Adhyaya 187

Verse 1

ऑपन-माज बछ। अकाल पज्चाशीरत्याधिकशततमो< ध्याय: दुर्योधनका उपालम्भ और द्रोणाचार्यका व्यंगपूर्ण उत्तर संजय उवाच ततो दुर्योधनो द्रोणमभिगम्याब्रवीदिदम्‌ | अमर्षवशमापन्नो जनयन्‌ हर्षतेजसी

সঞ্জয় ক’লে—হে ৰাজন! তাৰ পাছত ক্ৰোধ আৰু অমর্ষে আচ্ছন্ন দুর্যোধন দ্ৰোণাচাৰ্যৰ ওচৰলৈ গৈ, তেওঁৰ ভিতৰত হর্ষ, উদ্যম আৰু তেজ জগাবলৈ ইচ্ছা কৰি, এইদৰে ক’লে।

Verse 2

दुर्योधन उवाच न मर्षणीया: संग्रामे विश्रमन्त: श्रमान्विता: । सपत्ना ग्लानमनसो लब्धलक्ष्या विशेषत:

দুৰ্যোধন ক’লে—আচার্য! যুদ্ধত ক্ষমা দেখাব নালাগে—বিশেষকৈ সেই প্ৰতিদ্বন্দ্বী শত্রুবোৰৰ প্ৰতি, যিসকলে লক্ষ্যভেদত কেতিয়াও ভুল নকৰে। যদি তেওঁলোকে ক্লান্ত হৈ বিশ্ৰাম লয় আৰু গ্লানিগ্ৰস্ত মনে যুদ্ধোৎসাহ হেৰুৱায়, তেন্তে সেই সুযোগ ক্ষমা নহয়—চাপ দি ধৰা উচিত।

Verse 3

यत्‌ तु मर्षितमस्माभिभर्भवत: प्रियकाम्यया । त एते परिविश्रान्ता: पाण्डवा बलवत्तरा:

আপোনাক সন্তুষ্ট কৰিবৰ ইচ্ছাৰে আমি যি সহনশীলতা দেখুৱালোঁ—অৰ্থাৎ শত্রুসকল শুই থকা সময়ত আঘাত নকৰিলোঁ—তাৰ ফল এই হ’ল যে সেই পাণ্ডৱসকল সম্পূৰ্ণ বিশ্ৰাম লৈ পুনৰ অধিক বলৱান হৈ উঠিছে।

Verse 4

सर्वथा परिहीना: सम तेजसा च बलेन च | भवता पाल्यमानास्ते विवर्धन्ते पुन: पुनः,हमलोग तेज और बलसे सर्वथा हीन हो गये हैं और वे पाण्डव आपसे सुरक्षित होनेके कारण बारंबार बढ़ते जा रहे हैं

আমি সকলো দিশে তেজ আৰু বল হেৰুৱাই পেলাইছোঁ; আৰু আপোনাৰ ৰক্ষাত থকা সেই পাণ্ডৱসকল পুনঃ পুনঃ বৃদ্ধি পাইছে।

Verse 5

दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि ब्राह्मादीनि च यानि ह । तानि सर्वाणि तिष्ठन्ति भवत्येव विशेषत:,ब्रह्मासत्र आदि जितने भी दिव्यास्त्र हैं, वे सब-के-सब विशेषरूपसे आपट्ीीमें प्रतिष्ठित हैं

ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ আদি যিমানেই দিব্যাস্ত্ৰ আছে, সিহঁত সকলো বিশেষভাৱে আপোনাৰ ভিতৰতে প্ৰতিষ্ঠিত আছে।

Verse 6

न पाण्डवेया न वयं नान्ये लोके धनुर्धरा: । युध्यमानस्य ते तुल्या: सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते

আপুনি যেতিয়া যুদ্ধত ৰত হয়, তেতিয়া আপোনাৰ সমকক্ষ ন পাণ্ডৱসকল, ন আমি, ন এই জগতৰ আন কোনো ধনুৰ্ধৰ—এই কথা মই আপোনাক সত্যকৈ কওঁ।

Verse 7

ससुरासुरगन्धर्वानिमॉल्लोकान्‌ द्विजोत्तम । सर्वस्त्रिविद्‌ भवान्‌ हन्याद्‌ दिव्यैरस्त्रैन संशय:

হে দ্বিজোত্তম! আপুনি সৰ্বাস্ত্ৰবিদ; সেয়ে ইচ্ছা কৰিলে আপোনাৰ দিব্যাস্ত্ৰেৰে দেৱতা, অসুৰ আৰু গন্ধৰ্বসহ এই সমগ্ৰ লোকসমূহ ধ্বংস কৰিব পাৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 8

स भवान्‌ मर्षयत्येतांस्त्वत्तो भीतान्‌ विशेषतः । शिष्यत्वं वा पुरस्कृत्य मम वा मन्दभाग्यताम्‌

আপুনি এই পাণ্ডৱসকলক বাৰে বাৰে ক্ষমা কৰি আহিছে। তেওঁলোক বিশেষকৈ আপোনাকেই ভয় কৰে, তথাপি তেওঁলোকৰ শিষ্যত্ব আগত ৰাখি বা মোৰ দুৰ্ভাগ্য বিবেচনা কৰি আপুনি তেওঁলোকক দণ্ড নিদিয়ে।

Verse 9

संजय उवाच एवमुद्धर्षितो द्रोण: कोपितश्न सुतेन ते । समन्युरब्रवीद्‌ राजन्‌ दुर्योधनमिदं वच:

সঞ্জয়ে ক’লে—হে ৰাজন! এইদৰে আপোনাৰ পুত্ৰই দ্ৰোণাচাৰ্যক উচটাই তেওঁৰ ক্ৰোধ অধিক বৃদ্ধি কৰিলে। তেতিয়া দ্ৰোণ ৰোষে ভৰি দুঃখ-অপমানবোধসহ দুৰ্যোধনক এই কথা ক’লে।

Verse 10

स्थविर: सन्‌ परं शक्‍त्या घटे दुर्योधनाहवे । अतः परं मया कार्य क्षुद्रे विजयगृद्धिना

দুৰ্যোধন! মই বৃদ্ধ হ’লেও ৰণক্ষেত্ৰত মোৰ সম্পূৰ্ণ শক্তি লগাই তোমাৰ বিজয়ৰ বাবে চেষ্টা কৰোঁ। কিন্তু এতিয়া বিজয়লালসাৰ বশতঃ মোক নীচ কৰ্মও কৰিব লাগিব যেন লাগে।

Verse 11

अनस्त्रविदयं सर्वो हन्तव्यो<स्त्रविदा जन: । यद्‌ भवान्‌ मन्यते चापि शुभं वा यदि वाशुभम्‌

যি অস্ত্ৰবিদ্যাত অদক্ষ, সি সকলো অস্ত্ৰবিদৰ দ্বাৰা বধযোগ্য। আপুনি যাক উচিত বুলি ভাবে—শুভ হওক বা অশুভ—সেইদৰে কৰা হওক।

Verse 12

निहत्य सर्वपञज्चालान्‌ युद्धे कृत्वा पराक्रमम्‌

যুদ্ধত পৰাক্ৰম দেখুৱাই সকলো পাঞ্চালক নিধন কৰি (তেওঁলোকে) আগবাঢ়িল।

Verse 13

मन्यसे यच्च कौन्तेयमर्जुनं श्रान्तमाहवे

সঞ্জয়ে ক’লে—যদি তুমি ভাবা যে কুন্তীপুত্ৰ অৰ্জুন যুদ্ধত ক্লান্ত হৈ পৰিছে…

Verse 14

तं न देवा न गन्धर्वा न यक्षा न च राक्षसा:

তেওঁক ন দেৱতা, ন গন্ধৰ্ব, ন যক্ষ, ন ৰাক্ষস—কোনেও (সেই ক্ষণত) প্ৰতিহত বা পৰাজিত কৰিব নোৱাৰিলে।

Verse 15

उत्सहन्ते रणे जेतुं कुपितं सव्यसाचिनम्‌ | 'युद्धमें कुपित हुए सव्यसाची अर्जुनको न देवता, न गन्धर्व, न यक्ष और न राक्षस ही जीत सकते हैं ।। खाण्डवे येन भगवान प्रत्युद्यात: सुरेश्वर:

সঞ্জয়ে ক’লে—ৰণত ক্ৰুদ্ধ সৱ্যসাচী অৰ্জুনক ন দেৱতা, ন গন্ধৰ্ব, ন যক্ষ, ন ৰাক্ষস—কোনেও জয় কৰিব নোৱাৰে। খাণ্ডৱত যাৰ সন্মুখে দেৱেশ্বৰ ইন্দ্ৰো আগবাঢ়ি আহিছিল, সেই বীৰেই তেওঁ।

Verse 16

यक्षा नागास्तथा दैत्या ये चान्ये बलगर्विता:

যক্ষ, নাগ, দৈত্য আৰু আন যিসকল নিজৰ বলৰ গৰ্বত উদ্ধত—

Verse 17

निहता: पुरुषेन्द्रेण तच्चापि विदितं तव । 'पुरुषश्रेष्ठ अर्जुनने उस समय यक्ष, नाग, दैत्य तथा दूसरे भी जो बलका घमंड रखनेवाले वीर थे, उन सबको मार डाला था। यह बात तुम्हें मालूम ही है ।।

সেই সকলেই পুৰুষেন্দ্ৰ (অৰ্জুন)ৰ হাতে নিহিত হৈছিল—এই কথাও তোমাৰ বিদিত। ঘোষযাত্ৰাৰ প্ৰসঙ্গত চিত্ৰসেন আদি গন্ধৰ্বসকলকো পৰাভূত কৰা হৈছিল।

Verse 18

निवातकवचाश्चापि देवानां शत्रवस्तथा

আৰু নিবাতকবচ যোদ্ধাসকলেও—তদ্ৰূপ যিসকল দেৱতাসকলৰ শত্রু আছিল।

Verse 19

दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम्‌

হিৰণ্যপুৰবাসী দানৱসকলৰ সহস্ৰ সহস্ৰ (দল) আছিল।

Verse 20

प्रत्यक्ष चैव ते सर्व यथाबलमिदं तव

এই সকলো তোমাৰ ওচৰত প্ৰত্যক্ষ; তোমাৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি ই তোমাৰেই কৃতকৰ্ম আৰু তোমাৰেই দায়িত্ব।

Verse 21

संजय उवाच त॑ तदाभिप्रशंसन्तमर्जुनं कुपितस्तदा

সঞ্জয়ে ক’লে: সেই সময়ত, যাক প্ৰশংসা কৰা হৈছিল, সেই অৰ্জুন ক্ৰুদ্ধ হৈ উঠিল।

Verse 22

अहं दुःशासन: कर्ण: शकुनिर्मातुलश्ष मे

মই (ইয়াত) আছোঁ—আৰু মোৰ সৈতে আছে দুঃশাসন, কৰ্ণ, আৰু শকুনি—যি মোৰ মাতুল।

Verse 23

तस्य तद्‌ वचन श्रुत्वा भारद्वाजो हसन्निव

তাৰ সেই কথা শুনি ভাৰদ্বাজ যেন মৃদু হাঁহিলে—গম্ভীৰ পৰিস্থিতিৰ মাজতো সংযত ব্যঙ্গৰ আভাস দেখা গ’ল।

Verse 24

अन्ववर्तत राजानं स्वस्ति ते5स्त्विति चाब्रवीत्‌ । दुर्योधनकी यह बात सुनकर द्रोणाचार्यने हँसते हुए-से उसकी बातका अनुमोदन किया और “तुम्हारा कल्याण हो” ऐसा कहकर वे राजा दुर्योधनसे पुन: इस प्रकार बोले-- ।।

তেওঁ ৰজাক অনুসৰণ কৰি ক’লে—“তোমাৰ মঙ্গল হওক।” দুর্যোধনৰ কথা শুনি দ্ৰোণাচাৰ্য যেন মৃদু হাঁহি হেঁহে সন্মতি জনাই, পুনৰ “তোমাৰ কল্যাণ হওক” বুলি কৈ ৰজা দুর্যোধনক ক’লে—“তেজেৰে যেন জ্বলি থকা গাণ্ডীৱধাৰী অৰ্জুনক কোনে সঁচাকৈ প্ৰতিহত কৰিব পাৰে?”

Verse 25

तं॑ न वित्तपतिर्नेन्द्रो न यमो न जलेश्वर:

তেওঁৰ সমকক্ষ নাছিল কুবেৰ, নাছিল ইন্দ্ৰ, নাছিল যম, নাছিল জলেশ্বৰ বৰুণ—সেই যুদ্ধক্ষণত তেওঁৰ শক্তি আছিল অতুল।

Verse 26

मूढास्त्वेतानि भाषन्ते यानीमान्यात्थ भारत

হে ভাৰত, এনেকুৱা কথা কেৱল মূঢ়েই কয়—তুমি এইমাত্র কোৱা কথাবোৰেই পুনৰাবৃত্তি কৰি।

Verse 27

त्वं तु सर्वाभिशड्कित्वान्निष्ठर: पापनिश्चय:

কিন্তু তুমি—সকলোকে সন্দেহ কৰি কৰি—কঠোৰ হৈ পৰিছা; পাপৰ দিশে তোমাৰ সংকল্প স্থিৰ হৈছে।

Verse 28

गच्छ त्वमपि कौन्तेयमात्मार्थ जहि मा चिरम्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—তুমিও যোৱা; নিজৰ লাভৰ বাবে কুন্তীপুত্ৰ অৰ্জুনক বিলম্ব নকৰাকৈ বধ কৰা। তুমি কুলীন ক্ষত্ৰিয়; মোৰ বিশ্বাস, তোমাৰ যুদ্ধশক্তি আছে। তেন্তে এই সম্পূৰ্ণ নিৰ্দোষ ক্ষত্ৰিয়সকলক কিয় ব্যৰ্থতে নিধনৰ মুখলৈ ঠেলি দিছা?

Verse 29

त्वमप्याशंसये योद्धुं कुलज: क्षत्रियो हासि । इमान्‌ कि क्षत्रियान्‌ सर्वान्‌ घातयिष्यस्यनागस:

সঞ্জয়ে ক’লে—তুমি কুলজাত ক্ষত্ৰিয়, সেয়ে তোমাৰ পৰা মইও যুদ্ধ আশা কৰোঁ। তেন্তে এই সকলো নিৰ্দোষ ক্ষত্ৰিয়ক কিয় ব্যৰ্থতে বধ কৰাবা? তুমি নিজেই যোৱা আৰু নিজৰ লাভৰ বাবে কুন্তীপুত্ৰ অৰ্জুনক শীঘ্ৰে বধ কৰা।

Verse 30

त्वमस्य मूलं वैरस्थ तस्मादासादयार्जुनम्‌ । एष ते मातुल: प्राज्ञ: क्षत्रधर्ममनुव्रत:

সঞ্জয়ে ক’লে—এই বৈৰিতাৰ মূল তুমি নিজেই; সেয়ে গৈ অৰ্জুনক সন্মুখীন কৰা। এই তোমাৰ মাতুল—বুদ্ধিমান আৰু ক্ষত্ৰধৰ্মত অটল—ক্ষত্ৰিয় কৰ্তব্য অনুসাৰে কৰ্ম কৰিবলৈ প্ৰস্তুত।

Verse 31

एषो<क्षकुशलो जिद्दो द्यूतकृत्‌ कितव: शठ:

সঞ্জয়ে ক’লে—এইজন পাশাখেলাত নিপুণ; জুৱাত পকা, পেচাদাৰী জুৱাৰী, আৰু ছলনাময় ধূৰ্ত।

Verse 32

त्वया कथितमत्यर्थ कर्णेन सह हृष्टवत्‌

সঞ্জয়ে ক’লে—দুৰ্যোধন! কৰ্ণক কাষত লৈ অতি উল্লাসে, মোহগ্ৰস্ত হৈ, ভৰ্তি সভাত—ধৃতৰাষ্ট্ৰে শুনি থাকোঁতেই—তুমি বাৰে বাৰে ডাঙৰ জোৰ দি গৰ্বে কৈছিলা: “তাত! মই, কৰ্ণ আৰু ভ্ৰাতা দুঃশাসন—আমাৰ তিনিজণেই—ৰণভূমিত একেলগে থিয় হৈ পাণ্ডৱসকলক বধ কৰিম।” এই একেই দম্ভভৰা কথা মই তোমাৰ মুখে প্ৰতিটো সভাত শুনিছোঁ।

Verse 33

असकृच्छून्यवन्मोहाद्‌ धृतराष्ट्रस्य शुण्वतः । अहं च तात कर्णश्न भ्राता दुःशासनश्ल मे

সঞ্জয়ে ক’লে—মোহবশত ধৃতৰাষ্ট্ৰে শুনি থাকোঁতে, ভৰি থকা সভাতো একান্ত ঠাইৰ দৰে ভাবি, কৰ্ণৰ সৈতে অতি আনন্দিত হৈ তুমি বাৰে বাৰে জোৰ দি এই কথাই কৈছিলা—“তাত! মই, কৰ্ণ আৰু ভ্ৰাতা দুঃশাসন—আমি তিনিজনেই সমৰভূমিত একেলগে হৈ পাণ্ডৱসকলক বধ কৰিম।” এনেদৰে দম্ভোক্তি কৰা তোমাৰ কথা মই প্ৰতিটো সভাত শুনিছোঁ।

Verse 34

पाण्डुपुत्रान्‌ हनिष्याम: सहिता: समरे त्रय: । इति ते कत्थमानस्य श्रुतं संसदि संसदि

“আমি তিনিজন সমৰত একেলগে হৈ পাণ্ডুপুত্ৰসকলক বধ কৰিম”—এনেদৰে দম্ভ কৰা তোমাৰ এই বাক্য মই সভা-পিছত সভাত শুনিছোঁ।

Verse 35

अनुतिष्ठ प्रतिज्ञां तां सत्यवाग्‌ भव तै: सह । एष ते पाण्डव: शत्रुरविशड्धगको5ग्रत: स्थित:

সেই প্ৰতিজ্ঞা পালন কৰা; তেওঁলোকৰ সৈতে থাকি তোমাৰ বাক্যক সত্য কৰি দেখুওৱা। চোৱা, তোমাৰ পাণ্ডৱ শত্রু—যাৰ আচৰণ শুদ্ধ নহয়—এতিয়া তোমাৰ সন্মুখত অগ্ৰভাগত থিয় হৈ আছে।

Verse 36

दत्तं भुक्तमधीतं च प्राप्तमैश्वर्यमीप्सितम्‌

যি দান দিয়া হ’ল, যি ভোগ কৰা হ’ল, যি অধ্যয়ন কৰা হ’ল, আৰু যি কাম্য ঐশ্বৰ্য লাভ হ’ল—এইবোৰেই সঁচাকৈ মানুহৰ সিদ্ধ লাভ।

Verse 37

इत्युक्त्वा समरे द्रोणो न्यवर्तत यतः परे । द्वैधीकृत्य तत: सेनां युद्धं समभवत्‌ तदा

এনেদৰে কৈ দ্ৰোণে সমৰভূমিত যি দিশে শত্রুসেনা আছিল সেইফালে ঘূৰি গ’ল। তাৰ পাছত সেনাক দুটা ভাগ কৰি দিতেই সেই মুহূর্ততে যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 113

तद्‌ वै कर्तास्मि कौरव्य वचनात्‌ तव नान्यथा । “ये सब लोग दिव्यास्त्रोंकी नहीं जानते और मैं जानता हूँ

Verse 126

विमोक्ष्ये कवचं राजन्‌ सत्येनायुधमालभे । “राजन! मैं सत्यकी शपथ खाकर अपने धनुषको छूते हुए कहता हूँ कि “युद्धमें पराक्रम करके समस्त पांचालोंका वध किये बिना कवच नहीं उतारूँगा”

Sañjaya said: “O King, I swear by truth, touching my weapon: I will not remove my armour until, having displayed my prowess in battle, I have slain all the Pāñcālas.” The vow underscores a warrior’s binding commitment, where truth is invoked as a moral witness even amid the violence of war.

Verse 136

तस्य वीर्य महाबाहो शृणु सत्येन कौरव । 'परंतु तुम जो कुन्तीकुमार अर्जुनको युद्धमें थका हुआ समझते हो, वह तुम्हारी भूल है। महाबाहु कुरुराज! मैं उनके पराक्रमका सचाईके साथ वर्णन करता हूँ, सुनो

Sañjaya said: O mighty-armed Kaurava, listen as I truthfully recount his valor. You are mistaken if you think Kuntī’s son Arjuna has grown weary in battle; I will describe his prowess as it really is.

Verse 153

सायकैर्वारितश्नापि वर्षमाणो महात्मना । “उस महामनस्वी वीरने खाण्डववनमें वर्षा करते हुए भगवान्‌ देवराज इन्द्रका सामना किया और अपने बाणोंद्वारा उन्हें रोक दिया

Sañjaya said: Even as the great-souled one poured forth a rain of arrows, he checked the enemy with his own shafts—meeting the assault with disciplined force rather than yielding to it. The scene underscores a warrior’s resolve: to stand firm under pressure and restrain harm through skill and steadiness, not mere rage.

Verse 176

यूयं तै््ियमाणाश्च मोक्षिता दृढ्थन्वना । “घोषयात्राके समय जब चित्रसेन आदि गन्धर्व तुम्हें हदकर लिये जा रहे थे

Sanjaya said: When, during the Ghoṣayātrā expedition, you were being carried off by Chitrasena and the other Gandharvas, it was Arjuna—steady and unyielding with his bow—who defeated them all and released you from captivity. The statement recalls a past rescue to underscore a moral contrast: those who were once saved by Arjuna now stand opposed to him, revealing the ethical weight of gratitude, loyalty, and the consequences of ignoring rightful conduct.

Verse 184

इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत द्रोणवधपर्वमें रात्रियुद्धके समय सेनाका निद्राविषयक एक सौ चौरासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ দ্ৰোণপৰ্বৰ অন্তৰ্গত দ্ৰোণবধপৰ্বত ৰাত্ৰিযুদ্ধৰ সময়ত সেনাৰ নিদ্ৰাৱস্থাবিষয়ক একশ চৌৰাশিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 185

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणवधपर्वणि द्रोणदुर्योधन भाषणे पज्चाशीत्यधिकशततमो< ध्याय:

এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ দ্ৰোণপৰ্বৰ অন্তৰ্গত দ্ৰোণবধপৰ্বত দ্ৰোণাচাৰ্য আৰু দুর্যোধনৰ সংলাপবিষয়ক একশ পঁচাশিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 186

सुरैरवध्या: संग्रामे तेन वीरेण निर्जिता: । “देवशत्रु निवातकवच नामक दानव, जिन्हें संग्राममें देवता भी नहीं मार सकते थे, उसी वीर अर्जुनसे पराजित हुए हैं

যুদ্ধত যিসকলক দেৱতাসকলেও অবধ্য বুলি গণ্য কৰিছিল, সেই শত্রুসকলো সেই বীৰৰ দ্বাৰাই পৰাজিত হ’ল।

Verse 193

विजिग्ये पुरुषव्यात्र: स शक्‍्यो मानुषै: कथम्‌ । “जिन पुरुषसिंह अर्जुनने हिरण्यपुरनिवासी सहस्रों दानवोंपर विजय पायी है, वे मनुष्योंद्वारा कैसे जीते जा सकते हैं?

যি পুৰুষব্যাঘ্ৰে বিজয় লাভ কৰিছে, তেওঁক মানুহে কেনেকৈ জয় কৰিব পাৰে?

Verse 203

क्षपितं पाण्डुपुत्रेण चेष्टतां नो विशाम्पते | 'प्रजानाथ! हमारे बहुत चेष्टा करनेपर भी पाए्डुपुत्र अर्जुनने जिस प्रकार तुम्हारी इस सेनाका संहार कर डाला है, यह सब तो तुम्हारी आँखोंके सामने ही है”

প্ৰজানাথ! আমাৰ বহু চেষ্টা সত্ত্বেও পাণ্ডুপুত্ৰই তোমাৰ এই সেনাৰ সংহাৰ কৰি পেলালে; এই সকলো তোমাৰ চকুৰ সন্মুখতেই ঘটিল।

Verse 216

द्रोणं तव सुतो राजन्‌ पुनरेवेदमब्रवीत्‌ | संजय कहते हैं--राजन्‌! इस प्रकार अर्जुनकी प्रशंसा करते हुए द्रोणाचार्यसे उस समय आपके पुत्रने कुपित होकर पुनः इस प्रकार कहा--

সঞ্জয়ে ক’লে—ৰাজন! এইদৰে অৰ্জুনৰ প্ৰশংসা কৰি, সেই সময়ত আপোনাৰ পুত্ৰ ক্ৰোধিত হৈ দ্ৰোণাচাৰ্যৰ প্ৰতি পুনৰ এই কথা ক’লে।

Verse 226

हनिष्यामो्र्जुनं संख्ये द्विधा कृत्वाद्य भारतीम्‌ । (तिष्ठ स त्वं महाबाहो नित्यं शिष्य: प्रियस्तव ।।

সঞ্জয়ে ক’লে—আজি আমি—দুঃশাসন, কৰ্ণ আৰু মোৰ মামা শকুনি—কৌৰৱ সেনাক দুটা ভাগ কৰি ৰণত অৰ্জুনক বধ কৰিম। মহাবাহো! আপুনি নীৰৱে থিয় হৈ থাকক; কিয়নো অৰ্জুন সদায়ে আপোনাৰ প্ৰিয় শিষ্য।

Verse 243

अक्षयं क्षपयेत्‌ वक्षित्‌ क्षत्रिय: क्षत्रियर्ष भम्‌ । “नरेश्वर! अपने तेजसे प्रज्वलित होनेवाले क्षत्रिय-शिरोमणि गाण्डीवधारी अविनाशी अर्जुनको कौन क्षत्रिय मार सकता है?

সঞ্জয়ে ক’লে—নরেশ্বৰ! নিজৰ তেজে জ্বলি উঠা, গাণ্ডীৱধাৰী, অক্ষয়, ক্ষত্ৰিয়শ্ৰেষ্ঠ আৰু যোদ্ধাশিৰোমণি অৰ্জুনক কোন ক্ষত্ৰিয় বধ কৰিব পাৰে?

Verse 253

नासुरोरगरक्षांसि क्षपयेयु: सहायुधम्‌ | “हाथमें धनुष धारण किये हुए अर्जुनको न तो धनाध्यक्ष कुबेर, न इन्द्र, न यमराज, न जलके स्वामी वरुण और न असुर, नाग एवं राक्षस ही नष्ट कर सकते हैं

সঞ্জয়ে ক’লে—হাতত ধনু ধৰা অৰ্জুনক ধনাধ্যক্ষ কুবেৰ, ইন্দ্ৰ, যম, জলাধিপ বৰুণ—কোনেও নষ্ট কৰিব নোৱাৰে; অস্ত্ৰধাৰী অসুৰ, নাগ আৰু ৰাক্ষসসকলেও তাক ধ্বংস কৰিবলৈ অক্ষম।

Verse 303

दुर्यूतदेवी गान्धारे प्रयात्वर्जुनमाहवे । “तुम इस वैरकी जड़ हो

তুমিয়েই এই বৈৰিতাৰ মূল; সেয়ে, গান্ধাৰীনন্দন! নিজেই গৈ ৰণত অৰ্জুনৰ সন্মুখীন হোৱা। আৰু তোমাৰ মামা শকুনি—কপট দ্যূতৰ খেলুৱৈ—অতি বুদ্ধিমান আৰু ক্ষত্ৰিয়ধৰ্মত তৎপৰ; তেওঁয়েই যুঁজত অৰ্জুনৰ ওপৰত চড়াই কৰিব।

Verse 316

देविता निकृतिप्रज्ञो युधि जेष्यति पाण्डवान्‌ 'ये पासे फेंकनेमें बड़े कुशल हैं। कुटिलता

সঞ্জয়ে ক’লে—ই ছলনাত নিপুণ, কুটিল কৌশলত প্ৰশিক্ষিত বুদ্ধিৰ অধিকাৰী; যুদ্ধত সি নিশ্চয়েই পাণ্ডৱসকলক পৰাজিত কৰিব।

Verse 356

क्षत्रधर्ममवेक्षस्व श्लाघ्यस्तव वधो जयात्‌ । “अपनी उस प्रतिज्ञाको पूर्ण करो। उन सबके साथ सत्यवादी बनो। ये तुम्हारे शत्रु पाण्डुपुत्र अर्जुन निर्भय होकर सामने खड़े हैं। क्षत्रियरर्मकी ओर दृष्टिपात करो। युद्धमें विजयकी अपेक्षा अर्जुनके हाथसे तुम्हारा वध भी हो जाय तो वह तुम्हारे लिये प्रशंसाकी बात होगी

ক্ষত্ৰধৰ্মলৈ দৃষ্টি দিয়া; জয়তকৈও তোমাৰ বধ প্ৰশংসনীয়। যুদ্ধত বিজয়ৰ সলনি যদি শত্রুৰ হাতে তোমাৰ মৃত্যু হয়, তেন্তে সেয়াও তোমাৰ বাবে গৌৰৱৰ বিষয় হ’ব।

Verse 2636

युद्धे हार्जुनमासाद्य स्वस्तिमान्‌ को व्रजेद्‌ गृहान्‌ । “भारत! तुम जो कुछ कह रहे हो, ऐसी बातें मूर्ख मनुष्य कहा करते हैं। भला, युद्धमें अर्जुनका सामना करके कौन कुशलपूर्वक घरको लौट सकता है?

সঞ্জয়ে ক’লে—হে ভাৰত, তুমি যি কৈছা সেয়া মূৰ্খ মানুহৰ কথা। যুদ্ধত অৰ্জুনক সন্মুখীন হৈ কোনে নিৰাপদে ঘৰলৈ উভতি যাব পাৰে?

Verse 2736

श्रेयसस्त्वद्धिते युक्तांस्तत्तद्‌ वक्तुमिहेच्छसि । “तुम निष्ठर और पापपूर्ण विचार रखनेवाले हो; अतः तुम्हारे मनमें सबपर संदेह बना रहता है

সঞ্জয়ে ক’লে—তুমি নিষ্ঠুৰ আৰু পাপবুদ্ধিসম্পন্ন; সেয়ে সকলোৰে প্ৰতি তোমাৰ মনত সন্দেহ ৰৈ যায়। সেইবাবেই তোমাৰ মঙ্গলত নিয়োজিত শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষসকলকো তুমি ইয়াত তেনে-তেনেকুৱা কথা ক’বলৈ ইচ্ছা কৰিছা।

Verse 3636

कृतकृत्यो<नृणश्चासि मा भैर्युध्यस्व पाण्डवम्‌ | “तुमने बहुत-सा दान कर लिया

সঞ্জয়ে ক’লে—তুমি কৃতকৃত্য আৰু ঋণমুক্ত; ভয় নকৰিবা। পাণ্ডুপুত্ৰ অৰ্জুনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰা। তুমি বহু দান দিছা, ভোগ উপভোগ কৰিছা, স্বাধ্যায় সম্পন্ন কৰিছা আৰু ইচ্ছিত ঐশ্বৰ্য লাভ কৰিছা; এতিয়া তুমি দেব-ঋষি-পিতৃঋণৰ পৰা মুক্ত—সেয়ে ভয় ত্যাগ কৰি যুদ্ধ কৰা।