The Exposition of the Saptamī Vow Observed Across Twelve Months (Saptamī-vrata-prakāśana)

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि सप्तम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि कृत्वा नरो भक्त्या सूर्यसायुज्यमाप्नुयात् ॥ १ ॥

সনাতনে ক’লে—হে নাৰদ, শুনা; মই সপ্তমীৰ ব্ৰতসমূহ ক’ম। ভক্তিভাৱে এইবোৰ পালন কৰিলে মানুহে সূৰ্যদেৱৰ সাযুজ্য লাভ কৰে।

Verse 2

चैत्रे तु शुक्लसप्तम्यां बहिः स्नानं समाचरेत् । स्थंडिले गोमयालिप्ते गौरमृत्तिकयास्तृते ॥ २ ॥

চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল সপ্তমীত বাহিৰত স্নান কৰা উচিত; গোবৰ লেপা আৰু গৌৰ/হলদীয়া মাটি পতা স্থণ্ডিলত বিধিমতে আচৰণ কৰিব।

Verse 3

लिखित्वाष्टदलं पद्मं कर्णिकायां विभावम् । विन्यसेत्पूर्वपत्रे तु देवौ द्वौ कृतधातुकौ ॥ ३ ॥

অষ্টদল পদ্ম আঁকি তাৰ কৰ্ণিকাত ‘বিভাৱ’ স্থাপন কৰিব; আৰু পূৰ্ব দলে ধাতুনিৰ্মিত দুজন দেৱতাক বিন্যাস কৰিব।

Verse 4

आग्नेयं च न्यसेन्पत्रे गंधर्वौ कृतकारकौ । दक्षिणे च न्यसेत्पत्रे तथैव राक्षसद्वयम् ॥ ४ ॥

আগ্নেয় (দক্ষিণ-পূৰ্ব) দলে ‘কৃত’ আৰু ‘কাৰক’ নামৰ দুজন গন্ধৰ্ব স্থাপন কৰিব; আৰু দক্ষিণ দলে তেনেদৰে দুজন ৰাক্ষসকো বিন্যাস কৰিব।

Verse 5

आकृतौ द्वौ न्यसेत्पत्रे नैर्ऋते मुनिसत्तम । काद्रवेयौ महानागौ पश्चिमे कृतचारकौ ॥ ५ ॥

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, নৈঋত্য (দক্ষিণ-পশ্চিম) দলে দুটা আকৃতি স্থাপন কৰিব; আৰু পশ্চিম দলে ‘কৃতচাৰক’ নামে প্ৰসিদ্ধ কাদ্ৰবেয় দুজন মহানাগক বিন্যাস কৰিব।

Verse 6

वायव्य यातुधानौ द्वौ उत्तरे च ऋषिद्वयम् । ऐशान्ये विन्यसेत्पत्पे ग्रहमेको द्विजोत्तम ॥ ६ ॥

বায়ব্য দিশত দুটা যাতুধান স্থাপন কৰিব আৰু উত্তৰত দুজন ঋষিৰ যুগল ৰাখিব। ঈশান কোণত পদ্ম-যন্ত্ৰত এটা মাত্র গ্ৰহ স্থাপন কৰিব, হে দ্বিজোত্তম।

Verse 7

तेषां संपूजनं कार्यं गंधमाल्यानुलेपनैः । दीपैर्धूपैः सनैवेद्यैस्तांबूलक्रमुकादिभिः ॥ ७ ॥

তেওঁলোকৰ সম্পূৰ্ণ পূজা গন্ধ, মালা আৰু অনুলেপনেৰে কৰিব। দীপ-ধূপ, নৈবেদ্য আৰু তাম্বূল, সুপাৰী আদি অৰ্ঘ্য নিবেদন কৰিব।

Verse 8

एवं संपूज्य होमं तु घृतेनाष्टशतं चरेत् । सूर्यस्याष्टाष्ट चान्येषां प्रदद्यादाहुतीः क्रमात् ॥ ८ ॥

এইদৰে সম্যক পূজা কৰি ঘৃতৰে আঠশ বাৰ হোম কৰিব। তাৰ পিছত ক্ৰমে সূৰ্যক চৌষট্টি আৰু অন্যসকলকো তেনেদৰে আহুতি প্ৰদান কৰিব।

Verse 9

नाममंत्रेण वेद्यां वा ततः पूर्णाहुतिं ददेत् । दक्षिणा च ततो देया द्विजेभ्यः शक्तितो द्विज ॥ ९ ॥

তাৰ পিছত নাম-মন্ত্ৰেৰে (অথবা বেদীত) পূৰ্ণাহুতি দিব। তাৰ পাছত, হে দ্বিজ, সামৰ্থ্য অনুসাৰে ব্ৰাহ্মণসকলক দক্ষিণা দিব।

Verse 10

एतत्कृत्वा विधानं तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । देहांते मण्डलं भानोर्भत्त्वा गच्छेत्परं पदम् ॥ १० ॥

এই বিধান সম্পন্ন কৰিলে সকলো সুখ লাভ হয়। আৰু দেহান্তত সূৰ্য-মণ্ডল ভেদ কৰি পৰম পদলৈ গমন কৰে।

Verse 11

वैशाखशुक्लसप्तम्यां जह्नुना जाह्नवी स्वयम् । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरंध्रात्तु दक्षिणात् ॥ ११ ॥

বৈশাখৰ শুক্লপক্ষৰ সপ্তমীত মুনি জহ্নুৱে ক্ৰোধবশে স্বয়ং জাহ্নৱী গংগাক পান কৰিলে; তাৰ পিছত সোঁ কাণৰ ৰন্ধ্ৰৰ পৰা পুনৰ মুক্ত কৰিলে।

Verse 12

तां तत्र पूजयेत्स्नात्वा प्रत्यूषे विमले जले । गंधपुष्पाक्षताद्यैश्च सर्वैरेवोपचारकैः ॥ १२ ॥

প্ৰত্যুষে নিৰ্মল জলে স্নান কৰি তাতেই দেৱীক পূজা কৰিব; গন্ধ, পুষ্প, অক্ষত আদি সকলো উপচাৰে অর্চনা কৰিব।

Verse 13

ततो घटसहस्रं तु देयं गंगाव्रते त्विदम् । भक्त्या कृतं सप्तकुलं नयेत्स्वर्गमसंशयः ॥ १३ ॥

সেয়ে এই গংগা-ব্ৰতত সহস্ৰ ঘট দান কৰিব লাগে। ভক্তিসহ কৰা হলে ই নিঃসন্দেহে সাত পুৰুষৰ কুলক স্বৰ্গলৈ নিয়ে যায়।

Verse 14

कमलव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तद्विधिरुच्यते । तिलमात्रं तु सौवर्णं विधाय कमलं शुभम् ॥ १४ ॥

ইয়াত কমল-ব্ৰতও কোৱা হৈছে; এতিয়া তাৰ বিধি কোৱা হ’ব। তিলমাত্ৰ পৰিমাণৰ শুভ সোণৰ পদ্ম গঢ়িব।

Verse 15

वस्त्रयुग्मावृतं कृत्वा गंधधूपादिनार्चयेत् । नमस्ते पद्महस्ताय नमस्ते विश्वधारिणे ॥ १५ ॥

দুটা বস্ত্ৰে আচ্ছাদিত কৰি গন্ধ, ধূপ আদি দিয়ে অর্চনা কৰিব; এইদৰে ক’ব— “পদ্মহস্তায় নমঃ, বিশ্বধাৰিণে নমঃ।”

Verse 16

दिवाकर नमस्तुभ्यं प्रभाकर नमोऽस्तु ते । इति संप्रार्थ्य देवेशं सूर्ये चास्तमुपागते ॥ १६ ॥

হে দিবাকৰ! তোমাক নমস্কাৰ; হে প্ৰভাকৰ! তোমাক প্ৰণাম। এইদৰে দেৱেশক প্ৰাৰ্থনা কৰি, সূৰ্য অস্তগামী হ’লে বিধি সমাপ্ত হয়।

Verse 17

सोदकुंभं तु तत्पद्मं कपिलां च द्विजेऽर्पयेत् । तद्दिने तूपवस्तव्यं भोक्तव्यं च परेऽहनि ॥ १७ ॥

জলভৰা কুম্ভ, সেই পদ্ম আৰু কপিলা গাই—এইবোৰ ব্ৰাহ্মণক অৰ্পণ কৰিব। সেই দিন উপবাস ৰাখি, পৰদিন আহাৰ কৰিব।

Verse 18

संभोज्य ब्राह्मणान्भक्त्या व्रतसाकल्यमाप्नुयात् । निबव्रतं च तत्रेव तद्विधानं श्रृणुष्व मे ॥ १८ ॥

ভক্তিৰে ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰালে ব্ৰতৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ হয়। আৰু তাতেই ব্ৰত-সমাপ্তিৰ নিয়ম পালন কৰ; তাৰ বিধান মোৰ পৰা শুনা।

Verse 19

निंबपत्रैः स्मृता पूजा भास्करस्य द्विजोत्तम । खखोल्कायेति मंत्रेण प्रणवाद्येन नारद ॥ १९ ॥

হে দ্বিজোত্তম! ভাস্কৰৰ পূজা নিমপাতাৰে কৰা বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। হে নাৰদ! প্ৰণৱ ‘ওঁ’ পূৰ্বক ‘খখোল্কায়’ মন্ত্ৰেৰে সেয়া কৰা হয়।

Verse 20

निंबपत्रं ततोऽश्नीयाच्छयेद्भूमौ च वाग्यतः । द्विजान्परेऽह्नि संभोज्य स्वयं भुंजीत बंधुभिः ॥ २० ॥

তাৰ পিছত নিমপাতা খাই, মৌন ধৰি ভূমিত শয়ন কৰিব। পৰদিন ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাই, তাৰ পাছত নিজে বন্ধুসকলৰ সৈতে আহাৰ কৰিব।

Verse 21

निंबपत्रव्रतं चैतत्कर्तॄणां सर्वसौख्यदम् । सप्तमी शर्कराख्यैषा प्रोक्ता तच्चापि मे श्रृणु ॥ २१ ॥

এই ‘নিম্বপত্ৰ-ব্ৰত’ পালন কৰোঁতাসকলক সকলো ধৰণৰ সুখ প্ৰদান কৰে। এই সপ্তমী ‘শর্কৰা’ নামে কোৱা হৈছে; সেইটোও মোৰ পৰা শুনা।

Verse 22

अमृतं पिबतो हस्तात्सूर्यस्यामृतबिंदवः । निष्पेतुर्भुवि चोत्पन्नाः शालिमुद्गयवेक्षवः ॥ २२ ॥

সূৰ্যই অমৃত পান কৰোঁতে তেওঁৰ হাতৰ পৰা অমৃতবিন্দু সৰি পৰিল। সেয়া ভূমিত পৰি ধান, মুগ, যৱ আৰু আখ হৈ উঠিল।

Verse 23

शर्करा च ततस्तस्मादिक्षुसारामृतोपमा । इष्टा रवेरतः पुण्या शर्करा हव्यकव्ययोः ॥ २३ ॥

সেই আখৰ সাৰ পৰা অমৃতসম শর্কৰা উৎপন্ন হ’ল। সেয়ে শর্কৰা ৰৱিৰ প্ৰিয় আৰু দেবহব্য আৰু পিতৃকব্য—দুয়োটাতেই পুণ্যদায়িনী।

Verse 24

शर्करासप्तमी चैव वाजिमेधफलप्रदा । सर्वदुःखोपशमनी पुत्रसंततिवर्धिनी ॥ २४ ॥

‘শর্কৰা-সপ্তমী’ ব্ৰতে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল প্ৰদান কৰে। ই সকলো দুখ শমাই আৰু পুত্ৰ-সন্ততি তথা বংশবৃদ্ধি কৰে।

Verse 25

अस्यांतु शर्करादानं शर्कराभोजनं तथा । कर्तव्यं हि प्रयत्नेन व्रतमेतद्रविप्रियम् ॥ २५ ॥

এই দিন শর্কৰা দান আৰু শর্কৰা ভোজনো যত্নসহকাৰে নিশ্চয় কৰিব লাগে; কিয়নো এই ব্ৰত ৰৱি (সূৰ্য)ৰ অতি প্ৰিয়।

Verse 26

यः कुर्यात्परया भक्त्या स वै सद्गतिमाप्नुयात् । ज्येष्ठे तु शुक्लसप्तम्यां जात इंद्रो रविः स्वयम् ॥ २६ ॥

যি এই বিধি পৰম ভক্তিৰে কৰে, সি নিশ্চয়েই শ্ৰেষ্ঠ সদ্গতি লাভ কৰে। জ্যেষ্ঠ মাহৰ শুক্ল সপ্তমীত স্বয়ং ইন্দ্ৰ ৰবি-ৰূপে জন্ম লৈছিল।

Verse 27

तं संपूज्य विधानेन सोपवासो जितेंद्रियः । स्वर्गतिं लभते विप्र देवेंद्रस्य प्रसादतः ॥ २७ ॥

হে বিপ্ৰ! যি বিধি অনুসাৰে তেঁওক পূজা কৰে, উপবাসী হৈ ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰে, সি দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰৰ প্ৰসাদে স্বৰ্গগতি লাভ কৰে।

Verse 28

आषाढशुक्लसप्तम्यां विवस्वान्नाम भास्करः । जातस्तं तत्र संप्रार्च्य गन्धपुष्पादिभिः पृथक् ॥ २८ ॥

আষাঢ় মাহৰ শুক্ল সপ্তমীত ভাস্কৰ ‘বিবস্বান্’ নামে প্ৰকট হৈছিল। সেয়ে তাত গন্ধ, পুষ্প আদি পৃথক পৃথকভাৱে অৰ্পণ কৰি বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা উচিত।

Verse 29

लभते सूर्यसायुज्यं विप्रेंद्रात्र न संशयः । श्रावणे शुक्लसप्तम्यामव्यंगाख्यं व्रतं शुभम् ॥ २९ ॥

হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! ইয়াত সন্দেহ নাই—শ্ৰাৱণ মাহৰ শুক্ল সপ্তমীত ‘অব্যঙ্গ’ নামে এই শুভ ব্ৰত পালন কৰিলে সূৰ্যৰ সৈতে সাযুজ্য লাভ হয়।

Verse 30

कार्पासं तु चतुर्हस्तं सार्द्ध वस्त्रं हि गोपतेः । पूजांते प्रीतये देयं व्रतमेतच्छुभावहम् ॥ ३० ॥

গোপতিৰ প্ৰীতিৰ বাবে পূজাৰ অন্তত চাৰি হাত মাপৰ কপাহী বস্ত্ৰ, উপযুক্ত পৰিধেয়সহ, অৰ্পণ কৰা উচিত। এই ব্ৰত শుభফলদায়ক।

Verse 31

यदि चेद्धस्तयुक्तेयं तदा स्यात्पापनाशिनी । अस्यां दानं जपो होमः सर्वं चाक्षय्यतां व्रजेत् ॥ ३१ ॥

যদি এই ব্ৰত/পুণ্যকাল হস্ত নক্ষত্ৰৰ সৈতে যুক্ত হয়, তেন্তে ই পাপনাশিনী হয়। ইয়াত দান, জপ, হোম—সকলোয়ে অক্ষয় পুণ্য লাভ কৰে।

Verse 32

भाद्रे तु शुक्लसप्तम्याममुक्ताभरणव्रतम् । सोमस्य तु महेशस्य पूजनं चात्र कीर्तितम् ॥ ३२ ॥

ভাদ্ৰ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ সপ্তমীত ‘অমুক্তাভৰণ’ নামৰ ব্ৰত পালন কৰিব লাগে। আৰু এই ব্ৰতত সোম-স্বৰূপ মহেশ (শিৱ)ৰ পূজাও বিধেয় বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 33

गंगादिभिः षोडशभिरुपचारैः समर्चनम् । प्रार्थ्य प्रणम्य विसृजेत्सर्वकामसमृद्धये ॥ ३३ ॥

গংগাজল আদি লৈ আৰম্ভ কৰি ষোড়শ উপচাৰে (দেৱতাৰ) সম্যক পূজা কৰিব লাগে। প্ৰাৰ্থনা কৰি, প্ৰণাম কৰি, তাৰপিছত বিসৰ্জন/সমাপন কৰিব—সৰ্বকাম সমৃদ্ধিৰ বাবে।

Verse 34

फलसप्तमिका चेयं तद्विधानमुदीर्यते । नालिकेरं च वृंताकं नारंगं बीजपूरकम् ॥ ३४ ॥

এইটো ‘ফল-সপ্তমী’; এতিয়া ইয়াৰ বিধান কোৱা হৈছে—নাৰিকল, বেঙেনা, কমলা আৰু বীজপূৰক (ডাঙৰ নেমু/সিট্ৰন) অৰ্পণ/ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 35

कूष्मांडं बृहतीपूगमिति सप्त फलानि वै । महादेवस्य पुरतो विन्यस्यापरदोरकम् ॥ ३५ ॥

কূষ্মাণ্ড (আশ গোৰ্ড), বৃহতী-ফল, পূগ (সুপাৰী) আদি—এই সাত ফল মহাদেৱৰ সন্মুখত থৈ, তাৰপিছত অন্য বাহুত ৰক্ষাসূত্ৰ বান্ধিব লাগে।

Verse 36

सप्ततन्तुकृतं सप्तग्रंथियुक्तं द्विजोत्तम । संपूज्य परया भक्त्या धारयेद्वामके करे ॥ ३६ ॥

হে দ্বিজোত্তম! সাত তন্তু আৰু সাত গাঁঠিযুক্ত পবিত্ৰ সূত্ৰক পৰম ভক্তিৰে পূজা কৰি বাঁও হাতে ধাৰণ কৰা।

Verse 37

स्त्री नरो दक्षिणे चैव यावद्वर्षं समाप्यते । संभोज्य विप्रान्सप्तैव पायसेन विसृज्यस तान् ॥ ३७ ॥

স্ত্ৰী আৰু নৰক দক্ষিণা-ৰূপে পূৰ্ণ এক বছৰলৈ দান কৰা উচিত। তাৰ পাছত সাত ব্ৰাহ্মণক পায়স খুৱাই সসম্মানে বিদায় দিব।

Verse 38

स्वयं भुंजीत मतिमान् व्रतसंपूर्तिहेतवे । फलानि तानि देयानि सप्तस्वपि द्विजेषु च ॥ ३८ ॥

ব্ৰত সম্পূৰ্ণ হ’বলৈ বুদ্ধিমান নিজে (ব্ৰতাহাৰ) গ্ৰহণ কৰিব। আৰু সেই ফলবোৰ সাতজন দ্বিজকো দান দিব।

Verse 39

एवं तु सप्त वर्षाणि कृत्वोपास्य यथाविधि । सायुज्यं लभते विप्र महादेवस्य तद्व्रती ॥ ३९ ॥

এইদৰে বিধিমতে সাত বছৰ উপাসনা সম্পন্ন কৰিলে, হে বিপ্ৰ, সেই ব্ৰতী মহাদেৱৰ সাযুজ্য (একত্ব) লাভ কৰে।

Verse 40

आश्विने शुक्लपक्षे तु विज्ञेया शुभसप्तमी । तस्यां कृतस्नानपूजो वाचयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ४० ॥

আশ্বিন মাহৰ শুক্লপক্ষত শুভ সপ্তমী বুলি জানিব লাগে। সেইদিন স্নান-পূজা কৰি দ্বিজোত্তমসকলৰ দ্বাৰা পাঠ কৰাব।

Verse 41

आरभ्य कपिलांगां च संपूज्य प्रार्थयेत्ततः । त्वामहं दद्मि कल्याणि प्रीयतामर्यमा स्वयम् ॥ ४१ ॥

বিধি আৰম্ভ কৰি কপিলাঙ্গাৰ যথাবিধি পূজা কৰি পাছত প্ৰাৰ্থনা কৰিব— “হে কল্যাণী! মই তোমাক (বিবাহত) দান কৰোঁ; স্বয়ং আৰ্যমা প্ৰসন্ন হওক।”

Verse 42

पालय त्वं जगत्कृत्स्नं यतोऽसि धर्मसम्भवा । इत्युक्त्वा वेदविदुषे दत्त्वा कृत्वा च दक्षिणाम् ॥ ४२ ॥

“তুমি সমগ্ৰ জগত ৰক্ষা কৰা, কিয়নো তুমি ধৰ্মৰ পৰা উৎপন্ন”— এইদৰে কৈ বেদবিদ্বানক যথোচিত দক্ষিণা দিব।

Verse 43

नमस्कृत्य स्वयं विप्र विसृजेत्प्राशयेत्वरवयम् । पंचगव्यं व्रतं चेत्थं विधाय श्वो द्विजोत्तमान् ॥ ४३ ॥

প্ৰথমে নমস্কাৰ কৰি ব্ৰাহ্মণে নিজে তেওঁলোকক বিদায় দিব, তাৰপিছত শ্ৰেষ্ঠজনক সেয়া গ্ৰহণ কৰাব। এইদৰে পঞ্চগব্য-ব্ৰত সম্পন্ন কৰি পৰদিন দ্বিজোত্তমসকলক সন্মান কৰি ভোজন কৰাব।

Verse 44

भोजयित्वा स्वयं चाद्यात्तदन्नं द्विजशेषितम् । कृतं ह्येतद्व्रतं विप्र सुभाष्यं श्रद्धयान्वितः ॥ ४४ ॥

প্ৰথমে দ্বিজসকলক ভোজন কৰাই, তাৰপিছত দ্বিজে অৱশিষ্ট কৰা সেই অন্ন নিজে ভক্ষণ কৰিব। হে বিপ্ৰ! শ্ৰদ্ধা আৰু শুভ বাক্যসহ পালন কৰিলেই এই ব্ৰত সম্যক সম্পন্ন হয়।

Verse 45

देवदेवप्रसादेन भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् । अथ कार्तिकशुक्लायां शाकाख्यं सप्तमीव्रतम् ॥ ४५ ॥

দেৱদেৱৰ প্ৰসাদে ভোগ আৰু মোক্ষ— দুয়োটাই লাভ হয়। এতিয়া কাৰ্তিক শুক্লপক্ষৰ সপ্তমীত পালনীয় ‘শাক’ নামৰ ব্ৰতৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 46

तस्यां तु सप्तशाकानि सस्वर्णकमलानि च । प्रदद्यात्सप्तविप्रेभ्यः शाकाहारस्ततः स्वयम् ॥ ४६ ॥

সেই উপলক্ষে সাত প্ৰকাৰ শাক-সব্জি আৰু সোণালী কমল-পুষ্প সাতজন ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব; তাৰ পিছত নিজে শাকাহাৰেই জীৱন ধাৰণ কৰিব।

Verse 47

द्वितीयेऽह्नि द्विजान्भोज्य दत्वा तेभ्योऽन्नदक्षिणाम् । विसृज्य बंधुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ४७ ॥

দ্বিতীয় দিন দ্বিজসকলক ভোজন কৰাই তেওঁলোকক অন্ন আৰু দক্ষিণা দিব; তাৰ পিছত বিদায় দি, বন্ধুসকলৰ সৈতে নিজে ভোজন কৰিব, বাক্-সংযম ৰাখি।

Verse 48

मार्गस्य सितसप्तम्यां मित्रव्रतमुदाहृतम् । यद्विष्णोर्दक्षिणं नेत्रं तदेव कृतवानिह ॥ ४८ ॥

মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ শুক্ল সপ্তমীত ‘মিত্ৰব্ৰত’ বুলি কোৱা হৈছে; যি বিষ্ণুৰ দক্ষিণ নয়ন, সেয়াই ইয়াত ইয়াৰ পবিত্ৰ তত্ত্বৰূপে স্থাপিত।

Verse 49

अदित्यां कश्यपाज्जज्ञे मित्रो नामा दिवाकरः । अतोऽस्यां पूजनं तस्य यथोक्तविधिना द्विज ॥ ४९ ॥

অদিতিৰ পৰা কশ্যপৰ দ্বাৰা ‘মিত্ৰ’ নামৰ দিবাকৰ জন্মিল; সেয়ে, হে দ্বিজ, এই দিনত তেওঁৰ পূজা যথোক্ত বিধিৰে কৰা উচিত।

Verse 50

कृत्वा द्विजान्भोजयित्वा सप्तैव मधुरादिना । सुवर्णदक्षिणां दत्वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥ ५० ॥

বিধি সম্পন্ন কৰি দ্বিজসকলক সাত প্ৰকাৰ মধুৰ নৈবেদ্য আদিৰে ভোজন কৰাব; সোণৰ দক্ষিণা দি সন্মানে বিদায় কৰি, তাৰ পিছত নিজে ভোজন কৰিব।

Verse 51

कृत्वैतद्विधिना लोकं सृर्य्यस्य व्रजति ध्रुवम् । द्विजो ब्राह्मं तथा शूद्रः सत्कुले जन्म चाप्नुयात् ॥ ५१ ॥

এই বিধি অনুসাৰে কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে নিশ্চিতভাৱে সূৰ্যলোক লাভ হয়। দ্বিজে ব্ৰাহ্মণ্য পদ পায়, আৰু শূদ্ৰেও সৎকুলত জন্ম লাভ কৰে।

Verse 52

पौषस्य शुक्लसप्तम्यां व्रतं चाभयसंज्ञितम् । उपोष्य भानुं त्रिःसन्ध्यं समभ्यर्च्य धरास्थितः ॥ ५२ ॥

পৌষ মাহৰ শুক্ল সপ্তমীত ‘অভয়’ নামৰ ব্ৰত পালন কৰিব লাগে। উপবাস কৰি, মাটিত অৱস্থান কৰি, প্ৰাতঃ-মধ্যাহ্ন-সায়ং তিন সন্ধ্যাত ভানুক যথাবিধি পূজা কৰিব।

Verse 53

क्षीरसिक्तान्नसंबद्धं मोदकं प्रस्थसंमितम् । द्विजाय दत्वा भोज्यान्यान्सप्ताष्टभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ ५३ ॥

দুধত সিক্ত অন্নেৰে প্ৰস্তুত এক প্ৰস্থ পৰিমাণৰ মোদক সাজি এজন দ্বিজক দান কৰিব। লগতে সাত বা আঠজন ব্ৰাহ্মণক অন্য ভোজ্য আৰু দক্ষিণাও দিব।

Verse 54

पृथवी वा सुवर्णं वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् । अभयाख्यं व्रतं त्वेतत्सर्वस्याभयदं स्मृतम् ॥ ५४ ॥

ভূমি বা সোণ দান কৰি, তাৰ পিছত নিজে আহাৰ কৰিব। এই ‘অভয়’ নামৰ ব্ৰত সকলোকে নিৰ্ভয়তা দান কৰে বুলি স্মৃত।

Verse 55

मार्तंडाख्यं व्रतं नाम कथयंति द्विजाः परे । एकमेवेति च प्रोक्तमेकदैवतया बुधैः ॥ ५५ ॥

কিছুমান অন্য পণ্ডিত দ্বিজে ‘মাৰ্তণ্ড’ নামৰ ব্ৰতৰ কথা কয়। জ্ঞানীসকলে ইয়াক ‘একমাত্ৰ’ বুলিও কয়, কিয়নো ই এক দেৱতাক কেন্দ্ৰ কৰি পালন কৰা হয়।

Verse 56

माघे तु कृष्णसप्तम्यां व्रतं सर्वाप्तिसंज्ञकम् । समुपोष्य दिने तस्मिन्सम्पूज्यादित्यबिम्बकम् ॥ ५६ ॥

মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ সপ্তমীত ‘সৰ্বাপ্তি’ নামৰ ব্ৰত পালন কৰা উচিত। সেই দিন সম্পূৰ্ণ উপবাস কৰি বিধিপূৰ্বক আদিত্যদেৱৰ সূৰ্যবিম্বৰ পূজা কৰিব।

Verse 57

सौवर्णं गंधपुष्पाद्यैः कृत्वा रात्रौ च जागरम् । परेऽह्नि विप्रान्सम्भोज्य पायसेन तु सप्त वै ॥ ५७ ॥

গন্ধ-পুষ্প আদি সহ সোণালী অৰ্ঘ্য সাজি ৰাতি জাগৰণ পালন কৰিব। পৰদিন পায়স (ক্ষীৰ) দি সাতজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰাব।

Verse 58

दक्षिणां नालिकेराणि तेभ्यो दत्वा गुरुं ततः । सौवर्णं तु रवेर्बिम्बं युक्तं दक्षिणयान्यया ॥ ५८ ॥

প্ৰথমে তেওঁলোকক নাৰিকলৰূপ দক্ষিণা দি, তাৰপিছত গুৰুলৈ ৰবিৰ বিম্বৰ স্বৰ্ণময় দান অতিরিক্ত দক্ষিণাসহ অৰ্পণ কৰিব।

Verse 59

समर्प्य च भृशं प्रार्थ्य विसृज्याद्यात्स्वयं ततः । एतत्सर्वाप्तिदं नाम संप्रोक्तं सार्वकामिकम् ॥ ५९ ॥

সেয়া অৰ্পণ কৰি গভীৰভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰিব, তাৰপিছত বিসৰ্জন কৰি নিজে গুচি যাব। ই ‘সৰ্বাপ্তিদ’ নামে সকলো ধৰ্মসন্মত কামনা পূৰ্ণকাৰী বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 60

व्रतस्यास्य प्रभावेण द्वैतं सिध्येद्धि सर्वथा । माघस्य शुक्लसप्तम्यामचलाख्यं व्रतं स्मृतम् ॥ ६० ॥

এই ব্ৰতৰ প্ৰভাৱত দ্বৈত ফল সৰ্বথা সিদ্ধ হয়। মাঘ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ সপ্তমীত ‘অচল’ নামৰ ব্ৰত স্মৃত।

Verse 61

त्रिलोचनजयंतीयं सर्वपापहरा स्मृता । रथाख्या सप्तमी चेयं चक्रवर्तित्वदायिनी ॥ ६१ ॥

এই ত্ৰিলোচন-জয়ন্তী সৰ্বপাপহৰা বুলি স্মৃত। আৰু ‘ৰথা-সপ্তমী’ নামৰ এই সপ্তমী চক্রৱৰ্তিত্ব দান কৰে।

Verse 62

अस्यां समर्च्य सवितुः प्रतिमां तु हैमीं हैमाश्वयुक्तरथगां तु ददेत्सहेभाम् । यो भावभक्तिसहितः स गतो हि लोकं शम्भोः स मोदत इहापि च भुक्तभोगः ॥ ६२ ॥

এই উপলক্ষে সৱিতা (সূৰ্য)ৰ স্বৰ্ণ প্ৰতিমা বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, স্বৰ্ণ অশ্বযুক্ত ৰথ আনোসহ দান কৰা উচিত। যি ভাৱভক্তিসহ ই কৰে, সি শম্ভু (শিৱ) লোক পায়; আৰু ইহলোকতো ভোগ-সমৃদ্ধি উপভোগ কৰি আনন্দিত থাকে।

Verse 63

भास्करी सप्तमी चेयं कोटिभास्वद्ग्रहोपमा । अरुणोदयवेलायामस्यां स्नानं विधीयते ॥ ६३ ॥

এই ভাস্কৰী সপ্তমী, কোটি দীপ্ত সূৰ্যৰ সদৃশ জ্যোতিময়। এই দিন অৰুণোদয় বেলাত স্নান বিধেয়।

Verse 64

अर्कस्य च बदर्याश्च सप्त सप्त दलानि वै । निधाय शिरसि स्नायात्सप्तजन्माघशांतये ॥ ६४ ॥

অৰ্কৰ সাতটা পাতা আৰু বদৰীৰো সাতটা পাতা মূৰত ৰাখি স্নান কৰা উচিত; ইয়াৰ দ্বাৰা সাত জন্মৰ পাপ শান্ত হয়।

Verse 65

पुत्रप्रदं व्रतं चात्र प्राहादित्यः स्वयं प्रभुः । यो माघसितप्तम्यां पूजयेन्मां विधानतः ॥ ६५ ॥

ইয়াত পুত্ৰপ্ৰদ ব্ৰত স্বয়ং প্ৰভু আদিত্যই কৈছে—যি মাঘ মাহৰ শুক্ল সপ্তমীত বিধিপূৰ্বক মোৰ পূজা কৰে, সি সন্তান লাভ কৰে।

Verse 66

तस्याहं पुत्रतां यास्ये स्वांशेन भृशतोषितः । तस्माज्जितेंद्रियो भूत्वा समुपोष्य दिवानिशम् ॥ ६६ ॥

তেওঁৰ প্ৰতি মোৰ স্বাংশেৰে অতিশয় সন্তুষ্ট হৈ মই তেওঁৰ পুত্ৰৰূপে জন্ম ল’ম। সেয়ে ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ দিন-ৰাত বিধিপূৰ্বক উপবাস পালন কৰা উচিত।

Verse 67

पूजयेदपरे चाह्नि होमं कृत्वा द्विजां स्ततः । दध्योदनेन पयसा पायसेन च भोजयेत् ॥ ६७ ॥

তাৰ পিছত দিনৰ পিছৰ ভাগত হোম সম্পন্ন কৰি আৰু বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তাৰ পাছত দ্বিজসকলক দধি-মিশ্ৰিত ভাত, গাখীৰ আৰু পায়সৰে ভোজন কৰাব লাগে।

Verse 68

अनेन विधिना यस् कुरुते पुत्रसप्तमीः । लभते स तु सत्पुत्रं चिरायुषमनामयम् ॥ ६८ ॥

যি এই বিধি অনুসাৰে পুত্ৰসপ্তমী ব্ৰত পালন কৰে, সি দীঘলীয়া আয়ু আৰু ৰোগমুক্ত সৎপুত্ৰ লাভ কৰে।

Verse 69

तपस्यशुक्लसप्तम्यां व्रतमर्कपुटं चरेत् । अर्कपत्रैर्यजेदर्कमर्कपत्राणि चाश्नुयात् ॥ ६९ ॥

তপস্যা (ফাল্গুন) মাহৰ শুক্ল সপ্তমীত অর্কপুট নামৰ ব্ৰত পালন কৰা উচিত। অর্কপাতাৰে অর্ক গছৰ পূজা কৰিব আৰু নিয়মাহাৰ হিচাপে অর্কপাতাও গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 70

अर्कनाम जपेच्छश्वदित्थं चार्कपुटव्रतम् । धनदं पुत्रदं चैतत्सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ७० ॥

এইদৰে সদায় ‘অর্ক’ নাম জপ কৰিব—ইয়াই অর্কপুট ব্ৰত। ই ধন আৰু পুত্ৰ দান কৰে আৰু সকলো পাপ নাশ কৰে।

Verse 71

त्रिवर्गदामिति प्राहुः केचिदेतद्वतं द्विज । यज्ञव्रतं तथाप्यन्ये विधिवद्धोमकर्मणा ॥ ७१ ॥

হে দ্বিজ! কিছুমানে এই ব্ৰতক ‘ত্রিবৰ্গদা’ বুলি কয়; আন কিছুমানে বিধিপূৰ্বক হোমকৰ্মে সম্পন্ন হোৱাৰ বাবে ইয়াক ‘যজ্ঞ-ব্ৰত’ বুলি ক’ব।

Verse 72

सर्वासु सर्वमासेषु सप्तमीषु द्विजोत्तमः । भास्कराराधनं प्रोक्तं सर्वकामिकमित्यलम् ॥ ७२ ॥

হে দ্বিজোত্তম! সকলো মাহৰ সকলো সপ্তমীত ভাস্কৰৰ আৰাধনা কোৱা হৈছে—ই নিজেই পৰ্যাপ্ত আৰু সকলো কামনা পূৰ্ণকাৰী।

Verse 73

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितसप्तमीव्रतनिरूपणं नाम षोडशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११६ ॥

এইদৰে শ্ৰীবৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ পূৰ্বভাগত, বৃহদুপাখ্যানৰ চতুৰ্থ পাদত ‘দ্বাদশমাসস্থিত সপ্তমীব্ৰত নিৰূপণ’ নামৰ একশ ষোলতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।