The Exposition of the Dvādaśī Vow for the Twelve Months (Dvādaśī-vrata-nirṇaya and Mahā-dvādaśī Lakṣaṇas)

Verse 1

सनातन उवाच । अथ व्रतानि द्वादश्याः कथयामि तवानघ । यानि कृत्वा नरो लोके विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥ १ ॥

সনাতন ক’লে— হে অনঘ! এতিয়া মই তোমাক দ্বাদশীৰ ব্ৰতসমূহ ক’ম; সেয়া পালন কৰিলে মানুহ এই লোকতে বিষ্ণুৰ অধিক প্ৰিয় হয়।

Verse 2

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यां मदनव्रतमाचरेत् । स्थापयेदव्रणं कुंभं सिततंदुलपूरितम् ॥ २ ॥

চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল দ্বাদশীত মদন-ব্ৰত আচৰণ কৰিব লাগে। দোষৰহিত কলহ স্থাপন কৰি তাত বগা চাউলেৰে পূৰ্ণ কৰিব লাগে।

Verse 3

नानाफलयुतं तद्वदिक्षुदंडसमन्वितम् । सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितचंदनचर्च्चितम् ॥ ३ ॥

তাত নানাবিধ ফল সংযুক্ত কৰি, আখৰ দণ্ডসহ ৰাখিব লাগে। দুটা বগা বস্ত্ৰে ঢাকি বগা চন্দনৰ লেপ দিব লাগে।

Verse 4

नानाभक्ष्यसमोपेतं सहिरण्यं स्वशक्तितः । ताम्रपात्रं गुडोपेतं तस्योपरि निवेशयेत् ॥ ४ ॥

নিজ সামৰ্থ্য অনুসাৰে নানাবিধ ভক্ষ্যসহ আৰু সোণসহ অৰ্ঘ্য সাজি, তাৰ ওপৰত গুড়যুক্ত তাম্ৰপাত্ৰ স্থাপন কৰিব।

Verse 5

तत्र संपूजयेद्देवं कामरूपिणमच्युतम् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु सोपवासो परेऽहनि ॥ ५ ॥

তাত কামৰূপধাৰী অচ্যুত দেৱক গন্ধ আদি উপচাৰেৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব; আৰু পৰদিন উপবাস পালন কৰিব।

Verse 6

पुनः प्रातः समभ्यर्च्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् । ब्रह्मणान्भोजयेच्चैव तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ६ ॥

পুনৰায় প্ৰাতে সম্যক অর্চনা কৰি নিবেদ্য ব্রাহ্মণক অৰ্পণ কৰিব; ব্রাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই তেওঁলোকক দক্ষিণা দিব।

Verse 7

वर्षमेवं व्रतं कृत्वा घृतधेनुसमन्विताम् । शय्यां तु दद्याद्गुरवे सर्वोपस्करसंयुताम् ॥ ७ ॥

এইদৰে এক বছৰ ব্ৰত পালন কৰি, ঘৃতদায়িনী ধেনুসহ আৰু সকলো উপকৰণযুক্ত শয্যা গুৰুক দান কৰিব।

Verse 8

कांचनं कामदेवं च शुक्तां गां च पयस्विनीम् । वासोभिर्द्विजदांपत्यं पूजयित्वा समर्पयेत् ॥ ८ ॥

সোণ, কামদেৱৰ প্ৰতিমা, শুক্তি (মুক্তাৰ শিঁপ) আৰু পয়স্বিনী গাই দান কৰিব; আৰু বস্ত্ৰেৰে দ্বিজ দম্পতীক পূজা-সম্মান কৰি এই দান তেওঁলোকক অৰ্পণ কৰিব।

Verse 9

प्रीयतां कामरूपी मे हरिरित्येवमुच्चरन् । यः कुर्याद्विधिनाऽनेन मदनद्वादशीव्रतम् ॥ ९ ॥

“কামৰূপ ধাৰণ কৰা হৰি মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক”—এদৰে উচ্চাৰণ কৰি যি বিধিপূৰ্বক এই মদন-দ্বাদশী ব্ৰত পালন কৰে, সি তাৰ পুণ্যফল লাভ কৰে।

Verse 10

स सर्वपापनिर्भुक्तः प्राप्नोति हरिसाम्यताम् । अस्यामेव समुद्दिष्टं भर्तृद्वादशिकाव्रतम् ॥ १० ॥

সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ হৰি (বিষ্ণু) সাম্য লাভ কৰে। এই প্ৰসঙ্গতেই ‘ভর্তৃ-দ্বাদশিকা-ব্ৰত’ নিৰ্দিষ্ট কৰা হৈছে।

Verse 11

स्वास्तृतां तत्र शय्यां तु कृत्वात्र श्रीयुतं हरिम् । संस्थाप्य मंडपं पुष्पैस्तदुपर्प्युपकल्पयेत् ॥ ११ ॥

তাত ভালদৰে পতা শয্যা সাজি, তাত শ্ৰী (লক্ষ্মী) সহিত হৰিক স্থাপন কৰিব; তাৰ পিছত মণ্ডপ স্থাপন কৰি তাৰ ওপৰত পুষ্পসমূহ অৰ্ঘ্যৰূপে সজাব।

Verse 12

ततः संपूज्य गंधाद्यैर्व्रती जागरणं निशि । नृत्यवादित्रगीताद्यैस्ततः प्रातः परेऽहनि ॥ १२ ॥

তাৰ পিছত গন্ধ আদি উপচাৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি ব্ৰতীয়ে ৰাতি জাগৰণ কৰিব—নৃত্য, বাদ্য, গীত আদি সহ; তাৰ পাছত পৰদিন পুৱাতে (ব্ৰতকৰ্ম) সম্পন্ন কৰিব।

Verse 13

सशय्यं श्रीहरिं हैमं द्विजग्र्याय निवेदयेत् । द्विजान्संभोज्य विसृजद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान् ॥ १३ ॥

শয্যাসহ সোণালী শ্ৰীহৰিৰ প্ৰতিমা শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক নিবেদন কৰিব। তাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই, দক্ষিণাৰে সন্তুষ্ট কৰি বিদায় দিব।

Verse 14

एवं कृतव्रतस्यापि दांपत्यं जायते स्थिरम् । सप्तजन्मसु भुंक्ते च भोगान् लोकद्वयेप्सितान् ॥ १४ ॥

এইদৰে বিধিপূৰ্বক ব্ৰত পালন কৰা লোকৰ দাম্পত্য জীৱনো স্থিৰ হয়; আৰু সি সাত জন্মলৈ ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়োতে অভীষ্ট ভোগ উপভোগ কৰে।

Verse 15

वैशाखशुक्लद्वादश्यां सोपवासो जितेंद्रियः । संपूज्य माधवं भक्त्या गंधाद्यैरुपचारकैः ॥ १५ ॥

বৈশাখ মাহৰ শুক্ল দ্বাদশীত উপবাস কৰি, ইন্দ্ৰিয় সংযমী হৈ; গন্ধ আদি উপচাৰে ভক্তিসহ মাধৱক বিধিপূৰ্বক সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 16

पक्कान्नं तृप्तिजनकं मधुरं सोदकुंभकम् । विप्राय दद्याद्विधिवन्माधवः प्रीयतामिति ॥ १६ ॥

বিধিপূৰ্বক ব্ৰাহ্মণক তৃপ্তিদায়ক মধুৰ পক্বান্ন আৰু জলকুম্ভ দান কৰি, ‘মাধৱ প্ৰসন্ন হওক’ বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে।

Verse 17

द्वादश्यां ज्येष्ठशुक्लायां पूजयित्वा त्रिविक्रमम् । गंधाद्यैर्मधुरान्नाढ्यं करक विनिवेदयेत् ॥ १७ ॥

জ্যেষ্ঠ মাহৰ শুক্ল দ্বাদশীত ত্ৰিবিক্ৰমক পূজা কৰি, গন্ধ আদি সহ মধুৰ অন্নেৰে পূৰ্ণ কৰক পাত্ৰ নিবেদন কৰিব লাগে।

Verse 18

व्रती द्विजाय तत्पश्चादेकभक्तं समाचरेत् । व्रतेनानेन संतुष्टो देवदेवस्त्रिविक्रमः ॥ १८ ॥

তাৰ পিছত ব্ৰতীয়ে দ্বিজক (যথোচিত) দি, একভক্ত—দিনত এবাৰ আহাৰ—আচৰণ কৰিব লাগে। এই ব্ৰতে দেৱদেৱ ত্ৰিবিক্ৰম প্ৰসন্ন হয়।

Verse 19

ददाति विपुलान्भोगानंते मोक्षं च नारद । आषाढशुक्लद्वादश्यां द्विजान्द्वादश भोजयेत् ॥ १९ ॥

হে নাৰদ, ই বিপুল ভোগ দান কৰে আৰু অন্তত মোক্ষো প্ৰদান কৰে। আষাঢ় শুক্ল দ্বাদশীত বাৰজন দ্বিজক ভোজন কৰাব লাগে।

Verse 20

मधुरान्नेन तान्पूज्य पृथग्गंधादिकैः क्रमात् । तेभ्यो वासांसि दंडांश्च ब्रह्मसूत्राणि मुद्रिकाः ॥ २० ॥

মধুৰ অন্নেৰে তেওঁলোকক পূজা কৰি, তাৰ পাছত ক্ৰমে পৃথক পৃথক গন্ধ আদি নিবেদন কৰিব লাগে। তেওঁলোকক বস্ত্ৰ, দণ্ড, যজ্ঞোপৱীত (ব্ৰহ্মসূত্ৰ) আৰু মুদ্ৰিকা দান কৰিব লাগে।

Verse 21

पात्राणि च ददेद्भक्त्या विष्णुर्मे प्रीयतामिति । द्वादश्यां तु नभःशुक्ले श्रीधरं पूजयेद्व्रती ॥ २१ ॥

ভক্তিৰে পাত্ৰো দান কৰি—“বিষ্ণু মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক” বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে। আৰু নভঃ (শ্ৰাৱণ) শুক্ল দ্বাদশীত ব্ৰতী শ্ৰীধৰ (বিষ্ণু)ক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 22

गंधाद्यैस्तत्परो भक्त्या दधिभक्तैर्द्विजोत्तमान् । संभोज्य दक्षिणा रौप्यां दत्वा नत्वा विसर्ज्जयेत् ॥ २२ ॥

তাঁৰ প্ৰতি একাগ্ৰ ভক্তিৰে গন্ধ আদি দি শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক সন্মান কৰিব লাগে; দধি-ভক্ত (দই-ভাত) খুৱাই, ৰূপৰ দক্ষিণা দি, প্ৰণাম কৰি আদৰে বিদায় দিব লাগে।

Verse 23

व्रतेनानेन देवेशः श्रीधरः प्रीयतामिति । द्वादश्यां नभस्यशुक्ले व्रती संपूज्य वामनम् ॥ २३ ॥

“এই ব্ৰতে দেৱেশ শ্ৰীধৰ প্ৰসন্ন হওক” বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰি, নভস্য (শ্ৰাৱণ) শুক্ল দ্বাদশীত ব্ৰতীয়ে বিধিপূৰ্বক বামনক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 24

तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पायसैर्द्वादशैव च । सौवर्णी दक्षिणां दत्वा विष्णुप्रीतिकरो भवेत् ॥ २४ ॥

তাৰ পিছত দ্বাদশ ভাগ পায়স (ক্ষীৰ)ৰে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব; আৰু সোণৰ দক্ষিণা দান কৰিলে সি শ্ৰী বিষ্ণুৰ প্ৰীতিৰ কাৰণ হয়।

Verse 25

द्वादश्यामिषशुक्लायां पद्मनाभं समर्चयेत् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु तदग्रे भोजयेद्द्विजान् ॥ २५ ॥

শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশী দিনা পদ্মনাভ (শ্ৰী বিষ্ণু)ক বিধিপূৰ্বক সমৰ্চনা কৰিব; গন্ধ আদি উপচাৰ অৰ্পণ কৰি, তেওঁৰ সন্নিধানত দ্বিজসকলক ভোজন কৰাব।

Verse 26

मधुरान्नेन वस्त्राढ्यां सौवर्णीं दक्षिणां ददेत् । व्रतेनैतेन संतुष्टः पद्मनाभो द्विजोत्तम ॥ २६ ॥

মধুৰ অন্ন আৰু উত্তম বস্ত্ৰসহ সোণৰ দক্ষিণা দান কৰিব। হে দ্বিজোত্তম! এই ব্ৰতে পদ্মনাভ (বিষ্ণু) সন্তুষ্ট হয়।

Verse 27

श्वेतद्वीपगतिं दद्याद्देहभोगांश्च वांछितान् । कार्तिके कृष्णपक्षे तु गोवत्सद्वादशीव्रतम् ॥ २७ ॥

কাৰ্তিক মাহৰ কৃষ্ণপক্ষত পালন কৰা গোবৎস-দ্বাদশী ব্ৰতে শ্বেতদ্বীপলৈ গতি দিয়ে আৰু দেহধাৰী জীৱনৰ কাম্য ভোগ-সুখো প্ৰদান কৰে।

Verse 28

तत्र वत्सयुतां गां तु समालिख्य सुगंधिभिः । चंदनाद्यैस्तथा पुष्पमालाभिः प्रार्च्य ताम्रके ॥ २८ ॥

তাতে বাছুৰসহ গাইৰ ছবি আঁকি তাম্ৰপাত্ৰত স্থাপন কৰিব; তাৰপিছত চন্দন আদি সুগন্ধি দ্ৰব্য আৰু পুষ্পমালাৰে তাৰ পূজা কৰিব।

Verse 29

पात्रे पुष्पाक्षततिलैरर्घ्यं कृत्वा विधानतः । प्रदद्यात्पादमूलेऽस्या मन्त्रेणानेन नारद ॥ २९ ॥

পুষ্প, অক্ষত আৰু তিলসহ পাত্ৰত বিধিমতে অৰ্ঘ্য সাজি, হে নাৰদ, এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি তাক দেৱীৰ পদমূলত অৰ্পণ কৰিব।

Verse 30

क्षीरोदार्णवसंभूते सुरासुरनमस्कृते । सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलंकृते ॥ ३० ॥

হে ক্ষীৰসাগৰ-সম্ভূতা দেৱী, সুৰ-অসুৰ উভয়ে নমস্কাৰ কৰা! হে সৰ্বদেৱময়ী দেৱি, সৰ্ব দেৱতাই অলংকৃত কৰি সন্মান কৰা!

Verse 31

मातर्मातर्गवां मातर्गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते । ततो माषादिसंसिद्धान्वटकांश्च निवेदयेत् ॥ ३१ ॥

হে মাতৃ, হে গৰু-মাতৃ, হে মাতৃ! এই অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰক—আপোনাক নমস্কাৰ। তাৰ পিছত মাষ আদি দিয়ে প্ৰস্তুত কৰা বটক/বৰা নিৱেদন কৰিব।

Verse 32

एवं पञ्च दशैकं वा यथाविभवमात्मनः । सुरभि त्वं जगन्माता नित्यं विष्णुपदे स्थिता ॥ ३२ ॥

এইদৰে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে পাঁচ, দহ বা এটাো অৰ্পণ কৰিব। হে সুৰভি, তুমি জগন্মাতা; নিত্য বিষ্ণুপদত স্থিতা।

Verse 33

सर्वदेवमये ग्रासं मया दत्तमिमं ग्रस । सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलंकृते ॥ ३३ ॥

হে সৰ্বদেৱময়ী দেৱি, সৰ্ব দেৱতাই অলংকৃত কৰা! মই দিয়া এই গ্ৰাস গ্ৰহণ কৰি ভোজন কৰক; কিয়নো এই গ্ৰাসো সৰ্বদেৱময়।

Verse 34

मातर्ममाभिलषितं सफलं कुरु नंदिनी । तद्दिने तैलपक्वं च स्थालीपक्वं द्विजोत्तम ॥ ३४ ॥

মাতা নন্দিনী, মোৰ অভিলাষ সফল কৰা। সেই দিনেই, হে দ্বিজোত্তম, তেলত পকা আৰু হাঁড়িত পকা অন্ন ভোগৰূপে অৰ্পণ কৰা।

Verse 35

गोक्षीरं गोघृतं चैव दधि तक्रं च वर्जयेत् । द्वादश्यामूर्जशुक्लायां देवं दामोदरं द्विज ॥ ३५ ॥

গৰুৰ গাখীৰ, গৰুৰ ঘিউ, দই আৰু ঘোল—এইবোৰ বর্জন কৰা উচিত। ঊর্জ মাহৰ শুক্ল দ্বাদশীত, হে দ্বিজ, দেৱ দামোদৰক পূজা কৰা উচিত।

Verse 36

समभ्यर्च्योपचारैस्तु गंधाद्यैः सुसमाहितः । तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पक्वान्नेनार्कसंख्यकान् ॥ ३६ ॥

গন্ধ আদি উপচাৰে একাগ্ৰচিত্তে যথাবিধি পূজা কৰি। তাৰ পাছত তেওঁৰ সন্মুখতে পকা অন্নেৰে সূৰ্যসংখ্যক অৰ্থাৎ বাৰজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব।

Verse 37

ततः कुंभानपांपूर्णान्वस्त्राच्छन्नान्समर्चितान् । सपूगमोदकस्वर्णांस्तेभ्यः प्रीत्या समर्पयेत् ॥ ३७ ॥

তাৰ পাছত পানীৰে ভৰা, বস্ত্ৰে ঢকা আৰু সন্মানিত কুম্ভ তেওঁলোকক দান কৰিব। লগতে সুপাৰী, মোদক (মিঠাই) আৰু সোণো প্ৰীতিসহ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 38

एवं कृते प्रियो विष्णोर्जायतेऽखिलभोगभुक् । देहांते विष्णुसायुज्यं लभते नात्र संशयः ॥ ३८ ॥

এইদৰে কৰিলে সি বিষ্ণুৰ প্ৰিয় হয় আৰু সকলো ভোগ-সমৃদ্ধি উপভোগ কৰে। দেহান্তে সি বিষ্ণু-সায়ুজ্য লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 39

नीराजनव्रतं चात्र गदितं तन्निबोध मे । सुप्तोत्थितं जगन्नाथमलंकृत्य निशागमे ॥ ३९ ॥

ইয়াত নীৰাজন-ব্ৰতো কোৱা হৈছে—মোৰ পৰা তাক বুজি লোৱা। ৰাতি নামিলে, নিদ্ৰাৰ পৰা জাগ্ৰত জগন্নাথক অলংকৃত কৰি (এই বিধি পালন কৰিব লাগে)।

Verse 40

अलंकृतो नवं वह्निमुत्पाद्याभ्यर्च्य मन्त्रतः । हुत्वा तत्र समुद्दीप्ते रौप्य दीपिकया मुने ॥ ४० ॥

অলংকৃত আৰু শুদ্ধ হৈ, নতুন পবিত্ৰ অগ্নি জ্বলাই, মন্ত্ৰেৰে তাৰ পূজা কৰি তাত আহুতি দিব লাগে; অগ্নি যেতিয়া দীপ্ত হয়, হে মুনি, তেতিয়া ৰূপৰ দীপিকাৰে (নীৰাজন) কৰিব লাগে।

Verse 41

गंधपुष्पाद्यर्चितया जनैर्नीराजयेद्धरिम् । तत्रैवानुगतां लक्ष्मीं ब्रह्माणीं चंडिकां तथा ॥ ४१ ॥

গন্ধ, পুষ্প আদি দিয়ে সম্যক পূজা কৰি জনসাধাৰণে হৰিৰ নীৰাজন কৰিব; আৰু তাতেই তেওঁৰ সহচৰী লক্ষ্মী, লগতে ব্ৰহ্মাণী আৰু চণ্ডিকাৰো নীৰাজন/সম্মান কৰিব।

Verse 42

आदित्यं शंकरं गौरीं यक्षं गणपतिं ग्रहान् । मातॄः पितॄन्नगान्नागान्सर्वान्नीराजयेत्क्रमात् ॥ ४२ ॥

ক্ৰম অনুসাৰে আদিত্য, শংকৰ, গৌৰী, যক্ষ, গণপতি, গ্ৰহদেৱতা, মাতৃগণ, পিতৃগণ, পৰ্বত আৰু নাগ—অৰ্থাৎ সকলোকে—নীৰাজন কৰিব লাগে।

Verse 43

गवां नीराजनं कुर्यान्महिष्यादेश्च मंडलम् । नमो जयेति शब्दैश्च घंटाशंखा दिनिःस्वनैः ॥ ४३ ॥

গৰুৰ নীৰাজন কৰিব লাগে, আৰু মহিষী আদি পশুৰ ৰক্ষাৰ্থে মণ্ডল ৰচনা কৰিব লাগে; ‘নমো’ ‘জয়’ ধ্বনিৰ সৈতে, ঘণ্টা-শঙ্খৰ গম্ভীৰ নিনাদে।

Verse 44

सिंदूरालिप्तश्रृङ्गाणां चित्राङ्गाणां च वर्णकैः । गवां कोलाहले वृत्ते नीराजनमहोत्सवे ॥ ४४ ॥

নীৰাজন মহোৎসৱত গৰুবোৰৰ আনন্দময় কোলাহল উঠিল; কিছুমানৰ শিং সিন্দূৰে লেপা, কিছুমানৰ দেহ নানা ৰঙে চিত্ৰিত—চাৰিওফালে উৎসৱৰ গুঞ্জন বিয়পি পৰিল।

Verse 45

तुरगांल्लक्षणोपेताम् गजांश्च मदविप्लुतान् । राजचिह्नानि सर्वाणि च्छत्रादीनि च नारद ॥ ४५ ॥

হে নাৰদ! তাত শুভলক্ষণযুক্ত ঘোঁৰা, মদে উচ্ছ্বসিত হাতী, আৰু ছত্ৰ আদি সকলো ৰাজচিহ্নো (উপস্থিত) আছিল।

Verse 46

राजा पुरोधसा सार्धं मंत्रिभृत्यपरः सरः । पूजयित्वा यथान्यायं नीरज्य स्वयमादरात् ॥ ४६ ॥

তাৰপিছত ৰজা—পুৰোহিতৰ সৈতে, মন্ত্ৰী আৰু ভৃত্যসকলে ঘিৰি থকা—বিধিমতে পূজা কৰি, নিজে আদৰভৰে নীৰাজন (আৰতি) কৰিলে।

Verse 47

शंखतूर्यादिघोषैश्च नानारत्नविनिर्मिते । सिंहासने नवे क्लृप्ते तिष्ठेत्सम्यगलंकृतः ॥ ४७ ॥

শঙ্খ-তূৰ্য আদি ঘোষৰ মাজত, নানা ৰত্নে নিৰ্মিত নতুনকৈ সাজি থোৱা সিংহাসনত, সঠিকভাৱে অলংকৃত হৈ তেওঁ থিয় হৈ থাকক।

Verse 48

ततः सुलक्षणैर्युक्ता वेश्या वाथ कुलांगना । शीर्षोपरि नरेंद्रस्य तया नीराजयेच्छनैः ॥ ४८ ॥

তাৰপিছত শুভলক্ষণযুক্ত বেশ্যা বা কুলাঙ্গনা, ৰজাৰ মূৰৰ ওপৰত ধীৰে ধীৰে নীৰাজন (আৰতি) কৰক।

Verse 49

एवमेषा महासांतिः कर्तव्या प्रतिवत्सरम् । राज्ञा वित्तवतान्येन वर्षमारोग्यमिच्छता ॥ ४९ ॥

এইদৰে এই মহাশান্তি বিধি প্ৰতি বছৰে ৰজাই হওক বা ধনৱান ব্যক্তি, বছৰৰ জুৰি আৰোগ্য আৰু ৰোগমুক্তি কামনাৰে নিশ্চয় সম্পাদন কৰিব লাগে।

Verse 50

येषां राष्ट्रे पुरे ग्रामे क्रियते शांतिरुत्तमा । नीराजनाभिधा विप्र तद्रोगा यांति संक्षयम् ॥ ५० ॥

হে বিপ্ৰ! যি ৰাজ্য, নগৰ বা গাঁৱত ‘নীৰাজন’ নামৰ উত্তম শান্তি-বিধি কৰা হয়, তাত সেই স্থানৰ ৰোগসমূহ ক্ষয় হৈ নাশ পায়।

Verse 51

द्वादश्यां मार्गशुक्लायां साध्यव्रतमनुत्तमम् । मनोभवस्तथा प्राणो नरो यातश्च वीर्यवान् ॥ ५१ ॥

মাৰ্গশীৰ্ষ শুক্ল দ্বাদশীত ‘সাধ্য-ব্ৰত’ নামৰ অনুত্তম ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিব লাগে; ইয়াৰ দ্বাৰা মনোভৱ, প্ৰাণ, নৰ আৰু বীৰ্যৱান যাত (দেৱ) প্ৰসন্ন হয়।

Verse 52

चितिर्हयो नृपश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चापि प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः ॥ ५२ ॥

চিতি, হয, নৃপ, হংস, নাৰায়ণ, বিভু, প্ৰভু আৰু সাধ্য—এইদৰে এই বাৰটা (দিব্য নাম/ৰূপ) কীৰ্তিত হৈছে।

Verse 53

पूजयेद्गंधपुष्पाद्यैरेतांस्तंदुलकल्पितान् । ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य द्वादशात्र सुदक्षिणाः ॥ ५३ ॥

চাউলৰে গঢ়া এই অৰ্ঘ্য/আকৃতিসমূহ গন্ধ, পুষ্প আদি দি পূজা কৰিব; তাৰ পিছত শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক ভোজন কৰাই ইয়াত বাৰটা উত্তম দক্ষিণা দিব।

Verse 54

दत्वा तेभ्यस्तु विसृजेत्प्रीयान्नारयणस्त्विति । एतस्यामेव विदितं द्वादशादित्यसंज्ञितम् ॥ ५४ ॥

তেওঁলোকক বিধিমতে অৰ্ঘ্য-উপহাৰ দান কৰি পাছত সশ্ৰদ্ধাৰে বিদায় দিব আৰু ক’ব—“নাৰায়ণ প্ৰসন্ন হওক।” এই প্ৰসঙ্গতেই ‘দ্বাদশ আদিত্য’ নামে প্ৰসিদ্ধ বিধানও বৰ্ণিত।

Verse 55

व्रतं तत्रार्चयेद्धीमानादित्यान्द्वादशापि च । धातामित्रोऽर्यमा पूषा शक्रोंऽशो वरुणो भगः ॥ ५५ ॥

তাত বুদ্ধিমান সাধকে বিধিমতে ব্ৰত পালন কৰি দ্বাদশ আদিত্যকো পূজা কৰিব—ধাতা, মিত্ৰ, আৰ্যমা, পূষা, শক্র, অংশ, বৰুণ আৰু ভগ।

Verse 56

त्वष्टा विवस्वान्सविता विष्णुर्द्वादश ईरिताः । प्रतिमासं तु शुक्लायां द्वादश्यामर्च्य यत्नतः ॥ ५६ ॥

ত্বষ্টা, বিবস্বান, সবিতা, বিষ্ণু—এইদৰে দ্বাদশ (মাসিক) ৰূপ ঘোষণা কৰা হৈছে। প্ৰতিমাহ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশীত যত্নেৰে পূজা কৰিব।

Verse 57

वर्षं नयेद्व्रतांते तु प्रतिमा द्वादशापि च । हैमीः संपूज्य विधिना भोजयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ५७ ॥

এটা এক বছৰলৈকে ব্ৰত পালন কৰিব; আৰু ব্ৰতান্তে বাৰটা সোণৰ প্ৰতিমা বিধিমতে পূজা কৰি, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক (ব্ৰাহ্মণক) ভোজন কৰাব।

Verse 58

मधुरान्नैः सुसत्कृत्य प्रत्येकं चार्पयेद्व्रती । एव व्रतं नरः कृत्वा द्वादशादित्यसंज्ञकम् ॥ ५८ ॥

মধুৰ অন্নেৰে সন্মান কৰি ব্ৰতীয়ে প্ৰতিজনক পৃথক পৃথকভাৱে অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিব। এইদৰে কৰা ব্ৰত ‘দ্বাদশ আদিত্য’ ব্ৰত নামে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 59

सूर्यलोकं समासाद्य भुक्त्वा भोगांश्चरं ततः । जायते भुवि धर्मात्मा मानुष्ये रोगवर्जितः ॥ ५९ ॥

সূৰ্যলোকত উপনীত হৈ তাত কিছু কাল ভোগ উপভোগ কৰি, পাছত সি পৃথিৱীত ধৰ্মাত্মা মানুহ ৰূপে, ৰোগমুক্ত হৈ জন্ম লয়।

Verse 60

ततो व्रतस्य पुण्येन पुनरेव लभेद्व्रतम् । तत्पुण्येन रवेन्भित्वा मंडलं द्विजसत्तम ॥ ६० ॥

তাৰ পাছত সেই ব্ৰতৰ পুণ্যবলে সি পুনৰ সেই ব্ৰত লাভ কৰে; আৰু সেই পুণ্যেই, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সূৰ্য-মণ্ডল ভেদ কৰি পৰলৈ গমন কৰে।

Verse 61

निरंजनं निरा कारं निर्द्वंद्वं ब्रह्म चाप्नुयात् । अत्रैवाखंडसंज्ञं च व्रतमुक्त द्विजोत्तम ॥ ६१ ॥

সি নিৰঞ্জন, নিৰাকার, নিৰ্দ্বন্দ্ব ব্ৰহ্মক প্ৰাপ্ত হয়। হে দ্বিজোত্তম, ইয়াতেই ‘অখণ্ড’ নামে পৰিচিত ব্ৰত ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 62

मूर्तिं निर्माय सौवर्णीं जनार्दनसमाह्वयाम् । अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैस्तदग्रे भोजयेद्द्विजान् ॥ ६२ ॥

সোণাৰ মূৰ্তি গঢ়ি তাত জনাৰ্দনক আহ্বান কৰিব; গন্ধ, পুষ্প আদি দি পূজা কৰি, তেওঁৰ সন্মুখত দ্বিজসকলক (ব্ৰাহ্মণসকলক) ভোজন কৰাব।

Verse 63

द्वादश प्रतिमासं तु नक्ताशीः स्याज्जितेंद्रियः । ततः समांते तां मूर्तिं समभ्यर्च्य विधानतः ॥ ६३ ॥

বাৰো মাহ ধৰি সি ইন্দ্ৰিয়সংযমী হৈ কেৱল ৰাতি আহাৰ কৰিব। তাৰ পাছত বছৰৰ অন্তত বিধি অনুসাৰে সেই মূৰ্তিৰ সম্যক পূজা কৰিব।

Verse 64

गुरवे धेनुसहितां दद्यात्संप्रार्थयेत्तथा । शतजन्मसु यत्किंचिन्मयाखंडव्रतं कृतम् ॥ ६४ ॥

গুৰুলৈ বাছুৰসহ গাই দান কৰি ভক্তিভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰিব—“শত জন্মত মই কৰা যি কোনো অখণ্ড-ব্ৰত, তাৰ পুণ্য মোৰ বাবে সম্পূৰ্ণ আৰু ফলপ্ৰদ হওক।”

Verse 65

भगवंस्त्वत्प्रसादेन तदखंडमिहास्तु मे । ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्सखंडाढ्यैस्तु पायसैः ॥ ६५ ॥

হে ভগৱান! আপোনাৰ প্ৰসাদে সেই ফল মোৰ বাবে ইয়াত অখণ্ড হৈ থাকক। তাৰ পিছত শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই, চেনিমিশ্ৰিত সমৃদ্ধ পায়সৰে তৃপ্ত কৰিব।

Verse 66

द्वादशैव हि सौवर्णीं दक्षिणां प्रददेन्नमेत् । इति कृत्वा व्रतं विप्र प्रीणयित्वा जनार्दनम् ॥ ६६ ॥

দক্ষিণা হিচাপে ঠিক বাৰটা সোণৰ মুদ্ৰা দি, তাৰ পিছত প্ৰণাম কৰিব। এইদৰে, হে বিপ্ৰ! ব্ৰত পালন কৰি জনাৰ্দনক প্ৰসন্ন কৰিলে কৰ্ম সম্পূৰ্ণ হয়।

Verse 67

सौवर्णेन विमानेन याति विष्णोः परं पदम् । पौषस्य कृष्णद्वादश्यां रूपव्रतमुदीरितम् ॥ ६७ ॥

সোণালী বিমানে আৰোহণ কৰি সি বিষ্ণুৰ পৰম পদ লাভ কৰে। পৗষ মাহৰ কৃষ্ণ দ্বাদশীত পালনীয় ‘ৰূপ-ব্ৰত’ এইদৰে ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 68

दशम्यां विधिवत्स्नात्वा गृह्णीयाद्गोमयं व्रती । श्वेताया वैकवर्णाया अन्तरिक्षगतं द्विज ॥ ६८ ॥

দশমীত বিধিমতে স্নান কৰি ব্ৰতীয়ে গোময় গ্ৰহণ কৰিব—হে দ্বিজ! সেয়া শ্বেত বা একবৰ্ণা গাইৰ হওক, আৰু অশুদ্ধ স্পৰ্শ নথকাৰ দৰে অন্তৰীক্ষস্থ বুলি শুদ্ধ গণ্য কৰা হয়।

Verse 69

अष्टोत्तरशतं तेन पिंडिकाः कल्प्य नारद । शोषयेदातपे धृत्वा पात्रे ताम्रेऽथ मृन्मये ॥ ६९ ॥

হে নাৰদ! সেই দ্ৰব্যেৰে অষ্টোত্তৰশত সৰু পিণ্ডিকা সাজি, তাম্ৰপাত্ৰত বা মাটিৰ পাত্ৰত থৈ ৰ’দত শুকুৱাব লাগে।

Verse 70

एकादश्यां सोपवासः समभ्यर्च्य विधानतः । सौवर्णीं प्रतिमां विष्णोर्निशायां जागरं चरेत् ॥ ७० ॥

একাদশীত উপবাসসহ বিধিমতে ভগৱান বিষ্ণুৰ পূজা কৰি; বিষ্ণুৰ সোণৰ প্ৰতিমা অৰ্পণ/স্থাপন কৰি ৰাতি জাগৰণ কৰিব লাগে।

Verse 71

सुमंगलैर्गीतवाद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः प्रभाते द्वादश्यां तिलपात्रोपरि स्थिताम् ॥ ७१ ॥

সুমঙ্গল গীত-বাদ্য, স্তোত্ৰপাঠ আৰু জপাদি অনুষ্ঠানৰে; তাৰ পিছত দ্বাদশীৰ প্ৰভাতে তিলভৰা পাত্ৰৰ ওপৰত স্থিত (তাক/তাঁক) পূজা কৰিব লাগে।

Verse 72

अंबुपूर्णे घटे न्यस्य पूजयेदुपचारकैः । ततोऽग्निं नवमुत्पाद्य काष्ठसंघर्षणादिभिः ॥ ७२ ॥

জলপূৰ্ণ ঘটত (তাক) স্থাপন কৰি উপচাৰে পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পিছত কাঠ ঘঁষা আদি বিধিৰে নতুন অগ্নি উৎপন্ন কৰিব লাগে।

Verse 73

तं समभ्यर्च्य विधिवदेकैकां पिंडिकां सुधीः । होमयेत्सतिलाज्यां च द्वादशाक्षरविद्यया ॥ ७३ ॥

তাঁক বিধিমতে পূজা কৰি, বুদ্ধিমান সাধকে দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্ৰ জপ কৰি কৰি, তিল-মিশ্ৰিত ঘৃতসহ প্ৰতিটো পিণ্ডিকা একে একে হোম কৰিব লাগে।

Verse 74

वैष्णव्याथ च पूरणां च शतमष्टोत्तर ततः । भोजयेत्पायसैर्विप्रान्प्रीत्या सुस्निग्धमानसः ॥ ७४ ॥

তাৰপিছত বৈষ্ণৱ-সম্বন্ধীয় আচাৰ আৰু একশ আঠ পুৰাণিক অৰ্পণ/পাঠ সম্পন্ন কৰি, প্ৰীতিত স্নিগ্ধ হোৱা হৃদয়ে ব্ৰাহ্মণসকলক পায়স (ক্ষীৰ) দি আনন্দে ভোজন কৰাব।

Verse 75

सहितां च घटेनैव प्रतिमां गुरवऽपेयेत् । विप्रेभ्यो दक्षिणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसर्जयेत् । नरो वा यदि वा नारी व्रतं कृत्वैवमादरात् ॥ ७५ ॥

ঘট (কলহ) সহ প্ৰতিমা গুৰুলৈ বিধিপূৰ্বক সমৰ্পণ কৰিব। তাৰপিছত সামৰ্থ্য অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক দক্ষিণা দি, প্ৰণাম কৰি বিসৰ্জন কৰিব। পুৰুষ হওক বা নাৰী—যি এইদৰে আদৰেৰে ব্ৰত কৰে…

Verse 76

लभते रूपसौभाग्यं नात्र कार्या विचारणा । सहस्ये शुक्लपक्षे तु सुजन्मद्वादशीव्रतम् ॥ ७६ ॥

সেয়ে ৰূপ আৰু সৌভাগ্য লাভ কৰে—ইয়াত সন্দেহৰ স্থান নাই। সহস্য মাহৰ শুক্লপক্ষত ‘সুজন্ম-দ্বাদশী’ ব্ৰত পালনীয়।

Verse 77

स्नात्वा विधानेन गृह्णोयाद्वार्षिकव्रतम् । पीत्वा गश्रृंगवार्यादौ तां च कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ ७७ ॥

বিধি অনুসাৰে স্নান কৰি বাৰ্ষিক ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিব। তাৰপিছত প্ৰথমে গশৃঙ্গ আদি জল আচমন কৰি, সেই পৱিত্ৰ স্থানৰ প্ৰদক্ষিণাও কৰিব।

Verse 78

प्रतिमासं ततः शुक्लेद्वादश्यां दानमाचरेत् । घृतप्रस्थं तच्चतुष्कं क्रमाद्वीहेर्यवस्य च ॥ ७८ ॥

তাৰপিছত প্ৰতিমাহ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশীত দান কৰিব। এক প্ৰস্থ ঘিঁউ দান দিব, আৰু ক্ৰম অনুসাৰে চাৰি মাপকৈ চাউল আৰু যৱো দান কৰিব।

Verse 79

द्विरक्तिकं हेम तिलाढकार्द्धं पयसां घटम् । रौप्यस्य माषमेकं च तृप्तिकृन्मिष्टपक्वकम् ॥ ७९ ॥

দুই ৰক্তিকা-মূল্যৰ সোণ, তিলৰ আধা আঢক, দুধেৰে ভৰা ঘট, ৰূপাৰ এক মাষ আৰু তৃপ্তিদায়ক মিঠাই-পক্বান্ন নিবেদন কৰা উচিত।

Verse 80

छत्रं माषार्धहेम्नश्च प्रस्थं फाणितमुत्तमम् । चंदनं पलिकं वस्त्रं पंचहस्तोन्मितं तनुम् ॥ ८० ॥

ছাতি, আধা মাষ সোণ, উৎকৃষ্ট ফাণিতৰ এক প্ৰস্থ, এক পল চন্দন আৰু পাঁচ হস্ত দীঘল সূক্ষ্ম বস্ত্ৰ—এই দানসমূহ বিধিমতে দিব লাগে।

Verse 81

एवं तु मासिकं दानं कृत्वा प्राश्य यथाक्रमम् । गोमूत्रं जलमाज्यं वा पक्त्वा शाकं चतुर्विधम् ॥ ८१ ॥

এইদৰে মাসিক দান সম্পন্ন কৰি, নিৰ্ধাৰিত ক্ৰমে আহাৰ কৰিব; আৰু গোমূত্ৰ, পানী বা ঘিউ—ইয়াৰ যিকোনো এটাত চাৰিধৰণে শাক ৰান্ধি তদনুযায়ী গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 82

दधियुक्तं च यावान्नं तिलाज्यं शर्करान्विताम् । दर्भांबुक्षीरमुदितं प्राशनं प्रतिमासिकम् ॥ ८२ ॥

দধিযুক্ত যৱান্ন, ঘিউসহ তিল আৰু শর্কৰা-যুক্ত, আৰু দৰ্ভাজল-দুধৰ কোৱা মতে প্ৰাশন—এইটো প্ৰতিমাসৰ নিয়ত আচাৰ।

Verse 83

एवं कृतव्रतो वर्षं सौवर्णीं प्रतिमां रवेः । कृत्वा वै ताम्रपात्रस्थां न्यस्याभ्यर्च्य विधानतः ॥ ८३ ॥

এইদৰে এক বছৰ ব্ৰত পালন কৰি, ৰৱিদেৱৰ সোণৰ প্ৰতিমা গঢ়ি, তাক তাম্ৰপাত্ৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰি, বিধিমতে প্ৰতিষ্ঠা কৰি যথাযথ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 84

गुरवे धेनुसहितां प्रत्यर्प्य प्रणमेत्पुरः । विप्रान्द्रादश संभोज्य तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ८४ ॥

গুৰুলৈ গাই (যথোচিত উপকৰণসহ) অৰ্পণ কৰি তেওঁৰ সন্মুখত প্ৰণাম কৰিব। তাৰ পিছত বাৰজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাই তেওঁলোকক বিধিমতে দক্ষিণা দিব।

Verse 85

एवं कृतव्रतो विप्र जन्माप्नोत्युत्तमे कुले । निरोगो धनधान्याढ्यो भवेच्चाविकलेद्रियः ॥ ८५ ॥

হে বিপ্ৰ! যি এইদৰে ব্ৰত পালন কৰে, সি উত্তম কুলত জন্ম লাভ কৰে; ৰোগমুক্ত, ধন-ধান্যত সমৃদ্ধ আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ অবিকল থাকে।

Verse 86

माघस्य शुक्लद्वादश्यां शालग्रामशिलां द्विज । अभ्यच्य विधिवद्भक्त्या सुवर्णं तन्मुखे न्यसेत् ॥ ८६ ॥

হে দ্বিজ! মাঘ মাহৰ শুক্ল দ্বাদশীত বিধিমতে ভক্তিভাৱে শালগ্ৰাম-শিলাৰ পূজা কৰি তাৰ মুখত সোণ স্থাপন কৰিব।

Verse 87

तां स्थाप्य रौप्यपात्रे तु सितवस्त्रयुगावृताम् । प्रदद्याद्वेदविदुषे तं हि संभोजयेत्ततः ॥ ८७ ॥

তাক ৰূপৰ পাত্ৰত স্থাপন কৰি বগা বস্ত্ৰৰ জোৰেৰে আৱৃত কৰি, বেদবিদ্বানক দান দিব; তাৰ পিছত সেই পণ্ডিতক বিধিমতে ভোজন কৰাব।

Verse 88

पायसान्नेन खंडाज्यसहितेन हितेन च । एवं कृत्वैकभक्तः सन्विष्णु चिंतनतत्परः ॥ ८८ ॥

খণ্ড চিনি আৰু ঘিউসহ হিতকৰ পায়সান্ন ভোজন কৰিব। এইদৰে কৰি সেই দিন একবাৰেই আহাৰ কৰি, ভগৱান বিষ্ণুৰ চিন্তনত তৎপৰ থাকিব।

Verse 89

वैष्णवं लभते धाम भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । अंत्ये सितायां द्वादश्यां सौवर्णीं प्रतिमां हरेः ॥ ८९ ॥

ইয়াত অভীষ্ট ভোগ ভোগ কৰি শেষত বৈষ্ণৱ ধাম লাভ হয়। শুক্ল পক্ষৰ অন্তিম দ্বাদশীত শ্ৰীহৰিৰ সোণৰ প্ৰতিমা অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 90

अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैर्दद्याद्वेदविदे द्विज । द्विषट्कसंख्यान्विप्रांश्च भोजयित्वा च दक्षिणाम् ॥ ९० ॥

গন্ধ, পুষ্প আদি দি পূজা কৰি বেদজ্ঞ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণক দান দিব লাগে। আৰু বাৰজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাই দক্ষিণাও অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 91

दत्वा विसर्जयेत्पश्चात्स्वयं भुंजीत बांधवैः । त्रिस्पृशोन्मीलिनी पक्षवर्द्धिनी वंजुली तथा ॥ ९१ ॥

বিধিমতে দান দি পাছত বিসৰ্জন কৰিব লাগে; তাৰপিছত আত্মীয়-স্বজনৰ সৈতে নিজে ভোজন কৰিব লাগে। এই ব্ৰত ত্ৰিস্পৃশা, উন্মীলিনী, পক্ষবর্ধিনী আৰু বঞ্জুলী বুলিও জনা যায়।

Verse 92

जया च विजया चैव जयंती चापराजिता । एता अष्टौ सदोपोष्या द्वादश्यः पापहारिकाः ॥ ९२ ॥

জয়া, বিজয়া, জয়ন্তী আৰু অপৰাজিতা—এইদৰে আঠটা দ্বাদশী সদায় বিধিমতে উপবাসে পালনীয়; দ্বাদশী পাপহাৰিণী।

Verse 93

श्रीनारद उवाच । कीदृशं लक्षणं ब्रह्मन्नेतासां किं फलं तथा । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व याश्चन्याः पुण्यदायिकाः ॥ ९३ ॥

শ্ৰী নাৰদে ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণ! এইবোৰৰ লক্ষণ কেনেকুৱা আৰু ইয়াৰ ফল কি? লগতে আন যিবোৰ পুণ্যদায়িনী আচাৰ আছে, সেই সকলোও মোক বুজাই কওক।

Verse 94

सूत उवाच । इत्थं सनातनः पृष्टो नारदेन द्विजोत्तमः । प्रशस्य भ्रातरं प्राह महाभागवतं मुनिः ॥ ९४ ॥

সূত ক’লে—নাৰদে এইদৰে সুধিলে, দ্বিজোত্তম সনাতন, মহাভাগৱত মুনি, ভ্ৰাতাক প্ৰশংসা কৰি ক’লে।

Verse 95

सनातन उवाच । साधु पृष्टं त्वया भ्रातः साधूनां संशयच्छिदा । वक्ष्ये महाद्वादशीनां लक्षणं च फलं पृथक् ॥ ९५ ॥

সনাতন ক’লে—হে ভ্ৰাতা, তুমি ভালদৰে সুধিছা; ই সাধুসকলৰ সংশয় ছেদন কৰে। মই মহাদ্বাদশীৰ লক্ষণ আৰু ফল পৃথককৈ ক’ম।

Verse 96

एकादशी निवृत्ता चेत्सूर्यस्योदयतः पुरा । तदा तु त्रिस्पृशा नाम द्वादशी सा महाफला ॥ ९६ ॥

যদি সূৰ্যোদয়ৰ আগতেই একাদশী তিথি শেষ হয়, তেন্তে সেই দ্বাদশী ‘ত্রিস্পৃশা’ নামে জনাজাত আৰু মহাফলদায়িনী।

Verse 97

अस्यामुपोष्य गोविन्दं यः पूजयति नारद । अश्वमेधसहस्रस्य फलं लभते ध्रुवम् ॥ ९७ ॥

হে নাৰদ, যি এই দিন উপবাস কৰি গোবিন্দৰ পূজা কৰে, সি নিশ্চয়েই সহস্ৰ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান ফল লাভ কৰে।

Verse 98

यदारुणोदये विद्धा दशम्यैकादशी तिथिः । तदा तां संपरित्यज्य द्वादशीं समुपोषयेत् ॥ ९८ ॥

যেতিয়া অৰুণোদয়ত একাদশী তিথি দশমীৰে বিদ্ধ (মিশ্ৰিত) হয়, তেতিয়া সেই একাদশী ত্যাগ কৰি দ্বাদশীত উপবাস কৰা উচিত।

Verse 99

तत्रेष्ट्वा वासुदेवाख्यं सम्यक्पूजाविधानतः । राजसूयसहस्रस्य फलमुन्मीलिते लभेत् ॥ ९९ ॥

তাত পূজাবিধি অনুসাৰে বাসুদেৱ নামে প্ৰভুক যথাযথভাৱে আৰাধনা কৰিলে, জাগৰণ লাভত সহস্ৰ ৰাজসূয় যজ্ঞৰ সমান পুণ্যফল পায়।

Verse 100

यदोदये तु सवितुर्याम्या त्वेकादशीं स्पृशेत् । तदा वंजुलिकाख्यां तु तां त्यक्त्वोपोषयेत्सदा ॥ १०० ॥

কিন্তু সূৰ্যোদয়ত যদি যাম্যা তিথি একাদশীক স্পৰ্শ কৰে, তেন্তে ‘বঞ্জুলিকা’ নামে সেই একাদশী ত্যাগ কৰি যথাযথ দিনতে সদায় উপবাস কৰিব লাগে।

Verse 101

अस्यां संकर्षणं देवं गंधाद्यैरुपचारकैः । पूजयेत्सततं भक्त्या सर्वस्याभयदं परम् ॥ १०१ ॥

এই ব্ৰতত গন্ধ আদি উপচাৰে ভক্তিসহ সদায় সংকর্ষণ দেৱৰ পূজা কৰিব লাগে; তেওঁ পৰম আৰু সকলোকে অভয় দান কৰে।

Verse 102

एषा महाद्वादशी तु सर्वक्रतुफलप्रदा । सर्वपापहरा प्रोक्ता सर्वसंपत्प्रदायिनी ॥ १०२ ॥

এই মহাদ্বাদশী সকলো যজ্ঞৰ ফল দান কৰে; ইয়াক সৰ্বপাপহৰা আৰু সৰ্বসম্পদপ্ৰদায়িনী বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 103

कुहूराके यदा वृद्धे स्यातां विप्र यदा तदा । पक्षवर्द्धनिका नाम द्वादशी सा महाफला ॥ १०३ ॥

হে বিপ্ৰ! যেতিয়া কুহূ আৰু ৰাকা দুয়োটা বৃদ্ধি অৱস্থাত থাকে, তেতিয়া সেই দ্বাদশী ‘পক্ষবৰ্ধনিকা’ নামে খ্যাত হয় আৰু মহাফল দান কৰে।

Verse 104

तस्यां संपूजयेद्देवं प्रद्युम्नं जगतां पतिम् । सर्वैश्वर्य्यप्रदं साक्षात्पुत्र पौत्रविवर्धनम् ॥ १०४ ॥

সেই পবিত্ৰ অৱসৰত জগত্পতি দেৱ প্ৰদ্যুম্নক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা উচিত; তেওঁ প্ৰত্যক্ষভাৱে সকলো ঐশ্বৰ্য দান কৰে আৰু পুত্ৰ-পৌত্ৰ বৃদ্ধি কৰে।

Verse 105

यदा तु धवले पक्षे द्वादशी स्यान्मधान्विता । तदा प्रोक्ता जया नाम सर्वशत्रुविनाशिनी ॥ १०५ ॥

যেতিয়া শুক্লপক্ষত দ্বাদশী মধু (চৈত্ৰ) মাসৰ সৈতে মিলি আহে, তেতিয়া সেই ব্ৰত ‘জয়া’ নামে কোৱা হয়; ই সকলো শত্রু বিনাশ কৰে।

Verse 106

अस्यां संपूजयेद्देवमनिरुद्धं रमापतिम् । सर्वकामप्रदं नॄणां सर्वसौभाग्यदायकम् ॥ १०६ ॥

এই উপলক্ষে ৰমাপতি ভগৱান অনিৰুদ্ধক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা উচিত; তেওঁ মানুহক সকলো কামনা দান কৰে আৰু সৰ্ব সৌভাগ্য প্ৰদান কৰে।

Verse 107

श्रवणर्क्षयुता चेत्स्याद्द्वादशी धवले दले । तदा सा विजया नाम तस्यामचेद्गदाधरम् ॥ १०७ ॥

যদি শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশী শ্ৰৱণ নক্ষত্ৰযুক্ত হয়, তেন্তে তাক ‘বিজয়া’ বুলি কোৱা হয়; সেই দিনা গদাধৰ (বিষ্ণু)ক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 108

सर्वसौख्यप्रदं शश्वत्सर्वभोगपरायणम् । सर्वतीर्थफलं विप्र तां चोपोष्याप्नुयान्नरः ॥ १०८ ॥

হে বিপ্ৰ! এই ব্ৰত সদায় সৰ্বসুখদায়ক, ধৰ্মসঙ্গত সকলো ভোগৰ সাধক আৰু সৰ্ব তীৰ্থফলসম; ইয়াৰ উপবাস কৰিলে মানুহে সেই ফল লাভ কৰে।

Verse 109

यदा स्याच्च सिते पक्षे प्राजापत्यर्क्षसंयुता । द्वादशी सा महापुण्या जयंती नामतः स्मृता ॥ १०९ ॥

যেতিয়া শুক্লপক্ষত প্ৰাজাপত্য নক্ষত্ৰৰ সংযোগে দ্বাদশী হয়, তেতিয়া সেই দ্বাদশী অতি মহাপুণ্যময়ী আৰু ‘জয়ন্তী’ নামে স্মৃত।

Verse 110

यस्यां समर्च्चयेद्देवं वामनं सिद्धिदं नृणाम् । उपोषितैषा विप्रेंद्र सर्वव्रतफलप्रदा ॥ ११० ॥

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! সেই (জয়ন্তী) দ্বাদশীত উপবাস কৰি সিদ্ধিদাতা ভগৱান বামনক বিধিমতে পূজা কৰিলে, এই ব্ৰতে সকলো ব্ৰতৰ ফল দিয়ে।

Verse 111

सर्वदानफला चापि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी । यदा तु स्यात्सिते पक्षे द्वादशी जीवभान्विता ॥ १११ ॥

এই (ব্ৰত) সকলো দানৰ ফল দিয়ে আৰু ভোগ-মোক্ষ দুয়ো প্ৰদান কৰে। আৰু শুক্লপক্ষত দ্বাদশী বৃহস্পতি আৰু সূৰ্যৰ সংযোগে যুক্ত হলে ই বিশেষ ফলদায়িনী হয়।

Verse 112

तदापराजिता प्रोक्ता सर्वज्ञानप्रदायिनी । अस्यां समर्चयेद्देवं नारायणमनामयम् ॥ ११२ ॥

তেতিয়া তাক ‘অপৰাজিতা’ বুলি কোৱা হয়—ই সৰ্বজ্ঞান প্ৰদান কৰে। তাত বিধিপূৰ্বক নিৰাময় ভগৱান নাৰায়ণক সম্যক পূজা কৰিব লাগে।

Verse 113

संसारपाशविच्छित्तिकारकं ज्ञानसागरम् । अस्यास्तूपोषणादेव मुक्तः स्याद्विप्र भोजनः ॥ ११३ ॥

ই (উপদেশ/পুৰাণ) সংসাৰৰ পাশ ছিন্ন কৰা জ্ঞানসাগৰ। ইয়াৰ স্তূপৰ কেৱল পোষণ-সংৰক্ষণ কৰিলেই ব্ৰাহ্মণভোজন কৰোৱা লোকেও মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 114

यदा त्वाषाढशुक्लायां द्वादश्यां मैत्रभं भवेत् । तदा व्रतद्वयं कार्य्यं न दोषोऽत्रैकदैवतम् ॥ ११४ ॥

যেতিয়া আষাঢ় মাহৰ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশী তিথি মৈত্ৰ নক্ষত্ৰযুক্ত হয়, তেতিয়া দুয়োটা ব্ৰত পালনীয়; এই সংযুক্ত বিধিত এক অধিদেৱতা মানিলেও দোষ নাই।

Verse 115

श्रवणर्क्षयुतायां च द्वादश्यां भाद्रशुक्लके । ऊर्ज्जे सितायां द्वादश्यामंत्यभे च व्रतद्वयम् ॥ ११५ ॥

ভাদ্ৰ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশী শ্ৰৱণ নক্ষত্ৰযুক্ত হলে, আৰু ঊৰ্জ (আশ্বিন) মাহৰ শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশী অন্ত্য নক্ষত্ৰ (ৰেৱতী)-ত পৰিলে—এই দুয়ো ক্ষেত্ৰত পৃথককৈ দুটা ব্ৰত পালনীয়।

Verse 116

एताभ्योऽन्त्र विप्रेंद्र द्वादश्यामेकभुक्तकम् । निसर्गतः समुद्दिष्टं व्रतं पातकनाशनम् ॥ ११६ ॥

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! এই ব্ৰতসমূহৰ মাজত দ্বাদশীৰ ‘একভুক্ত’ (এবাৰ আহাৰ) ব্ৰত স্বভাৱতঃ পাপনাশক বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 117

एकादश्या व्रतं नित्यं द्वादश्याः सहितं यतः । नोद्यापनमिहोद्दिष्टं कर्त्तव्यं जीविताविधि ॥ ११७ ॥

যিহেতু একাদশীৰ ব্ৰত দ্বাদশীসহ নিত্য পালনীয়, সেয়ে ইয়াত পৃথক উদ্‌যাপন (সমাপন-কৰ্ম) নিৰ্দিষ্ট নহয়; ই জীৱনভৰ নিয়ম হিচাপে পালন কৰিব লাগে।

Verse 118

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने पूर्वभागे चतुर्थपादे द्वादशमासस्य द्वादशीव्रतनिरूपणं नामैकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२१ ॥

এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ বৃহদুপাখ্যানত, পূৰ্বভাগৰ চতুৰ্থ পাদত ‘দ্বাদশ মাসৰ দ্বাদশী-ব্ৰত-নিৰূপণ’ নামৰ একশ একুশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।