The Narration of the Trayodaśī Vow Observed Throughout the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि त्रयोदश्या व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो भक्त्या सुभगो जायते भुवि ॥ १ ॥

সনাতনে ক’লে—এতিয়া মই তোমাক ত্ৰয়োদশীৰ ব্ৰতসমূহ সম্পূৰ্ণভাৱে ক’ম। এইবোৰ ভক্তিভাৱে পালন কৰিলে মানুহ এই লোকত সৌভাগ্য আৰু সমৃদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 2

मधौ शुक्लत्रयोदश्यां मदनं चन्दनात्मकम् । कृत्वा संपूज्य यत्नेन वीजेयव्द्यजनेन च ॥ २ ॥

মধু মাহৰ শুক্ল ত্ৰয়োদশীত চন্দনৰূপে মদনৰ মূর্তি গঢ়ি, যত্নেৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব, আৰু তাৰ পাছত বিজয়-ব্যজন (পবিত্ৰ পাখা)ৰে পাখা দিব।

Verse 3

ततः संक्षुधितः कामः पुत्रपौत्रविवर्द्धनः । अनंगपूजाप्यत्रोक्ता तां निबोध मुनीश्वर ॥ ३ ॥

তাৰ পাছত তীব্ৰভাৱে উদ্দীপ্ত কাম—যাক পুত্ৰ-পৌত্ৰবৃদ্ধিকাৰী বোলা হয়—এই বিষয় কোৱা হৈছে; আৰু ইয়াতেই অনঙ্গ (কাম) পূজাও উপদেশিত। হে মুনীশ্বৰ, ই বুজি লোৱা।

Verse 4

सिन्दूररजनीरागैः फलकेऽनंगमालिखेत् । रतिप्रीतियुतं श्लक्ष्णं पुष्पचापेषुधारिणम् ॥ ४ ॥

সিন্দূৰ আৰু হালধিৰ ৰঙেৰে ফলকত অনঙ্গৰ ছবি আঁকিব—যি কোমল আৰু সুন্দৰ, ৰতি-প্ৰীতিযুক্ত, আৰু ফুলৰ ধনু-ফুলবাণ ধাৰণকাৰী।

Verse 5

कामदेवं वसन्तं च वाजिवक्त्रं वृषध्वजम् । मध्याह्ने पूजयेद्भक्त्या गंधस्रग्भूषणांशुकैः ॥ ५ ॥

মধ্যাহ্নত ভক্তিভাৱে কামদেৱ, বসন্ত, বাজিবক্ত্ৰ আৰু বৃষধ্বজ (শিৱ)ক পূজা কৰিব, আৰু সুগন্ধ, মালা, অলংকাৰ আৰু উত্তম বস্ত্ৰ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 6

क्षभ्यैर्नानाविधैस्चापि मन्त्रेणानेन नारद । नमो माराय कामाय कामदेवस्य मूर्त्तये ॥ ६ ॥

হে নাৰদ, নানা বিধ অৰ্ঘ্য-নিবেদনসহ এই মন্ত্ৰে জপ কৰা— “মাৰালৈ নমস্কাৰ, কামলৈ নমস্কাৰ; কামদেৱৰ মূৰ্ত্তিলৈ নমস্কাৰ।”

Verse 7

ब्रह्मविष्णुशिवेंद्राणां मनःभोभकराय वै । तत्तस्याग्रतो भक्त्या पूजयेदंगनापतिम् ॥ ७ ॥

সেই ব্রহ্মা, বিষ্ণু, শিৱ আৰু ইন্দ্ৰৰ মনোজ পুত্ৰ; সেয়ে তেওঁৰ সন্মুখত ভক্তিভাৱে অঙ্গনাপতিক পূজা কৰা।

Verse 8

वस्त्रमाल्याविभूषाद्यैः कामोऽयमिति चिंतयेत् । संपूज्य द्विजदांपत्यं गंधवस्त्रविभूषणैः ॥ ८ ॥

বস্ত্ৰ, মালা, অলংকাৰ আদিৰে ‘এয়াই কামদেৱ’ বুলি ধ্যান কৰা; তাৰ পিছত সুগন্ধি, বস্ত্ৰ আৰু ভূষণে দ্বিজ দম্পতীক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা।

Verse 9

एवं यः कुरुते विप्र वर्षे वर्षे महोत्सवम् । वसंतसमये प्राप्ते हृष्टः पुष्टः सदैव सः ॥ ९ ॥

হে বিপ্ৰ, যিয়ে এইদৰে বছৰে বছৰে মহোৎসৱ কৰে, বসন্ত আহিলে সি সদায় হৰ্ষিত আৰু পুষ্ট (সমৃদ্ধ) থাকে।

Verse 10

प्रतिमासं पूजयेद्वा यावद्वर्षं समाप्यते । मदनं हृद्भवं कामं मन्मथं च रतिप्रियम् ॥ १० ॥

নচেৎ বছৰ সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে প্ৰতিমাস পূজা কৰা— মদন, হৃদ্ভৱ, কাম, মন্মথ আৰু ৰতিপ্ৰিয় দেৱক।

Verse 11

अनंगं चैव कंदर्पं पूजयेन्मकरध्वजम् । कुसुमायुधसंज्ञं च ततः पश्चान्मनोभवम् ॥ ११ ॥

কামদেৱক অনঙ্গ আৰু কন্দৰ্প ৰূপে, তাৰ পিছত মকৰধ্বজ, কুসুমায়ুধ নামে খ্যাত, আৰু শেষত মনোভৱ ৰূপে পূজা কৰা উচিত।

Verse 12

विषमेषु तथा विप्र मालतीगप्रियमित्यपि । अजाया दानमप्युक्तं स्नात्वा नद्या विधानतः ॥ १२ ॥

হে বিপ্ৰ, বিষম (অশুভ) দিনতো প্ৰিয় বস্তু—যেনে মালতী (জুঁই) ফুল—অৰ্পণ কৰিবলৈ কোৱা হৈছে; আৰু বিধিমতে নদীত স্নান কৰি অজা (ছাগলী) দান কৰাও নিৰ্দেশিত।

Verse 13

अजाः पयस्विनीर्दद्याद्दरिद्राय कुटुंबिने । भूयस्त्वनेन दानेन स लोके नैव जायते ॥ १३ ॥

দুধ দিয়া ছাগলীসমূহ দৰিদ্ৰ গৃহস্থক দান কৰা উচিত; এই দানৰ পুণ্যফলে দাতা এই লোকত পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 14

यदीयं शनिना युक्ता सा महावारुणी स्मृता । गंगायां यदि लभ्येत कोटिसूर्यग्रहाधिका ॥ १४ ॥

যেতিয়া এই বাৰুণী-কাল শনি-যোগে যুক্ত হয়, তেতিয়া তাক ‘মহাবাৰুণী’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়; আৰু গঙ্গাত যদি ই লাভ হয়, তেন্তে তাৰ পুণ্য কোটি সূৰ্যগ্ৰহণতকৈও অধিক।

Verse 15

शुभयोगः शतर्क्षं च शनौ कामे मधौ सिते । महामहेति विख्याता कुलकोटिविमुक्तिदा ॥ १५ ॥

যেতিয়া শুভ যোগ শতমিষা (শতাৰ্ক্ষ) নক্ষত্ৰৰ সৈতে যুক্ত হয়—শনিবাৰে, কাম (ফাল্গুণ) বা মধু (চৈত্ৰ) মাহত, শুক্লপক্ষে—তেতিয়া তাক ‘মহামহা’ বুলি খ্যাত; কোৱা হয়, ই কুলৰ কোটি কোটি জনক মুক্তি দিয়ে।

Verse 16

राधशुक्लत्रयोदश्यां कामदेवव्रतं स्मृतम् । तत्र गंधादिभिः कामं पूजयेदुपवासवान् ॥ १६ ॥

ৰাধ মাহৰ শুক্ল ত্ৰয়োদশীত ‘কামদেৱ-ব্ৰত’ স্মৃত। সেইদিন উপবাস কৰি গন্ধ আদি উপচাৰে কামদেৱক পূজা কৰিব লাগে॥১৬॥

Verse 17

प्रतिमासं ततः पश्चात्त्रयोदश्यां सिते दले । एवमेव व्रतं कार्यं वर्षांते गामलंकृताम् ॥ १७ ॥

তাৰ পাছত প্ৰতি মাহে শুক্ল পক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত একে ধৰণে এই ব্ৰত পালন কৰিব লাগে; আৰু বছৰৰ অন্তত অলংকৃত গাভী দান কৰিব লাগে॥১৭॥

Verse 18

दद्याद्विप्राय सत्कृत्य व्रतसांगत्वसिद्धये । ज्येष्ठशुक्लत्रयोदश्यां दौर्भाग्यशमनं व्रतम् ॥ १८ ॥

ব্ৰতৰ সকলো অংগ সিদ্ধ হ’বলৈ বিপ্ৰক সন্মানসহ দান দিব লাগে। জ্যেষ্ঠ শুক্ল ত্ৰয়োদশীৰ এই ‘দৌৰ্ভাগ্য-শমন’ ব্ৰত দুর্ভাগ্য নিবারণ কৰে॥১৮॥

Verse 19

तत्र स्नात्वा नदीतोये पूजयेच्छुचिदेशजम् । श्वेतमंदारमर्कं वा करवीरं च रक्तकम् ॥ १९ ॥

তাত নদীৰ পানীত স্নান কৰি, শুচি ঠাইৰ পৰা পোৱা পবিত্ৰ উপচাৰে পূজা কৰিব লাগে—যেনে শ্বেত মন্দাৰ, অর্ক, অথবা কৰবীৰ আৰু ৰঙা ফুল॥১৯॥

Verse 20

निरीक्ष्य गगने सूर्यं प्रार्थयेन्मंत्रतस्तदा । मंदारकरवीरार्का भवंतो भास्करांशजाः ॥ २० ॥

তাৰ পাছত আকাশত সূৰ্যক চাই মন্ত্রসহ প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে—“হে মন্দাৰ, কৰবীৰ আৰু অর্কা! তোমালোক ভাস্কৰৰ কিৰণজাত; প্ৰসন্ন হোৱা।”॥২০॥

Verse 21

पूजिता मम दौर्भाग्यं नाशयंतु नमोऽस्तु वः । इत्थं योऽर्चयते भक्त्या वर्षे वर्षे द्रुमत्रयम् ॥ २१ ॥

হে পবিত্ৰ বৃক্ষত্রয়! পূজিত হ’লে মোৰ দুর্ভাগ্য নাশ কৰা—তোমালোকক নমস্কাৰ। যি ভক্তিভাৱে বছৰে বছৰে এই বৃক্ষত্রয়ৰ অর্চনা কৰে…

Verse 22

नश्यते तस्य दौर्भाग्यं नात्र कार्या विचारणा । शुचिशुक्लत्रयोदश्यामेकभक्तं समाचरेत् ॥ २२ ॥

তাৰ দুর্ভাগ্য নাশ হয়—ইয়াত সন্দেহৰ প্ৰয়োজন নাই। পবিত্ৰ শুক্লপক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত ‘একভক্ত’ (এবাৰ আহাৰ) আচৰণ কৰা উচিত।

Verse 23

पूजयित्वा जगन्नाथावुमामाहेश्वरी तनूः । हैम्यौ रौप्यौ च मृन्मप्यौ यथाशक्त्या विधाय च ॥ २३ ॥

জগন্নাথৰ পূজা কৰি উমা আৰু মহেশ্বৰৰ মূৰ্তিৰো পূজা কৰিব; আৰু সামৰ্থ্য অনুসাৰে সোন, ৰূপা বা মাটিতো তেওঁলোকক গঢ়িব।

Verse 24

सिंहोक्षस्थे देवगृहे गोष्ठे ब्राह्मणवेश्मनि । स्थापयित्वा प्रतिष्ठाप्य दैवमंत्रेण नारद ॥ २४ ॥

হে নাৰদ! সিংহাসন বা বৃষাসনত, দেৱালয়ত, গোশালাত বা ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰত—য’তে স্থাপন কৰা হয়—দিব্য মন্ত্ৰে প্ৰতিষ্ঠা সম্পন্ন কৰিব।

Verse 25

ततः पंचदिनं पूजा चैकभक्तं व्रतं तथा । तृतीयदिवसे प्रातः स्नात्वा संपूज्य तौ पुनः ॥ २५ ॥

তাৰ পিছত পাঁচ দিন পূজা কৰিব আৰু ‘একভক্ত’ ব্ৰতো পালন কৰিব। তৃতীয় দিন পুৱাতে স্নান কৰি সেই দুয়োৰ পুনৰ সম্পূৰ্ণ বিধিৰে পূজা কৰিব।

Verse 26

समर्पणीयौ विप्राय वेदवेदांगशालिने । वर्षे वर्षे ततः पश्चाद्विधेयं वर्षपंचकम् ॥ २६ ॥

বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী ব্ৰাহ্মণলৈ সেয়া অৰ্পণযোগ্য। তাৰ পাছত বছৰে বছৰে পাঁচ বছৰৰ বিধিবদ্ধ অনুশীলন পালন কৰিব লাগে।

Verse 27

तदंते धेनुयुग्मेन सहितौ तौ प्रदापयेत् । इत्थं नरो वा नारी वा कृत्वा व्रतमिदं शुभम् ॥ २७ ॥

ইয়াৰ অন্তত সেই দুয়োটাক এক জোৰ গাইৰ সৈতে দান কৰিব লাগে। এইদৰে পুৰুষ হওক বা নাৰী, এই শুভ ব্ৰত সম্পন্ন কৰিলে (পুণ্য লাভ কৰে)।

Verse 28

नैव दांपत्यविच्छेदं लभते सप्तजन्मसु । नभः शुक्लत्रयोदश्यां रतिकामव्रतं शुभम् ॥ २८ ॥

নভস্ (শ্ৰাৱণ) মাহৰ শুক্ল ত্ৰয়োদশীত যিয়ে এই শুভ ৰতি-কাম ব্ৰত পালন কৰে, সি সাত জন্মলৈ দাম্পত্য-বিচ্ছেদ নাপায়।

Verse 29

वैधव्यवारणं स्त्रीणां तथा संतानवर्धनम् । कृतोपवासा कन्यैव नारी वा द्विजसत्तम ॥ २९ ॥

ই ইস্ত্ৰীসকলৰ বৈধব্য নিবারণ কৰে আৰু সন্তানবৃদ্ধিও কৰে। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! কন্যা হওক বা বিবাহিতা নাৰী—উপবাস পালন কৰি এই ফল লাভ কৰে।

Verse 30

ताम्रे वा मृन्मये वापि सौवर्णे राजते तथा । रतिकामौ प्रविन्यस्य गंधाद्यैः सम्यगर्चयेत् ॥ ३० ॥

তামা, মাটি, সোণ বা ৰূপাত ৰতি আৰু কাম—এই যুগলক প্ৰতিষ্ঠা কৰি, গন্ধ আদি উপচাৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 31

ततस्तु द्विजदांपत्यं चतुर्दश्यां निमंत्र्य च । सतकृत्य भोज्य प्रतिमे दद्यात्ताभ्यां सदक्षिणे ॥ ३१ ॥

তাৰ পিছত চতুৰ্দশীত দ্বিজ দম্পতীক নিমন্ত্ৰণ কৰি, যথাযথ সন্মানসহ ভোজন কৰাই, তেওঁলোকক দুটা প্ৰতিমা আৰু উপযুক্ত দক্ষিণা দান কৰিব।

Verse 32

एवं चतुर्दशाब्दं च कृत्वा व्रतमनुत्तमम् । धेनुयुग्मान्विते देये व्रतसंपूर्तिहेतवे ॥ ३२ ॥

এইদৰে চৌদ বছৰ ধৰি এই অনুত্তম ব্ৰত পালন কৰি, ব্ৰত-সম্পূৰ্ণতাৰ বাবে গাইৰ এটা জোৰাসহ দান দিব লাগে।

Verse 33

भाद्रशुक्लत्रयोदश्यां गोत्रिरात्रव्रतं स्मृतम् । लक्ष्मीनारायणं कृत्वा सौवर्णं वापि राजतम् ॥ ३३ ॥

ভাদ্ৰপদ শুক্ল পক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত ‘গো-ত্রিৰাত্ৰ ব্ৰত’ স্মৃত। সেইদিনা লক্ষ্মী-নাৰায়ণৰ প্ৰতিমা সোণৰ বা ৰূপৰ কৰি ল’ব লাগে।

Verse 34

पंचामृतेन संस्नाप्य मण्डलेऽष्टदले शुभे । पीठे विन्यस्य वस्त्राढ्यं गंधाद्यैः परिपूजयेत् ॥ ३४ ॥

পঞ্চামৃতৰে স্নান কৰাই, শুভ অষ্টদল মণ্ডলত পীঠৰ ওপৰত স্থাপন কৰি, বস্ত্ৰেৰে অলংকৃত কৰি, গন্ধ আদি উপচাৰে সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব।

Verse 35

आरार्तिकं ततः कृत्वा दद्यात्सान्नोदकं घटम् । एवं दिनत्रयं कृत्वा व्रतांते मासमर्च्य च ॥ ३५ ॥

তাৰ পিছত আৰতি কৰি, ৰন্ধা অন্নসহ পানীৰে ভৰা ঘট অৰ্পণ কৰিব। এইদৰে তিনিদিন কৰি, ব্ৰতান্তত এক মাহো (দেৱতাৰ) অর্চনা কৰিব।

Verse 36

सम्यगर्थं च संपाद्य दद्यान्मंत्रेण नारद । पंचगावः समुत्पन्ना मथ्यमाने महोदधौ ॥ ३६ ॥

হে নাৰদ! প্ৰয়োজনীয় অৰ্ঘ্যদ্ৰব্য সম্যকভাৱে সংগ্ৰহ কৰি, বিধিমন্ত্ৰেৰে অৰ্পণ কৰিব লাগে। মহোদধি মন্থনত পঞ্চগব্য উদ্ভৱ হৈছিল।

Verse 37

तासां मध्ये तु या नंदा तस्यै धेन्वै नमो नमः । प्रदक्षिणीकृत्य ततो दद्याद्विप्राय मंत्रतः ॥ ३७ ॥

সিহঁতৰ মাজত ‘নন্দা’ নামৰ ধেনুটিক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ কৰিব লাগে। তাৰ পাছত ভক্তিভাৱে প্ৰদক্ষিণা কৰি, মন্ত্ৰপূৰ্বক বিদ্বান ব্ৰাহ্মণক দান দিব লাগে।

Verse 38

गावो ममाग्रतः सन्तु गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे पार्श्वतः संतु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥ ३८ ॥

গৰুবোৰ মোৰ আগত থাকক, গৰুবোৰ মোৰ পাছত থাকক। গৰুবোৰ মোৰ দুয়োপাশে থাকক; মই গৰুবোৰৰ মাজতে বাস কৰোঁ।

Verse 39

ततश्च द्विजदांपत्यं सम्यगभ्यर्च्य भोजयेत् । लक्ष्मीनारायणं तस्मै सत्कृत्य प्रतिपादयेत् ॥ ३९ ॥

তাৰ পাছত দ্বিজ দম্পতীক যথাবিধি পূজা কৰি ভোজন কৰাব লাগে। তাৰপিছত আদৰসহ তেওঁলোকক লক্ষ্মী-নাৰায়ণৰ প্ৰতিমা (বা স্বৰূপ) প্ৰদান কৰিব লাগে।

Verse 40

अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । कृत्वा यत्फलमाप्नोति गोत्रिरात्रव्रताच्च तत् ॥ ४० ॥

সহস্ৰ অশ্বমেধ আৰু শত ৰাজসূয় যজ্ঞ কৰি যি ফল লাভ হয়, সেই একে ফল গোত্রিৰাত্ৰ ব্ৰততো লাভ হয়।

Verse 41

इषे शुक्लत्रयोदश्यां त्रिरात्रशोककव्रतम् । हैमं ह्यशोकं निर्माय पूजयित्वा विधानतः ॥ ४१ ॥

ঈষ মাহৰ শুক্ল ত্ৰয়োদশীত তিনিৰাতিৰ ‘অশোক-ব্ৰত’ পালন কৰিব লাগে। সোণৰ অশোক প্ৰতিমা গঢ়ি বিধি অনুসাৰে পূজা কৰিব।

Verse 42

उपवासपरा नारी नित्यं कुर्यात्प्रदक्षिणाः । अष्टोत्तरशतं विप्र मंत्रेणानेन सादरम् ॥ ४२ ॥

হে বিপ্ৰ! উপবাসপৰায়ণা নাৰীয়ে নিত্য প্ৰদক্ষিণা কৰিব—এই মন্ত্ৰটো শ্ৰদ্ধাৰে জপ কৰি অষ্টোত্তৰ শত (১০৮) বাৰ।

Verse 43

हरेण निर्मितः पूर्वं त्वमशोक कृपालुना । लोकोपकारकरणस्तत्प्रसीद शिवप्रिय ॥ ४३ ॥

হে অশোক! কৃপালু হৰিয়ে পূৰ্বে তোমাক লোকহিতৰ বাবে সৃষ্টি কৰিছিল; সেয়ে প্ৰসন্ন হোৱা—হে শিৱপ্ৰিয়!

Verse 44

ततस्तृतीये दिवसे वृक्षे तस्मिन्वृषध्वजम् । समभ्यर्च्य विधानेन द्विजं संभोज्य दापयेत् ॥ ४४ ॥

তাৰ পিছত তৃতীয় দিন সেই গছতেই বৃষধ্বজ (শিৱ)ক বিধি অনুসাৰে অৰ্চনা কৰিব; দ্বিজক ভোজন কৰাই যথোচিত দক্ষিণা দিব।

Verse 45

एवं कृतव्रता नारी वैधव्यं नाप्नुयात्क्वचित् । पुत्रपौत्रादि सहिता भर्तुश्च स्यात्सुवल्लभा ॥ ४५ ॥

এইদৰে ব্ৰত পালন কৰা নাৰীয়ে কেতিয়াও বৈধব্য নাপায়; পুত্ৰ-পৌত্ৰাদি সহিত হৈ স্বামীৰ অতি প্ৰিয় হয়।

Verse 46

ऊर्ज्जकृष्णत्रयोदश्यामेकभक्तः समाहितः । प्रदोषे तैलदीपं तु प्रज्वाल्याभ्यर्च्य यत्नतः ॥ ४६ ॥

ঊৰ্জ (কাৰ্ত্তিক) মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত একভক্ত হৈ মন একাগ্ৰ ৰাখিব; প্ৰদোষকালত তেলৰ দীপ জ্বলাই যত্নসহ পূজা কৰিব।

Verse 47

गृहद्वारे बहिर्दद्याद्यमो मे प्रीयतामिति । एवं कृते तु विप्रेंद्र यमपीडा न जायते ॥ ४७ ॥

ঘৰৰ দুৱাৰৰ বাহিৰত ‘যম মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক’ বুলি কৈ অৰ্ঘ্য ৰাখিব; এনেদৰে কৰিলে, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, যমপীড়া নাহে।

Verse 48

ऊर्ज्शुक्लत्रयोदश्यामेकभोजी द्विजोत्तम । पुनः स्नात्वा प्रदोषे तु वाग्यतः सुसमाहितः ॥ ४८ ॥

হে দ্বিজোত্তম, ঊৰ্জ শুক্লপক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত একবাৰেই আহাৰ কৰিব; তাৰ পাছত প্ৰদোষত পুনৰ স্নান কৰি বাক্‌সংযমী হৈ সুসমাহিত থাকিব।

Verse 49

प्रदीपानां सहस्रेण शतेनाप्यथवा द्विज । प्रदीपयेच्छिवं वापि द्वात्रिंशद्दीपमालया ॥ ४९ ॥

হে দ্বিজ, সহস্ৰ দীপে—অথবা শত দীপে—শিৱক আলোকিত কৰিব; নতুবা বত্রিশ দীপৰ মালাৰোও তেওঁক দীপ্ত কৰিব।

Verse 50

घृतेन दीपयेद्द्वीपान्गंधाद्यैः पूजयेच्छिवम् । फलैर्नानाविधैश्चैव नैवेद्यैरपि नारद ॥ ५० ॥

হে নাৰদ, ঘিউৰে দীপাধাৰত দীপ জ্বলাইব; গন্ধাদি দ্ৰব্যেৰে শিৱক পূজা কৰি, নানাবিধ ফল আৰু নৈবেদ্যো অৰ্পণ কৰিব।

Verse 51

ततः स्तुवीत देवेशं शिवं नाम्नां शतेन च । तानि नामानि कीर्त्यंते सर्वाभीष्टप्रदानि वै ॥ ५१ ॥

তাৰ পিছত দেৱেশ শিৱক শত নামৰে স্তৱ কৰিব লাগে; সেই নামসমূহ কীৰ্তনীয়, কিয়নো সিহঁতে নিশ্চয়েই সকলো অভীষ্ট বৰ প্ৰদান কৰে।

Verse 52

नमो रुद्राय भीमाय नीलकंठाय वेधसे । कपर्द्दिने सुरेशाय व्योमकेशाय वै नमः ॥ ५२ ॥

ৰুদ্ৰ, ভীম, নীলকণ্ঠ, বেধসক নমস্কাৰ; জটাধাৰী, দেৱাধিপতি আৰু ব্যোমকেশ—যাঁৰ কেশ আকাশসম—তাঁক নমঃ।

Verse 53

वृषध्वजाय सोमाय सोमनाथाय वै नमः । दिगंबराय भृंगाय उमाकांताय वर्द्धिने ॥ ५३ ॥

বৃষধ্বজ, সোম আৰু সোমনাথক নমঃ; দিগম্বৰ, ভৃঙ্গ আৰু উমাকান্ত—যি বৃদ্ধি আৰু মঙ্গল বঢ়ায়—তাঁক নমস্কাৰ।

Verse 54

तपोमयाय व्याप्ताय शिपिविष्याय वै नमः । व्यालप्रियाय व्यालाय व्यालानां पतये नमः ॥ ५४ ॥

তপোময়, সৰ্বব্যাপী আৰু শিপিবিষ্টক নমঃ; ব্যালপ্ৰিয়, স্বয়ং ব্যালস্বৰূপ আৰু সকলো ব্যালৰ পতিক নমস্কাৰ।

Verse 55

महीधराय व्योमाय पशूनां पतये नमः । त्रिपुरघ्नाय सिंहाय शार्दूलायार्षभाय च ॥ ५५ ॥

মহীধৰ, ব্যোমস্বরূপ আৰু সকলো পশুৰ পতিক নমঃ; ত্ৰিপুৰঘ্ন, সিংহ, শাৰ্দূল আৰু ঋষভস্বরূপকো নমস্কাৰ।

Verse 56

मिताय मितनाथाय सिद्धाय परमेष्ठिने । वेदगीताय गुप्ताय वेदगुह्याय वै नमः ॥ ५६ ॥

মিত হৈও অমিত, সকলো পৰিমাপৰ নাথ, সিদ্ধ আৰু পৰমেষ্ঠী—তাঁলৈ নমস্কাৰ। যি বেদে গীত, গূঢ় আৰু বেদৰ পৰম গুহ্য-ৰহস্যস্বৰূপ—তাঁকেই প্ৰণাম।

Verse 57

दीर्घाय दीर्घरूपाय दीर्घार्थाय महीयसे । नमो जगत्प्रतिष्ठाय व्योमरूपाय वै नमः ॥ ५७ ॥

অনন্ত, দীঘল ৰূপ আৰু দীঘল অৰ্থধাৰী মহীয়ান প্ৰভুলৈ নমস্কাৰ। জগতৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু ব্যোম (আকাশ) স্বৰূপ পৰমেশ্বৰলৈ নিশ্চিত প্ৰণাম।

Verse 58

कल्याणाय विशिष्याय शिष्टाय परमात्मने । गजकृत्ति धरायाथ अंधकासुरभेदिने ॥ ५८ ॥

কল্যাণময়, বিশিষ্ট, শিষ্টজন-আৰাধ্য পৰমাত্মালৈ নমস্কাৰ। যি গজচৰ্ম ধাৰণ কৰে আৰু অন্ধকাসুৰক ভেদি বিনাশ কৰিলে—তাঁলৈ প্ৰণাম।

Verse 59

नीललोहितशुक्लाय चडमुंडप्रियाय च । भक्तिप्रियाय देवाय यज्ञांतायाव्ययाय च ॥ ५९ ॥

নীল, লোহিত আৰু শুক্ল বৰ্ণস্বৰূপ; চণ্ড-মুণ্ডৰ প্ৰিয়; ভক্তিপ্ৰিয় দেৱ; যজ্ঞান্ত (যজ্ঞৰ পৰিণতি) স্বৰূপ; আৰু অব্যয় প্ৰভুলৈ নমস্কাৰ।

Verse 60

महेशाय नमस्तुभ्यं महादेवहराय च । त्रिनेत्राय त्रिवेदाय वेदांगाय नमो नमः ॥ ६० ॥

মহেশলৈ নমস্কাৰ, মহাদেৱ হৰলৈও প্ৰণাম। ত্ৰিনেত্ৰধাৰী, ত্ৰিবেদস্বৰূপ আৰু বেদাঙ্গময় প্ৰভুলৈ পুনঃপুনঃ নমো নমঃ।

Verse 61

अर्थायार्थस्वरूपाय परमार्थाय वै नमः । विश्वरूपाय विश्वाय विश्वनाथाय वै नमः ॥ ६१ ॥

যি অৰ্থ, অৰ্থ-স্বৰূপ আৰু পৰমাৰ্থ—তাঁলৈ নমস্কাৰ। যি বিশ্বৰূপ, যি স্বয়ং বিশ্ব আৰু যি বিশ্বনাথ—তাঁলৈ পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 62

शंकराय च कालाय कालावयवरूपिणे । अरूपाय विरूपाय सूक्ष्मसूक्ष्माय वै नमः ॥ ६२ ॥

শংকৰলৈ নমস্কাৰ—যি কালো বটে, যাঁৰ স্বৰূপ কালৰ অৱয়ৱসমূহে গঠিত। যি অৰুপ, তথাপি সকলো ৰূপৰ অতীত, আৰু যি সূক্ষ্মতমতকৈও অধিক সূক্ষ্ম—তাঁলৈ নমস্কাৰ।

Verse 63

श्मशानवासिने तुभ्यं नमस्ते कृत्तिवाससे । शशांकशेखरायाथ रुद्रभूमिश्रिताय च ॥ ६३ ॥

শ্মশানবাসী তোমালৈ নমস্কাৰ; কৃত্তিবাস (চৰ্মবস্ত্ৰধাৰী) তোমালৈ নমস্কাৰ। শশাঙ্কশেখৰলৈ নমস্কাৰ, আৰু ৰুদ্ৰভূমিত আশ্ৰিতজনলৈও নমস্কাৰ।

Verse 64

दुर्गाय दुर्गपाराय दुर्गावयवसाक्षिणे । लिंगरूपाय लिंगाय लिंगानपतये नमः ॥ ६४ ॥

দুৰ্গা-স্বৰূপ ৰক্ষাশক্তিলৈ নমস্কাৰ, যি সকলো দুৰ্গতি পাৰ কৰায়, যি দেহ-ইন্দ্ৰিয়ৰ প্ৰতিটো অৱয়ৱৰ সাক্ষী। লিঙ্গৰূপলৈ নমস্কাৰ, স্বয়ং লিঙ্গলৈ নমস্কাৰ, আৰু সকলো লিঙ্গৰ অধিপতিলৈ নমস্কাৰ।

Verse 65

नमः प्रभावरूपाय प्रभावार्थाय वै नमः ॥ ६५ ॥

যাঁৰ স্বৰূপেই দিব্য প্ৰভাৱ—তাঁলৈ নমস্কাৰ; আৰু যাঁৰ উদ্দেশ্য সেই প্ৰভাৱৰ প্ৰকাশ আৰু দান—তাঁলৈও নমস্কাৰ।

Verse 66

नमो नमः कारणकारणाय ते मृत्युंजयायात्मभवस्वरूपिणे । त्रियंबकाय शितिकंठभार्गिणे गौरीयुजे मंगलहेतवे नमः ॥ ६६ ॥

আপোনাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ—আপুনি কাৰণৰো কাৰণ, মৃত্যুঞ্জয়, আত্মস্বৰূপ আৰু সৃষ্টিৰ মূল। ত্ৰ্যম্বক, নীলকণ্ঠ, পৰশুধাৰী, গৌৰীপতি, মঙ্গল-হেতু—আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 67

नाम्नां शतमिदं विप्र पिनाकिगुणकीर्तनम् । पठित्वा दक्षिणीकृत्य प्रायान्निजनिकेतनम् ॥ ६७ ॥

হে বিপ্ৰ! পিনাকী (শিৱ)ৰ গুণকীৰ্তনকাৰী এই শতনাম পাঠ কৰি, বিধিমতে দক্ষিণা অৰ্পণ কৰি, সি নিজৰ নিকেতনলৈ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 68

एवं कृत्वा व्रतं विप्र महादेवप्रसादतः । भुक्त्वेह भोगानखिलानंते शिवपदं लभेत् ॥ ६८ ॥

হে বিপ্ৰ! এইদৰে ব্ৰত পালন কৰিলে মহাদেৱৰ প্ৰসাদে ইয়াত সকলো ভোগ উপভোগ কৰি, শেষত শিৱপদ লাভ কৰে।

Verse 69

मार्गशुक्लत्रयोदश्यां योऽनंगं विधिना यजेत् । त्रिकालमेककालं वा शिवसंगमसंभवम् ॥ ६९ ॥

মাৰ্গশীৰ্ষ শুক্লপক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত যি বিধিমতে অনঙ্গ (কামদেৱ)ৰ পূজা কৰে—দিনে তিনবাৰ বা এবাৰো—যি শিৱ-শক্তিৰ সংগমৰ পৰা উদ্ভূত।

Verse 70

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु पूजयित्वा विधानतः । घटे मंगलपट्टे वा भोजयेद्द्विजदंपती ॥ ७० ॥

গন্ধ আদি উপচাৰে বিধিমতে পূজা কৰি, ঘটৰ ওচৰত বা মঙ্গলপট্টৰ সন্মুখত, দ্বিজ দম্পতীক ভোজন কৰাব লাগে।

Verse 71

ततश्च दक्षिणां दत्वा स्वयमेकाशनं चरेत् । एवं कृते तु विधिवद्व्रती सौभाग्यभाजनः ॥ ७१ ॥

তাৰ পাছত বিধিপূৰ্বক দক্ষিণা দি নিজে একাশন-ব্ৰত পালন কৰিব। এইদৰে বিধিমতে কৰিলে ব্ৰতী সৌভাগ্যৰ পাত্ৰ হয়।

Verse 72

जायते भुवि विप्रेन्द्र महादेवप्रसादतः ॥ ७१ ॥

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, ই পৃথিৱীত মহাদেৱ (শিৱ)ৰ প্ৰসাদে উদ্ভৱ হয়।

Verse 73

पौषशुक्लत्रयोदश्यां समभ्यर्च्याच्युतं हरिम् । घृतपात्रं द्विजेन्द्राय प्रदद्यात्सर्वसिद्धये ॥ ७२ ॥

পৌষ শুক্ল ত্ৰয়োদশীত অচ্যুত হৰিৰ বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, সৰ্বসিদ্ধিৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজেন্দ্ৰক ঘৃত-পাত্ৰ দান কৰিব।

Verse 74

माघशुक्लत्रयोदश्यां समारभ्य दिनत्रयम् । माघस्नानव्रतं विप्र नानाकामफलावहम् ॥ ७३ ॥

হে বিপ্ৰ, মাঘ শুক্ল ত্ৰয়োদশীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তিনিদিন মাঘ-স্নান-ব্ৰত গ্ৰহণ কৰা হয়; ই নানা কামনাৰ ফল দান কৰে।

Verse 75

प्रयागे माघमासे तु त्र्यहं स्नातस्य यत्फलम् । नाश्वमेघसहस्रेण तत्फलं लभते भुवि ॥ ७४ ॥

মাঘ মাহত প্ৰয়াগত তিনিদিন স্নান কৰিলে যি ফল লাভ হয়, সেয়া পৃথিৱীত সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰিলেও নাপোৱা যায়।

Verse 76

तत्र स्नानं जपो होमो दानं चानंत्यमश्नुते । फाल्गुने तु सिते पक्षे त्रयोदश्यामुपोषितः ॥ ७५ ॥

তাত স্নান, জপ, হোম আৰু দান কৰিলে অক্ষয় পুণ্য লাভ হয়। ফাল্গুণ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ ত্ৰয়োদশীত উপবাসী সেই অব্যয় ফল পায়।

Verse 77

नमस्कृत्य जगन्नाथं प्रारंभे धनदव्रतम् । महाराजं यक्षपतिं गंधाद्यैरुपचारकैः ॥ ७६ ॥

আৰম্ভতে জগন্নাথক নমস্কাৰ কৰি ধনদ-ব্ৰত আৰম্ভ কৰিব। তাৰ পিছত যক্ষপতি মহাৰাজ কুবেৰক গন্ধ-অনুলেপন আদি উপচাৰে পূজা কৰিব।

Verse 78

लिखितं वर्णकैः पट्टे पूजयेद्भक्तिभावतः । एवं शुक्लत्रयोदश्यां प्रतिमासं द्विजोत्तम ॥ ७७ ॥

ৰঙেৰে বস্ত্ৰ-পট্টত লিখাই তাক ভক্তিভাৱে পূজা কৰিব। হে দ্বিজোত্তম, এইদৰে প্ৰতিমাহে শুক্ল ত্ৰয়োদশীত পূজন কৰিব।

Verse 79

संपूजयेत्सोपवासश्चैकभुक्तो भवेन्नरः । ततो व्रतांते तु पुनः सौवर्णं धननायकम् ॥ ७८ ॥

উপবাসসহ সম্পূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰি একভুক্ত থাকিব। তাৰ পিছত ব্ৰতান্তে ধননায়ক কুবেৰদেৱৰ স্বৰ্ণ প্ৰতিমা পুনৰ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 80

विधाय निधिभिः सार्द्धं सौवर्णाभिर्द्विजोत्तम । उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पंचामृतादिभिः ॥ ७९ ॥

হে দ্বিজোত্তম, নিধিসহ স্বৰ্ণ অৰ্পণসমূহ যথাবিধি সাজি, ষোড়শোপচাৰে পূজা কৰিব আৰু পঞ্চামৃত আদি দ্ৰব্যেৰে স্নান কৰাই সমৰ্চনা কৰিব।

Verse 81

नैवेद्यैर्विविधैर्भक्त्या पूजयेत्तु समाहितः । ततो धेनुमलंकृत्य वस्त्रस्रग्गंधभूषणैः ॥ ८० ॥

সমাহিত চিত্তে ভক্তিভাৱে নানা বিধ নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰি দেৱতাৰ পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পাছত গাইখনক বস্ত্ৰ, মালা, সুগন্ধি আৰু ভূষণেৰে অলংকৃত কৰি বিধিমতে কৰ্ম আগবঢ়াব লাগে।

Verse 82

सवत्सां दापयेद्विप्र सम्यग्वेदविदे शुभाम् । संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्द्वादशाथ त्रयोदश ॥ ८१ ॥

হে বিপ্ৰ, বাছুৰসহ শোভন গাইখন বিধিমতে বেদবিদ্ যোগ্য ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব লাগে। তাৰ পাছত ব্ৰাহ্মণসকলক মিঠা অন্নেৰে ভোজন কৰাই দ্বাদশ আৰু ত্ৰয়োদশ বিধি পালন কৰিব লাগে।

Verse 83

गुरुं समर्च्य वस्त्राद्यैः प्रतिमां तां निवेदयेत् । द्विजेभ्यो दक्षणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसृज्य च ॥ ८२ ॥

বস্ত্ৰ আদি দান কৰি গুৰুক সম্যক্‌ভাৱে পূজা কৰি সেই প্ৰতিমা নিবেদন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত দ্বিজসকলক শক্তি অনুসাৰে দক্ষিণা দি, প্ৰণাম কৰি, বিধিমতে সমাপন কৰিব লাগে।

Verse 84

स्वयं भुंजीत मतिमानिष्टैः सह समाहितः । एवं कृते व्रते विप्र निर्धनः प्राप्य वैभवम् ॥ ८३ ॥

বুদ্ধিমান ব্যক্তি সমাহিত হৈ নিজৰ প্ৰিয়জনৰ সৈতে নিজে ভোজন কৰিব লাগে। হে বিপ্ৰ, এইদৰে ব্ৰত সম্পন্ন কৰিলে দৰিদ্ৰও বৈভৱ আৰু সমৃদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 85

मोदते भुवि विख्यातो राजराज इवापरः ॥ ८४ ॥

সি পৃথিৱীত বিখ্যাত হৈ, যেন আন এজন ৰাজাধিৰাজ, আনন্দত মগ্ন হয়।

Verse 86

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वादशमासस्थितत्रयोदशीव्रतकथनं नाम द्वाविंशदधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२२ ॥

এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত থকা বৃহদুপাখ্যানত ‘দ্বাদশ মাহজুৰি পালনীয় ত্ৰয়োদশী-ব্ৰতকথন’ নামৰ একশ বাইশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।