Adhyaya 5
Svargārohaṇa-parva Adhyāya 5 — Karmaphala-Nirdeśa and Phalāśruti (कर्मफलनिर्देशः फलश्रुतिश्च)
Upa-parva: Svargārohaṇa-upākhyāna (Karmaphala-nirdeśa)
The chapter opens with Janamejaya enumerating celebrated warriors and kings (e.g., Bhīṣma, Droṇa, Dhṛtarāṣṭra, Virāṭa, Drupada, Śaṅkha, Uttara, Jayadratha, Karṇa’s sons, Ghaṭotkaca and others) and asking how long they remained in heaven, whether their station was permanent, and what final destiny they attained. Sauti notes that, with Vyāsa’s permission, the account proceeds through Vaiśaṃpāyana. Vaiśaṃpāyana states a general principle: all beings must reach an end-state corresponding to karma, and then details specific integrations—Bhīṣma with the Vasus; Droṇa entering Bṛhaspati; Kṛtavarmā among the Maruts; Pradyumna with Sanatkumāra; Dhṛtarāṣṭra attaining Kubera’s difficult-to-reach realms; Pāṇḍu going to Mahendra’s abode; several rulers entering the Viśvedevas; Abhimanyu identified with Varcā, Soma’s son, returning to Soma; Karṇa entering Ravi (the Sun); Śakuni reaching Dvāpara; Dhṛṣṭadyumna entering Pāvaka (Fire); Dhṛtarāṣṭra’s sons ascending after being ‘weapon-purified’; and Yudhiṣṭhira and Vidura (kṣattā) entering Dharma. The chapter then concludes the narrational frame of the sarpasatra: Janamejaya is astonished; the rite ends; Āstīka is pleased; priests are rewarded; and the epic’s sanctity is proclaimed through extensive phalāśruti, asserting Mahābhārata’s completeness across dharma, artha, kāma, and mokṣa and the merit of recitation, study, and teaching.
Chapter Arc: जनमेजय का प्रश्न उठता है—भीष्म, द्रोण, कर्ण, शकुनि, धृष्टद्युम्न, घटोत्कच और अन्य असंख्य वीर, जो युद्ध में गिरे, वे अंततः कहाँ गए और किस-किन मूलस्वरूपों में लीन हुए? → वैशम्पायन (द्विजोत्तम) तपोदीप्त दृष्टि से एक-एक करके नाम गिनाते हैं—यादव, पाञ्चाल, कौरव-पक्ष, पाण्डव-पक्ष, और वे सब ‘नानुकीर्तित’ भी—और बताते हैं कि मृत्यु के बाद उनकी गंतव्य-यात्रा देवताओं, लोकों और तत्त्वों की ओर हुई। → महान उलटफेर का उद्घाटन: अनेक ‘मानव-वीर’ अपने-अपने दिव्य/तत्त्वात्मक मूल में प्रविष्ट होते हैं—कर्ण सूर्य में, शकुनि द्वापर (कपट-तत्त्व) में, धृष्टद्युम्न पावक (अग्नि) में; पाण्डु दोनों पत्नियों सहित महेन्द्र-भवन में; और धृतराष्ट्र के पुत्र स्वर्गभोग के पश्चात् अपने मूलतः बलोन्मत्त यातुधान-स्वरूप की ओर लौटते हैं। → कथा ‘इतिहास’ से ‘माहात्म्य’ में रूपांतरित होती है—यह पुण्य, पवित्र, उत्तम आख्यान सत्यवादी कृष्णद्वैपायन द्वारा धर्मकाम्यया रचा गया; शस्त्रपूत महात्मा दिव्य लोकों को प्राप्त हुए और समस्त पात्र अपने-अपने कारण-स्वरूप में विलीन हुए।
Shlokas
Verse 1
अपन रा< बछ। ] अत्ऑफा:म पञठ्चमो<ध्याय: भीष्म आदि वीरोंका अपने-अपने मूलस्वरूपमें मिलना और महा'भारतका उपसहार तथा माहात्म्य जनमेजय उवाच भीष्मद्रोणौ महात्मानौ धृतराष्ट्रश्न पार्थिव: । विराटद्रुपदौ चोभौ शड्खश्नैवोत्तरस्तथा
জনমেজয়ে ক’লে—ভীষ্ম আৰু দ্ৰোণ, সেই মহাত্মা বীৰ; ৰজা ধৃতৰাষ্ট্ৰ; বিরাট আৰু দ্ৰুপদ—দুয়ো; আৰু শঙ্খ আৰু উত্তৰ—ইহঁতৰ কি গতি হ’ল, হে ব্ৰাহ্মণ?
Verse 2
धृष्टकेतुर्जयत्सेनो राजा चैव स सत्यजित् | दुर्योधनसुताश्चैव शकुनिश्चैव सौबल:
জনমেজয়ে ক’লে—ধৃষ্টকেতু, জয়ৎসেন আৰু সেই ৰজা সত্যজিত; লগতে দুর্যোধনৰ পুত্ৰসকল আৰু সুবলপুত্ৰ শকুনি—ইহঁতৰ কি গতি হ’ল, হে ব্ৰাহ্মণ?
Verse 3
कर्णपुत्राश्च विक्रान्ता राजा चैव जयद्रथ: । घटोत्कचादयश्चैव ये चान्ये नानुकीर्तिता:
জনমেজয়ে ক’লে—কৰ্ণৰ বিক্ৰান্ত পুত্ৰসকল, আৰু ৰজা জয়দ্ৰথ; লগতে ঘটোৎকচ আদি, আৰু নামকৈ উল্লেখ নোহোৱা আন বহুজন—ইহঁতৰ কি গতি হ’ল, হে ব্ৰাহ্মণ?
Verse 4
ये चान्ये कीर्तिता वीरा राजानो दीप्तमूर्तय: । स्वर्गे काल॑ कियन्तं ते तस्थुस्तदपि शंस मे
জনমেজয়ে সুধিলে—আৰু কীৰ্তিত আন বীৰ, দীপ্তমূৰ্তি ৰজাসকল—তেওঁলোকে স্বৰ্গত কিমান কাল থাকিল? সেইটোও মোক কোৱা।
Verse 5
जनमेजयने पूछा--ब्रह्मन! महात्मा भीष्म और द्रोण
জনমেজয়ে ক’লে— “হে ব্ৰাহ্মণ! মহাত্মা ভীষ্ম আৰু দ্ৰোণ, ৰজা ধৃতৰাষ্ট্ৰ, বিরাট, দ্ৰুপদ, শঙ্খ, উত্তৰ, ধৃষ্টকেতু, জয়ৎসেন, ৰজা সত্যজিত, দুঃশাসন-দুৰ্যোধনৰ পুত্ৰসকল, সুবলপুত্ৰ শকুনি, কৰ্ণৰ পৰাক্ৰমশালী পুত্ৰসকল, ৰজা জয়দ্ৰথ, ঘটোৎকচ আদি, আৰু ইয়াত পৃথককৈ ন কোৱা হলেও নাম লৈ বৰ্ণিত আন নৃপতিসকল—এই সকলো তেজোময় দেহ ধাৰণ কৰা বীৰ ৰজাসকল স্বৰ্গলোকত একেলগে কিমান দিন আছিল? মোক কওক। আৰু হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! তেওঁলোকে তাত শাশ্বত স্থান লাভ কৰিছিল নে? নতুবা কৰ্মফল ক্ষয় হ’লে সেই পুৰুষশ্ৰেষ্ঠসকলে কোন গতি প্ৰাপ্ত হৈছিল?”
Verse 6
एतदिच्छाम्यहं श्रोतु प्रोच्यमानं द्विजोत्तम । तपसा हि प्रदीप्तेन सर्व त्वमनुपश्यसि,विप्रवर! मैं आपके मुखसे इस विषयको सुनना चाहता हूँ; क्योंकि आप अपनी उद्दीप्त तपस्यासे सब कुछ देखते हैं
“হে দ্বিজোত্তম! আপুনি ব্যাখ্যা কৰি ক’লে এই বিষয়টো মই শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; কিয়নো দীপ্ত তপস্যাৰ শক্তিৰে আপুনি সকলো দেখিব পাৰে, হে বিপ্ৰবৰ!”
Verse 7
सौतिर्वाच इत्युक्त: स तु विप्रर्षिरनुज्ञातो महात्मना | व्यासेन तस्य नृपतेराख्यातुमुपचक्रमे
সৌতি ক’লে— ৰজা জনমেজয়ে এইদৰে কোৱাৰ পাছত, মহাত্মা ব্যাসৰ অনুমতি লাভ কৰি ব্ৰহ্মর্ষি বৈশম্পায়নে সেই নৃপতিক এই বৃত্তান্ত ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 8
वैशम्पायन उवाच न शक्यं कर्मणामन्ते सर्वेण मनुजाधिप । प्रकृति कि नु सम्यक्ते पृच्छैषा सम्प्रयोजिता
বৈশম্পায়নে ক’লে— “হে মনুজাধিপ! কৰ্মফলৰ ভোগ শেষ হ’লে সকলোয়ে একেবাৰে ভেদ নথকাকৈ প্ৰকৃতিতেই লীন হয়—এ কথা সম্পূৰ্ণৰূপে সম্ভৱ নহয়। যদি তুমি ভাবা, ‘মোৰ প্ৰশ্ন অসংগত নেকি?’—নহয়; যিসকলে প্ৰকৃতিলৈ প্ৰাপ্ত নহয়, তেওঁলোকৰ বিষয়ত তোমাৰ এই প্ৰশ্ন সম্পূৰ্ণ যুক্তিসংগত।”
Verse 9
शृणु गुह्मामिदं राजन् देवानां भरतर्षभ । यदुवाच महातेजा दिव्यचक्षु: प्रतापवान्
বৈশম্পায়নে ক’লে— “হে ৰাজন, ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! দেৱতাসকলৰ এই গূঢ় ৰহস্য শুনা। এই বিষয়ত দিব্যদৃষ্টিসম্পন্ন, মহাতেজস্বী আৰু প্ৰতাপবান মুনি ব্যাসে যি কৈছে, সেই কথাই মই ক’ম—শুনা।”
Verse 10
मुनि: पुराण: कौरव्य पाराशर्यों महाव्रत: । अगाथबुद्धि: सर्वज्ञो गतिज्ञ: सर्वकर्मणाम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে কুৰুনন্দন! পৰাশৰনন্দন, মহাব্ৰতধাৰী, প্ৰাচীন মুনি ব্যাস—যাঁৰ বুদ্ধি অগাধ, যি সৰ্বজ্ঞ আৰু সকলো কৰ্মৰ গতি-জ্ঞাতা—মোক এই কথাই কৈছিল: সেই সকলো বীৰ কৰ্মফল ভোগ কৰি শেষত নিজৰ নিজৰ মূল স্বৰূপতেই লীন হ’ল। আৰু মহাতেজস্বী, পৰম কান্তিমান ভীষ্ম পুনৰ বসুগণৰ স্বৰূপত প্ৰৱিষ্ট হ’ল।
Verse 11
तेनोक्त कर्मणामन्ते प्रविशन्ति स्विकां तनुम् वसूनेव महातेजा भीष्म: प्राप महाद्युति:
সেই কৰ্মফলৰ অন্তত তেওঁলোকে নিজৰেই সত্য স্বৰূপত প্ৰৱেশ কৰে। তেনেকৈ মহাতেজস্বী, মহাদ্যুতিমান ভীষ্ম বসুগণৰ অৱস্থালৈ উপনীত হ’ল।
Verse 12
अष्टावेव हि दृश्यन्ते वसवो भरतर्षभ । बृहस्पतिं विवेशाथ द्रोणो हाज्ञिरसां वरम्
হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! বসুগণ সঁচাকৈ আটজনেই দেখা যায়। তাৰ পাছত দ্ৰোণ আঙ্গিৰসসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বৃহস্পতিৰ স্বৰূপত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 13
कृतवर्मा तु हार्दिक्य: प्रविवेश मरुद्गणान् । सनत्कुमार प्रद्युम्न: प्रविवेश यथागतम्,हृदिकपुत्र कृतवर्मा मरुदगणोंमें मिल गया। प्रद्युम्म जैसे आये थे उसी तरह सनत्कुमारके स्वरूपमें प्रविष्ट हो गये
হৃদীকপুত্ৰ কৃতৱৰ্মা মৰুদ্গণৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰিলে। আৰু প্ৰদ্যুম্ন—যি প্ৰকৃততে সনৎকুমাৰ—যেনেকৈ আহিছিল তেনেকৈয়ে নিজৰ মূল স্বৰূপত লীন হ’ল।
Verse 14
धृतराष्ट्रो धनेशस्य लोकान् प्राप दुरासदान् । धृतराष्ट्रेण सहिता गान्धारी च यशस्विनी,धृतराष्ट्रने धनाध्यक्ष कुबेरके दुर्लभ लोकोंको प्राप्त किया। उनके साथ यशस्विनी गान्धारी देवी भी थीं
ধৃতৰাষ্ট্ৰে ধনেশ (কুবেৰ)-ৰ দুৰ্লভ লোকসমূহ প্ৰাপ্ত কৰিলে। আৰু ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে যশস্বিনী গান্ধাৰীও আছিল।
Verse 15
पत्नीभ्यां सहित: पाण्डुमहेन्द्रसदनं ययौ । विराटद्रुपदौ चोभौ धृष्टकेतुश्न पार्थिव:
ৰাজা পাণ্ডু নিজৰ দুয়ো পত্নীৰ সৈতে মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ভৱনলৈ গ’ল। তেনেদৰে ৰজা বিরাট আৰু দ্রুপদ, আৰু ৰাজন্য ধৃষ্টকেতু আৰু নিশঠ—এই সকলো নৰশ্ৰেষ্ঠ বিশ্বেদেৱসকলৰ অৱস্থাত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 16
निशठाक्रूरसाम्बाश्व भानुः कम्पो विदूरथ: । भूरिश्रवा: शलश्वैव भूरिश्व पृथिवीपति:
নিশঠ, অক্রূৰ, সাম্ব, অশ্ব, ভানু, কম্প, বিদূৰথ, ভূৰিশ্ৰবা, শল আৰু পৃথিৱীপতি ভূৰিশ্ব—এই নামসমূহো (তাত) উল্লেখ হ’ল।
Verse 17
कंसश्रैवोग्रसेनश्व वसुदेवस्तथैव च । उत्तरश्न सह भ्रात्रा शड़्खेन नरपुड्भवः
কংস, উগ্ৰসেন আৰু বসুদেৱ; আৰু নৰশ্ৰেষ্ঠ উত্তৰো নিজৰ ভ্ৰাতা শঙ্খসহ—এদেরো উল্লেখ কৰা হ’ল।
Verse 18
वर्चा नाम महातेजा: सोमपुत्र: प्रतापवान्
বৰ্চা নামৰ এজন মহাতেজস্বী, প্ৰতাপবান সত্তা আছিল—তেওঁ সোমৰ পুত্ৰ।
Verse 19
सोअभिमन्युर्नुसिंहस्य फाल्गुनस्य सुतो5भवत् | स युदृध्वा क्षत्रधर्मेण यथा नानन््य: पुमान् क्वचित्
সেই বৰ্চাই নৰসিংহ ফাল্গুন (অর্জুন)ৰ পুত্ৰ অভিমন্যু হৈ জন্ম ল’লে। ক্ষত্ৰধৰ্ম অনুসাৰে যুদ্ধ কৰি তেওঁ এনে বীৰত্ব দেখুৱালে যে ক’তো কোনো পুৰুষ তেওঁৰ সমান নাছিল।
Verse 20
विवेश सोम॑ धर्मात्मा कर्मणो<न्ते महारथ: । चन्द्रमाके महातेजस्वी और प्रतापी पुत्र जो वर्चा हैं
বৈশম্পায়নে ক’লে—পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ কৰ্ণ নিহত হৈ সূৰ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে। সেয়ে মহাকাব্যই তেওঁৰ মৃত্যুক কেৱল পৰাজয় নহয়, বৰং নিজৰ মহাজাগতিক উৎসলৈ প্ৰত্যাৱর্তন বুলি দেখুৱায়—বীৰ্য, ধৰ্ম আৰু যুদ্ধৰ কৰ্মফলৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত পথৰ পৰিসমাপ্তি সূচাই।
Verse 21
धृतराष्ट्रात्मजा: सर्वे यातुधाना बलोत्कटा:
বৈশম্পায়নে ক’লে—ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ সকলো পুত্ৰ যাতুধানৰ দৰে, বলত অতি প্ৰচণ্ড। এই শাৰীটোৱে বুজায়—ধৰ্মৰ পৰা বিচ্ছিন্ন শক্তি সত্য মহত্ত্ব নহয়; দানৱীয় উগ্ৰতাই।
Verse 22
धर्ममेवाविशत् क्षत्ता राजा चैव युधिषछिर:
বৈশম্পায়নে ক’লে—ক্ষত্তা বিদুৰ ধৰ্মতেই প্ৰৱেশ কৰিলে, আৰু ৰজা যুধিষ্ঠিৰো ধৰ্মৰ স্বৰূপতেই লীন হ’ল। বলৰাম সাক্ষাৎ অনন্তদেৱৰ অৱতাৰ; তেওঁ ৰসাতলত নিজৰ ধামলৈ গ’ল। সেই অনন্তই পিতামহ ব্রহ্মাৰ আদেশত যোগবলে পৃথিৱী ধাৰণ কৰি আছে।
Verse 23
अनन्तो भगवान् देव: प्रविवेश रसातलम् | पितामहनियोगाद् वै यो योगाद् गामधारयत्
বৈশম্পায়নে ক’লে—ভগবান দেৱ অনন্ত ৰসাতলত প্ৰৱেশ কৰিলে; সেই অনন্তই পিতামহ ব্রহ্মাৰ আদেশত যোগবলে পৃথিৱী ধাৰণ কৰে। তেওঁ নিজৰ স্বধামলৈ উভতি গ’ল; আৰু এই সমাপ্তি-গতিৰ মাজতেই বিদুৰ আৰু যুধিষ্ঠিৰৰ ধৰ্মত প্ৰৱেশৰ কথাও কোৱা হৈছে—অর্থাৎ তেওঁলোকৰ অন্ত কেৱল দেহবিয়োগ নহয়, স্বতত্ত্বত লয়।
Verse 24
य: स नारायणो नाम देवदेव: सनातन: । तस्यांशो वासुदेवस्तु कर्मणो<डन्ते विवेश ह
বৈশম্পায়নে ক’লে—যি নাৰায়ণ নামে প্ৰসিদ্ধ, দেৱদেৱ আৰু সনাতন; তেওঁৰেই অংশ বাসুদেৱ কৰ্মৰ অন্তত (নিজ মূলতত্ত্বত) প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 25
वे जो नारायण नामसे प्रसिद्ध सनातन देवाधिदेव हैं उन्हींके अंश वसुदेवनन्दन श्रीकृष्ण थे, जो अवतारका कार्य पूरा करके पुन: अपने स्वरूपमें प्रविष्ट हो गये ।।
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে জনমেজয়! ‘নাৰায়ণ’ নামে প্ৰসিদ্ধ সনাতন দেবাধিদেৱৰ অংশ আছিল বসুদেৱনন্দন শ্ৰীকৃষ্ণ। অৱতাৰকাৰ্য সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ পুনৰ নিজৰ স্বৰূপত প্ৰৱিষ্ট হ’ল। হে জনমেজয়! কালৰ বিধানত বাসুদেৱৰ ষোল হাজাৰ পত্নীয়ে সুযোগ পাই সৰস্বতী নদীত জাঁপ দি প্ৰাণত্যাগ কৰিলে।
Verse 26
तत्र त्यक्त्वा शरीराणि दिवमारुरुहु: पुनः । ताश्चैवाप्सरसो भूत्वा वासुदेवमुपाविशन्
তাতে দেহ ত্যাগ কৰি তেওঁলোকে সকলোৱে পুনৰ স্বৰ্গলৈ আৰোহণ কৰিলে। অপ্সৰা হৈ তেওঁলোকে পুনৰ বাসুদেৱ (শ্ৰীকৃষ্ণ)ৰ সেৱাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 27
हतास्तस्मिन् महायुद्धे ये वीरास्तु महारथा: । घटोत्कचादयश्चैव देवान् यक्षांश्ष॒ भेजिरे
সেই মহাযুদ্ধত নিহত হোৱা বীৰ মহাৰথীসকল—ঘটোৎকচ আদি—দেৱলোক আৰু যক্ষলোক লাভ কৰিলে।
Verse 28
दुर्योधनसहायाश्न राक्षसा: परिकीर्तिता: । प्राप्तास्ते क्रमशो राजन् सर्वलोकाननुत्तमान्,राजन! जो दुर्योधनके सहायक थे, वे सब-के-सब राक्षस बताये गये हैं। उन्हें क्रमशः सभी उत्तम लोकोंकी प्राप्ति हुई
হে ৰাজন! দুঃশাসন-দুৰ্যোধনৰ সহায়কসকলক ৰাক্ষস বুলি কীৰ্তন কৰা হয়; তথাপি তেওঁলোকে ক্ৰমে সকলো অনুত্তম লোক লাভ কৰিলে।
Verse 29
भवनं च महेन्द्रस्य कुबेरस्थ च धीमतः । वरुणस्य तथा लोकान् विविशु: पुरुषर्षभा:,ये श्रेष्ठ पुरुष क्रमश: देवराज इन्द्रके, बुद्धिमान् कुबेरके तथा वरुण देवताके लोकोंमें गये
সেই পুৰুষশ্ৰেষ্ঠসকলে ক্ৰমে মহেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰৰ ভৱনত, ধীমন্ত কুবেৰৰ লোকত আৰু তদ্ৰূপে বৰুণৰ লোকসমূহত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 30
एतत् ते सर्वमाख्यातं विस्तरेण महाद्ुते । कुरूणां चरितं कृत्स्नं पाण्डवानां च भारत,महातेजस्वी भरतनन्दन! यह सारा प्रसंग--कौरवों और पाण्डवोंका सम्पूर्ण चरित्र तुम्हें विस्तारके साथ बताया गया
বৈশম্পায়ন ক’লে—হে মহাতেজস্বী ভাৰত! কুৰুসকলৰ আৰু পাণ্ডৱসকলৰো সমগ্ৰ ইতিহাস আৰু আচৰণ মই তোমাক সম্পূৰ্ণভাৱে আৰু বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰিলোঁ।
Verse 31
सौतिर्वाच एतच्छुत्वा द्विजश्रेष्ठा:स राजा जनमेजय: । विस्मितो5भवदत्यर्थ यज्ञकर्मान्तरेष्वथ
সৌতি ক’লে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল! যজ্ঞকৰ্মৰ মাজৰ অৱসৰত এই আখ্যান শুনি ৰজা জনমেজয় অত্যন্ত বিস্মিত হ’ল।
Verse 32
ततः समापयामासु: कर्म तत् तस्य याजका: । आस्तीकश्चा भवत् प्रीत: परिमोक्ष्य भुजड्रमान्
তাৰ পাছত তেওঁৰ যাজকসকলে সেই যজ্ঞকৰ্ম সমাপ্ত কৰিলে। সৰ্পসকলক প্ৰাণসঙ্কটৰ পৰা মুক্ত কৰি ঋষি আস্তীকো অতিশয় প্ৰসন্ন হ’ল।
Verse 33
ततो द्विजातीन् सर्वास्तान् दक्षिणाभिरतोषयत् । पूजिताश्चापि ते राज्ञा ततो जम्मुर्यथागतम्
তাৰ পাছত ৰজাই সেই সকলো দ্বিজক যথোচিত দক্ষিণা দি সন্তুষ্ট কৰিলে। ৰজাৰ দ্বাৰা পূজিত-সম্মানিত হৈ তেওঁলোক যিদৰে আহিছিল তেনেদৰেই নিজ নিজ গৃহলৈ উভতি গ’ল।
Verse 34
विसर्जयित्वा विप्रांस्तानू राजापि जनमेजय: । ततस्तक्षशिलाया: स पुनरायाद् गजाह्दयम्,उन ब्राह्मणोंको विदा करके राजा जनमेजय भी तक्षशिलासे फिर हस्तिनापुरको चले आये
সেই বিপ্ৰসকলক বিদায় দি ৰজা জনমেজয়ো তক্ষশিলাৰ পৰা পুনৰ গজাহ্বয় (হস্তিনাপুৰ)লৈ উভতি আহিল।
Verse 35
एतत् ते सर्वमाख्यातं वैशम्पायनकीर्तितम् । व्यासाज्ञया समज्ञातं सर्पसत्रे नूपस्य हि
এই সকলো কথা মই তোমালোকক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ—ৰাজা জনমেজয়ৰ সৰ্পসত্ৰত ব্যাসৰ আজ্ঞাত মুনিবৰ বৈশম্পায়নে যি ইতিহাস ঘোষণা কৰিছিল। শুনা আৰু পৰম্পৰাৰে প্ৰাপ্ত সেই সমগ্ৰ ইতিহাস-ধাৰা এতিয়া মই তোমালোকৰ সন্মুখত বৰ্ণনা কৰিলোঁ।
Verse 36
पुण्योडयमितिहासाख्य: पवित्र चेदमुत्तमम् कृष्णेन मुनिना विप्र निर्मितं सत्यवादिना
হে ব্ৰাহ্মণ! ‘ইতিহাস’ নামে খ্যাত এই পৰম উত্তম আৰু পবিত্ৰ গ্ৰন্থ পুণ্যৰ উদয় ঘটায়। সত্যবাদী মুনি কৃষ্ণ (ব্যাস) ই ইয়াক ৰচনা কৰিছে।
Verse 37
ब्रह्मन्! सत्यवादी मुनि व्यासजीके द्वारा निर्मित यह पुण्यमय इतिहास परम पवित्र एवं बहुत उत्तम है ।।
হে ব্ৰাহ্মণ! সত্যবাদী মুনি ব্যাসে ৰচনা কৰা এই পুণ্যময় ইতিহাস পৰম পবিত্ৰ আৰু অতিশয় উৎকৃষ্ট। সৰ্বজ্ঞ, বিধি-বিধানজ্ঞানী, ধৰ্মজ্ঞ, সত্যনিষ্ঠ সাধু—ইন্দ্ৰিয়াতীত জ্ঞানসম্পন্ন, শুচি, তপস্যাৰ বলত পৰিশুদ্ধ অন্তঃকৰণবিশিষ্ট—এমন মুনিবৰ ব্যাসে দিব্যদৃষ্টিৰে সকলো দেখি মহাত্মা পাণ্ডৱসকল আৰু অন্য ধনবান, তেজস্বী ৰজাসকলৰ কীৰ্তি বিস্তাৰৰ বাবে এই ইতিহাস ৰচনা কৰিলে।
Verse 38
ऐश्व॒र्ये वर्तता चैव सांख्ययोगवता तथा । नैकतन्त्रविबुद्धेन दृष्टवा दिव्येन चक्षुषा
ঐশ্বৰ্যত স্থিত, সাংখ্য-যোগত নিষ্ঠ আৰু বহু তন্ত্র-শাস্ত্ৰত প্ৰবুদ্ধ—এমন ব্যাসে দিব্যচক্ষে সকলো দেখি (এই ইতিহাস ৰচনা কৰিলে)।
Verse 39
कीर्ति प्रथणता लोके पाण्डवानां महात्मनाम् | अन््येषां क्षत्रियाणां च भूरिद्रविणतेजसाम्
মহাত্মা পাণ্ডৱসকলৰ—আৰু অন্য ধনবান, তেজস্বী ক্ষত্ৰিয় ৰজাসকলৰ—কীৰ্তি লোকত বিস্তাৰ কৰিবলৈ (এই ইতিহাস ৰচিত)।
Verse 40
यश्नेदं श्रावयेद् विद्वान् सदा पर्वणि पर्वणि । धूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्म भूयाय कल्पते
যি বিদ্বান্ প্ৰতি পৰ্বে পৰ্বে সদায় এই গ্ৰন্থ আনক শ্ৰৱণ কৰায়, তাৰ সকলো পাপ ধুই যায়; স্বৰ্গত তাৰ অধিকাৰ স্থিৰ হয় আৰু সি ব্ৰহ্মভাব লাভৰ যোগ্য হয়।
Verse 41
कार्ष्ण॑ वेदमिमं सर्व शृणुयाद् यः समाहित: । ब्रह्महत्यादिपापानां कोटिस्तस्य विनश्यति,जो एकाग्रचित होकर इस सम्पूर्ण “कार्ष्ण वेदैं” का श्रवण करता है उसके ब्रह्महत्या आदि करोड़ों पापोंका नाश हो जाता है
যি একাগ্ৰচিত্তে এই সম্পূৰ্ণ ‘কাৰ্ষ্ণ-ৱেদ’ শ্ৰৱণ কৰে, তাৰ ব্ৰহ্মহত্যা আদি কোটি কোটি পাপ বিনষ্ট হয়।
Verse 42
यश्चेदं श्रावयेत् श्राद्धे ब्राह्मणान् पादमन्तत: । अक्षय्यमन्नपानं वै पितृंस्तस्योपतिष्ठते
যি শ্ৰাদ্ধকালে ব্ৰাহ্মণসকলক ইয়াৰ এটা পাদ—অৰ্থাৎ অলপ অংশো—শ্ৰৱণ কৰায়, তাৰ অৰ্পিত অন্ন-পান অক্ষয় পুণ্য হৈ নিশ্চিতভাৱে পিতৃসকলৰ ওচৰলৈ যায়।
Verse 43
अब्वा यदेन: कुरुते इन्द्रियैर्मनसापि वा । महाभारतमाख्याय पश्चात् संध्यां प्रमुच्यते,मनुष्य अपनी इन्द्रियों तथा मनसे दिनभरमें जो पाप करता है वह सायंकालकी संध्याके समय महाभारतका पाठ करनेसे छूट जाता है
মানুহে দিনভৰ ইন্দ্ৰিয়ৰ দ্বাৰা বা মনৰ দ্বাৰা যি পাপ কৰে, সায়ংসন্ধ্যাৰ সময়ত মহাভাৰত পাঠ কৰাৰ পাছত সি তাৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 44
यद् रात्रौ कुरुते पापं ब्राह्मण: स्त्रीगणैर्व॒त: । महाभारतमाख्याय पूर्वा संध्यां प्रमुच्यते
ব্ৰাহ্মণে ৰাতি স্ত্ৰীসমূহৰ দলেৰে ঘেৰাও হৈ যি পাপ কৰে, প্ৰভাতৰ পূৰ্বসন্ধ্যাৰ সময়ত মহাভাৰত পাঠ কৰিলে সি তাৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 45
भरतानां महज्जन्म तस्माद् भारतमुच्यते । महत्त्वाद् भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते । निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापै: प्रमुच्यते
বৈশম্পায়নে ক’লে—ভৰতবংশীয়সকলৰ মহৎ জন্ম আৰু কৰ্মৰ বৰ্ণনা থকাৰ বাবে ইয়াক ‘ভাৰত’ বোলা হয়। আৰু মহত্ত্বত মহান আৰু অৰ্থ-ভাৰত গম্ভীৰ হোৱাৰ বাবে ইয়াক ‘মহাভাৰত’ বুলিও কোৱা হয়। যিয়ে এই গ্ৰন্থৰ এই ব্যুৎপত্তিগত অৰ্থ সত্যকৈ জানে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 46
अष्टादशपुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वश: । वेदा: साड्रास्तथैकत्र भारतं चैकत: स्थितम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—এফালে অষ্টাদশ পুৰাণ, সমগ্ৰ ধৰ্মশাস্ত্ৰ আৰু ছয় অঙ্গসহ চাৰিও বেদ; সিফালে একাই মহাভাৰত। এইদৰে তুলনা কৰিলে মহাভাৰত একাই সেই সকলোৰে সমান।
Verse 47
श्रूयतां सिंहनादो5यमृषेस्तस्य महात्मन: । अष्टादशपुराणानां कर्तुर्वेदमहोदधे:
বৈশম্পায়নে ক’লে—শুনা, সেই মহাত্মা ঋষিৰ এই সিংহনাদ—যিজন অষ্টাদশ পুৰাণৰ কৰ্তা আৰু বেদবিদ্যাৰ মহাসাগৰ।
Verse 48
त्रिभिवर्षरिदं पूर्ण कृष्णद्वैपायन: प्रभु: । अखिल भारतं॑ चेदं चकार भगवान् मुनि:,मुनिवर भगवान् श्रीकृष्णद्वैपायनने तीन वर्षोमें इस सम्पूर्ण महाभारतको पूर्ण किया था
বৈশম্পায়নে ক’লে—প্ৰভাৱান ভগৱান মুনি কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস) এ তিন বছৰৰ ভিতৰত এই সমগ্ৰ ভাৰত-গ্ৰন্থ সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।
Verse 49
आकर्णयय भक््त्या सततं जयाख्यं भारतं महत् । श्रीक्ष कीर्तिस्तथा विद्या भवन्ति सहिता: सदा
বৈশম্পায়নে ক’লে—‘জয়’ নামে খ্যাত এই মহান ভাৰত-ইতিহাস যিয়ে ভক্তিভাৱে সদায় শ্ৰৱণ কৰে, তাৰ জীৱনত শ্ৰী, কীৰ্তি আৰু বিদ্যা—এই তিনিও সদা একেলগে থাকে।
Verse 50
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च भरतर्षभ । यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न कुत्रचित्
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ভৰতশ্ৰেষ্ঠ! ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ বিষয়ে ইয়াত (মহাভাৰতত) যি আছে, সেয়া অন্যত্ৰো আছে; আৰু ইয়াত যি নাই, সেয়া ক’তো নাই।
Verse 51
जयो नामेतिहासो<यं श्रोतव्यो मोक्षमिच्छता । ब्राह्मणेन च राज्ञा च गर्भिण्या चैव योषिता
বৈশম্পায়নে ক’লে—‘জয়’ নামৰ এই ইতিহাস মোক্ষ ইচ্ছুক জনে নিশ্চয় শ্ৰৱণ কৰিব লাগে। ব্ৰাহ্মণেও, ৰজাইও, আৰু উত্তম পুত্ৰ কামনাকাৰী গৰ্ভিণী নাৰীয়েও ইয়াৰ শ্ৰৱণ কৰা উচিত।
Verse 52
स्वर्गकामो लभेत् स्वर्ग जयकामो लभेज्जयम् | गर्भिणी लभते पुत्र कन््यां वा बहुभागिनीम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—স্বৰ্গকামী স্বৰ্গ লাভ কৰে, জয়কামী জয় লাভ কৰে। তেনেদৰে গৰ্ভিণী নাৰী মহাভাৰত শ্ৰৱণ (বা পাঠ) কৰিলে যোগ্য পুত্ৰ—নচেৎ মহাসৌভাগ্যৱতী কন্যা—লাভ কৰে।
Verse 53
अनागतश्र मोक्षश्न कृष्णद्वैपायन: प्रभु: । संदर्भ भारतस्यास्य कृतवान् धर्मकाम्यया
বৈশম্পায়নে ক’লে—আগত ক্লেশৰ পৰা মোক্ষৰ উপায়-জ্ঞাতা প্ৰভু কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস)য়ে ধৰ্মৰ কামনাৰে এই ভাৰত-গ্ৰন্থ সংকলন আৰু বিন্যাস কৰিলে।
Verse 54
नित्यसिद्ध मोक्षस्वरूप भगवान् कृष्णद्वैपायनने धर्मकी कामनासे इस महाभारतसंदर्भकी रचना की है ।।
বৈশম্পায়নে ক’লে—নিত্যসিদ্ধ মোক্ষস্বৰূপ ভগৱান কৃষ্ণদ্বৈপায়নে ধৰ্মৰ কামনাৰে এই মহাভাৰত-সন্দর্ভ ৰচনা কৰিলে। তেওঁ প্ৰথমে ষাঠি লক্ষ শ্লোকৰ এক সংহিতা কৰিলে; তাৰ ভিতৰত ত্ৰিশ লক্ষ শ্লোক দেৱলোকত প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 55
पित्रये पज्चदशं ज्ञेयं यक्षलोके चतुर्दश । एकं शतसहसंर तु मानुषेषु प्रभाषितम्
বৈশম্পায়নে ক’লে— পিতৃলোকত ইয়াৰ পন্ধৰ লাখ শ্লোকৰ সংহিতা প্ৰসিদ্ধ, যক্ষলোকত চৌদ্দ লাখ; আৰু মানুহৰ মাজত ই এক লাখ শ্লোক হিচাপেই পাঠিত হয়।
Verse 56
नारदो5श्रावयद् देवानसितो देवल: पितृन् | रक्षोयक्षात् शुको मर्त्यान् वैशम्पायन एव तु
বৈশম্পায়নে ক’লে— দেৱতাসকলক নাৰদে শ্ৰৱণ কৰালে, পিতৃসকলক অসিত দেৱলে; যক্ষ-ৰাক্ষসসকলক শুকে; আৰু মানুহক প্ৰথমে এই মহাভাৰত-সংহিতা বৈশম্পায়নেই শ্ৰৱণ কৰালে।
Verse 57
इतिहासमिमं पुण्यं महार्थ वेदसम्मितम् । व्यासोक्तं श्रूयते येन कृत्वा ब्राह्मणमग्रत:
বৈশম্পায়নে ক’লে— যি মানুহে ব্ৰাহ্মণসকলক অগ্ৰত ৰাখি, ব্যাসোক্ত এই পুণ্য ইতিহাস—মহাৰ্থপূৰ্ণ আৰু বেদসন্মিত—শ্ৰৱণ কৰে, সি মহৎ ফল লাভ কৰে।
Verse 58
स नर: सर्वकामांश्व कीर्ति प्राप्पेह शौनक । गच्छेत् परमिकां सिद्धिमत्र मे नास्ति संशय:
বৈশম্পায়নে ক’লে— হে শৌনক! সেই নৰ এই লোকতে সকলো কামনা আৰু উত্তম কীৰ্তি লাভ কৰি, শেষত পৰম সিদ্ধি প্ৰাপ্ত হয়; ইয়াত মোৰ লেশমাত্রও সংশয় নাই।
Verse 59
भारताध्ययनात् पुण्यादपि पादमधीयत: । श्रद्धया परया भक्त्या श्राव्यते चापि येन तु
বৈশম্পায়নে ক’লে— যি জনে পৰম শ্ৰদ্ধা আৰু ভক্তিৰে মহাভাৰতৰ এক পাদমাত্ৰও শ্ৰৱণ কৰে বা আনক শ্ৰৱণ কৰায়, সি সমগ্ৰ ভাৰতাধ্যয়নৰ পুণ্যফল লাভ কৰে।
Verse 60
य इमां संहितां पुण्यां पुत्रमध्यापयच्छुकम् । मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च । संसारेष्वनुभूतानि यान्ति यास्यन्ति चापरे
বৈশম্পায়নে ক’লে—যিজনে এই পুণ্য সংহিতা প্ৰকাশ কৰি নিজৰ পুত্ৰ শুকক অধ্যাপন কৰাইছিল, তেওঁ মহাভাৰতৰ সাৰ-উপদেশ এইদৰে কয়—সংসাৰত মানুহে সহস্ৰ সহস্ৰ মাতা-পিতা আৰু শত শত পুত্ৰ-পত্নীৰ সৈতে সংযোগ-বিয়োগৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছে, কৰি আছে আৰু আগলৈও কৰিব; এই বন্ধনবোৰ পুনঃপুনঃ গঢ়ে আৰু ভাঙে।
Verse 61
हर्षस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च । दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—দিনে দিনে মূঢ়ক হর্ষৰ সহস্ৰ উপলক্ষ আৰু ভয়ৰ শত উপলক্ষ আৱৰি ধৰে; কিন্তু পণ্ডিতক সেয়া অভিভূত কৰিব নোৱাৰে।
Verse 62
ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष न च कश्चित् शूणोति मे । धर्मादर्थक्ष॒ कामश्ष॒ स किमर्थ न सेव्यते
বৈশম্পায়নে ক’লে—মই দুয়োটা বাহু ওপৰলৈ তুলি পুনঃপুনঃ চিঞৰি কওঁ, তথাপি কোনেও মোৰ কথা নুশুনে। ধৰ্মৰ পৰা কেৱল মোক্ষেই নহয়, অৰ্থ আৰু কামো সিদ্ধ হয়; তেন্তে মানুহে তাক কিয় নাসেৱে?
Verse 63
न जातु कामाजन्न भयान्न लोभाद् धर्म त्यजेज्जीवितस्यापि हेतो: । नित्यो धर्म: सुखदुः:खे त्वनित्ये जीवो नित्यो हेतुरस्य त्वनित्य:
বৈশম্পায়নে ক’লে—কামনা, ভয়, লোভ বা প্ৰাণ ৰক্ষাৰ কাৰণেও কেতিয়াও ধৰ্ম ত্যাগ কৰা উচিত নহয়। ধৰ্ম নিত্য, সুখ-দুখ অনিত্য; তেনেদৰে জীৱাত্মা নিত্য, আৰু তাৰ বন্ধনৰ হেতু অনিত্য।
Verse 64
इमां भारतसावित्रीं प्रातरुत्थाय यः पठेत् । स भारतफल प्राप्य परं ब्रह्माधिगच्छति
বৈশম্পায়নে ক’লে—যি প্ৰভাতে উঠি এই ‘ভাৰত-সাৱিত্ৰী’ পাঠ কৰে, সি সম্পূৰ্ণ মহাভাৰত অধ্যয়নৰ ফল লাভ কৰি পৰব্ৰহ্মক প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 65
यथा समुद्रो भगवान् यथा हि हिमवान् गिरि: । ख्यातावुभौ रत्ननिधी तथा भारतमुच्यते
বৈশম্পায়নে ক’লে—যেনেকৈ মহিমাময় সাগৰ আৰু হিমৱান পৰ্বত—দুয়োটাই ৰত্ননিধি বুলি খ্যাত, তেনেকৈ মহাভাৰতও নানাবিধ উপদেশৰূপ ৰত্নৰ ভঁৰাল বুলি কোৱা হয়।
Verse 66
कार्ष्ण वेदमिमं विद्वान् श्रावयित्वार्थम क्षुते । इदं भारतमाख्यानं यः पठेत् सुसमाहितः । स गच्छेत् परमां सिद्धिमिति मे नास्ति संशय:
বৈশম্পায়নে ক’লে—যি বিদ্বান এই কাৰ্ষ্ণ বেদ (মহাভাৰতৰূপ পঞ্চম বেদ) শ্ৰাৱ্য কৰি শোনায়, সি তাৰ যথাৰ্থ ফল লাভ কৰে। আৰু যি একাগ্ৰচিত্তে এই ভাৰত-আখ্যাণ পাঠ কৰে, সি পৰম সিদ্ধি—মোক্ষ—প্ৰাপ্ত হয়; এই বিষয়ে মোৰ কোনো সংশয় নাই।
Verse 67
द्वैपायनोष्ठपुटनि:सृतमप्रमेयं पुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं च । यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं कि तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन
বৈশম্পায়নে ক’লে—দ্বৈপায়ন (ব্যাস)ৰ মুখৰ পৰা নিৰ্গত এই মহাভাৰত অপ্রমেয়, পুণ্যদায়ক, পবিত্র, পাপহৰ আৰু মঙ্গলময়। যি ব্যক্তি পাঠিত অৱস্থাত এই ভাৰতক যথাৰ্থভাবে গ্ৰহণ কৰে, তাৰ পুষ্কৰৰ জলে স্নান-অভিষেকৰ কি প্ৰয়োজন থাকে?
Verse 68
यो गोशतं कनकश्ड्रमयं ददाति विप्राय वेदविदुषे सुबहुश्रुताय । पुण्यां च भारतकथां सततं शृणोति तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव
বৈশম্পায়নে ক’লে—যি বেদজ্ঞ আৰু বহুশ্ৰুত ব্ৰাহ্মণক সোনাৰে মণ্ডিত শিঙ থকা এশ গাই দান কৰে, আৰু যি পুণ্যময় ভাৰতকথা নিৰন্তৰ শ্ৰৱণ কৰে—দুয়োৰে ফল সমান হয়।
Verse 173
विश्वेषां देवतानां ते विविशुर्नरसत्तमा: । राजा पाण्डु अपनी दोनों पत्नियोंके साथ महेन्द्रके भवनमें चले गये। राजा विराट
বৈশম্পায়নে ক’লে—সেই নৰশ্ৰেষ্ঠসকল বিশ্বেদেৱসকলৰ সংগতে প্ৰৱেশ কৰিলে। ৰজা পাণ্ডু নিজৰ দুয়ো পত্নীৰ সৈতে মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ভৱনলৈ গ’ল। ৰজা বিরাট, দ্ৰুপদ, ধৃষ্টকেতু, নিষঠ, অক্রূৰ, সাম্ব, ভানু, কম্প, বিদূৰথ, ভূৰিশ্ৰৱা, শল, ৰজা ভূৰি, কংস, উগ্ৰসেন, বসুদেৱ, আৰু নিজৰ ভ্ৰাতা শঙ্খসহ নৰশ্ৰেষ্ঠ উত্তৰ—এই সকলো সৎপুৰুষ বিশ্বেদেৱসকলৰ স্বৰূপ-স্থান লাভ কৰিলে।
Verse 206
द्वापरं शकुनि: प्राप धृष्टद्युम्नस्तु पावकम् । पुरुषप्रवर कर्ण जो अर्जुनके द्वारा मारे गये थे, सूर्यमें प्रविष्ट हुए। शकुनिने द्वापरमें और धृष्टद्युम्नने अग्निके स्वरूपमें प्रवेश किया
বৈশম্পায়নে ক’লে—শকুনি দ্বাপৰ-তত্ত্ব লাভ কৰিলে, আৰু ধৃষ্টদ্যুম্ন অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিলে। অৰ্জুনৰ হাতে নিহত পুৰুষপ্ৰৱৰ কৰ্ণ সূৰ্যত লীন হ’ল। এইদৰে শকুনি দ্বাপৰত আৰু ধৃষ্টদ্যুম্ন অগ্নিস্বৰূপত একীভূত হ’ল।
Verse 2136
ऋद्धिमन्तो महात्मान: शस्त्रपूता दिव॑ गता: । धृतराष्ट्रके सभी पुत्र स्वर्गभोगके पश्चात् मूलतः बलोन्मत्त यातुधान (राक्षस) थे। वे समृद्धिशाली महामनस्वी क्षत्रिय होकर युद्धमें शस्त्रोंके आघातसे पवित्र हो स्वर्गलोकमें गये थे
বৈশম্পায়নে ক’লে—ঋদ্ধিসম্পন্ন মহাত্মাসকল অস্ত্ৰাঘাতে পবিত্ৰ হৈ স্বৰ্গলৈ গ’ল। ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ সকলো পুত্ৰ স্বৰ্গভোগৰ পাছত মূল স্বভাৱত বলোন্মত্ত যাতুধান (ৰাক্ষস-প্ৰকৃতি) আছিল। তথাপি সমৃদ্ধ আৰু মহামনস্ক ক্ষত্ৰিয় হৈ তেওঁলোকে যুদ্ধত অস্ত্ৰাঘাতে শুদ্ধ হৈ স্বৰ্গলোক লাভ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
He asks whether the warriors’ heavenly attainments are permanent or time-bound and what final destiny (gati) they reach at the completion of their karma, seeking a principled account rather than mere praise.
The text presents destiny as karma-governed and intelligible: all beings reach an outcome at the end of action, and individuals are described as returning to or merging with their appropriate cosmic principles or divine domains.
Yes. It asserts the Mahābhārata’s sanctity and efficacy—recitation, study, and teaching are described as purifying and merit-producing—thereby framing the epic as both ethical instruction and ritual-knowledge transmission.