम् । नीलांबुजद्वयं शालिमंजरीं च शुक्रं करैः ॥ १३९ ॥

তাঁক ধ্যান কৰা—শ্যামবৰ্ণা, বিচিত্ৰ অলংকাৰৰে ভূষিতা, পদ্মাসনত অধিষ্ঠিতা, উন্নত সুন্দৰ স্তনযুতা; কৰদ্বয়ে দুটা নীলপদ্ম, ধানৰ শীষ আৰু দীপ্ত শ্বেত বস্তু ধাৰিণী।

Verse 140

दधतीं चित्रवसनां धरां भगवतीं स्मरेत् । एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसेन तु ॥ १४० ॥

বিচিত্ৰ বসনধাৰিণী, সৰ্বভূতধাৰিণী ভগৱতী ধৰাক স্মৰণ কৰা। এইদৰে ধ্যান কৰি এক লক্ষ জপ কৰা, তাৰ পাছত দশাংশ পায়সেৰে হোম কৰা।

Verse 141

साज्येन जुहुयान्मन्त्री विष्णोः पीठे समर्चयेत् । मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यां वसुमतीं यजेत् ॥ १४१ ॥

মন্ত্ৰজপক ঘৃতসহ আহুতি দিব আৰু বিষ্ণুৰ পীঠত বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব। মূলমন্ত্ৰে মূৰ্তিৰ সংकल्प কৰি সেই ৰূপতেই বসুমতীক যজন কৰিব।

Verse 142

अङ्गानि पूर्वमाराध्य भूवह्निजलमारुतान् । दिक्पात्रेषु च सम्पूज्य कोणपत्रेषु तत्कलाः ॥ १४२ ॥

প্ৰথমে অঙ্গসমূহৰ পূৰ্বক আৰাধনা কৰিব; তাৰ পিছত ভূমি, অগ্নি, জল আৰু বায়ুৰ পূজা কৰিব। দিশা-পাত্ৰসমূহত যথাবিধি সম্পূজ্য কৰি, যন্ত্ৰৰ কোণ-পত্ৰত সিহঁতৰ নিজ নিজ কলাও সমৰ্চনা কৰিব॥

Verse 143

निवृत्तिश्च प्रतिष्टा च विद्यानां तैश्च तत्कलाः । इंद्राद्यानपि वञ्चादीन्पूजयेत्तदनंतरम् ॥ १४३ ॥

তাৰ পিছত বিদ্যাৰ অধিষ্ঠাত্রী শক্তি—নিবৃত্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠা—ক পূজা কৰিব, আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে সেই বিদ্যাৰ কলাসমূহো পূজিব। তদনন্তৰ ইন্দ্ৰাদি দেৱতাসকলক, বঞ্চা আদি সহচৰ শক্তিসহ পূজা কৰিব॥

Verse 144

एवं सिद्धे मनौ मंत्री साधयेदिष्टमात्मनः । धरणी प्रभजन्नेवं पशुरत्नांबरादिभिः ॥ १४४ ॥

এইদৰে মন্ত্র সিদ্ধ হ’লে সাধকে নিজৰ ইষ্ট লক্ষ্য সাধন কৰিব। এই বিধিতে ধৰণী প্ৰসন্ন হৈ তেওঁক পশু, ৰত্ন, বস্ত্ৰ আদি ঐশ্বৰ্যৰে সমৃদ্ধ কৰে॥

Verse 145

धरम्या वल्लभः स स्यात्सुखी जीवेच्छतं समा । त्रैलोक्यमोहनो मंत्रो जगन्नाथस्य कीर्त्यते ॥ १४५ ॥

সেয়া ধৰ্মিষ্ঠ লোকৰ প্ৰিয় হয়, সুখে জীৱন যাপন কৰে আৰু শতবৰ্ষ জীয়াই থাকিব পাৰে। এই মন্ত্রক ‘ত্রৈলোক্য-মোহন’—জগন্নাথৰ মন্ত্র—বুলি কীৰ্তিত কৰা হৈছে॥

Verse 146

तारः कामो रमा बीजं हृदंते पुरुषोत्तमः । श्रीकंठः प्रतिरूपांते लक्ष्मीति च निवासि च ॥ १४६ ॥

‘তাৰ’ আৰু ‘কাম’; ‘ৰমা’ বীজ। হৃদয়ান্তে ‘পুৰুষোত্তম’। শেষত ‘শ্ৰীকণ্ঠ’; প্ৰতিরূপান্তে ‘লক্ষ্মী’ শব্দ; আৰু তেওঁ ‘নিবাসী’ও॥

Verse 147

सकलांते जगत्पश्चात्क्षोभणेति पदं वदेत् । सर्वस्त्रीहृदयांते तु विदारणपदं वदेत् ॥ १४७ ॥

সম্পূৰ্ণ মন্ত্ৰৰ শেষত ‘জগত্’ শব্দৰ পাছত ‘ক্ষোভণ’ পদ উচ্চাৰণ কৰিব। আৰু ‘সৰ্বস্ত্ৰীহৃদয়’ শব্দান্তত ‘বিদাৰণ’ পদ ক’ব॥১৪৭॥

Verse 148

ततस्त्रिभुवनांतं तु मदोन्मादकरेति च । सुरासुरांते मनुजसुंदरीजनवर्णतः ॥ १४८ ॥

তাৰপিছত ইয়াক ত্ৰিভুবনৰ অন্তলৈকে ব্যাপ্ত আৰু মদ-উন্মাদ সৃষ্টিকাৰী বুলিও কোৱা হৈছে। দেৱ-অসুৰৰ সন্ধিক্ষণত ই মানৱ সুন্দৰী আৰু সুন্দৰ ৰূপধাৰী জনৰ বৰ্ণনাৰে নিৰূপিত হয়॥১৪৮॥

Verse 149

मनांसि तापयद्वंद्वं दीपयद्वितयं ततः । शोषयद्वितयं पश्चान्मारयद्वितयं ततः ॥ १४९ ॥

প্ৰথমে দ্বন্দ্ব-যুগলে মনক তাপিত কৰে; তাৰপিছত দ্বিবিধ অগ্নিক দীপ্ত কৰে। তাৰপিছত দ্বিবিধ আধাৰ শোষে, আৰু শেষত দ্বিবিধ প্ৰাণশক্তি নাশ কৰে॥১৪৯॥

Verse 150

स्तंभयद्वितयं भूयो मोहयद्वितय ततः । द्रावयद्वितयं तावदाकर्षययुगं ततः ॥ १५० ॥

আকৌ স্তম্ভন কৰ্মৰ দ্বিবিধ প্ৰয়োগ কৰিব; তাৰপিছত মোহন কৰ্মৰ দ্বিবিধ প্ৰয়োগ কৰিব। তাৰপিছত দ্রাৱণ/মৃদুকৰণ কৰ্মৰ দ্বিবিধ প্ৰয়োগ কৰিব; আৰু তাৰপিছত আকর্ষণ কৰ্মৰ যুগল প্ৰয়োগ কৰিব॥১৫০॥

Verse 151

समस्तपरमो येन सुभगेन च संयुतम् । सर्वसौभाग्यशब्दांते करसर्वपदं वदेत् ॥ १५१ ॥

যাৰ দ্বাৰা মন্ত্ৰটি সমগ্ৰভাবে পৰম (পূৰ্ণ আৰু অতি ফলদায়ক) হয়, সেই শুভ ‘সুভগ’ পদৰ সৈতে ‘সৰ্বসৌভাগ্য’ শব্দান্তত ‘কৰসৰ্ব’ পদ উচ্চাৰণ কৰিব॥১৫১॥

Verse 152

कामप्रदादमुन्ब्रह्मासेंदुर्हनुयुगं ततः । चक्रेण गदया पश्चात्खङ्गेन तदनंतरम् ॥ १५२ ॥

তেতিয়া ব্ৰহ্মাই তাক কামনা-পূৰণকাৰী বৰ দিলে; তাৰ পিছত মহাবল পশুৰ দৰে হনুৰ যুগলও দান কৰিলে। তাৰ পাছত সি চক্ৰ আৰু গদাৰে শত্রুক আঘাত কৰিলে, আৰু তৎক্ষণাৎ খড়্গেৰেও।

Verse 153

सर्वबाणैर्भेदियुगं पाशेनांते कटद्वयम् । अंकुशेनेति संप्रोच्य ताडयद्वितयं पुनः ॥ १५३ ॥

“সকলো বাণে—যুগল ভেদ” বুলি জপ কৰি যুগলত আঘাত কৰিব; তাৰ পিছত “পাশে—শেষত দুটা চটাই” বুলি কৈ শেষত থকা দুটা চটাইত আঘাত কৰিব। পুনৰ “অঙ্কুশে” বুলি উচ্চাৰি যুগলত আকৌ আঘাত কৰিব।

Verse 154

कुरुशब्दद्वयमथो किं तिष्टसि पदं वदेत् । तावद्यावत्पदस्यांते समाहितमनंतरम् । ततो मे सिद्धिराभास्य भवमन्ते च वर्म फट् ॥ १५४ ॥

তাৰ পিছত ‘কুরু’ এই দ্বাক্ষৰ শব্দ উচ্চাৰণ কৰিব—কিয় থিয় হৈ আছা? মন্ত্ৰ-পদ কোৱা। পদটোৰ শেষ অক্ষৰলৈকে মন একাগ্ৰ ৰাখ; তৎক্ষণাৎ মোৰ সিদ্ধি প্ৰকাশ পাব। শেষত ‘ভৱ, বৰ্ম, ফট্’ বুলি ক’ব।

Verse 155

हृदंतोऽयं महामंत्रो द्विशतार्णः समीरितः । जैमिनिर्मुनिरस्योक्तश्छंदश्चामितमीरितम् ॥ १५५ ॥

এই মহামন্ত্ৰ ‘হৃত্’ অক্ষৰত শেষ হোৱা (হৃদন্ত) বুলি কোৱা হৈছে আৰু ই দু’শ অক্ষৰযুক্ত বুলি ঘোষিত। ইয়াৰ ঋষি জৈমিনি মুনি, আৰু ছন্দ অমিত (অপৰিমেয়) বুলি কীৰ্তিত।

Verse 156

देवता जगतां मोहे जगन्नाथः प्रकीर्तितः । कामो बीजं रमा शक्तिर्विनियोगो।़खिलाप्तये ॥ १५६ ॥

জগতৰ মোহ/আসক্তি-সম্পৰ্কীয় কৰ্মত অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা হিচাপে জগন্নাথ কীৰ্তিত। বীজ ‘কাম’; শক্তি ৰমা (লক্ষ্মী); বিনিয়োগ সকলো অভীষ্ট ফল লাভৰ বাবে।

Verse 157

पुरुषोत्तमत्रिभुवनोन्मादकांतेऽग्निवर्म च । हृदयं कीर्तितं पश्चाज्जगत्क्षोभणशब्दतः ॥ १५७ ॥

তাৰ পিছত “পুৰুষোত্তম”, “ত্ৰিভুৱনোন্মাদকান্তে” আৰু “অগ্নিবর্মন” এই শব্দ উচ্চাৰণ কৰি, পাছত হৃদয়-মন্ত্ৰ ঘোষণা কৰা হয়; তাৰপিছত “জগত্ক্ষোভণ” (জগতক কঁপোৱা) শব্দ ক’ব লাগে।

Verse 158

लक्ष्मीदयितवर्मान्तः शिरः प्रोक्तं शिखा पुनः । मन्मथो तमशब्दांते मंगजे पदमीरयेत् ॥ १५८ ॥

“লক্ষ্মী-দয়িত-বৰ্মন” মন্ত্ৰৰ অন্তাংশক ‘শিৰঃ’ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ‘শিখা’ও তেনেদৰে। “তমস্” শব্দৰ পাছত “মঙ্গজ” পদ উচ্চাৰণ কৰিব, আৰু “মনমথ” পদ যথাস্থানে স্থাপন কৰিব।

Verse 159

कामदायेति हुं प्रोच्य न्यसेद्वम ततः परम् । परमांते भृगुकर्णाभ्यां च सर्वपदं ततः ॥ १५९ ॥

“কামদায়” মন্ত্ৰ “হুঁ” সহ উচ্চাৰণ কৰি, তাৰপিছত বাওঁফালে ন্যাস কৰিব। তাৰপিছত পৰমান্তত “ভৃগু” আৰু “কৰ্ণ” অক্ষৰদ্বয়ে স্থাপন কৰি, তাৰপিছত ‘সৰ্বপদ’ সূত্ৰ যোগ কৰিব।

Verse 160

सौभाग्यकरवर्मांते कवचं पारिकीर्तितम् । सुरासुरांते मनुजसुंदरीति पदं वदेत् ॥ १६० ॥

“সৌভাগ্যকৰ-বৰ্মন” বৰ্ম-মন্ত্ৰৰ অন্তত কবচ বিধান যথাযথভাবে প্ৰকীৰ্তিত হৈছে। “সুৰাসুৰ” অন্তে সমাপ্ত হ’লে “মনুজসুন্দৰী” পদ ক’ব।

Verse 161

हृदयांते विदा पश्चाद्रणसर्वपदं वदेत् । ततः प्रहरणधरसर्वकामुकतत्पदम् ॥ १६१ ॥

হৃদয়-ন্যাসৰ অন্তত, তাৰপিছত “বিদা”ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি “ৰণসৰ্ব”লৈকে মন্ত্ৰ-খণ্ড উচ্চাৰণ কৰিব। তাৰপিছত “প্ৰহৰণধৰ”ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি “সৰ্বকামুকতৎ”লৈকে মন্ত্ৰ-খণ্ড জপ কৰিব।

Verse 162

हनयुग्मं च हृदयं बंधनानि ततो वदेत् । आकर्षयद्वयं पश्चान्महाबलपदं ततः ॥ १६२ ॥

তাৰপিছত ‘হন’ এই দ্বিযুগ্ম উচ্চাৰণ কৰি ‘হৃদয়’ মন্ত্ৰ ক’ব। তাৰপিছত ‘বন্ধন’ মন্ত্ৰসমূহ পাঠ কৰিব। পাছত ‘আকৰ্ষয়’ দুবাৰ জপ কৰি শেষত ‘মহাবল’ পদ-মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব॥

Verse 163

वर्म चास्त्रं समाख्यातं नेत्रं स्यात्तदनंतरम् । वदेत्रिभुवनं पश्चाच्चर सर्वजनेति च ॥ १६३ ॥

‘বৰ্ম’ক অস্ত্ৰ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; তাৰ পাছতেই ‘নেত্ৰ’ হব। তাৰপিছত ‘ত্ৰিভুবন’ ক’ব, আৰু তাৰপিছত ‘চৰ’ আৰু ‘সৰ্বজন’ও উচ্চাৰণ কৰিব॥

Verse 164

मनांसि हरयुग्मांते दारयद्वितयं च मे । वशमानय वर्मांते नेत्रमंत्रः समीरितः ॥ १६४ ॥

‘হৰ’ দ্বিযুগ্মৰ শেষত ‘মনাংসি’ পদ সংযোজন কৰিব, আৰু ‘মে দাৰয়দ্’ দুবাৰো যোগ কৰিব। ‘বৰ্ম’ৰ শেষত ‘বশমানয়’ যোগ কৰিলে—এইদৰে নেত্ৰ-মন্ত্ৰ কোৱা হৈছে॥

Verse 165

षडंगमंत्रास्ताराद्याः फट्नमोंताः प्रकीर्तिताः । तारस्त्रैलोक्यशब्दांते मोहनेति पदं वदेत् ॥ १६५ ॥

ষড়ঙ্গ উপ-মন্ত্ৰসমূহ ‘ওঁ’ (তারা)ৰে আৰম্ভ হৈ ‘ফট্’ আৰু ‘নমঃ’ৰে শেষ বুলি কীৰ্তিত। ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰি ‘ত্রৈলোক্য’ শব্দৰ শেষত ‘মোহনে’ পদ ক’ব॥

Verse 166

हृषीकेशेति संप्रोच्याप्रतिरूपादिशब्दतः । मम्नथानंतरं सर्वस्त्रीणां हृदयमीरयेत् ॥ १६६ ॥

‘হৃষীকেশ’ বুলি উচ্চাৰণ কৰি, বিধি অনুসাৰে ‘প্ৰতিৰূপ’ আদি শব্দসমূহৰ অক্ষৰ ক’ব। তাৰপিছত পৰৱৰ্তী মন্ত্ৰ-ক্রমে সকলো স্ত্ৰীৰ হৃদয় মথিত—অর্থাৎ আকৰ্ষিত—কৰিব॥

Verse 167

आकर्षणपदा गच्छदागच्छहृदयांतिमः । अनेन व्यापकं कृत्वा जगन्नाथं स्मरेत् सुधीः ॥ १६७ ॥

মন্ত্ৰক ‘আকৰ্ষণ’ পদত স্থাপন কৰি, তাৰ পাছত ‘গচ্ছদাগচ্ছ’ পদসমূহত গমন-প্ৰত্যাগমন কৰাই, শেষত হৃদয়ত স্থিৰ কৰিব। এইদৰে দেহত ব্যাপ্ত কৰি জ্ঞানীয়ে জগন্নাথক স্মৰণ কৰিব।

Verse 168

क्षीराब्धेस्तु तटे रम्यं सुरद्रुमलतांचितम् । उद्यदर्काभुजालाभं स्वधाम्नोज्वालदिङ्मुखम् ॥ १६८ ॥

ক্ষীৰসাগৰৰ মনোৰম তীৰত এক ৰম্য ধাম আছে, যি কল্পবৃক্ষৰ লতাৰে অলংকৃত। উদীয়মান সূৰ্যৰ কিৰণজালৰ দৰে দীপ্ত, আৰু নিজ প্ৰভাৰে দিশসমূহ উজ্জ্বল কৰে।

Verse 169

प्रसूनावलिसौरभ्यमाद्यन्मधुकरारवम् । दिव्यवातोञ्चलत्कंजपरागोद्धूलितांबरम् ॥ १६९ ॥

সেই স্থান ফুলৰ শাৰীশাৰীৰ সৌৰভ্যে সুগন্ধিত, প্ৰথম মধু পান কৰা ভ্ৰমৰৰ গুঞ্জনে মুখৰ, আৰু দিব্য বতাহত দুলা পদ্মৰ পৰাগে বস্ত্ৰ ধূলিধূসরিত।

Verse 170

स्वर्वधूगीतमाधुर्याभिराम चिंतयेद्वनम् । तदंतर्मणिसम्पत्तिस्फुरत्तोरणमण्डपे ॥ १७० ॥

স্বৰ্গবধূসকলৰ গীত-মাধুৰ্যৰে মনোৰম সেই বন ধ্যান কৰিব; আৰু তাৰ ভিতৰত মণিসম্পত্তিৰ দীপ্তিত ঝলমল কৰা তোৰণযুক্ত মণ্ডপো চিন্তা কৰিব।

Verse 171

विलसन्मौक्तिकोद्दामदामराजद्वितानके । मणिवेद्यादि वियत्किरीटाग्रसमर्चिते ॥ १७१ ॥

সেই ঠাইত ডাঙৰ ডাঙৰ মুক্তাৰ দীপ্ত মালাৰে শোভিত ৰাজছত্ৰ আছিল। মণিময় বেদী আদি অলংকাৰে ই অধিক উজ্জ্বল; আকাশস্পৰ্শী শিখৰসমূহ যেন ওপৰৰ পৰা তাক অৰ্চনা কৰি আছে।

Verse 172

दिव्यसिंहासने विप्र समासीनं स्मरेद्विभुम् । शंखपाशेषु चापानि मुसलं नंदकं गदाम् ॥ १७२ ॥

হে বিপ্ৰ, দিব্য সিংহাসনত আসীন সৰ্বব্যাপী বিভুক স্মৰণ কৰা—যি শঙ্খ, পাশ, ধনুসমূহ, মুসল, নন্দক খড়্গ আৰু গদা ধাৰণ কৰে।

Verse 173

अंकुशं दधतं दोर्भिः श्लिष्टे कमलयोरसि । पश्यत्यंकस्थयांभोजश्रिया रागोल्लसदृशा ॥ १७३ ॥

বাহুত অঙ্কুশ ধাৰণ কৰি, পদ্মসদৃশ বক্ষত শ্ৰীলক্ষ্মীক আলিঙ্গন কৰি, ৰাগে দীপ্ত দৃষ্টিৰে কোলত থকা পদ্মশ্ৰীক চোৱা প্ৰভুক ধ্যান কৰা।

Verse 174

ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षचतुष्कं तद्दशांशतः । कुंडेऽर्द्धचंद्रे पद्मैर्वा जातीपुष्पैश्च होमयेत् ॥ १७४ ॥

এদৰে ধ্যান কৰি মন্ত্ৰৰ চাৰিলাখ জপ কৰিব; তাৰ পাছত তাৰ দশমাংশ অনুসাৰে অৰ্ধচন্দ্ৰাকৃতি কুণ্ডত পদ্ম বা জাতী (জুঁই) ফুলেৰে হোম কৰিব।

Verse 175

यागभूमिं तथात्मानं यागोपकरणं तथा । पूजयिष्यन् जगन्नाथं गायत्र्या प्रोक्षयेद्वुधः ॥ १७५ ॥

জগন্নাথৰ পূজা কৰিবলৈ ইচ্ছুক বুদ্ধিমান সাধকে যাগভূমি, নিজ দেহ আৰু যাগৰ উপকৰণসমূহক গায়ত্ৰী মন্ত্ৰে প্ৰোক্ষণ কৰি পবিত্ৰ কৰিব।

Verse 176

त्रैलोक्यमोहनायांते विद्महे पदमीरयेत् । स्मराय धीमहीत्युक्त्वा तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् ॥ १७६ ॥

মন্ত্ৰটো এইদৰে উচ্চাৰণ কৰিব: ‘ত্রৈলোক্য-মোহনায়ান্তে বিদ্মহে’; তাৰ পাছত ‘স্মৰায় ধীমহি’; আৰু শেষত ‘তন্নো বিষ্ণুঃ প্রচোদয়াত্’ জপ কৰিব।

Verse 177

गायत्र्येषा समाख्याता सर्वशुद्धिकरी परा । कल्पयेदासनं पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे सुधीः ॥ १७७ ॥

এই গায়ত্ৰী পৰম পবিত্ৰকাৰিণী, সৰ্বশুদ্ধিদায়িনী বুলি কোৱা হৈছে। সুবুদ্ধি সাধকে পূৰ্বোক্ত বৈষ্ণৱ পীঠত নিজৰ আসন স্থাপন কৰক।

Verse 178

पक्षिराजाय ठद्वंद्वं पीठमंत्रोऽयमीरितः । मूर्तिं संकल्पमूलेन तस्यामावाहयेदतः ॥ १७८ ॥

পক্ষিৰাজ গৰুড়ৰ বাবে এই পীঠ-মন্ত্ৰ কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত সংকল্পৰ আধাৰত সেই পীঠত দেৱমূৰ্তিৰ আৱাহন কৰিব।

Verse 179

व्यापकन्यासमंत्रेण ततः सम्पूज्य भक्तितः । श्रीवत्सहृदयं तेन श्रीवत्सं स्तनयोर्यजेत् ॥ १७९ ॥

তাৰ পিছত ব্যাপক-ন্যাস মন্ত্ৰে ভক্তিসহ সম্পূজন কৰিব। সেইদৰে শ্ৰীৱৎস-হৃদয় পূজি, দুয়ো স্তনত থকা শ্ৰীৱৎস-চিহ্ন আৰাধনা কৰিব।

Verse 180

कौस्तुभाय हृदंतेन यजेद्वक्षसि कौस्तुभम् । पूजयेद्वनमालायै हृदंतेन गले च ताम् ॥ १८० ॥

‘হৃদন্ত’যুক্ত মন্ত্ৰে বক্ষস্থলত কৌস্তুভ মণিৰ পূজা কৰিব। আৰু সেই ‘হৃদন্ত’ দিয়েই গলাত শোভা পোৱা বনমালাৰো ভক্তিভৰে পূজা কৰিব।

Verse 181

कर्णिकायां ततोऽभ्यर्चयेद्विधिवञ्चांगदेवताः । दलेषु पूजयेत्पश्चाल्लक्ष्म्याद्यावृत्तचामराः ॥ १८१ ॥

তাৰ পিছত পদ্মৰ কৰ্ণিকাত বিধিপূৰ্বক অঙ্গ-দেৱতাসকলৰ অর্চনা কৰিব। তাৰ পাছত দলে দলে লক্ষ্মী আদি, চামৰ ধৰি ঝুলাই থকা দেৱীসকলক পূজা কৰিব।

Verse 182

बन्धूककुसुमाभासाःमुक्ताहारलसत्कुचाः । उत्फुल्लांभघोजनयना मदविभ्रममंथराः ॥ १८२ ॥

সিহঁত বন্ধূক ফুলৰ দৰে দীপ্তিমান আছিল; মুক্তাহাৰৰ শোভাই সিহঁতৰ স্তনযুগল উজ্জ্বল কৰিছিল। প্ৰস্ফুটিত পদ্মসম নয়ন বিস্তৃত, আৰু ৰতি-ক্ৰীড়াৰ মদত সিহঁতে মৃদু দোলায়িত গতিৰে চলিছিল।

Verse 183

लक्ष्मी सरस्वती चैव धृतिः प्रीतिस्ततः परम् । कांतिः शांतिस्तुष्टिपुष्टिबीजाद्या ङेनमोंतिकाः ॥ १८३ ॥

লক্ষ্মী, সরস্বতী, ধৃতি আৰু প্ৰীতি; তাৰ পিছত কান্তি আৰু শান্তি, লগতে তুষ্টি, পুষ্টি আৰু বীজাক্ষৰাদি মন্ত্রতত্ত্ব—এইসকল ‘ঙ’ৰে আৰম্ভ নাসিক্য-বৰ্গৰ সৈতে সম্পৰ্কিত নাম/ৰূপ।

Verse 184

भृगुः खड्राशचन्द्राढ्यो देव्या बीजमुदाहृतम् । ह्रस्वत्रयक्लीबसर्वरहितस्वरसंयुतम् ॥ १८४ ॥

দেৱীৰ বীজমন্ত্র ‘ভৃগু’ৰ সৈতে ‘খড্’ ধ্বনি-সূচক অক্ষৰ আৰু ‘চন্দ্ৰ’ তত্ত্বযুক্ত বুলি কোৱা হৈছে; ই স্বৰসংযুক্ত, তিনিটা হ্ৰস্ব স্বৰসহ, আৰু সকলো ‘ক্লীব’ যোগৰ পৰা মুক্ত হ’ব লাগে।

Verse 185

देव्या बीजं क्रमादासामादौ च विनियोजयेत् । दलाग्रेषु यजेच्छंखं शार्ङ्गं चक्रमसिं गदाम् ॥ १८५ ॥

এই (ন্যাস-স্থানসমূহত) ক্ৰমে প্ৰথমে দেৱীৰ বীজৰ বিনিয়োগ কৰিব। তাৰ পিছত দলেৰ অগ্ৰভাগত শঙ্খ, শাৰ্ঙ্গ ধনু, চক্ৰ, অসি (খড়্গ) আৰু গদাৰ পূজা কৰিব।

Verse 186

अंकुशं मुसलं पाशं स्वमुद्रामनुभिः पृथक् । महाजलचरा यांते वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा ॥ १८६ ॥

সিহঁতে নিজৰ নিজৰ অনুগামী মুদ্ৰাসহ পৃথকভাবে অঙ্কুশ, মুসল আৰু পাশ ধাৰণ কৰে। সিহঁতে মহাজলচৰসমূহৰ মাজত সঞ্চাৰ কৰে; আৰু ৰক্ষাৰ্থে বৰ্মাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰে। সিহঁতে অগ্নিৰ প্ৰিয়া।

Verse 187

पांचजन्या प्रताराद्यो नमोंतः शंखपूजने । शार्ङ्गाय सशयांते च वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा ॥ १८७ ॥

শঙ্খ-পূজাত ‘পাঞ্চজন্যা…’ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ‘নমো’ন্তঃ’লৈকে মন্ত্র প্ৰয়োগ কৰিব লাগে। তদ্ৰূপ শাৰ্ঙ্গ (বিষ্ণুৰ ধনু) পূজাত ‘সশয়ান্ত’ অন্ত থকা মন্ত্র; আৰু বর্মাস্ত্ৰৰ বাবে ‘বহ্নিবল্লভা’ মন্ত্র জপ্য।

Verse 188

शार्ङ्गाय हृदयं मन्त्रो महाद्यः शार्ङ्गपूजने । सुदर्शनमहांते तु चक्रराजपदं वदेत् ॥ १८८ ॥

শাৰ্ঙ্গ-পূজাত হৃদয়-মন্ত্র ‘মহা…’ৰে আৰম্ভ হয়। আৰু সুদৰ্শন-মন্ত্রৰ অন্তত ‘চক্ররাজ’ পদ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 189

हययुग्मं सर्वदुष्टभयमन्ते कुरुद्वयम् । छिंधिद्वयं ततः पश्चाद्विदारययुगं ततः ॥ १८९ ॥

শেষত ‘হয়যুগ্ম’ নামৰ যুগল ন্যাস কৰিব লাগে, যি সকলো দুষ্টৰ ভয় নাশ কৰে। তাৰ পিছত ‘কুরুদ্বয়’, তাৰ পাছত ‘ছিংধিদ্বয়’, আৰু তাৰপিছত ‘বিদাৰয়যুগ’ ক্ৰমে স্থাপন কৰিব।

Verse 190

परमन्त्रान् ग्रसद्वन्द्वं भक्षयद्वितयं पुनः । भूकानि त्रासयद्वंद्वं वर्मफड्वह्निसुंदरी ॥ १९० ॥

এই (মন্ত্রৰূপ) পৰ-মন্ত্রক গ্রাস কৰে আৰু দ্বন্দ্ব জয় কৰে; পুনৰ দ্বিবিধ বাধা ভক্ষণ কৰে। ই ভূতক ত্ৰাস দিয়ে; ই কবচ, ‘ফট্’ প্ৰতিঘাতশক্তি, অগ্নি আৰু শুভ ৰক্ষাশক্তিস্বৰূপ।

Verse 191

सुदर्शनाय हृदयं प्रोक्तश्चक्रर्चने मनुः । महाखङ्गतीक्ष्णपदाच्छिवियुग्मं समीरयेत् ॥ १९१ ॥

সুদৰ্শনচক্রৰ অর্চনাত সুদৰ্শনৰ ‘হৃদয়’ নামৰ মন্ত্র উপদেশ কৰা হৈছে। ‘মহাখঙ্গ’ আৰু ‘তীক্ষ্ণপদ’ৰে আৰম্ভ অংশৰ পৰা ‘শিবি’ এই যুগ্মাক্ষৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।

Verse 192

हुं फट् स्वाहा च खङ्गाय नमः खङ्गार्चने मनुः । महाकौमोदकीत्यन्ते वदेञ्चैव महाबले ॥ १९२ ॥

“হুঁ”, “ফট্”, “স্বাহা” আৰু “খড়্গায় নমঃ”—এইটো খড়্গ-অৰ্চনাৰ মন্ত্র। শেষত, হে মহাবলবান, “মহাকৌমোদকী” নামো উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 193

सर्वासुरांतके पश्चात्प्रसीदयुगलेति च । वर्मास्त्रवह्निजायांतकौमोदकि हृक्षतिमः ॥ १९३ ॥

“সৰ্বাসুৰান্তক” কোৱাৰ পাছত “প্ৰসীদ-যুগল” বুলিব। লগতে ইয়াত “বর্মাস্ত্ৰ”, “বহ্নি”, “জায়ান্ত”, “কৌমোদকী”, “হৃক্ষতি” আৰু “তিমঃ” এই পদসমূহো আছে।

Verse 194

कौमोदक्यर्चने प्रोक्तो मन्त्रः सर्वार्थसाधकः । महांकुशपदात्कुट्चयुग्मं हुंफट्वसुप्रिया ॥ १९४ ॥

কৌমোদকী-অৰ্চনাত সৰ্বাৰ্থসাধক মন্ত্র কোৱা হৈছে। “মহাঙ্কুশ” পদৰ পৰা “কুট্-চ” এই যুগল লৈ, পাছত “হুঁ”, “ফট্” আৰু “বসুপ্ৰিয়া” যোগ কৰিব।

Verse 195

अंकुशाय नमः प्रोक्तो मन्त्रग्रौवाकुशर्चने । संवर्तकमहांते तु मुसलेति पदं वदेत् ॥ १९५ ॥

মন্ত্র-ক্রমত অঙ্কুশ-অৰ্চনাৰ বাবে “অঙ্কুশায় নমঃ” কোৱা হৈছে। আৰু মহা সংৱৰ্তকৰ অন্তত “মুসল” শব্দ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 196

योधयद्वितयं वर्म फडंते वह्निसुंदरी । मुसलाय नमः प्रोक्तो मन्त्रो सुसलपूजने ॥ १९६ ॥

সুসলা-পূজাৰ মন্ত্র এইদৰে কোৱা হৈছে—“যোধয়দ্বিতয়ং, বর্ম, ফডন্তে, বহ্নি-সুন্দৰী”; লগতে “মুসলায় নমঃ”.

Verse 197

महापाश हदादघटयमाकर्षयद्वयम् । हुं फटे स्वाहा च पाशाय नमः पाशार्चने मनुः ॥ १९७ ॥

(জপ কৰক:) “হে মহাপাশ! ধৰা, পতিত কৰা, নিৰ্বল কৰা আৰু (লক্ষ্যক) মোৰ ফালে আকৰ্ষণ কৰা—হুঁ ফট্ স্বাহা। পাশলৈ নমস্কাৰ।” এইটো পাশাৰ্চনৰ মন্ত্র।

Verse 198

ताराद्या मनवो ह्येते ततः शक्रादिकान्यजेत् ॥ १९८ ॥

এই মনুবোৰ ‘তারা’ৰ পৰা আৰম্ভ; তাৰ পিছত ‘শক্র’ আদি দিয়ে আৰম্ভ হোৱা পৰৱৰ্তী অংশবোৰ ত্যাগ কৰিব লাগে।

Verse 199

वज्राद्यानपि संपूज्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् । मासमात्रं तु कुसुमैः पूजयित्वा हयारिजैः ॥ १९९ ॥

‘বজ্ৰ’ আদি শক্তিসমূহকো বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে সাধক সৰ্বসিদ্ধিৰ অধীশ্বৰ হয়। আৰু কেৱল এক মাহ হয়াৰি (বিষ্ণু) সম্পৰ্কীয় পুষ্পে পূজা কৰিলেও এই ফল লাভ হয়।

Verse 200

कुमुदैर्वा प्रजुहुयादष्टोत्तरसहस्रकम् । मासमात्रेण वश्यास्स्युस्तस्य सर्वे नृपोत्तमाः ॥ २०० ॥

নাইবা কুমুদ ফুলেৰে এক সহস্ৰ আঠ (১০০৮) আহুতি দিব। মাত্ৰ এক মাহতে সকলো উত্তম ৰজা তাৰ বশীভূত হয়।