Gṛhastha-nitya-karman: Śauca, Sandhyā-vidhi, Pañca-yajña, and Āśrama-krama

Verse 1

सनक उवाच । गृहस्थस्य सदाचारं वक्ष्यामि मुनिसत्तम । यद्रूतां सर्वपापानि नश्यंत्येव न संशयः ॥ १ ॥

সনকে ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! মই গৃহস্থৰ সদাচাৰ বৰ্ণনা কৰিম; যাৰ অনুশীলনত সকলো পাপ নিঃসন্দেহে নাশ হয়।

Verse 2

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय पुरुषार्थाविरोधिनीम् । वृत्तिं संचिंतयेद्विप्र कृतकेशप्रसाधनः ॥ २ ॥

ব্ৰাহ্ম মুহূৰ্তত উঠি, হে বিপ্ৰ, কেশ শুদ্ধি আৰু প্ৰসাধন কৰি, পুৰুষাৰ্থৰ বিৰোধ নকৰা জীৱিকা-বৃত্তি বিষয়ে চিন্তা কৰা উচিত।

Verse 3

दिवासंध्यासु कर्णस्थब्रह्मसूत्र उदड्मुखः । कुर्यान्मूत्रपुरीषे तु रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः ॥ ३ ॥

দিনৰ সন্ধ্যাকালত যজ্ঞোপৱীত কাণত তুলি ধৰি উত্তৰমুখে মূত্ৰ‑পুৰীষ ত্যাগ কৰিব; আৰু ৰাতিত দক্ষিণমুখে কৰিব।

Verse 4

शिरः प्रावृत्य वस्त्रेण ह्यंतर्द्धाय तृणैर्महीम् । वहन्काष्टं करेणैकं तावन्मौनी भवेद्द्विजः ॥ ४ ॥

বস্ত্ৰেৰে মূৰ ঢাকি, তৃণেৰে ভূমি আচ্ছাদিত কৰি, এটা হাতে কাঠ লৈ—সিমান সময় দ্বিজে মৌনব্ৰত পালন কৰিব।

Verse 5

पथि गोष्टे नदीतीरे तडागगृहसन्निधौ । तथा वृक्षस्य च्छायायां कांतारे वह्निसन्निधौ ॥ ५ ॥

পথত, গোহালিত, নদীৰ তীৰত, পুখুৰী বা গৃহৰ ওচৰত; তদুপৰি গছৰ ছাঁত, অৰণ্যত, অগ্নিৰ সন্নিধানত—এনেবোৰ ঠাইত শৌচকাৰ্যত সংযম আৰু শুচিতা ৰক্ষা কৰিব।

Verse 6

देवालये तथोद्याने कृष्टभूमौ चतुष्पथे । ब्राह्मणानां समीपे च तथा गोगुरुयोषिताम् ॥ ६ ॥

দেৱালয়ত, উদ্যানত, খেতি কৰা মাটিত, চৌমুখাত, ব্ৰাহ্মণসকলৰ ওচৰত; লগতে গাই, গুৰু আৰু নাৰীৰ সন্মুখত—এই স্থানসমূহত যথোচিত সংযম আৰু শিষ্টাচাৰ ৰক্ষা কৰিব।

Verse 7

तुषांगारकपालेषु जलमध्ये तथैव च । एवमादिषु देशेषु मलमूत्रं न कारयेत् ॥ ७ ॥

তুষৰ ঢেঁপত, অঙ্গাৰত, ভঙা পাত্ৰৰ খণ্ডত, আৰু পানীৰ মাজভাগত—এনেধৰণৰ অযোচিত ঠাইত—মল‑মূত্ৰ ত্যাগ নকৰিব।

Verse 8

शौचे यत्नः सदा कार्यः शौचमूलो द्विजः स्मृतः । शौचाचारविहीनस्य समस्तं कर्म निष्फलम् ॥ ८ ॥

শৌচৰ বাবে সদায় যত্ন কৰা উচিত; দ্বিজক শৌচমূলক বুলি স্মৃত। শৌচাচাৰবিহীনজনৰ সকলো কৰ্ম নিষ্ফল হয়॥

Verse 9

शौचं तु द्विविधं प्रोक्तं ब्राह्ममाभ्यंतरं तथा । मृज्जलाभ्यां बहिः शुद्धिर्भावशुद्धिस्तथांतरम् ॥ ९ ॥

শৌচ দুবিধ বুলি কোৱা হৈছে—বাহ্য আৰু অন্তঃ; ই ব্রাহ্ম (আধ্যাত্মিক) নিয়ম। মাটি আৰু পানীৰে বাহ্য শুদ্ধি, আৰু ভাবশুদ্ধিৰে অন্তঃশুদ্ধি হয়॥

Verse 10

गृहीतशिश्रश्चोत्थाय शौचार्थं मृदमाहरेत् । न मूषकादिखनितां फालोत्कृष्टां तथैव च ॥ १० ॥

মলত্যাগৰ পাছত উঠি শৌচৰ বাবে মাটি আনিব লাগে; কিন্তু ইঁদুৰ আদি জন্তুৱে খুঁদা মাটি বা হালৰ দ্বাৰা সদ্য উলটাই দিয়া মাটি ল’ব নালাগে।

Verse 11

वापीकूपतडागेभ्यो नाहरेदपि मृत्तिकाम् । शौचं कुर्यात्प्रयत्नेन समादाय शुभां मृदम् ॥ ११ ॥

বাপী, কূপ বা পুখুৰীৰ পৰা মাটি আনিব নালাগে। উপযুক্ত ঠাইৰ পৰা শুভ আৰু পৰিষ্কাৰ মাটি লৈ যত্নেৰে শৌচ কৰিব লাগে।

Verse 12

लिंगे मृदेका दातव्या तिस्रो वा मेढ्रयोर्द्वयोः । एतन्मूत्रमुत्सर्गे शौचमाहूर्मनीषिणः ॥ १२ ॥

লিঙ্গত এক পৰিমাণ মাটি লগাব লাগে, অথবা দুয়োটা অণ্ডকোষত তিন পৰিমাণ। মূত্ৰত্যাগৰ পাছত এই শৌচক মনীষীসকলে নিৰ্দেশ কৰিছে।

Verse 13

एका लिंगे गुदे पंच दश वामे तथोभयोः । सप्त तिस्रः प्रदातव्याः पादयोर्मृत्तिकाः पृथक् ॥ १३ ॥

লিঙ্গত মাটি একবাৰ লেপন কৰিব লাগে; গুদত পাঁচবাৰ; বাঁও হাতত দহবাৰ, আৰু দুয়ো হাততো তেনেদৰে। দুয়ো পায়ত পৃথককৈ সাত আৰু তিনিবাৰ মাটি প্ৰয়োগ কৰিব লাগে॥১৩॥

Verse 14

एतच्छौचं विडुत्सर्गे गंधलेपापनुत्तये । एतच्छौचं गृहस्थस्य द्विगुणं ब्रह्मचारिणाम् ॥ १४ ॥

মলত্যাগৰ পিছত দুৰ্গন্ধ আৰু লেপিত অশুচি দূৰ কৰিবলৈ এই শৌচবিধি কোৱা হৈছে। গৃহস্থৰ বাবে এই মান; ব্ৰহ্মচাৰীয়ে ইয়াক দ্বিগুণ পালন কৰিব লাগে॥১৪॥

Verse 15

त्रिगुणां तु वनस्थानां यतीनां तच्चर्गुणम् । स्वस्थाने पूर्णशौचं स्यात्पथ्यर्द्धं मुनिसत्तम ॥ १५ ॥

বানপ্ৰস্থসকলৰ বাবে শৌচমান ত্ৰিগুণ; যতিসকলৰ বাবে সেয়া চতুৰ্গুণ। নিজ উপযুক্ত স্থানত পূৰ্ণ শৌচ হ’ব; পথত, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, বিধিৰ অৰ্ধেকহে পালনীয়॥১৫॥

Verse 16

आतुरे नियमो नास्ति महापदि तथैव च । गंधलेपक्षयकरं शौर्चं कुर्याद्विचक्षणः ॥ १६ ॥

আতুৰ (ৰোগী) জনৰ বাবে কঠোৰ নিয়ম নাই; মহাবিপদতো তেনেদৰে। যি শৌচে দুৰ্গন্ধ আৰু মলিনতা ক্ষয় কৰে, বিচক্ষণে সেয়াই কৰিব লাগে॥১৬॥

Verse 17

स्त्रीणामनुपनीतानां गंधलेपक्षयावधि । व्रतस्थानां तु सर्वेषां यतिवच्छौचमिष्यते ॥ १७ ॥

উপনয়ন নোহোৱা স্ত্ৰীসকলৰ বাবে গন্ধ-লেপ ক্ষয় হোৱালৈকে শৌচ মান্য। কিন্তু ব্ৰতত স্থিত সকলোৰে বাবে যতি সদৃশ শৌচ বিধেয় বুলি কোৱা হৈছে॥১৭॥

Verse 18

विधवानां च विप्रेंद्र एतदेव निगद्यते । एवं शौचं तु निर्वर्त्य पश्चाद्वै सुसमाहितः ॥ १८ ॥

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, বিধৱাসকলৰ বাবেও এই একে নিয়ম কোৱা হৈছে। এইদৰে শৌচ সম্পন্ন কৰি পাছত মন সংযত কৰি একাগ্ৰ হৈ সাৱধান থাকিব॥১৮॥

Verse 19

प्रागास्य उदगास्यो वाप्याचामेत्प्रयर्तेंद्रियः । त्रिश्चतुर्धा पिबेदापो गंधफेनादिवर्जिताः ॥ १९ ॥

পূৰ্বমুখ বা উত্তৰমুখ হৈ, ইন্দ্ৰিয় সংযত কৰি আচমন কৰিব। গন্ধ, ফেন আদি দোষবিহীন জল তিন বা চাৰিবাৰ সিপ কৰিব॥১৯॥

Verse 20

द्विर्मार्जयेत्कपोलं च तलेनोष्ठौ च सत्तम । तर्जन्यंगुष्ठयोगेन नासारंध्रद्वयं स्पृशेत् ॥ २० ॥

হে সত্তম, গাল দুবাৰ মচিব আৰু তালুৰে ওঁঠো মচিব। তাৰপাছত তর্জনী আৰু বৃদ্ধাঙ্গুলি মিলাই দুয়োটা নাসাৰন্ধ্ৰ স্পৰ্শ কৰিব॥২০॥

Verse 21

अगुंष्ठानामिकाभ्यां च चक्षुः श्रोत्रे यथाक्रमम् । कनिष्ठांगुष्ठयोगेन नाभिदेशे स्पृशेद्द्विजः ॥ २१ ॥

বৃদ্ধাঙ্গুলি আৰু অনামিকা দিয়ে ক্ৰমে চকু আৰু কাণ স্পৰ্শ কৰিব। তাৰপাছত কনিষ্ঠা আৰু বৃদ্ধাঙ্গুলি মিলাই দ্বিজে নাভিদেশ স্পৰ্শ কৰিব॥২১॥

Verse 22

तलेनोरःस्थलं चैव अंगुल्यग्रैः शिरः स्पृशेत् । तलेन चांगुलाग्रैर्वा स्पृशेदंसौ विचक्षणः ॥ २२ ॥

তালুৰে বক্ষস্থল স্পৰ্শ কৰিব আৰু আঙুলিৰ আগভাগেৰে মূৰ স্পৰ্শ কৰিব। অথবা বিচক্ষণ ব্যক্তিয়ে তালু আৰু আঙুলিৰ আগভাগেৰে দুয়োটা কাঁধ স্পৰ্শ কৰিব॥২২॥

Verse 23

एवमाचम्य विप्रेंद्र शुद्धिमाप्नोत्यनुत्तमाम् । दंतकाष्ठं ततः खादेत्सत्वचं शस्तवृक्षजम् ॥ २३ ॥

হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ! এইদৰে আচমন কৰিলে অনুত্তম শুদ্ধি লাভ হয়। তাৰ পাছত শাস্ত্ৰসম্মত শুভ গছৰ পৰা লোৱা, বাকলসহ দন্তকাষ্ঠ চোবাব লাগে।

Verse 24

बिल्वासनापामार्गणां निम्बान्मार्कादिशाखिनाम् । प्रक्षाल्य वारिणा चैव मंत्रेणाप्यभिमंत्रितम् ॥ २४ ॥

বিল্ব, আসন, আপামাৰ্গ, নিম্ব আদি গছৰ ডাল/পাত পানীৰে ধুই, মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰি পবিত্ৰ কৰিব লাগে।

Verse 25

आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशुवसूनि च । ब्रह्म प्रज्ञां च मेधां च त्वन्नो धेहि वनस्पते ॥ २५ ॥

হে বনস্পতিদেৱ! আমাক আয়ু, বল, যশ আৰু তেজ দিয়া; সন্তান, পশু আৰু ধন-সম্পদো দিয়া; লগতে ব্ৰহ্মজ্ঞান, প্ৰজ্ঞা আৰু মেধা আমাৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা।

Verse 26

कनिष्ठाग्रसमं स्थौल्ये विप्रः खादेद्दशांगुलम् । नवांगुलं क्षत्रियश्च वैश्यश्चाष्टांगुलोन्मितम् ॥ २६ ॥

কণিষ্ঠা (সৰু আঙুলি)ৰ প্ৰস্থক মান ধৰি আহাৰৰ পৰিমাণ মাপিলে, ব্ৰাহ্মণে দহ অঙ্গুল, ক্ষত্ৰিয়ে নৱ অঙ্গুল আৰু বৈশ্যই অষ্ট অঙ্গুল পৰিমাণ আহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 27

शूद्रो वेदांगुलमितं वनिता च मुनीश्वर । अलाभे दंतकाष्ठानां गंडूषैर्भानुसंमितैः ॥ २७ ॥

হে মুনীশ্বৰ! শূদ্ৰৰ বাবে দন্তকাষ্ঠ বেদ-অঙ্গুল (বাৰ অঙ্গুল) পৰিমাণৰ হ’ব, আৰু নাৰীৰ বাবেও তেনেকুৱাই। দন্তকাষ্ঠ নাপালে দ্বাদশ আদিত্যসংখ্যা অনুসাৰে বাৰবাৰ পানীৰে গণ্ডূষ কৰি শুদ্ধি কৰিব লাগে।

Verse 28

मुखशुद्धिर्विधीयेत तृणपत्रसमन्वितैः । करेणादाय वामेन संचर्वेद्वामदंष्ट्रया ॥ २८ ॥

মুখশুদ্ধিৰ বাবে তৃণ আৰু পত্রসহ কুশাদি বাওঁ হাতে ধৰি ল’ব। তাৰ পিছত বাওঁ দন্তভাগেৰে মৃদুভাৱে ঘঁহি মুখ পবিত্ৰ কৰিব।

Verse 29

द्विजान्संघर्ष्य गोदोहं ततः प्रक्षाल्य पाटयेत् । जिह्वामुल्लिख्य ताभ्यां तु दलाभ्यां नियतेंद्रियः ॥ २९ ॥

দ্বিজে কুশতৃণ আৰু গোদোহ-পাত্ৰ ঘঁহি শুদ্ধ কৰিব; তাৰ পিছত ধুই কুশ দুটা ভাগত চিৰিব। ইন্দ্ৰিয়সংযমেৰে জিহ্বা মৃদুভাৱে পৰিষ্কাৰ কৰি, সেই দুটা চিৰা দলেৰে বিধি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 30

प्रक्षाल्य प्रक्षिपेदू दूरे भूयश्चाचम्य पूर्ववत् । ततः स्नानं प्रकुर्वीत नद्यादौ विमले जले ॥ ३० ॥

সেয়া ধুই দূৰলৈ পেলাই দিব; তাৰ পিছত পূৰ্ববৎ পুনৰ আচমন কৰিব। তাৰ পাছত নদী আদি নিৰ্মল জলে স্নান কৰিব।

Verse 31

तटं प्रक्षाल्य दर्भाश्च विन्यस्य प्रविशेज्जलम् । प्रणम्य तत्र तीर्थानि आवाह्य रविमंडलात् ॥ ३१ ॥

তট ধুই তাত দর্ভ থৈ জলে প্ৰৱেশ কৰিব। তাত প্ৰণাম কৰি সূৰ্যমণ্ডলৰ পৰা তীৰ্থসমূহক আহ্বান কৰিব।

Verse 32

गंधाद्यैर्मंडलं कृत्वा ध्यात्वा देवं जनार्दनम् । स्नायान्मंत्रान्स्मरन्पुण्यांस्तीर्थानि च विरिंचिज ॥ ३२ ॥

গন্ধ আদি শুভ দ্ৰব্যেৰে মণ্ডল সাজি দেৱ জনাৰ্দনৰ ধ্যান কৰিব। হে বিৰিঞ্চিজ! পুণ্য মন্ত্ৰ আৰু তীৰ্থসমূহ সোঁৱৰি স্নান কৰিব।

Verse 33

गंगे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिंधुकावेरि जलेऽस्मिन्सन्निधिं कुरु ॥ ३३ ॥

হে গংগা, হে যমুনা, লগতে গোদাৱৰী আৰু সৰস্বতী; হে নৰ্মদা, সিন্ধু আৰু কাবেৰী—এই জলে এতিয়াই তোমালোকৰ পবিত্ৰ সান্নিধ্য স্থাপন কৰা।

Verse 34

पुष्कराद्यानि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा । आगच्छंतु महाभागाः स्नानकाले सदा मम ॥ ३४ ॥

পুষ্কৰ আদি সকলো তীৰ্থ আৰু গংগা আদি পবিত্ৰ নদীসমূহ—হে মহাভাগ্যবানসকল—মোৰ স্নানকালত সদায় আহি সান্নিধ্য দিয়া।

Verse 35

अयोध्या मथुरा माया काशीं कांची ह्यवंतिका । पुरी द्वारावती ज्ञेया सप्तैता मोक्षदायिकाः ॥ ३५ ॥

অযোধ্যা, মথুৰা, মায়া (হৰিদ্বাৰ), কাশী, কাঞ্চী, অৱন্তিকা (উজ্জয়িনী), পুৰী আৰু দ্বাৰাৱতী—এই সাত নগৰী মোক্ষদায়িনী বুলি জনা যায়।

Verse 36

ततोऽधमर्षण जप्त्वा यतासुर्वारिसंप्लुतः । स्नानांगं तर्पणं कृत्वाचम्यार्ध्यं भानवेऽर्पयेत् ॥ ३६ ॥

তাৰ পিছত অঘমৰ্ষণ মন্ত্ৰ জপ কৰি, প্ৰাণ সংযম কৰি, জলে সম্পূৰ্ণ ভিজি স্নানবিধি সম্পন্ন কৰিব; তৰ্পণ কৰিব, আচমন কৰিব আৰু সূৰ্যলৈ অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব।

Verse 37

ततो ध्यात्वा विवस्वंतं जलान्निर्गत्य नारद । परिधायाहतं धौतं द्वितीयं परिवीय च ॥ ३७ ॥

তাৰ পিছত, হে নাৰদ, বিবস্বান (সূৰ্য)ক ধ্যান কৰি সি জলেৰ পৰা ওলাই আহিল; ধোৱা শুদ্ধ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিলে আৰু দ্বিতীয় বস্ত্ৰও জড়াই ল’লে।

Verse 38

कुशासने समाविश्य संध्याकर्म समारभेत् । ईशानाभिमुखो विप्र गायत्र्याचम्य वै द्विज ॥ ३८ ॥

কুশৰ আসনত বহি সন্ধ্যাকৰ্ম আৰম্ভ কৰিব লাগে। হে দ্বিজ, ঈশান কোণলৈ মুখ কৰি গায়ত্ৰী মন্ত্ৰৰ দ্বাৰা আচমন কৰিব।

Verse 39

ऋतमित्यभिमंत्र्यार्थ पुनरेवाचमेद् बुधः । ततस्तु वारिणात्मानं वेष्टयित्वा समुक्ष्य च ॥ ३९ ॥

জ্ঞানী ব্যক্তিয়ে ‘ঋতম’ মন্ত্ৰেৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰি পুনৰ আচমন কৰিব। তাৰ পাছত পানীৰে নিজক আৱৰি লৈ নিজৰ ওপৰত পানী ছটিয়াব লাগে।

Verse 40

संकल्प्य प्रणवान्ते तु ऋषिच्छंदः सुरान्स्मरन् । भूरादिभिर्व्याहृतिभिः सप्तभिः प्रोक्ष्य मस्तकम् ॥ ४० ॥

সংকল্প কৰি আৰু শেষত প্ৰণৱ (ওঁ) উচ্চাৰণ কৰি ঋষি, ছন্দ আৰু দেৱতাসকলক স্মৰণ কৰিব। তাৰ পাছত ‘ভূঃ’ আদি সাতটা ব্যাহৃতিৰে মূৰত পানী ছটিয়াব।

Verse 41

न्यासं समाचरेन्मंत्री पृथगेव करांगयोः । विन्यस्य हृदये तारं भूः शिरस्यथ विन्यसेत् ॥ ४१ ॥

মন্ত্ৰ সাধকে হাত আৰু অংগত পৃথককৈ ন্যাস কৰিব। হৃদয়ত ‘তাৰ’ (ওঁ) ন্যাস কৰি, মূৰত ‘ভূঃ’ ন্যাস কৰিব।

Verse 42

भुवः शिखायां स्वश्चैव कवये भूर्भुवोऽक्षिषु । भूर्भुवः स्वस्तथात्रास्त्रं दिक्षु तालत्रयं न्यसेत् ॥ ४२ ॥

শিখাত ‘ভুবঃ’, মুখত ‘স্বঃ’ আৰু চকু দুটাত ‘ভূৰ্ভুবঃ’ ন্যাস কৰিব। দিশসমূহত ‘ভূৰ্ভুবঃ স্বঃ’ মন্ত্ৰেৰে অস্ত্ৰন্যাস কৰিব আৰু তিনিবাৰ হাত চাপৰি বজাব।

Verse 43

तत आवाहयेत्संध्यां प्रातः कोकनदस्थिताम् । आगच्छ वरदे देवि त्र्यक्षरे ब्रह्मवादिनि ॥ ४३ ॥

তাৰ পাছত প্ৰভাতত ৰক্তপদ্মত অৱস্থিত সন্ধ্যা-দেৱীক আহ্বান কৰিব— “আহা বৰদায়িনী দেৱী, ত্ৰ্যক্ষৰা, ব্ৰহ্মবাদিনী।”

Verse 44

गायत्रि च्छंदसां मातर्ब्रह्मयोने नमोऽस्तु ते । मध्याह्ने वृषभारुढां शुक्लांबरसमावृताम् ॥ ४४ ॥

হে গায়ত্ৰী, ছন্দসমূহৰ মাতৃ, ব্ৰহ্মযোনি! তোমাক নমস্কাৰ। মধ্যাহ্নত তোমাক বৃষভাৰূঢ়া, শ্বেতবস্ত্ৰাবৃতা ৰূপে ধ্যান কৰিব।

Verse 45

सावित्रीं रुद्रयोनिं चावाहयेद्रुद्रवादिनीम् । सायं तु गरुडारुढां पीतांबरसमावृत्ताम् ॥ ४५ ॥

সাৱিত্ৰীকো ৰুদ্ৰযোনি ৰূপে, ৰুদ্ৰমন্ত্ৰ-প্ৰচাৰিণী ৰুদ্ৰবাদিনী হিচাপে আহ্বান কৰিব। সন্ধ্যাত তেওঁক গৰুড়াৰূঢ়া, পীতবস্ত্ৰাবৃতা ৰূপে ধ্যান কৰিব।

Verse 46

सरस्वतीं विष्णुयोनिमाह्वयेद्विष्णुवादिनीम् । तारं च व्याहृतीः सत्प त्रिपदां च समुच्चरन् ॥ ४६ ॥

সৰস্বতীক বিষ্ণুযোনি, বিষ্ণুবাদিনী ৰূপে আহ্বান কৰিব; আৰু লগতে প্ৰণৱ ‘ওঁ’, ব্যাহৃতি (ভূঃ ভুবঃ স্বঃ) আৰু ত্ৰিপদা গায়ত্ৰী সমুচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 47

शिरः शिखां च संपूर्य कुभयित्वा विरेचयेत् । वाममध्यात्परैर्वायुं क्रमेण प्राणसंयमे ॥ ४७ ॥

প্ৰাণসংযমত শ্বাস শিৰ আৰু শিখালৈকে পূৰ্ণ কৰি দৃঢ় কুম্ভক কৰি, তাৰ পাছত ৰেচক কৰিব। তাৰ পিছত বাওঁফালৰ পৰা আৰু পাছত মধ্যৰ পৰা ক্ৰমে বায়ু নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব।

Verse 48

द्विराचामेत्ततः पश्चात्प्रातः सूर्यश्चमेति च । आपः पुनंतु मध्याह्ने सायमग्निश्चमेति च ॥ ४८ ॥

তাৰ পাছত দুবাৰ আচমন কৰিব—প্ৰাতে “সূৰ্য্যই মোক পবিত্ৰ কৰক” বুলি; মধ্যাহ্নে “আপঃ মোক শুদ্ধ কৰক” বুলি; আৰু সন্ধ্যাত “অগ্নিয়ে মোক পবিত্ৰ কৰক” বুলি জপ কৰিব।

Verse 49

आपो हिष्ठेति तिसृभिर्मार्जनं च ततश्चरेत् । सुमुत्रिया न इत्युक्त्वा नासास्पृष्टजलेन च ॥ ४९ ॥

তাৰ পিছত “আপো হি ষ্ঠা…” মন্ত্র তিনবাৰ জপি মাৰ্জন (প্ৰোক্ষণ) কৰিব। তাৰ পাছত “সুমুত্ৰিয়া নঃ…” বুলি কৈ নাসিকাত স্পৰ্শ কৰা জলেৰে প্ৰোক্ষণ কৰিব।

Verse 50

द्विषद्वर्गं समुत्सार्य द्रुपदां शिरसि क्षिपेत् । ऋतं च सत्यमेतेन कृत्वा चैवाघमर्षणम् ॥ ५० ॥

দ্বেষী শত্রুৰ দলক আঁতৰাই (পাপৰ ভাৰ) দ্ৰুপদৰ শিৰত নিক্ষেপ কৰিব। ইয়াৰ দ্বাৰা ঋত আৰু সত্য স্থাপিত হৈ নিশ্চিতভাৱে ‘অঘমর্ষণ’—পাপক্ষালন—সম্পন্ন হয়।

Verse 51

अंतश्चरसि मंत्रेण सकृदेव पिबेदपः । ततः सूर्याय विधिवद्गन्धं पुष्पं जलांजलिम् ॥ ५१ ॥

‘অন্তশ্চৰসি’ মন্ত্র জপি একবাৰ জল পান কৰিব। তাৰ পাছত বিধিমতে সূৰ্য্যলৈ গন্ধ, পুষ্প আৰু জলাঞ্জলি (অৰ্ঘ্য) অৰ্পণ কৰিব।

Verse 52

क्षिप्त्वोपतिष्ठेद्देवर्षे भास्करं स्वस्तिकांजलिम् । ऊर्द्धूबाहुरधोबाहुः क्रमात्कल्यादिके त्रिके ॥ ५२ ॥

হে দেৱর্ষি! (নিৰ্দিষ্ট জল) ছটিয়াই তাৰ পাছত ভাস্কৰৰ সন্মুখত স্বস্তিকাঞ্জলি কৰি ভক্তিভাৱে থিয় হ’ব। কৃতাদি তিন যুগৰ ক্ৰমত—কেতিয়াবা বাহু ওপৰলৈ তুলি, কেতিয়াবা তললৈ ৰাখি—বিধি পালন কৰিব।

Verse 53

उहुत्यं चित्रं तच्चक्षुरित्येतात्र्रितयं जपेत् । सौराञ्छैवान्वैष्णवांश्च मंत्रानन्यांश्च नारद ॥ ५३ ॥

“উহুত্যং”, “চিত্ৰং” আৰু “তচ্চক্ষুঃ”—এই ত্ৰয় জপ কৰিব লাগে। হে নাৰদ, সূৰ্য, শিৱ, বিষ্ণু আৰু অন্যান্য মন্ত্ৰো জপ কৰাও উচিত।

Verse 54

तेजोऽसि गायत्र्यसीति प्रार्थयेत्सवितुर्महः । ततोऽङ्गानि त्रिरावर्त्य ध्यायेच्छक्तीस्तदात्मिकाः ॥ ५४ ॥

“তুমি তেজ; তুমি গায়ত্ৰী”—এদৰে জপ কৰি সবিতৃৰ মহৎ মহিমা-তেজ প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত অঙ্গসমূহ তিনিবাৰ মনে আবর্তন কৰি, তদাত্মিকা শক্তিসকলৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 55

ब्रह्मणी चतुराननाक्षवलया कुम्भं करैः स्रुक्स्रवौ बिभ्राणा त्वरुणेंदुकांतिवदना ऋग्रूपिणी बालिका । हंसारोहणकेलिखण्खण्मणेर्बिंबार्चिता भूषिता गायत्री परिभाविता भवतु नः संपत्समृद्ध्यै सदा ॥ ५५ ॥

ব্ৰহ্মাৰ শক্তি, পূজ্য গায়ত্ৰী—চতুৰাননৰ ন্যায় জপমালা-ৱলয় ধাৰণ কৰি, কৰযুগলে কুম্ভ আৰু স্ৰুক্-স্ৰৱ বহন কৰে; নবচন্দ্ৰকান্তিৰ দৰে দীপ্ত মুখমণ্ডলা, ঋগ্বেদ-স্বৰূপিণী যুৱতী; হংসবাহনৰ ক্ৰীড়াত খণখণ কৰা মণিভূষণে বিভূষিতা আৰু বিম্বসদৃশ অলংকাৰৰে শোভিতা—জ্ঞানীসকলে সদা ধ্যান কৰা সেই দেবীয়ে আমাক সদায় সম্পদ-সমৃদ্ধি দান কৰক।

Verse 56

रुद्राणी नवयौवना त्रिनयना वैयाघ्रचर्मांबरा खट्वांगत्रिशिखाक्षसूत्रवलयाऽभीतिश्रियै चास्तु नः । विद्युद्दामजटाकलापविलसद्बालेंदुमौलिर्मुदा सावित्री वृषवाहना सिततनुर्ध्येया यजूरूपिणी ॥ ५६ ॥

নৱযৌৱনা, ত্ৰিনয়না, ব্যাঘ্ৰচর্মাম্বৰধাৰিণী, খট্বাংগ, ত্ৰিশূল, ৰুদ্ৰাক্ষমালা আৰু ৱলয়ধাৰিণী ৰুদ্ৰাণী আমাক অভয়-শ্ৰী দান কৰক। তেওঁৰ জটা বিদ্যুৎমালাৰ দৰে দীপ্ত, মাউলিত বালচন্দ্ৰ শোভিত; তেওঁ সাৱিত্ৰী, বৃষভবাহনা, শ্বেততনু, ধ্যানযোগ্য, যজুৰ্বেদ-স্বৰূপিণী।

Verse 57

ध्येया सा च सरस्वती भगवती पीतांबरालंकृता श्यामा श्यामतनुर्जरोपरिलसद्गात्रांचिता वैष्णवी । तार्क्ष्यस्था मणिनूपुरांगदलसद्ग्रैवेयभूषोज्ज्वला हस्तालंकृतशंखचक्रसुगदापद्मा श्रियै चास्तु नः ॥ ५७ ॥

পীতাম্বৰ-অলংকৃত, শ্যামবৰ্ণ শ্যামতনু, অঙ্গত জৰাৰ দীপ্ত চিহ্ন ধাৰণ কৰা, বৈষ্ণবী স্বভাৱত স্থিত—সেই ভগৱতী সৰস্বতী ধ্যানযোগ্য। গৰুড়াসীনা, মণিনূপুৰ আৰু অঙ্গ-গ্ৰীৱাৰ উজ্জ্বল ভূষণে দীপ্ত; কৰযুগলে শঙ্খ, চক্ৰ, গদা আৰু পদ্ম ধাৰণ কৰা—তেওঁ আমাক শ্ৰী আৰু সৌভাগ্য দান কৰক।

Verse 58

एवं ध्यात्वा जपेत्तिष्ठन्प्रातर्मध्याह्नके तथा । सायंकाले समासीनो भक्त्या तद्गतमानसः ॥ ५८ ॥

এইদৰে ধ্যান কৰি পুৱাতে থিয় হৈ আৰু মধ্যাহ্নতো জপ কৰিব। সন্ধিয়াত আসনত বহি ভক্তিসহ মনক সেই প্ৰভুতেই লীন কৰি ৰাখিব।

Verse 59

सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् । त्रिपदां प्रणवोपेतां भूर्भुवः स्वरुपक्रमाम् ॥ ५९ ॥

মই সেই দিব্য দেৱীৰ ধ্যান কৰোঁ—যি ‘সহস্ৰ’ ৰূপে পৰমা, ‘শত’ তেওঁৰ মধ্য, ‘দশ’ তেওঁৰ অধোভাগ; তেওঁ ত্ৰিপদা, প্ৰণৱ (ওঁ) যুক্ত, আৰু ভূঃ-ভুৱঃ-স্বঃ ক্ৰমে প্ৰবাহিতা।

Verse 60

षट्तारः संपुटो वापि व्रतिनश्च यतेर्जपः । गृहस्थस्य सतारः स्याज्जप्य एवंविधो मुने ॥ ६० ॥

ব্ৰতধাৰী সাধক আৰু যতিৰ জপ ষট্-তাৰ সম্পুটসহ হ’ব; কিন্তু গৃহস্থৰ বাবে সপ্ত-তাৰ হ’ব। হে মুনি, জপৰ এই-ই বিধি।

Verse 61

ततो जप्त्वा यथाशक्ति सवित्रे विनिवेद्य च । गायत्र्यै च सवित्रे च प्रक्षिपेदंजलिद्वयम् ॥ ६१ ॥

তাৰ পিছত যথাশক্তি জপ কৰি তাক সৱিতৃক নিবেদন কৰিব; আৰু গায়ত্ৰীক আৰু সৱিতৃক—উভয়ৰ উদ্দেশে—অঞ্জলি কৰি দুবাৰ জল অৰ্পণ কৰিব।

Verse 62

ततो विसृज्य तां विप्र उत्तरे इति मंत्रतः । ब्रह्मणेशेन हरिणानुज्ञाता गच्छ सादरम् ॥ ६२ ॥

তাৰ পিছত, হে বিপ্ৰ, ‘উত্তৰে…’ আৰম্ভ মন্ত্রে তেওঁক বিসৰ্জন দি, ব্ৰহ্মা, ঈশ (শিৱ) আৰু হৰি (বিষ্ণু)-ৰ আদৰপূৰ্বক অনুমতি পাই, শ্ৰদ্ধাসহ প্ৰস্থান কৰিব।

Verse 63

दिग्भ्यो दिग्देवताभ्यश्च नमस्कृत्य कृतांजलिः । प्रातरादेः परं कर्म कुर्यादपि विधानतः ॥ ६३ ॥

দিশাসমূহ আৰু দিশাৰ অধিদেৱতাসকলক কৰযোৰে নমস্কাৰ কৰি, তাৰ পিছত বিধি অনুসাৰে প্ৰাতঃকালৰ পৰৱৰ্তী কৰ্মসমূহ পালন কৰিব লাগে।

Verse 64

प्रातर्मध्यंदिने चैव गृहस्थः स्नानमाचरेत् । वानप्रस्थश्च देवर्षे स्नायात्त्रिषवणं यतिः ॥ ६४ ॥

গৃহস্থে প্ৰাতঃকাল আৰু মধ্যাহ্নত স্নান কৰিব লাগে। হে দেৱর্ষি, বানপ্ৰস্থেও; আৰু যতি ত্ৰিষৱণ—তিন সন্ধ্যাকালত স্নান কৰিব লাগে।

Verse 65

आतुराणां तु रोगाद्यैः पांथानां च सकृन्मतम् । ब्रह्मयज्ञं ततः कुर्याद्दर्भपाणिर्मुनीश्वर ॥ ६५ ॥

ৰোগ আদি কাৰণে কাতৰ লোক আৰু পথিকসকলৰ বাবে (ব্ৰহ্মযজ্ঞ) একবাৰ কৰাই বিধেয়। সেয়ে, হে মুনীশ্বৰ, হাতে দৰ্ভ ধৰি ব্ৰহ্মযজ্ঞ পালন কৰা।

Verse 66

दिवोदितानि कर्माणि प्रमादादकृतानि चेत् । शर्वर्याः प्रथमे यामे तानि कुर्याद्यथाक्रमम् ॥ ६६ ॥

দিনত নিৰ্দিষ্ট কৰা কৰ্মসমূহ যদি প্ৰমাদত নকৰা হয়, তেন্তে ৰাতিৰ প্ৰথম প্ৰহৰত সেয়া যথাক্ৰমে সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 67

नोपास्ते यो द्विजः संध्यां धूर्तबुद्धिरनापदि । पाषंडः स हि विज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ ६७ ॥

যি দ্বিজ কোনো সত্য বাধা নথকাৰ সত্ত্বেও ধূৰ্তবুদ্ধিৰে সন্ধ্যা-উপাসনা নকৰে, সি নিশ্চয় পাষণ্ড বুলি জ্ঞেয়; সি সকলো ধৰ্মাচৰণৰ পৰা বহিষ্কৃত।

Verse 68

यस्तु संध्यादिकर्माणि कूटयुक्तिविशारदः । परित्यजति तं विद्यान्महापातकिनां वरम् ॥ ६८ ॥

যি কুটিল যুক্তিত নিপুণ হৈও সন্ধ্যা-আদি নিত্যকৰ্ম ত্যাগ কৰে, তাক মহাপাতকীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ বুলি জানিবা।

Verse 69

ये द्विजा अभिभाषंते त्यक्तसंध्यादिकर्मणः । ते यांति नरकान्घोरान्यावच्चंद्रार्कतारकम् ॥ ६९ ॥

যি দ্বিজসকলে সন্ধ্যা-আদি কৰ্ম ত্যাগ কৰিো অধিকাৰে কথা কয়, তেওঁলোকে চন্দ্ৰ-সূৰ্য-তাৰা থাকিলৈকে ঘোৰ নৰকলৈ যায়।

Verse 70

देवार्चनं ततः कुर्याद्वैश्वदेवं यथाविधि । तत्रात्यमतिथिं सम्यगन्नाद्यैश्च प्रपूजयेत् ॥ ७० ॥

তাৰ পিছত দেৱাৰ্চনা কৰিব লাগে আৰু বিধিমতে বৈশ্বদেৱ অৰ্ঘ্য/নিবেদন কৰিব লাগে; তাতে শ্ৰেষ্ঠ অতিথিক অন্নাদি দি যথাযথ সৎকাৰ কৰিব লাগে।

Verse 71

वक्तव्या मधुरा वाणी तेष्वप्यभ्यागतेषु तु । जलान्नकंदमूलैर्वा गृहदानेन चार्चयेत् ॥ ७१ ॥

মধুৰ বাণী ক’ব লাগে; আৰু অনাহূতভাৱে অহাসকলকো পানী, অন্ন, কন্দ-মূল বা গৃহত আশ্ৰয় দি যথাশক্তি সৎকাৰ কৰিব লাগে।

Verse 72

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तिते । स तस्मै दुष्कृतं दत्त्वा पुण्यमादाय गच्छति ॥ ७२ ॥

যাৰ ঘৰৰ পৰা অতিথি আশা ভংগ হৈ উভতি যায়, সি সেই গৃহস্থক নিজৰ পাপ দি তাৰ পুণ্য লৈ গুচি যায়।

Verse 73

अज्ञातगोत्रनामानमन्यग्रामादुपागतम् । विपश्चितोऽतिथिं प्राहुर्विष्णुवत्तं प्रपूजयेत् ॥ ७३ ॥

যি অন্য গাঁৱৰ পৰা আহে আৰু যাৰ গোত্ৰ-নাম অজ্ঞাত, জ্ঞানীসকলে তাক ‘অতিথি’ বুলি কয়; তেনে অতিথিক বিষ্ণুৰ ন্যায় জ্ঞান কৰি পূজা-সত্কাৰ কৰা উচিত।

Verse 74

स्वग्रामवासिनं त्वेकं श्रोत्रियं विष्णुतत्परम् । अन्नाद्यैः प्रत्यहं विप्रपितॄनुद्दिश्य तर्पयेत् ॥ ७४ ॥

নিজ গাঁৱতে বাস কৰা বেদজ্ঞ শ্ৰোত্ৰিয় আৰু বিষ্ণু-পরায়ণ এজন ব্রাহ্মণক, ব্রাহ্মণ আৰু পিতৃসকলৰ উদ্দেশ্যে, প্ৰতিদিন অন্নাদি দি তৃপ্ত কৰিব লাগে।

Verse 75

पंचयज्ञपरित्यागी ब्रह्माहेत्युच्यते बुधैः । कुर्यादहरहस्तस्मात्पंचयज्ञान्प्रयन्ततः ॥ ७५ ॥

পঞ্চযজ্ঞ ত্যাগ কৰোঁতাক জ্ঞানীসকলে ‘ব্ৰহ্মহন্তা’ বুলি কয়; সেয়ে প্ৰতিদিন যত্নসহকাৰে পঞ্চযজ্ঞ পালন কৰা উচিত।

Verse 76

देवयज्ञो भूतयज्ञः पितृयज्ञस्तथैव च । नृपज्ञो ब्रह्मयज्ञश्च पंचयज्ञान्प्रचक्षते ॥ ७६ ॥

দেৱযজ্ঞ, ভূতযজ্ঞ, পিতৃযজ্ঞ, নৃপযজ্ঞ আৰু ব্ৰহ্মযজ্ঞ—এই পাঁচটাকেই পঞ্চযজ্ঞ বুলি কোৱা হয়।

Verse 77

भृत्यमित्रादिसंयुक्तः स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः । द्विजानां भोज्यमश्रीयात्पात्रं नैव परित्यजेत् ॥ ७७ ॥

ভৃত্য, বন্ধু আদি সৈতে থাকিলেও বাক্ সংযত ৰাখি নিজে আহাৰ কৰিব। দ্বিজসকলৰ উপযোগী ভোজ্য গ্ৰহণ কৰিব আৰু নিজৰ পাত্ৰ কেতিয়াও অবজ্ঞাৰে ত্যাগ নকৰিব।

Verse 78

संस्थाप्य स्वासमे पादौ वस्त्रार्द्धं परिधाय च । मुखेन वमितं भुक्त्वा सुरापीत्युच्यते बुधैः ॥ ७८ ॥

নিজ মুখৰ ওপৰত নিজ পা স্থাপন কৰি আৰু অর্ধবস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, মুখেৰে বমিত বস্তু ভক্ষণ কৰিলে—বুধসকলে তাক সুৰাপানৰ সমান বুলে।

Verse 79

खादितार्द्धं पुनः खादेन्मोदकांश्च फलानि च । प्रत्यक्षं लवणं चैव गोमांसशीति गद्यते ॥ ७९ ॥

অর্ধেক খোৱা বস্তু পুনৰ নাখাব; আৰু বিধিবিৰুদ্ধভাৱে মোদক আৰু ফলও গ্ৰহণ নকৰিব। তদ্ৰূপ লোণ সিধাকৈ (একলগে) লোৱাটো নিন্দিত—ই ‘গোমাংস ভক্ষণসম’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 80

अपोशाने वाचमने अद्यद्रव्येषु च द्विजः । शब्द न कारयेद्विप्रस्तं कुर्वन्नारकी भवेत् ॥ ८० ॥

আপোশন, বাচমন আৰু অশুদ্ধ দ্ৰব্যৰ ব্যৱহাৰৰ সময়ত দ্বিজে শব্দ নকৰে; যি কৰে সি নৰক-যোগ্য হয়।

Verse 81

पथ्यमन्नं प्रभुञ्जीत वाग्यतोऽन्नमसुत्सयनम् । अमृतोपस्तरणमसि अपोशानं भुजेः पुरः ॥ ८१ ॥

বাক্-সংযম ৰাখি, অন্নৰ নিন্দা নকৰি, কেৱল পথ্য আহাৰ গ্ৰহণ কৰিব। ভোজনৰ আগতে ‘অমৃতোপস্তৰণমসি’ বুলি কৈ আপোশন কৰিব।

Verse 82

अमृतापिधानमसि भोज्यान्तेऽपः सकृत्पिबेत् । प्राणाद्या आहुतीर्दत्त्वाचम्य भोजनमाचरेत् ॥ ८२ ॥

ভোজনৰ অন্তত ‘অমৃতাপিধানমসি’ বুলি কৈ এবাৰ পানী পান কৰিব। তাৰ পাছত প্ৰাণ আদি আহুতি দি, আচমন কৰি, ভোজনবিধি সমাপ্ত কৰিব।

Verse 83

ततश्चाचम्य विप्रेंद्र शास्त्रचिंतापरो भवेत् । रात्रावपि यथाशक्ति शयनासनभोजनैः ॥ ८३ ॥

তাৰপিছত আচমন কৰি, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, শাস্ত্ৰচিন্তাত তৎপৰ হওক। ৰাতিতোও যথাশক্তি শয়ন, আসনসুখ আৰু ভোজনত সংযম ৰাখক।

Verse 84

एवं गृही सदाचारं कुर्यात्प्रतिदिनं मुने । यदाऽचारपरित्यागी प्रायश्चित्ती तदा भवेत् ॥ ८४ ॥

হে মুনি, গৃহস্থে এইদৰে প্ৰতিদিন সদাচাৰ পালন কৰা উচিত। কিন্তু যেতিয়া সি আচাৰ ত্যাগ কৰে, তেতিয়া প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিবলগীয়া হয়।

Verse 85

दूषितां स्वतनुं दृष्ट्वा पालिताद्यैश्च सत्तम । पुत्रेषु भार्यां निःक्षिप्य वनं गच्छेत्सहैव वा ॥ ८५ ॥

হে সত্তম, নিজৰ দেহ ক্ষীণ হৈ পৰিচাৰক আদিৰ সহায়ত চলা দেখিলে, পত্নীক পুত্ৰসকলৰ তত্ত্বাৱধানত সঁপি দি বনত গমন কৰক—একলাই বা তাইৰ সৈতে।

Verse 86

भवेत्रिषवणस्नायी नखश्मश्रुजटाधरः । अधः शायी ब्रह्मचारी पञ्चयज्ञपरायणः ॥ ८६ ॥

সি ত্ৰিসন্ধ্যাত স্নান কৰিব, নখ-চুল আৰু দাড়ি নকাটি জটা ধাৰণ কৰিব। মাটিত শয়ন কৰিব, ব্ৰহ্মচাৰী হৈ থাকিব আৰু পঞ্চমহাযজ্ঞত পৰায়ণ হ’ব।

Verse 87

फलमूलाशनो नित्यं स्वाध्यायनिरतास्तथा । दयावान्सर्वभूतेषु नारायणपरायणः ॥ ८७ ॥

সি নিত্য ফল-মূল আহাৰ কৰিব, স্বাধ্যায়ত নিৰত থাকিব, সকলো জীৱৰ প্ৰতি দয়ালু হ’ব আৰু নাৰায়ণত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ হ’ব।

Verse 88

वर्जयेद्ग्रामजातानि पुष्पाणि च फलानि च । अष्टौ ग्रासांश्च भुञ्जीत न कुर्याद्रात्रिभोजनम् ॥ ८८ ॥

গাঁৱত উৎপন্ন অন্ন, ফুল আৰু ফল বর্জন কৰিব। কেৱল আঠ গ্ৰাস আহাৰ কৰিব আৰু ৰাতি ভোজন নকৰিব।

Verse 89

अत्यन्तं वर्जयेत्तैलं वानप्रस्थसमाश्रमी । व्यवायं वर्जयेच्चैव निद्रालस्ये तथैव च ॥ ८९ ॥

বানপ্ৰস্থ আশ্ৰমত থকা সাধকে তেল কঠোৰভাৱে বর্জন কৰিব। মৈথুন, অতিনিদ্ৰা আৰু আলস্যৰ পৰাো বিৰত থাকিব।

Verse 90

शंखचक्रगदापाणिं नित्यं नारायणं स्मरेत् । वानप्रस्थः प्रकुर्वीत तपश्चांद्रायणादिकम् ॥ ९० ॥

শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী নাৰায়ণক নিত্য স্মৰণ কৰিব। বানপ্ৰস্থে চান্দ্ৰায়ণ আদি তপস্যা অনুশীলন কৰিব।

Verse 91

सहेत शीततापादिवह्निं परिचरेत्सदा । यदा मनसि वैराग्यं जातं सर्वेषु वस्तुषु ॥ ९१ ॥

শীত, তাপ আদি সহ্য কৰিব আৰু অগ্নিসেৱাত সদা নিয়মে থাকিব। যেতিয়া মনত সকলো বিষয়ত বৈৰাগ্য জন্মে।

Verse 92

तदैव संन्यसेद्विप्र पतितस्त्वन्यथा भवेत् । वेदांताभ्यासनिरतः शांतो दांतो जितेंद्रियः ॥ ९२ ॥

হে বিপ্ৰ! তেতিয়াই তৎক্ষণাৎ সন্ন্যাস গ্ৰহণ কৰিব; নহ’লে পতিত হ’ব। বেদান্তাভ্যাসত ৰত, শান্ত, দান্ত আৰু জিতেন্দ্ৰিয় হ’ব।

Verse 93

निर्द्वेद्वो निरहंकारो निर्ममः सर्वदा भवेत् । शमादिगुणसंयुक्तः कामक्रोधविवर्जितः ॥ ९३ ॥

মানুহে সদায় দ্বেষহীন, অহংকাৰহীন আৰু মমতাহীন হওক; শম আদি গুণে যুক্ত হৈ কাম আৰু ক্ৰোধ ত্যাগ কৰক।

Verse 94

नग्नो वा जीर्णकौपीनौ भवेन्मुंडो यतिर्द्विजः । समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः ॥ ९४ ॥

নগ্ন হওক বা জীৰ্ণ কৌপীন পিন্ধক, মুণ্ডিত মস্তকধাৰী দ্বিজ যতি ভিক্ষুৰ দৰে স্থিৰ হওক; শত্রু-মিত্ৰ আৰু মান-অপমানত সমভাব ৰাখক।

Verse 95

एकरात्रं वसेद्ग्रामे त्रिरात्रं नगरे तथा । भैक्षेण वर्त्तयेन्नित्यं नैकान्नादीभवेद्यतिः ॥ ९५ ॥

যতিয়ে গাঁৱত এক ৰাতি আৰু নগৰত তিন ৰাতি মাত্ৰ থাকক। তেওঁ নিত্য ভিক্ষাৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰক আৰু একেটা নিৰ্দিষ্ট ঘৰৰ অন্নভোজী নহওক।

Verse 96

अनिंदितद्विजगृहे व्यंगारे भुक्तिवर्जिते । विवादरहिते चैव भिक्षार्थं पर्यटेद्यतिः ॥ ९६ ॥

যতিয়ে ভিক্ষাৰ্থে কেৱল অনিন্দিত দ্বিজৰ ঘৰলৈ পৰ্যটন কৰক; য’ত চুলা জ্বলি থাকে, য’ত ভোজনৰ নিমন্ত্ৰণ নাথাকে, আৰু য’ত কোনো বিবাদ নাথাকে।

Verse 97

भवेत्रिषवणस्नायी नारायणपरायणः । जपेच्च प्रणवं नित्यं जितात्मा विजितेंद्रियः ॥ ९७ ॥

তেওঁ ত্ৰিসন্ধ্যাত স্নানকাৰী হৈ নাৰায়ণত পৰায়ণ থাকক। জিতাত্মা আৰু বিজিতেন্দ্ৰিয় হৈ নিত্য প্ৰণৱ ‘ওঁ’ জপ কৰক।

Verse 98

एकान्नादी भवेद्यस्तु कदाचिल्लंपटो यतिः । न तस्य निष्कृतिर्द्दष्टा प्रायश्चित्तायुतैरपि ॥ ९८ ॥

যদি কোনো যতি একবাৰ আহাৰ কৰা সত্ত্বেও কেতিয়াবা কামলম্পট আৰু দুশ্চৰিত্ৰ হয়, তেন্তে অযুত প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিলেও তাৰ কোনো নিষ্কৃতি দেখা নাযায়।

Verse 99

लोभाद्यदि यतिर्विप्र तनुपोषपरो भवेत् । स चंडालसमो ज्ञेयो वर्णाश्रमविगर्हितः ॥ ९९ ॥

হে বিপ্ৰ! লোভবশে যদি কোনো যতি কেৱল দেহপোষণ আৰু ভোগত পৰায়ণ হয়, তেন্তে তাক চাণ্ডালসম জ্ঞান কৰিবা—বৰ্ণাশ্ৰমধৰ্মত নিন্দিত।

Verse 100

आत्मानां चिंतयेद्द्रेवं नारायणमनामयम् । निर्द्वंद्रं निर्ममंशांतं मायातीतममत्सरम् ॥ १०० ॥

নাৰায়ণ দেৱক নিজৰ আত্মস্বৰূপ বুলি ধ্যান কৰা উচিত—তেওঁ নিৰাময়, দ্বন্দ্বাতীত, নিৰ্মম, শান্ত, মায়াতীত আৰু মৎসৰহিত।

Verse 101

अव्ययं परिपूर्णं च सदानन्दैकविग्रहम् । ज्ञानस्वरुपममलं परं ज्योतिः सनातनम् ॥ १०१ ॥

তেওঁ অব্যয় আৰু পৰিপূৰ্ণ; তেওঁৰ দিৱ্য দেহ সদা একৰস আনন্দময়। তেওঁ অমল, জ্ঞানস্বৰূপ, পৰম জ্যোতি আৰু সনাতন।

Verse 102

अविकारमनाद्यंतं जगच्चैतन्यकारणम् । निर्गुणं परमं ध्यायेदात्मानं परतः परम् ॥ १०२ ॥

সেই পৰাত্পৰ পৰমাত্মাৰ ধ্যান কৰা উচিত—যি অবিকার, অনাদি-অনন্ত, জগতৰ চেতনাৰ কাৰণ, নিৰ্গুণ আৰু পৰম।

Verse 103

पठेदुपनिषद्वाक्यं वेदांतार्थांश्च चिंतयेत् । सहस्त्रशीर्षं देवं च सदा ध्यायेज्जितेंद्रियः ॥ १०३ ॥

ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ উপনিষদৰ বাক্য পাঠ কৰক, বেদান্তৰ অৰ্থ চিন্তা কৰক আৰু সহস্ৰশীৰ্ষ ভগৱান নাৰায়ণক সদায় ধ্যান কৰক।

Verse 104

एवं ध्यानपरो यस्तु यतिर्विगतमत्सरः । स याति परमानंदं परं ज्योतिः सनातनम् ॥ १०४ ॥

এইদৰে ধ্যাননিষ্ঠ আৰু ঈৰ্ষাৰহিত যতি পৰমানন্দ—সনাতন পৰম জ্যোতি—প্ৰাপ্ত কৰে।

Verse 105

इत्येवमाश्रमाचारान्यः करोति द्विजः क्रमात् । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचयति ॥ १०५ ॥

এইদৰে যি দ্বিজে ক্ৰমে ক্ৰমে আশ্ৰমাচাৰ পালন কৰে, সি পৰম স্থানলৈ যায়; তাত গৈ শোক নাথাকে।

Verse 106

वर्णाश्रमाचाररताः सर्वपापविवर्जिताः । नारायणपरा यांति तद्विष्णः परमं पदम् ॥ १०६ ॥

বৰ্ণাশ্ৰমাচাৰত ৰত, সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত আৰু নাৰায়ণ-পরায়ণ লোকসকলে বিষ্ণুৰ সেই পৰম পদ লাভ কৰে।