
কুমাৰৰ পূৰ্ব উপদেশে আনন্দিত নাৰদে শ্ৰেষ্ঠ পৌৰাণিক আখ্যান বিচাৰে—পুৰাণৰ শ্ৰেণীবিভাগ, বিভাগ, শ্লোক-প্ৰমাণ, বৰ্ণাশ্ৰম আচাৰ, ব্ৰত আৰু বংশবৃত্তান্ত। সনৎকুমাৰে কয় যে পুৰাণসম্ভাৰ বহু কল্পত বিস্তৃত, সেয়ে নাৰদক সনাতনৰ ওচৰলৈ পঠায়। সনাতনে নাৰায়ণ ধ্যান কৰি নাৰদৰ একাগ্ৰ ভক্তি প্ৰশংসা কৰি ব্ৰহ্মাই মৰীচিক দিয়া প্ৰাচীন উপদেশ বৰ্ণনা কৰে—প্ৰতি কল্পত আদিতে এটা মহাপুৰাণ আছিল; তাৰ পৰা সকলো শাস্ত্ৰ প্ৰসাৰিত; হৰি প্ৰতি দ্বাপৰত ব্যাসৰূপে অৱতৰি তাক চাৰি লক্ষ শ্লোকত স্থিৰ কৰি অষ্টাদশ পুৰাণত বিভাজিত কৰে। তাৰ পিছত ব্ৰাহ্ম পুৰাণৰ অনুক্ৰমণিকা—দুই ভাগ, দেৱ-প্ৰজাপতি, সূৰ্য আৰু বংশ, ৰাম-কৃষ্ণ কাহিনী, দ্বীপ-বৰ্ষ, স্বৰ্গ-পাতাল-নৰক, তীৰ্থবিধি, শ্ৰাদ্ধ-যমলোক, যুগধৰ্ম, প্ৰলয়, যোগ-সাংখ্য, ব্ৰহ্মবাদ; আৰু লিখা/দান, শ্ৰৱণ/পাঠৰ ফল।
Verse 1
सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा नारदस्तु कुमारस्य वचो मुदा । पुनरप्याह सुप्रीतो जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम् ॥ १ ॥
সূত ক’লে—কুমাৰৰ এই বাক্য আনন্দে শুনি নাৰদ অতি প্ৰসন্ন হ’ল আৰু পৰম শ্ৰেয় (উত্তম কল্যাণ) জানিবলৈ জিজ্ঞাসু হৈ পুনৰ ক’লে।
Verse 2
नारद उवाच । साधु साधु महाभाग सर्वलोकोपकारकम् । महातंत्रं त्वया प्रोक्तं सर्वतंत्रोत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥
নাৰদ ক’লে—সাধু, সাধু! হে মহাভাগ, তুমি সকলো লোকৰ উপকাৰকাৰী এক মহান তন্ত্ৰ কৈছা—সকলো তন্ত্ৰৰ মাজত সৰ্বোত্তম।
Verse 3
अधुना श्रोतुमिच्छामि पुराणाख्यानमुत्तमम् । यस्मिन्यस्मिन्पुराणे तु यद्यदाख्यानकं मुने । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व सर्वज्ञस्त्वं यतो मतः ॥ ३ ॥
এতিয়া মই উত্তম পুৰাণাখ্যান শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ। হে মুনি, যি যি পুৰাণত যি যি উপাখ্যান আছে, সেই সকলো মোক ক’বা; কিয়নো তোমাক সৰ্বজ্ঞ বুলি মানা হয়।
Verse 4
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा नारदस्य शुभावहम् । पुराणाख्यानसंप्रश्नं कुमारः प्रत्युवाच ह ॥ ४ ॥
সূত ক’লে—হে বিপ্ৰসকল! নাৰদৰ মঙ্গলময় বাক্য আৰু পুৰাণাখ্যান-বিষয়ক তেওঁৰ প্ৰশ্ন শুনি কুমাৰে তেতিয়া উত্তৰ দিলে।
Verse 5
सनत्कुमार उवाच । पाराणाख्यानकं विप्र नानाकल्पसमुद्भवम् । नानाकथासमायुक्तमद्भुतं बहुविस्तरम् ॥ ५ ॥
সনৎকুমাৰে ক’লে—হে বিপ্ৰ! এই পুৰাণাখ্যান বহু কল্পৰ পৰা উদ্ভূত; নানাবিধ কাহিনিৰে সমৃদ্ধ, আশ্চৰ্য আৰু বহুবিস্তৃত।
Verse 6
ऋषिः सनातनश्चायं यथा वेद तथाऽपरः । न वेद तस्मात्पृच्छ त्वं बहुकल्पविदां वरम् ॥ ६ ॥
এই সনাতন ঋষি যেনেকৈ জানে তেনেকৈ আন ঋষিও জানে; কিন্তু এই বিষয়ত তেওঁ নাজানে, সেয়ে বহু কল্প-বিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠজনক তুমি সুধা।
Verse 7
श्रुत्वेत्थं नारदो वाक्यं कुमारस्य महात्मनः । प्रणम्य विनयोपेतः सनातनमथाब्रवीत् ॥ ७ ॥
মহাত্মা কুমাৰৰ এইদৰে কোৱা বাক্য শুনি নাৰদে প্ৰণাম কৰি, বিনয়েৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ পাছত সনাতনক ক’লে।
Verse 8
नारद उवाच । ब्रह्मन्पुराणविच्छ्रेष्ठ ज्ञानविज्ञानतत्पर । पुराणानां विभागं मे साकल्ये नानुकीर्तय ॥ ८ ॥
নাৰদে ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণ, পুৰাণবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, জ্ঞান-ৱিজ্ঞানত তৎপৰ! পুৰাণসমূহৰ বিভাগ আৰু ভেদ মোক সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰক।
Verse 9
यस्मिञ् श्रुते श्रुतं सर्वं ज्ञातं कृते कृतम् ॥ ९ ॥
যাৰ শ্ৰৱণ কৰিলে সকলো যেন শ্ৰুত হয়, যাৰ জ্ঞান কৰিলে সকলো যেন জ্ঞাত হয়, আৰু যাৰ সাধন কৰিলে সকলো যেন সম্পন্ন হয়।
Verse 10
वर्णाश्रमाचारधर्मं साक्षात्कारमुपैष्यति । कियंति च पुराणानि कियत्संख्यानि मानतः ॥ १० ॥
সেই বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ আচাৰ-ধৰ্মৰ প্ৰত্যক্ষ উপলব্ধি লাভ কৰিব। আৰু (কৃপা কৰি) কওক—পুৰাণ কিমান, আৰু শ্লোকসংখ্যাৰ মানে সিহঁতৰ পৰিমাণ কিমান।
Verse 11
किंकिमाख्यानयुक्तानि तद्वदस्व मम प्रभो । चातुर्वर्ण्याश्रया नानाव्रतादीनां कथास्तथा ॥ ११ ॥
হে প্ৰভু, কোৱা—কোন কোন উপদেশ পবিত্ৰ আখ্যানযুক্ত; আৰু চাতুৰ্বৰ্ণ্য-ধৰ্ম আশ্ৰিত নানা ব্ৰতাদি বিষয়ৰ কাহিনীবোৰো তদ্ৰূপ বৰ্ণনা কৰক।
Verse 12
सृष्टिक्रमेण वंशानां कथाः सम्यक्प्रकाशय । त्वत्तोऽधिको न चान्योऽस्ति पुराणाख्यानवित्प्रभो ॥ १२ ॥
সৃষ্টিক্ৰম অনুসৰি বংশসমূহৰ কাহিনীসমূহ সম্যকভাবে প্ৰকাশ কৰক। হে প্ৰভু, পুৰাণাখ্যান-জ্ঞানত আপোনাতকৈ অধিক কোনো নাই।
Verse 13
तस्मादाख्याहि मह्यं त्वं सर्वसन्देहभंजनम् । सूत उवाच । ततः सनातनो विप्राः श्रुत्वा नारदभाषितम् ॥ १३ ॥
সেয়েহে, সকলো সন্দেহ ভঞ্জন কৰা সেই উপদেশ মোক কওক। সূত ক’লে—তাৰ পিছত, হে বিপ্ৰসকল, সনাতনে নাৰদৰ বাক্য শ্ৰৱণ কৰি…
Verse 14
नारायणं क्षणं ध्यात्वा प्रोवाचाथ विदां वरः । सनातन उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकोपकारिका ॥ १४ ॥
ক্ষণমাত্ৰ নাৰায়ণক ধ্যান কৰি বিদ্বানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজনে ক’লে। সনাতনে ক’লে—“সাধু, সাধু, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! তোমাৰ বাক্য সৰ্বলোকৰ মঙ্গলকাৰী।”
Verse 15
पुराणाख्यानविज्ञाने यज्जाता नेष्ठिकी मतिः । तुभ्यं समभिधास्यामि यत्प्रोक्तं ब्रह्मणा पुरा ॥ १५ ॥
পুরাণাখ্যানৰ জ্ঞানত তোমাৰ নিষ্ঠাময় একাগ্ৰ বোধ জন্মিছে; সেয়ে মই তোমাক সেই কথা ক’ম, যি পূৰ্বে ব্ৰহ্মাই কৈছিল।
Verse 16
मरीच्यादिऋषिभ्यस्तु पुत्रस्नेहावृतात्मना । एकदा ब्रह्मणः पुत्रो मरीचिर्नाम विश्रुतः ॥ १६ ॥
মৰীচি আদি ঋষিসকলৰ মাজত এবাৰ ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ, প্ৰসিদ্ধ মৰীচি, পুত্ৰস্নেহে আৱৃত মন লৈ (তদনুযায়ী আচৰণ/বাক্য) কৰিলে।
Verse 17
स्वाध्यायश्रुतसंपन्नो वेदवेदागपारगः । उपसृत्य स्वपितरं ब्रह्मणं लोकभावनम् ॥ १७ ॥
স্বাধ্যায় আৰু শ্ৰুতি-জ্ঞানত সম্পন্ন, বেদ-বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী তেওঁ নিজৰ পিতা—লোকপালক ব্ৰহ্মা—ৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 18
प्रणम्य भक्त्या पप्रच्छ इदमेव मुनिश्वर । पुराणाख्यानममलं यत्त्वं पृच्छसि मानद ॥ १८ ॥
ভক্তিৰে প্ৰণাম কৰি তেওঁ সুধিলে—“হে মুনীশ্বৰ! এই বিষয়েই। হে মানদ, আপুনি যি নিৰ্মল পুরাণাখ্যান বিষয়ে সুধিছে, সেইটোৱেই (মই জানিব খোজোঁ)।”
Verse 19
मरीचिरुवाच । भगवन्देवदेवेश लोकानां प्रभवाप्यय । सर्वज्ञ सर्वकल्याण सर्वाध्यक्ष नमोऽस्तु ते ॥ १९ ॥
মৰীচিয়ে ক’লে— হে ভগৱান, দেৱদেৱেশ! লোকসমূহৰ উৎপত্তি আৰু লয়ৰ কাৰণ! সৰ্বজ্ঞ, সৰ্বমঙ্গল, সৰ্বাধ্যক্ষ— আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 20
पुराणबीजमाख्यहि मह्यं शुश्रूषवे पितः । लक्षणं च प्रमाणं च चं वक्तारं पृच्छकं तथा ॥ २० ॥
হে পূজ্য পিতা, মই শুনিবলৈ আগ্ৰহী; অনুগ্ৰহ কৰি মোক পুৰাণৰ বীজ কওক— তাৰ লক্ষণ, প্ৰমাণ, আৰু বক্তা-প্ৰশ্নকৰ্তাও।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणानां समुच्चयम् । यस्मिञ्ज्ञाते भवेज्ज्ञातं वाङ्मयं सचराचरम् ॥ २१ ॥
ব্ৰহ্মাই ক’লে— বৎস, শুনা; মই পুৰাণসমূহৰ সমুচ্চয় ক’ম; যি জানিলে চৰাচৰ জগতৰ সমগ্ৰ বাঙ্ময় যেন জানা হয়।
Verse 22
पुराणमेकमेवासीत्सर्वकल्पेषु मानद । चतुर्वर्गस्य बीजं च शतकोटिप्रविस्तरम् ॥ २२ ॥
হে মানদ, সকলো কল্পৰ আদিতে একেটাই পুৰাণ আছিল; সেয়াই ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম-মোক্ষ এই চতুৰ্বৰ্গৰ বীজ, আৰু শতিকোটি বিস্তৃত আছিল।
Verse 23
प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणादभवत्ततः । कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य महामतिः ॥ २३ ॥
তাৰ পিছত পুৰাণৰ পৰাই সকলো শাস্ত্ৰৰ প্ৰবৃত্তি উদ্ভৱ হ’ল। কালক্ৰমে পুৰাণ সঠিকভাৱে গ্ৰহণ-ধাৰণ নোহোৱা দেখি মহামতিয়ে (তাৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰৰ ব্যৱস্থা কৰিলে)।
Verse 24
हरिर्व्यासस्वरूपेण जायते च युगे युगे । चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा ॥ २४ ॥
হৰি স্বয়ং যুগে যুগে ব্যাস-স্বৰূপে জন্ম লয়। প্ৰতিটো দ্বাপৰযুগত পুৰাণ-সংহিতা সদায় চাৰি লক্ষ শ্লোক-প্ৰমাণে পুনৰ পুনৰ প্ৰকাশ পায়॥২৪॥
Verse 25
तदष्टादशधा कृत्वा भूर्लोके निर्द्दिशत्यपि । अद्यापि देवलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम् ॥ २५ ॥
তাক অষ্টাদশ ভাগত বিভক্ত কৰি ভূর্লোকতো উপদেশ আৰু নিৰ্দেশ কৰা হয়। কিন্তু দেৱলোকত সেয়া আজিও শতকোটি বিস্তাৰে বিস্তৃত ৰূপে বিদ্যমান॥২৫॥
Verse 26
अस्त्येव तस्य सारस्तु चतुर्लक्षेण वर्ण्यते । ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च वायवीयं तथैव च ॥ २६ ॥
তাৰ এক সাৰসংগ্ৰহো আছে, যি চাৰি লক্ষ শ্লোকত বৰ্ণিত—ব্ৰাহ্ম, পদ্ম, বৈষ্ণৱ আৰু তদ্ৰূপ বায়বীয়॥২৬॥
Verse 27
भागवतं नारदीयं मार्कंडेयं च कीर्तितम् । आग्नेयं च भविष्यं च ब्रह्मवैवर्त्तलिंगके ॥ २७ ॥
ভাগৱত, নাৰদীয় আৰু মাৰ্কণ্ডেয়—এইবোৰ কীৰ্তিত হৈছে; তদ্ৰূপ আগ্নেয়, ভবিষ্য, ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত আৰু লিঙ্গ পুৰাণো॥২৭॥
Verse 28
वाराहं च तथा स्कांदं वामनं कूर्मसंज्ञकम् । मात्स्यं च गारुडं तद्वद्ब्रह्मांडाख्यमिति त्रिषट् ॥ २८ ॥
তদ্ৰূপ বাৰাহ, স্কান্দ, বামন, কূৰ্ম-সঞ্জ্ঞক, মাত্স্য, গাৰুড় আৰু তেনেদৰে ব্ৰহ্মাণ্ড-নামক পুৰাণ—এইদৰে (এই গণনাত) ত্ৰিষট্ হয়॥২৮॥
Verse 29
एकं कथानकं सूत्रं वक्तुः श्रोतुः समाह्वयम् । प्रवक्ष्यामि समासेन निशामय समाहितः ॥ २९ ॥
বক্তা আৰু শ্ৰোতাক পৱিত্ৰভাৱে আহ্বান কৰা একেটা কাহিনী-সূত্ৰ মই সংক্ষেপে ক’ম; একাগ্ৰচিত্তে শুনা।
Verse 30
ब्रह्मं पुराणं तत्रादौ सर्वलोकहिताय वै । व्यासेन वेदविदुषा समाख्यातं महात्मना ॥ ३० ॥
সেখানে আদিতে, সকলো লোকৰ হিতাৰ্থে, বেদজ্ঞ মহাত্মা ব্যাসে ব্ৰহ্মপুৰাণ ব্যাখ্যা কৰিছিল।
Verse 31
तद्वै सर्वपुराणाऽग्र्यं धर्मकामार्थमोक्षदम् । नानाख्यानेतिहासाढ्यं दशसाहस्रमुच्यते ॥ ३१ ॥
সেই পুরাণ সঁচাকৈয়ে সকলো পুরাণৰ ভিতৰত অগ্ৰ্য; ধৰ্ম, কাম, অৰ্থ আৰু মোক্ষ দান কৰে। নানা আখ্যান আৰু পৱিত্ৰ ইতিহাসে সমৃদ্ধ, তাক দহ সহস্ৰ শ্লোকৰ বুলি কোৱা হয়।
Verse 32
देवानां च सुराणां च यत्रोत्पत्तिः प्रकीर्तिता । प्रजापतीनां च तथा दक्षादीनां मुनीश्वर ॥ ३२ ॥
হে মুনীশ্বৰ! তাত দেৱ আৰু সুৰসকলৰ উৎপত্তি কীৰ্তিত হৈছে; লগতে দক্ষ আদি প্ৰজাপতিসকলৰ উৎপত্তিও বৰ্ণিত।
Verse 33
ततो लोकेश्वरस्यात्र सूर्यस्य परमात्मनः । वंशानुकीर्तनं पुण्यं महापातकनाशनम् ॥ ३३ ॥
তাৰ পাছত ইয়াত লোকেশ্বৰ, পৰমাত্মা সূৰ্যৰ বংশানুকীৰ্তন কৰা হ’ব; ই পুণ্যদায়ক আৰু মহাপাতকো নাশ কৰে।
Verse 34
यत्रावतारः कथितः परमानंदरूपिणः । श्रीमतो रामचंद्रस्य चतुर्व्यूहावतारिणः ॥ ३४ ॥
য’ত পৰমানন্দস্বৰূপ শ্ৰীমান ৰামচন্দ্ৰ—চতুৰ্ব্যূহ অৱতাৰ—তেখেতৰ অৱতাৰকথা পবিত্ৰভাৱে বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 35
ततश्च सोमवंशस्यं कीर्तनं यत्र वर्णितम् । कृष्णस्य जगदीशस्य चरितं कल्मषापहम् ॥ ३५ ॥
তাৰপিছত সোমবংশৰ কীৰ্তন বৰ্ণিত; তাত জগদীশ শ্ৰীকৃষ্ণৰ কল্মষনাশক চৰিত কোৱা হৈছে।
Verse 36
द्वीपानां चैव सर्वेषां वर्षाणां चाप्यशेषतः । वर्णनं यत्र पातालस्वर्गाणां च प्रदृश्यते ॥ ३६ ॥
য’ত সকলো দ্বীপ আৰু সকলো বৰ্ষৰ নিৰৱশেষ বৰ্ণনা, লগতে পাতাল আৰু স্বৰ্গলোকৰ বিবৰণো দেখা যায়।
Verse 37
नरकाणां समाख्यानं सूर्यस्तुतिकथानकम् । पार्वत्याश्च तथा जन्म विवाहश्च निगद्यते ॥ ३७ ॥
য’ত নৰকসমূহৰ সমাখ্যান, সূৰ্যস্তুতিৰ কাহিনী, আৰু পাৰ্বতীৰ জন্ম আৰু বিবাহো বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 38
दक्षाख्यानं ततः प्रोक्तमेकाम्रक्षेत्रवर्णनम् । पूर्वभागोऽयमुदितः पुराणस्यास्य नारद ॥ ३८ ॥
তাৰপিছত দক্ষৰ আখ্যান কোৱা হ’ল আৰু একাম্ৰক্ষেত্ৰৰ বৰ্ণনাও; হে নাৰদ, এই পুৰাণৰ পূৰ্বভাগ এইদৰে উদিত হৈছে।
Verse 39
अस्योत्तरे विभागे तु पुरुषोत्तमवर्णनम् । विस्तरेण समाख्यातं तीर्थयात्राविधानतः ॥ ३९ ॥
ইয়াৰ উত্তৰ বিভাগত পুৰুষোত্তম ভগৱানৰ মাহাত্ম্য তীৰ্থযাত্ৰা-বিধানৰূপে বিস্তাৰে বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 40
अत्रैव कृष्णचरितं विस्तरात्समुदीरितम् । वर्णनं यमलोकस्य पितृश्राद्धविधिस्तथा ॥ ४० ॥
ইয়াতেই শ্ৰীকৃষ্ণচৰিত বিস্তাৰে কোৱা হৈছে; লগতে যমলোকৰ বৰ্ণনা আৰু পিতৃশ্ৰাদ্ধৰ বিধিও উল্লেখিত।
Verse 41
वर्णाश्रमाणां धर्माश्च कीर्तिता यत्र विस्तरात् । विष्णुधर्मयुगाख्यानं प्रलयस्य च वर्णनम् ॥ ४१ ॥
য’ত বৰ্ণাশ্ৰমধৰ্ম বিস্তাৰে কীৰ্তিত হৈছে; লগতে যুগানুসাৰে বিষ্ণুধৰ্মৰ আখ্যান আৰু প্ৰলয়ৰ বৰ্ণনাও প্ৰদত্ত।
Verse 42
योगानां च समाख्यानं सांख्यानां चापि वर्णनम् । ब्रह्मवादसमुद्देशः पुराणस्य प्रशंसनम् ॥ ४२ ॥
ইয়াত যোগসমূহৰ ব্যাখ্যা, সাংখ্যসিদ্ধান্তৰ বৰ্ণনা, ব্ৰহ্মবাদ-উপদেশৰ সংক্ষিপ্ত নিৰ্দেশ আৰু পুৰাণৰ প্ৰশংসাও আছে।
Verse 43
एतद्ब्रह्मपुराणं तु भागद्वयसमन्वितम् । वर्णितं सर्वपापघ्नं सर्वसौख्यप्रदायकम् ॥ ४३ ॥
এই ব্ৰহ্মপুৰাণ দুটা ভাগে সমন্বিত; ই সৰ্বপাপহৰ আৰু সৰ্বসুখ-কল্যাণপ্ৰদ বুলি বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 44
सूतशौनकसंवादं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । लिखित्वैतत्पुराणं यो वैशाख्यां हेमसंयुतम् ॥ ४४ ॥
যি ব্যক্তি সূত-শৌনক সংবাদৰূপ, ভোগ আৰু মোক্ষদায়ক এই পুৰাণখন বৈশাখ মাহত সোণসহ লিখোৱায়, সি প্ৰতিশ্ৰুত পুণ্যফল লাভ কৰে।
Verse 45
जलधेनुयुतं चापि भक्त्या दद्याद्द्विजातये । पौराणिकाय संपूज्य वस्त्रभोज्यविभूषणैः ॥ ४५ ॥
ভক্তিসহ জলধেনু যুক্ত দান দ্বিজাত (ব্ৰাহ্মণ)ক দিব লাগে; আৰু পুৰাণিক পণ্ডিতক যথাবিধি সন্মান কৰি বস্ত্ৰ, ভোজন আৰু অলংকাৰৰে পূজা কৰিব লাগে।
Verse 46
स वसेद्ब्रह्मणो लोके यावच्चंद्रार्कतारकम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मानुक्रमणीं द्विज ॥ ४६ ॥
হে দ্বিজ! যি এই ব্ৰাহ্মানুক্ৰমণী পঢ়ে বা শুনেও, সি চন্দ্ৰ-সূৰ্য-তাৰাৰ স্থিতি যিমানদিন, সিমানদিন ব্ৰহ্মলোকে বাস কৰে।
Verse 47
सोऽपि सर्वपुराणस्य श्रोतुर्वक्तुः फलं लभेत् । श्रृणोति यः पुराणं तु ब्रह्मं सर्वं जितेंद्रियः ॥ ४७ ॥
যি ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ এই সম্পূৰ্ণ ব্ৰহ্মময় পুৰাণ শুনে, সি শ্ৰোতা আৰু বক্তা—উভয়ৰ ফল, তথা সকলো পুৰাণৰ পূৰ্ণ ফল লাভ কৰে।
Verse 48
हविष्याशी च नियमात्स लभेद्ब्रह्मणः पदम् । किमत्र बहुनोक्तेन यद्यदिच्छति मानवः । तत्सर्वं लभते वत्स पुराणस्यास्य कीर्तनात् ॥ ४८ ॥
নিয়মে হবিশ্য আহাৰ কৰি থকা জনে ব্ৰহ্মপদ লাভ কৰে। ইয়াত অধিক কি ক’ব? হে বৎস! মানুহে যি যি ইচ্ছা কৰে, এই পুৰাণৰ কীৰ্তনে সেয়া সকলো লাভ কৰে।
Verse 49
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्राह्मपुराणेतिहासकथनं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः ॥ ९२ ॥
এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত, বৃহদুপাখ্যানৰ চতুৰ্থ পাদত, “ব্ৰাহ্মপুৰাণ-ইতিহাস-কথন” নামৰ বিৰানব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল ॥ ৯২ ॥
The chapter stresses adhikāra (proper authority): Purāṇic narration is vast across many kalpas, so Nārada is guided to the foremost kalpa-knower. This preserves a disciplined transmission model where specialized encyclopedic classification is taught by the most competent teacher.
By presenting a kalpa-based origin (one primordial mega-Purāṇa), its diffusion into all śāstras, and periodic redaction by Hari as Vyāsa in each Dvāpara-yuga—establishing both divine source and cyclical preservation.
It does not merely praise Purāṇas; it models structured indexing by summarizing the Brāhma Purāṇa’s scope—cosmogony, genealogies, avatāras, cosmography, tirtha-vidhi, śrāddha, ethics, philosophy—showing how a Purāṇa can be navigated as a knowledge-map.