Adhyaya 78: Hymn to Surya and the Distribution of Solar Splendour; Genealogy of Vaivasvata and Chaya’s Line

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वैवस्वतमन्वन्तरे साप्तसप्ततितमोऽध्यायः । अष्टसप्ततितमोऽध्यायः— ७८ मार्कण्डेय उवाच । ततस्तं तुष्टुवुर्देवास्तथा देवर्षयो रविम् । वाग्भिरोड्यमशेषस्य त्रैलोक्यस्य समागताः ॥

এইদৰে শ্ৰীমাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণৰ বৈৱস্বত মন্বন্তৰত সাতাত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া আটাত্তৰতম অধ্যায় আৰম্ভ। মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—তেতিয়া সমগ্ৰ ত্ৰিলোকৰ পৰা সমবেত দেৱসকল আৰু দেৱৰ্ষিসকল বাক্-উপহাৰ (স্তোত্ৰ) লৈ ৰবি (সূৰ্য)ক স্তৱ কৰিলে।

Verse 2

देवा ऊचुः नमस्ते ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः । यजुः स्वरूपरूपाय साम्नान्धामवते नमः ॥

দেৱসকলে ক’লে—ঋগ্বেদ-স্বৰূপিণী তোমাক নমস্কাৰ; সামবেদ-স্বৰূপিণী তোমাক নমস্কাৰ। যজুৰ্বেদ-স্বৰূপিণী তোমাক নমস্কাৰ; সামগানৰ দীপ্ত ধাম-স্বৰূপিণী তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 3

ज्ञानैकधामभूताय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिः स्वरूपाय विशुद्धायामलात्मने ॥

একমাত্ৰ জ্ঞানৰ আশ্ৰয়ৰূপে স্থিত, সকলো অন্ধকাৰ ঝাৰি পেলোৱা তোমাক নমস্কাৰ। যাৰ স্বৰূপেই শুদ্ধ জ্যোতি—অত্যন্ত পবিত্ৰ, নিৰঞ্জন সাৰযুক্ত—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 4

वरिष्ठाय वरेण्याय परस्मै परमात्मने । नमोऽखिलजगद्व्यापिस्वरूपायात्ममूर्तये ॥

সৰ্বোত্তম, সৰ্বাধিক বৰণীয় তোমাক নমস্কাৰ; পৰাত্পৰ পৰমাত্মস্বৰূপক নমস্কাৰ। যাৰ স্বভাৱ সমগ্ৰ বিশ্বত ব্যাপ্ত, যি সৰ্বৰ আত্মাস্বৰূপ—তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 5

इदं स्तोत्रवरं रम्यं श्रोतव्यं श्रद्धया नरैः । शिष्यॊ भूत्वा समाधिस्थो दत्त्वा देयं गुरोरपि ॥

এই উৎকৃষ্ট আৰু মনোহৰ স্তোত্ৰ শ্ৰদ্ধাৱান লোকে অৱশ্যেই শুনিব লাগে। শিষ্যত্ব গ্ৰহণ কৰি, সমাধিত স্থিত হৈ, আৰু গুৰুলৈ অৰ্পণীয় বস্তু অৰ্পণ কৰি—তাৰ পাছত ইয়াক গ্ৰহণ (আৰু পৰম্পৰাৰে প্ৰদান) কৰিব লাগে।

Verse 6

न शून्यभूतैः श्रोतव्यमेतत्तु सफलं भवेत् । सर्वकारणभूताय निष्ठायै ज्ञानचेतसाम् ॥

যিসকল শূন্য (আত্মাৰ্থতা নথকা/অশ্ৰদ্ধ) তেওঁলোকে ইয়াক শুনিব নালাগে; তেতিয়াহে ই ফলপ্ৰদ হয়। জ্ঞাননিষ্ঠ চিত্তৰ দৃঢ়তাৰ বাবে, আৰু সৰ্বকাৰণৰ কাৰণ সেই এক পৰম তত্ত্বৰ সাক্ষাৎকাৰৰ উদ্দেশ্যে ই প্ৰৱৰ্তিত।

Verse 7

नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशात्मस्वरूपिणे । भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः ॥

আপোনাক নমস্কাৰ, যাঁৰ ৰূপ সূৰ্য আৰু যাঁৰ স্বৰূপ স্বয়ং জ্যোতি। ভাস্কৰক নমস্কাৰ; দিনৰ কৰ্তাকো নমস্কাৰ।

Verse 8

शर्वरीहेतवे चैव सन्ध्याज्योत्स्नाकृते नमः । त्वं सर्वमेतद् भगवन् जगदुद्भ्रमता त्वया ॥

ৰাত্ৰিৰ কাৰণৰূপ আপোনাক নমস্কাৰ; সন্ধ্যা আৰু চন্দ্ৰপ্ৰভা আনয়নকাৰিণীক নমস্কাৰ। হে ভগৱন, এই সকলো আপুনি; আপোনাৰ দ্বাৰাই বিশ্ব ঘূৰি থাকিলেও নিজৰ গতিত ধাৰিত থাকে।

Verse 9

भ्रमत्याविद्धमखिलं ब्रह्माण्डं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं स्पृष्टं सर्वं सञ्जायते शुचि ॥

সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড—চৰ আৰু অচৰ সকলো—পৰিভ্ৰমণ কৰি কৰি প্ৰেৰিত আৰু ব্যাপ্ত হয়। আপোনাৰ ৰশ্মিৰ স্পৰ্শে এই সকলো শুদ্ধ হয়।

Verse 10

क्रियते त्वत्करैः स्पर्शाज्जलादीनां पवित्रता । होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते ॥

আপোনাৰ হস্তস্পৰ্শে জল আদি তত্ত্বৰ শুদ্ধি হয়। হোম, দান আদি কৰ্ম একাই ফলদায়ক নহয় (আপোনাৰ বিনা)।

Verse 11

तावद्यावन्न संयोगि जगदेतत् त्वदंशुभिः । ऋचस्ते सकला ह्येता यजूṃष्येतानि चान्यतः ॥

যেতিয়ালৈকে এই লোক আপোনাৰ ৰশ্মিৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়, তেতিয়ালৈকে ই যথাৰ্থ সিদ্ধি নাপায়। এই সকলো ঋক্‌-মন্ত্ৰ আপোনাৰেই, আৰু এই যজুঃ-সূত্ৰসমূহো তেনেদৰেই আপোনাৰেই।

Verse 12

सकलानि च सामानि निपतन्ति त्वदङ्गतः । ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ ! त्वमेव च यजुर्मयः ॥

হে জগতীশ্বৰ! সকলো সামগান আপোনাৰেই অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰ পৰা উদ্ভূত হয়। আপুনি ঋগ্বেদ-স্বৰূপ; আপুনিয়েই যজুৰ্বেদ-স্বৰূপো।

Verse 13

यतः साममयश्चैव ततो नाथ ! त्रयीमयः । त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परञ्चापरमेव च ॥

আপুনি সাম-স্বৰূপো হোৱা বাবে, হে প্ৰভু, আপুনি ত্ৰয়ী (তিন বেদ)ৰ সাক্ষাৎ মূৰ্তি। আপুনিয়েই ব্ৰহ্মস্বৰূপ—পৰম আৰু অপৰ (অন্তৰ্যামী) উভয়।

Verse 14

मूर्तामूर्तस्तथा सूक्ष्मः स्थूलरूपस्तथा स्थितः । निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपः क्षयात्मकः । प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वतेजः शमनं कुरु ॥

আপুনি সাকাৰো, নিৰাকাৰো; সূক্ষ্মো, স্থূলো। নিমেষ, কাষ্ঠা আদি কালখণ্ডেৰে আপুনি গঠিত; লয়-স্বভাৱী কালো আপুনিয়েই। কৃপা কৰক—স্বইচ্ছাৰে ৰূপ ধৰি নিজৰ তেজ শমিত কৰক।

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच एवṃ संस्तूयमानस्तु देवैर्देवर्षिभिस्तथा । मुमोच स्वं तदा तेजस्तेजसां राशिरव्ययः ॥

মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে: দেৱতা আৰু দিব্য ঋষিসকলৰ দ্বাৰা এইদৰে স্তুত হোৱাত, সেই অক্ষয় তেজোৰাশিয়ে তেতিয়া নিজৰেই তেজ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 16

यत्तस्य ऋङ्मयṃ तेजो भविता तेन मेदिनी । यजुर्मयेनापि दिवं स्वर्गः साममयṃ रवॆः ॥

তেওঁৰ/তাইৰ ঋক্-স্বৰূপ তেজেই পৃথিৱী হ’ল। যজুঃ-স্বৰূপ তেজৰ পৰা দিৱ (স্বৰ্গলোক) হ’ল; আৰু সাম-স্বৰূপ তেজ সূৰ্য হ’ল।

Verse 17

शातितास्तेजसो भागा ये त्वष्ट्रा दश पञ्च च । त्वष्ट्रैव तेन शर्वस्य कृतं शूलं महात्मना ॥

সেই তেজৰ অংশসমূহ ত্বষ্টাই পন্ধৰ ভাগত বিভক্ত কৰিলে। সেই তেজেৰে মহাত্মা ত্বষ্টাই শৰ্ব (শিৱ)ৰ বাবে ত্ৰিশূল নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 18

चक्रं विष्णोर्वसूनाञ्च शङ्कवो 'थ सुदारुणाः । पावकस्य तथा शक्तिः शिबिका धनदस्य च ॥

বিষ্ণুৰ বাবে চক্ৰ, আৰু বসুসকলৰ বাবে তীক্ষ্ণ বৰ্শা (কাঁটা); তদ্ৰূপ পাৱক (অগ্নি)ৰ বাবে শক্তি-আয়ুধ, আৰু ধনদ (কুবেৰ)ৰ বাবে পালকীও।

Verse 19

अन्येषामसुरारीणामस्त्राण्युग्राणि यानि वै । यक्षविद्याधराणाञ्च तानि चक्रे स विश्वकृत् ॥

অসুৰ-শত্রু দেৱসকলৰ অন্য ভয়ংকৰ আয়ুধসমূহ, আৰু যক্ষ তথা বিদ্যাধৰসকলৰ আয়ুধসমূহো—সেই সকলো বিশ্বকৰ্মাই যথাযথভাৱে নিৰ্মাণ কৰিলে।

Verse 20

ततश्च षोडशं भागं बिभर्ति भगवान् विभुः । तत्तेजः पञ्चदशधा शातितं विश्वकर्मणा ॥

তাৰ পিছত সৰ্বব্যাপী প্ৰভুৱে ষোড়শ অংশটো নিজৰ মাজতে ধাৰণ কৰিলে। সেই তেজ বিশ্বকৰ্মাই পন্ধৰ ধৰণে বিভক্ত কৰিলে।

Verse 21

ततोऽश्व रूपधृग्भानुरुत्तरानगमत्कुरून् । तदृशे तत्र संज्ञाञ्च वडवारूपधारिणीम् ॥

তাৰ পিছত ভানু (সূৰ্য) অশ্বৰূপ ধৰি উত্তৰ দিশে কুরুদেশলৈ গ’ল। তাত তেওঁ সঞ্জ্ঞাকো দেখিলে, যি ঘোঁড়ীৰূপ ধাৰণ কৰি আছিল।

Verse 22

सा च दृष्ट्वा तमायान्तं परपुंसो विशङ्कया । जगाम संमुखं तस्य पृष्ठरक्षणतत्परा ॥

তাই তেওঁক আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখি, অন্য পুৰুষ বুলি সন্দেহ কৰি, পিঠিৰ ৰক্ষাত সাৱধান হৈ, সন্মুখলৈ গৈ তেওঁক মুখামুখি হ’বলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 23

ततश्च नासिकायोगं तयोस्तत्र समेतयोः । नासत्यदस्त्रौ तनयावश्वीवक्त्रविनिर्गतौ ॥

তাৰ পাছত তাত দুয়োৰ মিলনত নাসিকাৰ দ্বাৰা সংযোগ ঘটিল; আৰু অশ্বমুখ দুজন পুত্ৰ—নাসত্য আৰু দস্ৰ—প্ৰকাশ পালে।

Verse 24

रेतसोऽन्ते च रेवन्तः खड्गी चर्मो तनुत्रधृक् । अश्वारूढः समुद्भूतो बाणतूणसमन्वितः ॥

আৰু বীজস্ৰাৱৰ অন্তত ৰেৱন্ত উদ্ভৱ হ’ল—খড়্গ, ঢাল আৰু কবচ ধৰি; অশ্বাৰূঢ়, বাণ আৰু তূণীৰসহ সজ্জিত।

Verse 25

ततः स्वरूपमतुलं दर्शयामास भानुमान् । तस्यैषा च समालोक्य स्वरूपं मुदमाददे ॥

তেতিয়া ভানুমান (সূৰ্য) এ নিজৰ অতুল সত্য স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে; আৰু তাই সেই সত্যৰূপ দেখি হর্ষে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 26

स्वरूपधारिणीं चैमामानिनाय निजाश्रयम् । संज्ञां भार्यां प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्करः ॥

আৰু ভাস্কৰ (সূৰ্য), চোৰ-নিগ্ৰহকাৰী অৰ্থাৎ অন্ধকাৰ-নাশক, নিজৰ সত্য স্বৰূপধাৰিণী প্ৰিয়া পত্নী সংজ্ঞাক নিজৰ ধামলৈ পুনৰ লৈ গ’ল।

Verse 27

ततः पूर्वसुतो योऽस्याः सोऽभूद्वैवस्वतो मनुः । द्वितीयश्च यमः शापाद्धर्मदृष्टिरभूत् सुतः ॥

তেওঁৰ আগতে জন্মা পুত্ৰ বৈৱস্বত মনু হ’ল, আৰু দ্বিতীয় পুত্ৰ যম। কিন্তু শাপবশত আন এজন পুত্ৰ ‘ধৰ্মদৃষ্টী’ (ধৰ্ম দেখা জন) হ’ল।

Verse 28

कृमयो मांसमादाय पादतोऽस्य महीतले । पतिष्यन्तीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयम् ॥

“কীটবোৰে তাৰ ভৰিৰ মাংস কাটি লৈ মাটিত পৰিব”—এইদৰে পিতাই নিজে সেই শাপৰ সীমা/অন্ত স্থিৰ কৰিলে।

Verse 29

धर्मदृष्टिर्यतश्चासौ समो मित्रे तथाहिते । ततो नियोगं तं याम्ये चकार तिमिरापहः ॥

আৰু সেই ধৰ্মদৃষ্টী বন্ধু আৰু শত্রুৰ প্ৰতি সমদৰ্শী আছিল বুলি, তমোহৰ সৱিতা (সূৰ্য)য়ে তেওঁক যম-সম্পৰ্কীয় পদ/নিয়োগত নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 30

यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिनी । अश्विनौ देवभिषजौ कृतौ पित्रा महात्मना ॥

আৰু কালিন্দ অঞ্চলৰ কাষেদি বৈ যোৱা যমুনা নদীৰ জন্ম হ’ল; লগতে মহাত্মা পিতাই দুয়ো অশ্বিনক দিব্য বৈদ্য (দেৱ-চিকিৎসক) ৰূপে নিযুক্ত কৰিলে।

Verse 31

गुह्यकाधिपतित्वे च रेवन्तोऽपि नियोजितः । च्छायासंज्ञासुतानाञ्च नियोगः श्रूयतां मम ॥

ৰেৱন্তকো গুহ্যকসকলৰ অধিপত্যত নিযুক্ত কৰা হ’ল। এতিয়া ছায়া আৰু সংজ্ঞাৰ পুত্ৰসকলৰ নিয়োগসমূহ মোৰ পৰা শুনা।

Verse 32

पूर्वजस्य मनोस्तुल्यश्छायासंज्ञासुतोऽग्रजः । ततः सावर्णिकीं संज्ञामवाप तनयो रवेः ॥

ছায়া আৰু সংজ্ঞাৰ পৰা জন্ম লোৱা জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ মনত পূৰ্ব মনুৰ দৰে আছিল। সেয়ে ৰবি (সূৰ্য)ৰ সেই পুত্ৰে ‘সাবৰ্ণি’ নামৰ সংজ্ঞা লাভ কৰিলে।

Verse 33

भविष्यति मनुः सोऽपि बलिरिन्द्रो यदा तदा । शनैश्चरो ग्रहाणाञ्च मध्ये पित्रा नियोजितः ॥

সেও মনু হ’ব; আৰু সেই সময়ত বলি ইন্দ্ৰ হ’ব। শনৈশ্চৰ (শনি)ক তাৰ পিতাই গ্ৰহসমূহৰ মাজত নিয়োজিত কৰিব।

Verse 34

तयोस्तृतीया या कन्या तपती नाम सा कुरुम् । नृपात्संवरणात्पुत्रमवाप मनुजेश्वरम् ॥

তেওঁলোক দুজনৰ তৃতীয়া কন্যা ‘তপতী’ নামে পৰিচিত; মানৱাধিপতি ৰজা সংবৰণৰ দ্বাৰা তেওঁ ‘কুরু’ নামৰ পুত্ৰ জন্ম দিলে।

Verse 35

तस्य वैवस्वतस्याहं मनोः सप्तममन्तरम् । कथयामि सुतान्भूपानृषीन्देवान्सुराधिपम् ॥

এতিয়া মই সেই বৈৱস্বত মনুৰ সপ্তম মন্বন্তৰৰ বিৱৰণ দিম—তাঁৰ পুত্ৰসকল, ৰজাসকল, ঋষিসকল, দেৱসকল আৰু দেৱেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)।