Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā
त्रिधानुपवृतिर्हास्यरुचिज्ञः श्लिष्टवाक्तथा । पिंगके श्लक्षणो दीर्घः कफीधीमान्गुरुर्मतः ॥ ९९ ॥
tridhānupavṛtirhāsyarucijñaḥ śliṣṭavāktathā | piṃgake ślakṣaṇo dīrghaḥ kaphīdhīmāngururmataḥ || 99 ||
যাৰ আচৰণ ত্ৰিবিধ নিয়মে নিয়ত, যিয়ে হাস্যত কি ৰুচিকৰ সেয়া জানে আৰু যাৰ বাক্য সুসংবদ্ধ আৰু পৰিশীলিত; যাৰ চকু পিঙ্গল, দেহ সুগঠিত আৰু মনোহৰ, কায়া দীঘল, প্ৰকৃতি কফপ্ৰধান আৰু বুদ্ধি তীক্ষ্ণ—তাকেই ‘গুরু’ বুলি মানা হয়।
Sanatkumara (teaching Narada in the Moksha-dharma dialogue)
Vrata: none
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: bhakti
It defines ‘guru-lakṣaṇa’—the marks of a reliable teacher—emphasizing disciplined conduct, refined speech, and clear intellect, so a seeker can choose guidance that supports mokṣa.
Bhakti requires trustworthy instruction; by describing the qualities of a guru (self-regulated, discerning, and articulate), the verse indirectly safeguards the devotee’s path from confusion and misguidance.
The stress on śliṣṭa-vāk (well-formed speech) aligns with Vyākaraṇa and Śikṣā ideals—clarity, correctness, and disciplined expression as practical tools for teaching and transmitting śāstra.