
সনকে নাৰদক বেদমালাৰ দুই ব্রাহ্মণ পুত্ৰ যজ্ঞমালী আৰু সুমালীৰ বিপৰীত জীৱনৰ কাহিনী কয়। যজ্ঞমালী ন্যায়ে সম্পত্তি ভাগ কৰি দানধৰ্ম পালন কৰে, পিতাৰ জনহিতকাৰী কাম ৰক্ষা কৰে আৰু বিষ্ণু-মন্দিৰৰ সেৱা কৰে; সুমালী সংগীত, মদ্য, বাৰাঙ্গনা-সঙ্গ, পৰস্ত্ৰীগমন আদি দোষত ধন নষ্ট কৰি, পিছত চুৰি আৰু নিষিদ্ধ ভক্ষণলৈকে পতিত হয়। দুয়ো একে সময়তে মৃত্যুবৰণ কৰিলে যজ্ঞমালীক বিষ্ণুদূতে বিমানে বিষ্ণুলোকলৈ লৈ যায়; পথত সুমালীক যমদূতে ভোক-পিয়াহত কাতৰ প্ৰেতৰূপে টানি লৈ যোৱা দেখা পায়। দয়াৰে সখ্যধৰ্ম (সপ্তপদী) স্মৰি সি সুধে—এনে পাপীৰ মুক্তি কেনেকৈ সম্ভৱ? বিষ্ণুদূতে কয়—পূৰ্বজন্মত যজ্ঞমালীয়ে হৰি-মন্দিৰত কাদা আঁতৰাই লেপ দিবলৈ যোগ্য ঠাই সাজিছিল; সেই লেপ-কর্মৰ পুণ্য আনক দান কৰিব পাৰি। যজ্ঞমালী সেই পুণ্য সুমালীলৈ দান কৰাত যমদূত পলাই যায়, দিব্য ৰথ আহে আৰু দুয়ো বিষ্ণুলোক পায়। যজ্ঞমালী পৰম মুক্তি লাভ কৰে; সুমালী পিছত পৃথিৱীলৈ ঘূৰি হৰিভক্ত সদাচাৰী ব্রাহ্মণ হৈ গঙ্গাস্নান কৰি বিশ্বেশ্বৰ দৰ্শন কৰি পৰম পদ পায়। শেষত বিষ্ণুপূজা, হৰিভক্ত-সঙ্গ আৰু হৰিনাম মহাপাপো নাশ কৰে বুলি ভক্তিতত্ত্ব কোৱা হৈছে।
Verse 1
सनक उवाच । वेदमालेः सुतौ प्रोक्तौ यावुभौ मुनिसत्तम । यज्ञमाली सुमाली च तयोः कर्माधुनोच्यत ॥ १ ॥
সনক ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! বেদমালাৰ দুজন পুত্ৰ—যজ্ঞমালী আৰু সুমালী—বুলি কোৱা হৈছে। এতিয়া তেওঁলোকৰ কৰ্ম বৰ্ণনা কৰা হ’ব।
Verse 2
तयोराद्यो यज्ञमाली विभेद पितृसंचितम् । धनं द्विधा कनिष्टस्य भागमेकं ददौ तदा ॥ २ ॥
তেওঁলোকৰ মাজত জ্যেষ্ঠ যজ্ঞমালীয়ে পিতৃসঞ্চিত ধন দুটা ভাগ কৰি, তেতিয়া কনিষ্ঠক এক ভাগ দিলে।
Verse 3
सुमाली च धनं सर्वं व्यसनाभिरकतः सदा । अपादाना दिभिश्चैव नाशयामास भो द्विज ॥ ३ ॥
আৰু সুমালী সদায় ব্যসনত আসক্ত হৈ, হে দ্বিজ! চুৰি আদি দুষ্কৰ্ম আৰু অপহৰণাদিৰে নিজৰ সকলো ধন নষ্ট কৰিলে।
Verse 4
गीतवाद्यरतो नित्यं मद्यपानरतोऽभवत् । वेश्याविभ्रमलुब्धोऽसौ परदारतोऽभवत् ॥ ४ ॥
তেওঁ সদায় গীত-বাদ্যত মগ্ন থাকিছিল আৰু মদ্যপানত আসক্ত হৈ পৰিছিল। বেশ্যাৰ বিভ্ৰমত লুব্ধ হৈ তেওঁ পৰস্ত্ৰী গমনতো ৰত হৈছিল।
Verse 5
सर्वस्मिन्नाशमायाते हिरण्ये पितृसंचिते । अपहृत्य परं द्रव्यं वारस्त्रीनिरतोऽभवत् ॥ ५ ॥
পিতৃয়ে সঞ্চয় কৰা সকলো সোণ-ৰূপ নষ্ট হোৱাত, তেওঁ আনৰ ধন অপহৰণ কৰি বাৰাংগনাত নিৰত হৈছিল।
Verse 6
दृष्ट्वा सुमालिनः शूलं यज्ञमाली महामतिः । बभूव दुःखितोऽत्यर्थं भ्रातरं चदमब्रवीत् ॥ ६ ॥
সুমালীৰ হাতত শূল দেখি মহামতি যজ্ঞমালী অত্যন্ত দুঃখিত হ’ল আৰু ভাতৃক এইদৰে ক’লে।
Verse 7
अलममत्यंतकष्टेन वृत्तेनास्मत्कुलेऽनुज । त्वमेक एव दुष्टात्मा महापापरतोऽभवः ॥ ७ ॥
হে অনুজ! আমাৰ কুলত এনে অত্যন্ত কষ্টদায়ক আচৰণৰ প্ৰয়োজন নাই। তুমি অকলেই দুৰাত্মা হৈ মহাপাপত লিপ্ত হৈছা।
Verse 8
एवं निवारयंतं तं बहुशो ज्येष्टसोदरम् । हनिष्यामीति निश्चित्य खङ्गहस्तः कचेऽग्रहीत् ॥ ८ ॥
এইদৰে বাৰে বাৰে বাধা দি থকা জ্যেষ্ঠ ভাতৃক "মই হত্যা কৰিম" বুলি নিশ্চয় কৰি, হাতত তৰোৱাল লৈ তেওঁৰ চুলিত ধৰিলে।
Verse 9
ततो महारवो जज्ञे नगरे भृशदारुणः । बबंधुर्नागराश्चैनं कुपितास्ते सुमालिनम् ॥ ९ ॥
তেতিয়া নগৰত অতি ভয়ংকৰ মহা কোলাহল উঠিল; ক্ৰুদ্ধ পৌৰলোকে সুমালিক ধৰি বান্ধি পেলালে।
Verse 10
यज्ञमाली ह्यमेयात्मा पौरान्संप्रार्थ्य दुःखितः । बंधनान्मोचयामास भ्रातृस्नेहविमोहितः ॥ १० ॥
যজ্ঞমালী—অমেয় আত্মাবান হ’লেও—দুঃখিত হৈ পৌৰলোকক কাতৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে; ভ্ৰাতৃস্নেহ-মোহত তেওঁলোকক বন্ধনৰ পৰা মুক্ত কৰিলে।
Verse 11
यज्ञमाली पुनस्चापि बिभिदे स्वधनं द्विधा । आददे स्वयमर्द्धं च ददावर्द्धं यवीयसे ॥ ११ ॥
তাৰ পিছত যজ্ঞমালীয়ে পুনৰ নিজৰ ধন দুটা ভাগ কৰিলে; আধা নিজে ৰাখিলে আৰু আধা কনিষ্ঠ ভ্ৰাতাক দিলে।
Verse 12
सुमाली त्वतिमूढात्मा तद्धनं चापि नारद । मूर्खैः पारंवडचंडालैर्बुभुजे च सहोद्धतः ॥ १२ ॥
হে নাৰদ, অতিমূঢ়চিত্ত সুমালীয়ে সেই ধনো উড়াই দিলে; মূৰ্খ আৰু নীচ চণ্ডালসকলৰ সৈতে উদ্ধত অহংকাৰে ভোগ-বিলাস কৰিলে।
Verse 13
असतामुपभो गाय दुर्जनानां विभूतयः । पिचुमंदः फलाढ्योऽपि काकैरेवोपभुज्यते ॥ १३ ॥
দুৰ্জনৰ বিভূতি অসৎ লোকৰ ভোগৰ বাবেই হয়; যেনেকৈ ফলভৰ্তি পিচুমন্দ গছো কেৱল কাকেই উপভোগ কৰে।
Verse 14
भ्रात्रा दत्तं धनं तञ्च सुमाली नाशयन्मुने । मद्यपानप्रमत्तश्च गोमांसा दीन्यभक्षयत् ॥ १४ ॥
হে মুনি, সুমালীয়ে ভ্ৰাতৃদত্ত ধনো নষ্ট কৰিলে; মদ্যপানত উন্মত্ত হৈ গোমাংস আৰু আন নিষিদ্ধ মাংসো ভক্ষণ কৰিলে।
Verse 15
त्यक्तो बंधुजनैः सर्वैश्चांडालस्त्रीसमन्वितः । राज्ञापि बाधितो विप्रप्रपेदे निर्जनं वनम् ॥ १५ ॥
সকলো আত্মীয়স্বজনৰ দ্বাৰা ত্যাগ কৰা, চাণ্ডাল স্ত্ৰীৰ সৈতে, আৰু ৰজাৰ দ্বাৰাও পীড়িত সেই ব্ৰাহ্মণে নিৰ্জন বনলৈ গ’ল।
Verse 16
यज्ञमाली सुधीर्विप्र सदा धर्मरतोऽभवेत् । अवारितं ददावन्नं सत्सङ्गगतकल्मषः ॥ १६ ॥
যজ্ঞমালাৰে ভূষিত সুবুদ্ধি ব্ৰাহ্মণ সদায় ধৰ্মৰত হওক; যাচকক অবাৰিতভাৱে অন্ন দান কৰক, কিয়নো সৎসঙ্গত তাৰ কল্মষ ক্ষয় হয়।
Verse 17
पित्रा कृतानि सर्वाणि तडागादीनि सत्तम । अपालयत्प्रयत्नेन सदा धर्मपरायणः ॥ १७ ॥
হে সত্তম, পিতৃয়ে নিৰ্মিত তড়াগ আদি সকলো কৰ্ম তেওঁ যত্নেৰে পালন-ৰক্ষা কৰিলে; সদায় ধৰ্মপরায়ণ হৈ ৰ’ল।
Verse 18
विश्राणितं धनं सर्वं यज्ञमालेर्महात्मनः । सत्पात्रदाननिष्टस्य धर्ममार्गप्रवर्तिनः ॥ १८ ॥
মহাত্মা যজ্ঞমালীয়ে সকলো ধন দানৰূপে বিতৰণ কৰিলে; সৎপাত্ৰত দানত নিষ্ঠাৱান আৰু ধৰ্মমাৰ্গ প্ৰৱৰ্তক আছিল।
Verse 19
अहो सदुपभोगाय सज्जनानां विभूतयः । कल्पवृक्षफलं सर्वममरैरेव भुज्यते ॥ १९ ॥
হায়! সজ্জনসকলৰ সদুপভোগৰ বাবে যি বিভূতি, সেয়া কল্পবৃক্ষৰ সকলো ফলৰ দৰে, প্ৰকৃততে কেৱল অমৰ দেৱসকলেই ভোগ কৰে।
Verse 20
धनं विश्राण्य धर्मार्थं यज्ञमाली महामतिः । नित्यं विष्णुगृहे सम्यक्परिचर्य्यापरोऽभवत् ॥ २० ॥
ধৰ্মাৰ্থে ধন বিতৰণ কৰি মহামতি যজ্ঞমালী নিত্য বিষ্ণুগৃহত যথাযথ পৰিচৰ্য্যাত পৰায়ণ হ’ল।
Verse 21
कालेन गच्छता तौ तु वृद्धभावमुपागतौ । यज्ञमाली सुमाली च ह्येककाले मृतावुभौ ॥ २१ ॥
সময় গতি কৰোঁতে তেওঁলোক দুয়ো বাৰ্ধক্যলৈ উপনীত হ’ল; আৰু যজ্ঞমালী আৰু সুমালী—দুয়ো একে সময়তে দেহত্যাগ কৰিলে।
Verse 22
हरिपूजारतस्यास्य यज्ञमालिमहात्मनः । हरिः संप्रेषयामास विमानं पार्षदा वृतम् ॥ २२ ॥
হৰিপূজাত ৰত এই মহাত্মা যজ্ঞমালীৰ বাবে স্বয়ং হৰিয়ে নিজৰ পাৰ্ষদবেষ্টিত এক দিব্য বিমান প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 23
दिव्यं विमानमारुह्य यज्ञमाली महामतिः । पूज्यमानः सुरगणैः स्तूयमानो मुनीश्वरैः ॥ २३ ॥
দিব্য বিমানত আৰোহণ কৰি মহামতি যজ্ঞমালী, সুৰগণৰ দ্বাৰা পূজিত আৰু মুনীশ্বৰসকলৰ দ্বাৰা স্তুত হৈ, মহিমাৰে অগ্ৰসর হ’ল।
Verse 24
गंधर्वैर्गीयमानश्च सेवितश्चाप्सरोगणैः । कामधेन्वा पुष्यमाणश्चित्राभरणभूषितः ॥ २४ ॥
তেওঁ গন্ধৰ্বসকলে গীত গাই স্তুতি কৰিছিল, অপ্সৰাগণৰ সেৱাত পৰিবৃত আছিল; কামধেনুৰ দ্বাৰা পোষিত আৰু বিচিত্ৰ দীপ্তিমান অলংকাৰৰে ভূষিত আছিল।
Verse 25
कोमलैस्तुलसीमाल्यैर्भूषितस्तेजसां निधिः । गच्छन्विष्णुपदं दिव्यंमनुजं पथि दृष्टवान् ॥ २५ ॥
কোমল তুলসীমালাৰে ভূষিত, তেজৰ নিধিস্বৰূপ তেওঁ; বিষ্ণুৰ দিব্য পদলৈ আগবাঢ়োঁতে পথে এজন মানুহক দেখিলে।
Verse 26
ताह्यमानं यमभटैः क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडितम् । प्रेतभूतं विवस्त्रं च दुःखितं पाशवेष्टितम् । इतस्ततः प्राधावन्तं विलपंतमनाथवत् ॥ २६ ॥
যমভটসকলে তাক টানি লৈ গৈছিল; ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাই তাক পীড়িত কৰিছিল। প্ৰেতভূত হৈ ভ্ৰমণকাৰী, বিবস্ত্ৰ আৰু দুখিত, পাশেৰে বাঁধা—ইফালে-সিফালে দৌৰি অনাথৰ দৰে বিলাপ কৰিছিল।
Verse 27
क्रोशन्तं च सुदंतं च दृष्ट्वा मनसि विव्यथे ॥ २७ ॥
তাক ক্ৰন্দন কৰা আৰু সুদন্তকো দেখি, তেওঁৰ হৃদয় গভীৰভাৱে ব্যথিত হ’ল।
Verse 28
यज्ञमालीदयायुक्तो विष्णुदूतान्समीपगान् । कोऽयं भटैर्बाध्यमानं इत्यपृच्छत्कृतांजलिः ॥ २८ ॥
দয়াৰে উদ্বুদ্ধ যজ্ঞমালী বিষ্ণুদূতসকলৰ ওচৰলৈ গৈ, হাত জোৰ কৰি সুধিলে—“এইজন কোন, যাক এই ভটসকলে পীড়া দিছে?”
Verse 29
अथ ते हरिदूतास्तं यज्ञमालिमहौजसम् । असौ सुमाली भ्राता ते पापात्मेति समब्रुवन् ॥ २९ ॥
তেতিয়া হৰিৰ দূতসকলে মহাবীৰ যজ্ঞমালীক ক’লে—“এইজন সুমালী, তোমাৰ ভ্ৰাতা; স্বভাৱতে পাপাত্মা।”
Verse 30
यज्ञमाली समाकर्ण्य व्याख्यातं विष्णुकिंकरैः । मनसा दुःखमापन्नः पुनः पप्रच्छ नारद ॥ ३० ॥
বিষ্ণুৰ কিঙ্কৰসকলে ব্যাখ্যা কৰা কথা শুনি যজ্ঞমালী মনত দুখিত হ’ল; তাৰ পাছত নাৰদে তেওঁলোকক পুনৰ সুধিলে।
Verse 31
कथमस्य भवेन्मोक्षः सांचितैः पापसंचयैः । तदुपायंबदध्वं मे यूयं हि ममबांधवाः ॥ ३१ ॥
সঞ্চিত পাপৰ সঞ্চয় থাকোঁতে তাৰ মোক্ষ কেনেকৈ হ’ব? তাৰ উপায় মোক কওক; কিয়নো আপোনালোক মোৰ বান্ধৱ আৰু হিতৈষী।
Verse 32
सख्यं साप्तपदीनं स्यादित्याहुर्धर्मकोविदाः । सतां साप्तपदी मैत्री सत्सतां त्रिपदी तथा ॥ ३२ ॥
ধৰ্মকোবিদসকলে কয়—সখ্য ‘সপ্তপদী’ৰে স্থাপিত হয়। সজ্জনসকলৰ মাজত সাত পদক্ষেপে মৈত্ৰী দৃঢ় হয়; আৰু পৰম সৎজনৰ মাজত তিন পদক্ষেপো যথেষ্ট।
Verse 33
सत्सतामपि ये संतस्तेषां मैत्रघी पदे पदे ॥ ३३ ॥
সজ্জনসকলৰ মাজতো যিসকল সত্য সন্ত, তেওঁলোকৰ মৈত্ৰী পদে পদে প্ৰকাশ পায়—প্ৰতি পদক্ষেপে সৌহাৰ্দ ঝৰে।
Verse 34
तस्मान्मे बांधवा यूयं मां नेतुं समुपागताः । यतोऽयं मम भ्रातापि मुच्यते तदिहोच्यताम् ॥ ३४ ॥
সেয়ে হে মোৰ বান্ধৱসকল, তোমালোকে মোক লৈ যাবলৈ ইয়ালৈ আহিছা। কোৱা, কি কৰিলে মোৰ এই ভ্ৰাতাও মুক্তি লাভ কৰিব।
Verse 35
यज्ञमालिवचः श्रुत्वा विष्णुदूता दयालवः । पुनः स्मितामुखाः प्रोचुर्यज्ञमालिहरिप्रियम् ॥ ३५ ॥
যজ্ঞমালীৰ বাক্য শুনি দয়ালু বিষ্ণুদূতসকলে পুনৰ হাঁহিমুখে ক’লে আৰু হৰিপ্ৰিয় যজ্ঞমালীক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 36
विष्णुदूता ऊचुः । यज्ञमालिन्महाभाग नारायणपरायण । उपायं तव वक्ष्यामः सुमालिप्रेममुक्तिदम् ॥ ३६ ॥
বিষ্ণুদূতসকলে ক’লে—হে মহাভাগ যজ্ঞমালিন, নাৰায়ণ-পরায়ণ! আমি তোমাক সেই উপায় ক’ম যি সুমালীক প্ৰেমভক্তি আৰু মুক্তি দান কৰে।
Verse 37
कृतं यत्सुमहत्कर्म त्वया प्राक्तनजन्मनि । प्रवक्ष्यामः समासेन तच्छ्रणुष्व समाहितः ॥ ३७ ॥
পূৰ্বজন্মত তুমি যি অতি মহান কৰ্ম কৰিছিলা, সেয়া আমি সংক্ষেপে ক’ম; মন একাগ্ৰ কৰি শুনা।
Verse 38
पुरा त्वं वैश्यजातीयो नाम्ना विश्वंघभरः स्मृतः । त्वया कृतानि पापानि अहंत्यगणितानि वै ॥ ३८ ॥
পূৰ্বে তুমি বৈশ্যকুলত জন্ম লৈ ‘বিশ্বংঘভৰ’ নামে স্মৰণীয় আছিলা। তোমাৰ কৃত পাপ সঁচাকৈয়ে অগণিত আৰু অতি ঘোৰ আছিল।
Verse 39
सुकर्मवासनाहीनो मातापित्रोर्विरोधकृत् । एकदा बंधुभिस्त्यक्तः शोकसंतापपीडितः ॥ ३९ ॥
সুকৰ্মৰ বাসনা-হীন আৰু মাতৃ-পিতৃৰ বিৰোধ কৰা সি এদিন আত্মীয়সকলে ত্যাগ কৰিলে; শোক আৰু দহন-সন্তাপে পীড়িত হ’ল।
Verse 40
क्षुधाग्निनापि संतप्तः प्राप्तवान्हरिमंदिरम् । तदा वृष्टिरभूत्तत्र तत्स्थानं पंकिलं ह्यभूत ॥ ४० ॥
ক্ষুধাৰ অগ্নিতেও দগ্ধ হৈ সি হৰিৰ মন্দিৰত উপনীত হ’ল। তেতিয়াই তাত বৰষুণ পৰিল আৰু সেই ঠাই সঁচাকৈ কাদাময় হৈ উঠিল।
Verse 41
दीरीकृतस्त्वया पंकस्तत्स्थाने स्थातुमिच्छया । उपलेपनतां प्राप्तं तत्स्थानं विष्णुमंदिरे ॥ ४१ ॥
সেই ঠাইত থিয় হ’বলৈ ইচ্ছা কৰি তুমি কাদাটো আঁতৰাই দিলে; আৰু বিষ্ণুমন্দিৰত সেই স্থান লেপন-প্ৰলেপনৰ যোগ্য, অৰ্থাৎ শুদ্ধ আৰু পূজাৰ উপযুক্ত হ’ল।
Verse 42
त्वयोषितं तु तद्गात्रौ तस्मिन्देवालये द्विज । दंशितश्चैव सर्पेण प्राप्तं पञ्चत्वमेव च ॥ ४२ ॥
হে দ্বিজ! সেই দেৱালয়ত তুমি যেতিয়া তাৰ দেহৰ ওপৰত বহিলা, তেতিয়া সি সাপৰ দংশনত দংশিত হৈ পঞ্চত্ব, অৰ্থাৎ মৃত্যু লাভ কৰিলে।
Verse 43
तेन पुण्यप्रभावेन उपलेपकृतेन च । विप्रजन्म त्वया प्राप्तं हरि भक्तिस्तथाचला ॥ ४२ ॥
সেই পুণ্যৰ প্ৰভাৱ আৰু উপলেপনৰ কৰ্মফলৰ দ্বাৰা তুমি বিপ্ৰজন্ম লাভ কৰিলা; আৰু হৰিত তোমাৰ ভক্তিও অচল হ’ল।
Verse 44
कल्पकोटिशतं साग्रं संप्राप्य हरिसन्निधिम् । वसाद्य ज्ञानमासाद्य परं मोक्षं गमिष्यसि ॥ ४३ ॥
শত কোটি কল্পতকৈ অলপ অধিক কাল হৰিৰ সান্নিধ্য লাভ কৰি, তাত বাস কৰি আৰু সম্যক জ্ঞান প্ৰাপ্ত কৰি, তুমি পৰম মোক্ষ লাভ কৰিবা।
Verse 45
अनुजं पातकिश्रेष्टं त्वं समुद्धर्त्तमिच्छसि । उपायं तव वक्ष्यामस्तं निबोध महामते ॥ ४४ ॥
তুমি তোমাৰ অনুজক—পাপীসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্যক—উদ্ধাৰ কৰিব বিচাৰিছা। হে মহামতি, তাৰ উপায় মই ক’ম; মনোযোগেৰে বুজি লোৱা।
Verse 46
गोचर्ममात्रभूमेस्तु उपलेपनजं फलम् । दत्त्वोद्धर महाभाग भ्रातरं कृपयान्वितः ॥ ४५ ॥
গোচৰ্মমাত্ৰ ভূমিও লেপন কৰি শুদ্ধ কৰিলে যি পুণ্যফল জন্মে, হে মহাভাগ, সেই পুণ্য দান কৰি কৰুণাৰে তোমাৰ ভ্ৰাতাক উদ্ধাৰ কৰা।
Verse 47
एवमुक्तो विष्णुदूतैर्यज्ञमाली महापतिः । तत्फलं प्रददौ तस्मै भ्रात्रे पापविमुक्तये ॥ ४६ ॥
বিষ্ণুদূতসকলে এনেদৰে কোৱাত মহাপতি যজ্ঞমালীয়ে ভ্ৰাতাৰ পাপবিমুক্তিৰ বাবে সেই কৰ্মফল তাক দান কৰিলে।
Verse 48
सुमाली भ्रातृदत्तेन पुण्येन गतकल्मषः । बभूव यमदूतास्तु तं त्यक्त्वा प्रपलायिताः ॥ ४७ ॥
ভ্ৰাতৃদত্ত পুণ্যৰ বলত সুমালী কল্মষমুক্ত হ’ল; আৰু যমদূতসকলে তাক ত্যাগ কৰি পলাই গ’ল।
Verse 49
विमानं चागतं सद्यः सर्वभोगसमन्वितम् । तदा सुमाली स्वर्यानमारुह्य मुमुदे मुने ॥ ४८ ॥
তৎক্ষণাৎ সকলো ভোগেৰে সমন্বিত এক দিৱ্য বিমান আহি উপস্থিত হ’ল। তেতিয়া সুমালী সেই স্বৰ্গীয় যানত আৰোহণ কৰি, হে মুনি, পৰম আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 50
तावुभौ भ्रातरौ विप्र सुरवृंदनमस्कृतौ । अवापतुर्भृशं प्रीतिं समालिंग्य परस्परम् ॥ ४९ ॥
হে বিপ্ৰ, দেৱবৃন্দৰ দ্বাৰাও নমস্কৃত সেই দুজন ভ্ৰাতা পৰস্পৰক আলিঙ্গন কৰি অতি প্ৰগাঢ় প্ৰীতি আৰু আনন্দ লাভ কৰিলে।
Verse 51
यज्ञमाली सुमाली च स्तूयमानौ महर्षिभिः । गीयमानौ च गंधर्वैर्विष्णुलोकं प्रजग्मतुः ॥ ५० ॥
যজ্ঞমালী আৰু সুমালী—মহৰ্ষিসকলৰ দ্বাৰা স্তূত আৰু গন্ধৰ্বসকলৰ দ্বাৰা গীত—প্ৰস্থান কৰি বিষ্ণুলোক প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 52
अवाप्य हरिसालोक्यं सुमाली मुनिसत्तम । यज्ञमाली चोषतुस्तौ कल्पमेकं मुदान्वितौ ॥ ५१ ॥
হে মুনিসত্তম, সুমালী আৰু যজ্ঞমালীয়ে হৰিৰ সালোখ্য লাভ কৰি তাত এক কল্পকাল আনন্দসহ বাস কৰিলে।
Verse 53
भुक्त्वा भोगान्बहूँस्तत्र यज्ञमाली महामतिः । तत्रैव ज्ञानसंपन्नः परं मोक्षमुपागतः ॥ ५२ ॥
তাত বহু ভোগ উপভোগ কৰি, মহামতি যজ্ঞমালী তাতেই জ্ঞানসম্পন্ন হৈ পৰম মোক্ষ লাভ কৰিলে।
Verse 54
सुमाली तु महाभागो विष्णुलोके मुदान्वितः । स्थित्वा भूमिं पुनः प्राप्य विप्रत्वं समुपागतः ॥ ५३ ॥
মহাভাগ সুমালী বিষ্ণুলোকত আনন্দে অৱস্থান কৰিলে। তাত বাস কৰি পুনৰ পৃথিৱীলৈ আহি ব্ৰাহ্মণত্ব লাভ কৰিলে।
Verse 55
अतिशुद्धे कुले जातो गुणवान्वेदपारगः । सर्वसंपत्समोपेतो हरिभक्तिपरायणः ॥ ५४ ॥
সেই অতি শুদ্ধ কুলত জন্ম লৈ, গুণৱান আৰু বেদত পাৰদৰ্শী হৈছিল। সকলো সম্পদে সমৃদ্ধ হৈ, হৰি-ভক্তিত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ আছিল।
Verse 56
व्याहरन्हरिनामानि प्रपेदे जाह्नवीतटम् । तत्र स्नातश्च गंगायां दृष्ट्वा विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ ५५ ॥
হৰিনাম উচ্চাৰণ কৰি কৰি তেওঁ জাহ্নৱী (গঙ্গা) তীৰলৈ পালে। তাত গঙ্গাত স্নান কৰি প্ৰভু বিশ্বেশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 57
अवाप परमं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम् । उपलेपनमाहात्म्यं कथितं ते मुनीश्वर ॥ ५६ ॥
তেওঁ পৰম স্থান লাভ কৰিলে, যি যোগীসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য। হে মুনীশ্বৰ, এইদৰে উপলেপন (লেপন-শুদ্ধি)ৰ মাহাত্ম্য তোমাক কোৱা হ’ল।
Verse 58
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संपूज्यो जगतांपतिः । अकामादपि ये विष्णोः सकृत्पूजां प्रकुर्वते ॥ ५७ ॥
সেয়ে সৰ্বপ্ৰযত্নে জগত্পতিক যথাবিধি পূজা কৰা উচিত। যিসকলে নিষ্কাম হৈও বিষ্ণুৰ একবাৰ পূজা কৰে, তেওঁলোকেও মহৎ ফল লাভ কৰে।
Verse 59
न तेषां भवबंधस्तु कदाचिदपि जायते । हरिभक्तिरतान्यस्तु हरिबुद्ध्या समर्चयेत् ॥ ५८ ॥
তেওঁলোকৰ বাবে সংসাৰ-বন্ধন কেতিয়াও জন্ম নলয়। কিন্তু যি হৰিভক্তিত ৰত, সি সকলোকে হৰি-বুদ্ধিৰে হৰি-ৰূপ বুলি জানি সমৰ্চনা কৰক।
Verse 60
तस्य तुष्यंति विप्रेंद्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । हरिभक्तिपराणां तु संगिनां संगमात्रतः ॥ ५९ ॥
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! তাতে ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ্বৰ প্ৰসন্ন হয়; কিয়নো হৰিভক্তি-পরায়ণ সঙ্গীৰ কেৱল সঙ্গমাত্ৰতেই তেওঁলোকৰ সন্তোষ লাভ হয়।
Verse 61
मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवानपि । हरिपूजापराणां च हरिनामरतात्मनाम् ॥ ६० ॥
মহাপাতকবন্ত লোকেও সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—হৰিপূজা-পরায়ণ আৰু হৰিনামত ৰত আত্মাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ই সত্য।
Verse 62
शुश्रूषानिरता यांति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ६१ ॥
বিনয়সেৱা আৰু শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰৱণত নিৰত পাপীয়েও পৰম গতি লাভ কৰে।
Because it is framed as direct seva to Hari’s sacred space: a seemingly minor act that makes worship possible becomes a high-density karmic merit. The narrative teaches that devotional service embedded in ritual cleanliness and temple maintenance can mature into bhakti, elevate birth and destiny, and even become transferable for another’s release.
The chapter’s mechanism is puṇya-dāna (bestowal of merit): Yajñamālī grants the fruit of his lepa-merit to Sumālī. This drives away Yama’s attendants, restores Sumālī to divine conveyance, and places him in Viṣṇu’s realm, after which he continues toward purification and higher attainment through renewed devotion.
It supplies the ethical justification for intervention: friendship/kinship is validated through shared steps, implying moral responsibility. Yajñamālī’s compassion is presented not as sentimental weakness but as dharmic solidarity that motivates seeking an authorized means of rescue.
No. Yajñamālī proceeds from Viṣṇuloka to supreme liberation after vast cosmic time and true knowledge, while Sumālī first enjoys Viṣṇuloka, then returns to earth as a purified brāhmaṇa devoted to Hari, and later reaches the supreme abode—showing graded liberation tied to purification and bhakti.