Adhyaya 80
शिवार्चनविधिः — देवतानां पाशुपतव्रतप्राप्तिः तथा पशुपाशविमोक्षणम् (अध्याय ८०)
ঋষিসকলে সূতক সোধে—দেৱতাসকলে কেনেকৈ পশুপতি শিৱক দর্শন কৰি ‘পশুত্ব’ ত্যাগ কৰি পাশবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হ’ল? সূতে কয়—পূৰ্বে দেৱতাসকলে ব্ৰহ্মাৰ সৈতে গৰুড়াৰূঢ় হৰিৰ সংগে মেরু–কৈলাস প্ৰদেশলৈ গ’ল। মেরুগিৰি আৰু শিৱৰ দিব্যপুৰীৰ বিস্তৃত বৰ্ণনা কৰি, ৰত্নময় প্ৰাকাৰ, বিমান, নৃত্য-গীত, অপ্সৰাগণ, গণেশালয় আৰু তডাগ-ৱাপীৰে শোভিত শিৱধামত তেওঁলোকে প্ৰৱেশ কৰে। পৰমেশ্বৰ বিমানের দ্বাৰত শিলাদতনয় নন্দীক প্ৰণাম কৰি, পশুপাশ-বিমোচনৰ বাবে মহেশ্বৰ-দৰ্শন প্ৰাৰ্থনা কৰে। নন্দীয়ে পাশুপত-ব্ৰতৰ ৰহস্য কয়—এই ব্ৰতে পশুত্ব নাথাকে; বাৰ দিন/মাহ/বছৰ আচৰণ কৰিলে পাশ ছিন্ন হয়। তাৰপিছত নন্দীয়ে তেওঁলোকক শম্ভুৰ সমীপলৈ নিয়ে; মহেশ্বৰে তেওঁলোকৰ পশুত্ব শোধন কৰি স্বয়ং পাশুপত-ব্ৰত উপদেশ দিয়ে। অম্বাসহিত ভৱ কৃপা কৰি দেৱতাসকলক পাশুপত কৰে; বাৰ বছৰৰ অন্তত তেওঁলোকে মুক্তপাশ হৈ নিজ নিজ স্থানলৈ যায়। অধ্যায়ে শিৱাৰ্চন-দীক্ষা-প্ৰসাদৰ ক্ৰম স্থাপন কৰি ব্ৰতক মোক্ষসাধন ৰূপে দৃঢ় কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवार्चनविधिर् नामैकोनाशीतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं पशुपतिं दृष्ट्वा पशुपाशविमोक्षणम् पशुत्वं तत्यजुर्देवास् तन्नो वक्तुमिहार्हसि
এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘শিৱাৰ্চনবিধি’ নামৰ ঊননব্বইতম অধ্যায় আৰম্ভ হয়। ঋষিসকলে ক’লে—পশুপতিক দৰ্শন কৰি দেৱতাসকলে পশু-পাশৰ পৰা কেনেকৈ মুক্তি পালে আৰু ‘পশুত্ব’ কেনেকৈ ত্যাগ কৰিলে? অনুগ্ৰহ কৰি আমাক কওক।
Verse 2
सूत उवाच पुरा कैलासशिखरे भोग्याख्ये स्वपुरे स्थितम् समेत्य देवाः सर्वज्ञम् आजग्मुस्तत्प्रसादतः
সূতে ক’লে—পূৰ্বে কৈলাসশিখৰত ‘ভোগ্য’ নামৰ নিজ নগৰত অৱস্থিত সৰ্বজ্ঞ প্ৰভুৰ ওচৰলৈ দেৱতাসকল সমবেত হৈ, তেওঁৰ প্ৰসাদত তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 3
हिताय सर्वदेवानां ब्रह्मणा च जनार्दनः गरुडस्य तथा स्कन्धम् आरुह्य पुरुषोत्तमः
সকলো দেৱতাৰ হিতাৰ্থে জনাৰ্দনে ব্ৰহ্মাৰ সৈতে গৰুড়ৰ স্কন্ধত আৰোহণ কৰি যাত্ৰা কৰিলে; সেই পুৰুষোত্তম দেৱকাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 4
जगाम देवताभिर् वै देवदेवान्तिकं हरिः सर्वे सम्प्राप्य देवस्य सार्धं गिरिवरं शुभम्
হৰি দেৱতাসকলৰ সৈতে দেৱদেৱৰ সান্নিধ্যলৈ গ’ল। সকলোৱে প্ৰভুৰ সৈতে উপস্থিত হৈ সেই শুভ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতত উপনীত হ’ল।
Verse 5
सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः प्रणेमुर् गिरिमुत्तमम् भगवान् वासुदेवो ऽसौ गरुडाद् गरुडध्वजः अवतीर्य गिरिं मेरुम् आरुरोह सुरोत्तमैः
ইন্দ্ৰ, সাধ্য আৰু যমসহ দেৱগণে সেই পৰম পৰ্বতক প্ৰণাম কৰিলে। তাৰ পাছত গৰুড়ধ্বজ ভগৱান বাসুদেৱ গৰুড়ৰ পৰা অৱতৰি, শ্ৰেষ্ঠ দেৱসকলৰ সৈতে মেরু পৰ্বত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 6
देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् म्त्। मेरु सकलदुरितहीनं सर्वदं भोगमुख्यं मुदितकुररवृन्दं नादितं नागवृन्दैः मधुररणितगीतं सानुकूलान्धकारं पदरचितवनान्तं कान्तवातान्ततोयम्
মেরু পৰ্বত সকলো পাপকলুষৰ পৰা মুক্ত, সৰ্বসিদ্ধিদায়ক আৰু উত্তম ভোগ প্ৰদানত অগ্ৰগণ্য। আনন্দিত কুৰৰ পক্ষীৰ ঝাঁকে ই নাদিত, আৰু নাগসমূহে প্ৰতিধ্বনিত কৰে। তাত মধুৰ ঝংকাৰযুক্ত পক্ষীগীত, স্নিগ্ধ শীতল ছাঁ; বনপ্ৰান্তত পদচিহ্নিত পথ, মনোৰম বতাহ আৰু শীতল জলে শোভা পায়।
Verse 7
भवनशतसहस्रैर् जुष्टम् आदित्यकल्पैर् ललितगतिविदग्धैर् हंसवृन्दैश् च भिन्नम् धवखदिरपलाशैश् चन्दनाद्यैश् च वृक्षैर् द्विजवरगणवृन्दैः कोकिलाद्यैर्द्विरेफैः
সেই স্থান সূৰ্যসম দীপ্ত লক্ষ লক্ষ ভৱনেৰে শোভিত আছিল; আৰু ললিত গতিৰ নিপুণ হংসদলে তাক অধিক ৰমণীয় কৰিছিল। ধৱ, খদিৰ, পলাশ আৰু চন্দন আদি বৃক্ষৰে ই অলংকৃত; কোকিল আদি শ্ৰেষ্ঠ পক্ষীৰ ঝাঁক আৰু চাৰিওফালে গুঞ্জৰিত ভ্ৰমৰে ই পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 8
क्वचिदशेषसुरद्रुमसंकुलं कुरबकैः प्रियकैस्तिलकैस् तथा बहुकदम्बतमाललतावृतं गिरिवरं शिखरैर्विविधैस् तथा
কিছুমান ঠাইত সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত সকলো ধৰণৰ দিৱ্য বৃক্ষৰে ঘন আছিল—কুৰবক, প্ৰিয়ক আৰু তিলক পুষ্পেৰে সুশোভিত। আন কিছুমান ঠাইত বহু কদম্ব আৰু তামাল লতাৰে আৱৃত আছিল, আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ শিখৰেৰে উঁচু হৈছিল। এনে পবিত্ৰ ভূমি পতিস্বৰূপ শিৱৰ সান্নিধ্যৰ যোগ্য; ইয়াত পশু-আত্মাই শান্তি পায় আৰু পবিত্ৰ দর্শন-স্মৰণে পাশবন্ধন শিথিল কৰে।
Verse 9
देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् शिवस् चित्य् ओन् म्त्। मेरु गिरेः पृष्ठे परं शार्वं कल्पितं विश्वकर्मणा क्रीडार्थं देवदेवस्य भवस्य परमेष्ठिनः
মেরুগিৰিৰ পৃষ্ঠত বিশ্বকৰ্মাই পৰম শাৰ্বপুৰী নিৰ্মাণ কৰিলে—দেৱদেৱ, পৰমেষ্ঠী ভৱস্বরূপ শিৱৰ ক্ৰীড়াৰ্থে।
Verse 10
अपश्यंस्तत्पुरं देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समाहिताः प्रणेमुर्दूरतश्चैव प्रभावादेव शूलिनः
সেই দিৱ্য নগৰ দেখি ইন্দ্ৰ-উপেন্দ্ৰসহ দেৱসকল অন্তৰ্মুখ হৈ সমাহিতচিত্ত হ’ল। ত্ৰিশূলধাৰী শূলিন শিৱৰ মহিমা-প্ৰভাৱতে তেওঁলোকে দূৰৰ পৰা প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 11
सहस्रसूर्यप्रतिमं महान्तं सहस्रशः सर्वगुणैश् च भिन्नम् जगाम कैलासगिरिं महात्मा मेरुप्रभागे पुरमादिदेवः
মহাত্মা আদিদেৱে কৈলাসগিৰিলৈ গ’ল—মেৰুৰ প্ৰভাগত দীপ্ত সেই মহান পুৰীৰ দিশে, যি সহস্ৰ সূৰ্যসম উজ্জ্বল আৰু অসংখ্য গুণ-ঐশ্বৰ্যৰে বিশিষ্ট। শৈৱ বোধত ই পাশ-বিমোচক পতি-শিৱৰ শিৱধাম, লৌকিক মাপকাঠি অতিক্ৰম কৰা পৰম মঙ্গললোক।
Verse 12
ततो ऽथ नारिगजवाजिसंकुलं रथैर् अनेकैर् अमरारिसूदनः गणैर्गणेशैश् च गिरीन्द्रसंनिभं महापुरद्वारमजो हरिश् च
তাৰ পিছত দেৱশত্ৰুনাশক বহু ৰথসহ আগবাঢ়িল; সেই ৰথসমূহ নাৰী, হাতী আৰু ঘোঁৰাৰে ভৰপূৰ আছিল। আৰু অজ-তত্ত্বৰূপ হৰিও গণ আৰু গণেশসকলৰ সৈতে গিৰিৰাজসম উচ্চ সেই মহাপুৰদ্বাৰত উপস্থিত হ’ল।
Verse 13
अथ जांबूनदमयैर् भवनैर्मणिभूषितैः विमानैर्विविधाकारैः प्राकारैश् च समावृतम्
তেতিয়া সেই নগৰী সকলোফালে আৱৃত দেখা গ’ল—জাম্বূনদ সোণৰ, মণিৰে অলংকৃত ভৱনসমূহে; নানাবিধ আশ্চৰ্য আকৃতিৰ বিমানসমূহে; আৰু দীপ্ত প্ৰাকাৰে। ই পাশনাশক পতি-শিৱৰ যোগ্য সিদ্ধধামৰ দৰে শোভিত আছিল।
Verse 14
दृष्ट्वा शंभोः पुरं बाह्यं देवैः सब्रह्मकैर्हरिः प्रहृष्टवदनो भूत्वा प्रविवेश ततः पुरम्
শম্ভুৰ নগৰীৰ বাহ্য প্ৰাঙ্গণ দেখি হৰি দেৱসকল আৰু ব্ৰহ্মাসহ আনন্দত দীপ্তমুখ হ’ল। তাৰ পিছত প্ৰসন্নচিত্তে তেওঁ সেই দিৱ্য পুৰীত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 15
हर्म्यप्रासादसम्बाधं महाट्टालसमन्वितम् द्वितीयं देवदेवस्य चतुर्द्वारं सुशोभनम्
দেৱদেৱৰ সেই দ্বিতীয় দিব্য ভবন হৰ্ম্য আৰু উচ্চ প্ৰাসাদে ঘনভাৱে পৰিপূৰ্ণ আছিল; মহা অট্টালিকাসহ চাৰিটা সুন্দৰ দ্বাৰে সৰ্বতোভাবে শোভিত আছিল।
Verse 16
वज्रवैडूर्यमाणिक्यमणिजालैः समावृतम् दोलाविक्षेपसंयुक्तं घण्टाचामरभूषितम्
সেয়া বজ্ৰ, বৈডূৰ্য আৰু মাণিক্য আদি ৰত্নজালে আৱৃত আছিল; দোলাৰ দোলন-গতিসহ, ঘণ্টা আৰু চামৰেৰে ভূষিত আছিল।
Verse 17
मृदङ्गमुरजैर्जुष्टं वीणावेणुनिनादितम् नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् भूतसंघैश् च संवृतम् देवेन्द्रभवनाकारैर् भवनैर् दृष्टिमोहनैः
সেয়া মৃদংগ আৰু মুৰজৰ তালৰে পৰিপূৰ্ণ, বীণা আৰু বেণুৰ নিনাদে মুখৰ আছিল; নৃত্যৰত অপ্সৰাসংঘ আৰু ভূতসংঘেৰে পৰিবেষ্টিত, আৰু দেৱেন্দ্ৰভৱনৰ সদৃশ দৃষ্টিমোহক ভৱনেৰে অলংকৃত আছিল।
Verse 18
प्रासादशृङ्गेष्वथ पौरनार्यः सहस्रशः पुष्पफलाक्षताद्यैः स्थिताः करैस्तस्य हरेः समन्तात् प्रचिक्षिपुर्मूर्ध्नि यथा भवस्य
তেতিয়া প্ৰাসাদশৃংগত নগৰনাৰীসকল সহস্ৰ সহস্ৰকৈ থিয় হৈ আছিল; তেওঁলোকৰ হাতত ফুল, ফল, অক্ষত আদি আছিল। তেওঁলোকে চাৰিওফালৰ পৰা সেই হৰিৰ মূৰ্ধ্নিত, ভৱ (শিৱ)ৰ মূৰ্ধ্নিত মঙ্গলদ্ৰব্য নিক্ষেপ কৰাৰ দৰে, সেয়া বৰ্ষণ কৰিলে।
Verse 19
दृष्ट्वा नार्यस्तदा विष्णुं मदाघूर्णितलोचनाः
তেতিয়া বিষ্ণুক দেখি সেই নাৰীসকল—মদে ঘূৰ্ণিত নয়নে—মায়ামোহৰ বশত অন্তৰে অস্থিৰ হৈ পৰিল।
Verse 20
विशालजघनाः सद्यो ननृतुर्मुमुदुर्जगुः काश्चिद्दृष्ट्वा हरिं नार्यः किंचित् प्रहसिताननाः
বিশাল নিতম্বা কিছুমান নাৰী হৰিক দেখামাত্ৰেই তৎক্ষণাৎ নাচিবলৈ ধৰিলে; তেওঁলোকে আনন্দিত হ’ল, গীত গালে, আৰু মুখত মৃদু হাঁহ ফুটিল।
Verse 21
किंचिद् विस्रस्तवस्त्राश् च स्रस्तकाञ्चीगुणा जगुः चतुर्थं पञ्चमं चैव षष्ठं च सप्तमं तथा
কিছুমানৰ বস্ত্ৰ অলপ স্ৰস্ত হৈছিল আৰু কঁকালবন্ধৰ ডোৰো শিথিল; তথাপি তেওঁলোকে ক্ৰমে চতুৰ্থ, পঞ্চম, ষষ্ঠ আৰু সপ্তম অংশ গাই থাকিল।
Verse 22
अष्टमं नवमं चैव दशमं च पुरोत्तमम् अतीत्यासाद्य देवस्य पुरं शंभोः सुशोभनम्
অষ্টম, নবম আৰু দশম—সেই উত্তম পুৰসমূহ অতিক্ৰম কৰি—তেওঁলোকে শেষত দেৱ শম্ভু (শিৱ)ৰ অতি শোভন নগৰত উপস্থিত হ’ল।
Verse 23
सुवृत्तं सुतरां शुभ्रं कैलासशिखरे शुभे सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैश् च विभूषितम्
শুভ কৈলাসশিখৰত সেই নগৰ অতি সুগঠিত আৰু পৰম উজ্জ্বল আছিল; সূৰ্যমণ্ডল সদৃশ দীপ্তিমান বিমানসমূহে তাক বিভূষিত কৰিছিল।
Verse 24
स्फाटिकैर् मण्डपैः शुभ्रैर् जांबूनदमयैस् तथा नानारत्नमयैश्चैव दिग्विदिक्षु विभूषितम्
স্ফটিকৰ উজ্জ্বল মণ্ডপ, জাঁবূনদ-সুৱৰ্ণময় নিৰ্মাণ আৰু নানাৰত্নময় অলংকাৰৰে—দিশা আৰু বিদিশাত সৰ্বত্র—সেই নগৰ বিভূষিত আছিল।
Verse 25
गोपुरैर्गोपतेः शंभोर् नानाभूषणभूषितैः अनेकैः सर्वतोभद्रैः सर्वरत्नमयैस् तथा
সেই নগৰী শম্ভু—গোপতা প্ৰভু—ৰ বহু গোপুৰে শোভিত আছিল; নানা ভূষণে ভূষিত, সৰ্বদিশে মঙ্গলময় আৰু সৰ্বৰত্নময় আছিল।
Verse 26
प्राकारैर्विविधाकारैर् अष्टाविंशतिभिर् वृतम् उपद्वारैर्महाद्वारैर् विदिक्षु विविधैर्दृढैः
সেই নগৰী বিভিন্ন আকাৰৰ আঠাইশটা প্ৰাকাৰে বেষ্টিত আছিল আৰু বিদিশাসমূহত স্থাপিত দৃঢ়, বিচিত্ৰ উপদ্বাৰ আৰু মহাদ্বাৰে সমন্বিত আছিল।
Verse 27
गुह्यालयैर्गुह्यगृहैर् गुहस्य भवनैः शुभैः ग्राम्यैर् अन्यैर् महाभागा मौक्तिकैर् दृष्टिमोहनैः
হে মহাভাগসকল! সেই নগৰী গুহাৰ আলয়, গুহ্যগৃহ আৰু তেওঁৰ শুভ ভবনে, লগতে অন্য ভব্য বাসস্থান-প্ৰাঙ্গণে শোভিত আছিল; তদুপৰি মুক্তাৰ দৰে দৃষ্টিমোহক দীপ্ত অলংকাৰেও অধিক শোভা পাইছিল।
Verse 28
गणेशायतनैर् दिव्यैः पद्मरागमयैस् तथा चन्दनैर्विविधाकारैः पुष्पोद्यानैश् च शोभनैः
সেই নগৰী পদ্মৰাগময় দিব্য গণেশায়তন, বিভিন্ন আকাৰৰ চন্দন-ৰচনা আৰু শোভন পুষ্পোদ্যানৰে অলংকৃত আছিল—ই শিৱপূজাত বিঘ্ন নাশ কৰি পাশবন্ধন শুদ্ধ কৰে।
Verse 29
तडागैर् दिर्घिकाभिश् च हेमसोपानपङ्क्तिभिः स्त्रीणां गतिजितैर् हंसैः सेविताभिः समन्ततः
চাৰিওফালে তড়াগ আৰু দীঘলীয়া দীৰ্ঘিকা আছিল, তাত সোণালী সোপানৰ শাৰী আছিল; আৰু সৰ্বত্র নাৰীৰ গতিকো জয় কৰা সুশোভিত হাঁহে সেবা কৰিছিল—পতি-পরমেশ্বৰলৈ যোগ্য মঙ্গলময় দৃশ্য।
Verse 30
मयूरैश्चैव कारण्डैः कोकिलैश्चक्रवाककैः शोभिताभिश् च वापीभिर् दिव्यामृतजलैस् तथा
সেই স্থান ময়ূৰ, কাৰণ্ড জলপক্ষী, কোকিল আৰু চক্ৰৱাক পখীৰে শোভিত আছিল; লগতে দিব্য অমৃতসম জলেৰে পূৰ্ণ বাপী-সৰোবৰেও অলংকৃত আছিল।
Verse 31
संलापालापकुशलैः सर्वाभरणभूषितैः स्तनभारावनम्रैश् च मदाघूर्णितलोचनैः
তেওঁলোক মনোহৰ সংলাপ আৰু ক্ৰীড়াভাষাত কুশল, সৰ্ব অলংকাৰৰে ভূষিত; স্তনভাৰৰ বাবে অলপ নত দেহ, আৰু মদে ঘূৰ্ণিত দৃষ্টিযুক্ত—ইন্দ্ৰিয়মোহৰ এনে ৰূপ, যি পাশদ্বাৰা পশুক বেঁধি চেতনাক পতি শিৱৰ পৰা বিমুখ কৰে।
Verse 32
गेयनादरतैर्दिव्यै रुद्रकन्यासहस्रकैः नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् अमरैरपि दुर्लभैः
সেখানে গীতত অনুৰক্ত দিব্য ৰুদ্ৰ-কন্যাৰ সহস্ৰ সমূহ আছিল; আৰু নৃত্যৰত অপ্সৰাৰ সংঘ—অমৰসকলৰ মাজতো দুষ্প্ৰাপ্য এনে অদ্ভুত দৰ্শন—ৰুদ্ৰৰ সেই পবিত্ৰ সান্নিধ্যক শোভিত কৰিছিল।
Verse 33
प्रफुल्लांबुजवृन्दाद्यैस् तथा द्विजवरैरपि रुद्रस्त्रीगणसंकीर्णैर् जलक्रीडारतैस् तथा
সেখানে প্ৰফুল্ল পদ্মগুচ্ছৰ শোভা আছিল, আৰু শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ-মুনিও আছিল; সেই স্থান ৰুদ্ৰৰ স্ত্ৰীগণ আৰু গণেৰে ভৰি, সকলোৱে জলক্ৰীড়াত ৰত আছিল।
Verse 34
रतोत्सवरतैश्चैव ललितैश् च पदे पदे ग्रामरागानुरक्तैश् च पद्मरागसमप्रभैः
পদে পদে ললিত জন আছিল, যিসকল উৎসৱ-আনন্দ আৰু পবিত্ৰ অনুষ্ঠানত ৰত; গ্ৰামৰাগত অনুৰক্ত, আৰু পদ্মৰাগ মণিৰ দৰে প্ৰভাৰে দীপ্ত আছিল।
Verse 35
स्त्रीसंघैर् देवदेवस्य भवस्य परमात्मनः दृष्ट्वा विस्मयमापन्नास् तस्थुर्देवाः समन्ततः
স্ত্ৰীসমূহে পৰিবৃত দেৱদেৱ, পৰমাত্মা ভবক দেখি দেৱসকল বিস্ময়াভিভূত হৈ চাৰিওফালে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 36
तत्रैव ददृशुर्देवा वृन्दं रुद्रगणस्य च गणेश्वराणां वीराणाम् अपि वृन्दं सहस्रशः
তাতেই দেৱসকলে ৰুদ্ৰগণৰ বৃহৎ সমাবেশ দেখিলে; লগতে সহস্ৰ সহস্ৰ বীৰ গণেশ্বৰসকলৰ দলসমূহো দেখিলে।
Verse 37
सुवर्णकृतसोपानान् वज्रवैडूर्यभूषितान् स्फाटिकान् देवदेवस्य ददृशुस्ते विमानकान्
তেওঁলোকে দেৱদেৱৰ বিমানসমূহ দেখিলে—স্ফটিকৰ দৰে দীপ্ত, সোণৰ সোপানযুক্ত, আৰু বজ্ৰ-বৈডূৰ্য মণিৰে ভূষিত।
Verse 38
तेषां शृङ्गेषु हृष्टाश् च नार्यः कमललोचनाः विशालजघना यक्षा गन्धर्वाप्सरसस् तथा
সিহঁতৰ শৃংগত পদ্মনয়না নাৰীসকল আনন্দে উল্লসিত আছিল; তাতেই বিশাল নিতম্বযুক্ত যক্ষ, আৰু গন্ধৰ্ব-অপ্সৰাসকলকো দেখা গ’ল।
Verse 39
किन्नर्यः किंनराश्चैव भुजङ्गाः सिद्धकन्यकाः नानावेषधराश्चान्या नानाभूषणभूषिताः
কিন্নৰী আৰু কিন্নৰ, ভুজংগ, সিদ্ধকন্যাসকল—আৰু আন বহুতে নানা বেশ ধৰি, নানাবিধ অলংকাৰৰে ভূষিত হৈ তাত উপস্থিত আছিল।
Verse 40
नानाप्रभावसंयुक्ता नानाभोगरतिप्रियाः नीलोत्पलदलप्रख्याः पद्मपत्रायतेक्षणाः
তেওঁলোক নানাবিধ প্ৰভাৱ আৰু তেজেৰে সংযুক্ত, নানা ভোগ-ৰতিৰ প্ৰতি প্ৰিয় আছিল। নীল পদ্মৰ পাঁপৰিৰ দৰে দীপ্ত, তেওঁলোকৰ দীঘল নয়ন পদ্মপাতৰ সদৃশ আছিল।
Verse 41
पद्मकिञ्जल्कसंकाशैर् अंशुकैरतिशोभनाः वलयैर्नूपुरैर्हारैश् छत्रैश्चित्रैस्तथांशुकैः
পদ্মৰ কিঞ্চলকৰ দৰে দীপ্ত বস্ত্ৰে তেওঁলোক অতিশয় শোভিত আছিল। কঙ্কণ, নূপুর, হাৰ আদি অলংকাৰৰে সজ্জিত, আৰু বিচিত্ৰ ছত্ৰ আৰু ৰঙীন ৰেশমী বস্ত্ৰে পৰিবৃত আছিল।
Verse 42
भूषिता भूषितैश् चान्यैर् मण्डिता मण्डनप्रियाः दृष्ट्वाथ वृन्दं सुरसुन्दरीणां गणेश्वराणां सुरसुन्दरीणाम् जग्मुर्गणेशस्य पुरं सुरेशाः पुरद्विषः शक्रपुरोगमाश् च
তেওঁলোক অলংকাৰৰে ভূষিত, আন আন ভূষণে অধিক মণ্ডিত, আৰু সাজসজ্জাত প্ৰিয় আছিল। তাৰ পাছত গণেশ্বৰৰ দিব্য সুন্দৰীসকলৰ সেই সমূহ দেখি, শক্র অগ্ৰগামী দেৱাধিপতিসকল—ত্রিপুৰদ্বেষী শিৱসহ—গণেশৰ নগৰলৈ গ’ল।
Verse 43
दृष्ट्वा च तस्थुः सुरसिद्धसंघाः पुरस्य मध्ये पुरुहूतपूर्वाः भवस्य बालार्कसहस्रवर्णं विमानमाद्यं परमेश्वरस्य
সেয়া দেখি নগৰৰ মাজত দেৱ আৰু সিদ্ধসকলৰ সংঘ—পুরুহূত (ইন্দ্ৰ) অগ্ৰগণ্য—স্থিৰ হৈ থিয় দিলে। তেওঁলোকে পৰমেশ্বৰৰ আদ্য বিমান, ভৱ (শিৱ)ৰ, সহস্ৰ উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান, দৰ্শন কৰিলে।
Verse 44
अथ तस्य विमानस्य द्वारि संस्थं गणेश्वरम् नन्दिनं ददृशुः सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः
তাৰ পাছত সেই বিমানের দুৱাৰত অৱস্থিত গণেশ্বৰ নন্দীক, শক্র অগ্ৰগামী সকলো দেৱতাই দেখিলে।
Verse 45
तं दृष्ट्वा नन्दिनं सर्वे प्रणम्याहुर् गणेश्वरम् जयेति देवास्तं दृष्ट्वा सो ऽप्याह च गणेश्वरः
নন্দিনক দেখি সকলো দেৱতাই প্ৰণাম কৰি সেই গণেশ্বৰক ক’লে—“জয় হওক!” তেওঁলোকক দেখি সেই গণেশ্বৰেও প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 46
भो भो देवा महाभागाः सर्वे निर्धूतकल्मषाः सम्प्राप्ताः सर्वलोकेशा वक्तुमर्हथ सुव्रताः
হে হে দেৱসকল, মহাভাগ্যবান, সকলো কলুষ ধুই শুদ্ধ! হে সৰ্বলোকেশ্বৰসকল, ইয়াত সমবেত হোৱা, হে সুব্ৰতধাৰীসকল—এতিয়া ক’বলৈ যোগ্য।
Verse 47
तमाहुर्वरदं देवं वारणेन्द्रसमप्रभम् पशुपाशविमोक्षार्थं दर्शयास्मान् महेश्वरम्
তেওঁলোকে ক’লে—“বৰদাতা দেৱ, গজেন্দ্ৰসম দীপ্তিমান, পাশত বাঁধ খোৱা পশুজীৱৰ বিমোচনৰ বাবে আমাক মহেশ্বৰক দৰ্শন কৰাওক।”
Verse 48
पुरा पुरत्रयं दग्धुं पशुत्वं परिभाषितम् शङ्किताश् च वयं तत्र पशुत्वं प्रति सुव्रत
পূৰ্বে ত্ৰিপুৰ দাহৰ প্ৰসংগত ‘পশুত্ব’ৰ পৰিভাষা কৰা হৈছিল। হে সুব্ৰত, তাত আমিও সেই পশুত্বক লৈ শঙ্কিত হৈছিলোঁ।
Verse 49
व्रतं पाशुपतं प्रोक्तं भवेन परमेष्ठिना व्रतेनानेन भूतेश पशुत्वं नैव विद्यते
পাশুপত ব্ৰত পৰমেষ্ঠী ভব (শিৱ)য়ে ঘোষণা কৰিছে। হে ভূতেশ, এই ব্ৰত অনুশীলনে পশুত্ব—বদ্ধ জীৱৰ অৱস্থা—আৰু নাথাকে।
Verse 50
अथ द्वादशवर्षं वा मासद्वादशकं तु वा दिनद्वादशकं वापि कृत्वा तद् व्रतम् उत्तमम्
তাৰ পিছত সেই উত্তম ব্ৰত—দ্বাদশ বছৰ, অথবা দ্বাদশ মাহ, নতুবা দ্বাদশ দিন—বিধিপূৰ্বক পালন কৰিলে (ভক্ত শিৱোপাসনাৰ উচ্চ ফলৰ যোগ্য হয়); কিয়নো এই নিয়মিত অনুষ্ঠানে পশু (বন্ধ জীৱ)ক শুদ্ধ কৰি পতিস্বৰূপ প্ৰভুৰ দিশে প্ৰবৃত্ত কৰে।
Verse 51
मुच्यन्ते पशवः सर्वे पशुपाशैर्भवस्य तु दर्शयामास तान्देवान् नारायणपुरोगमान्
“ভৱ (শিৱ)-ৰ পশুপাশ (বন্ধন)ৰ পৰা সকলো পশু (বন্ধ জীৱ) মুক্ত হয়।” তাৰ পিছত তেওঁ নাৰায়ণ-অগ্ৰগণ্য সেই দেৱসকলক (সেই তত্ত্ব/দৰ্শন) দেখুৱালে।
Verse 52
नन्दी शिलादतनयः सर्वभूतगणाग्रणीः तं दृष्ट्वा देवमीशानं सांबं सगणम् अव्ययम्
শিলাদৰ পুত্ৰ নন্দী—সকল ভূতগণৰ অগ্ৰণী—সেই ঈশান দেৱক দেখিলে: অব্যয়, গণসহ, আৰু শাম্বা (শক্তি)ৰ সৈতে যুক্ত।
Verse 53
प्रणेमुस् तुष्टुवुश् चैव प्रीतिकण्टकितत्वचः विज्ञाप्य शितिकण्ठाय पशुपाशविमोक्षणम्
ভক্তিৰ আনন্দত ৰোমাঞ্চিত হৈ তেওঁলোকে প্ৰণাম কৰি স্তৱ কৰিলে; তাৰ পিছত শিতিকণ্ঠ (নীলকণ্ঠ) প্ৰভুক পশু-পাশ-বিমোচনৰ বিষয়ে নিবেদন জনালে।
Verse 54
तस्थुस्तदाग्रतः शंभोः प्रणिपत्य पुनः पुनः ततः सम्प्रेक्ष्य तान् सर्वान् देवदेवो वृषध्वजः
তেওঁলোকে শম্ভুৰ সন্মুখত থিয় হৈ, পুনঃপুনঃ প্ৰণিপাত কৰিলে। তাৰ পিছত দেৱদেৱ বৃষধ্বজে তেওঁলোক সকলোকে সাৱধানে চাই (তেওঁলোকৰ প্ৰতি দৃষ্টি দিলে)।
Verse 55
विशोध्य तेषां देवानां पशुत्वं परमेश्वरः व्रतं पाशुपतं चैव स्वयं देवो महेश्वरः
সেই দেৱসকলৰ পশুত্ব (পাশবন্ধিত জীৱভাব) বিশোধন কৰি পৰমেশ্বৰ স্বয়ং মহেশ্বৰে তেওঁলোকৰ বাবে পাশুপত-ব্ৰত—পশুপতি-প্ৰাপ্তিৰ অনুশাসন—প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।
Verse 56
उपदिश्य मुनीनां च सहास्ते चांबया भवः तदाप्रभृति ते देवाः सर्वे पाशुपताः स्मृताः
মুনিসকলক উপদেশ দি ভৱ (শিৱ) অম্বা (শক্তি)সহ তাতেই অৱস্থান কৰিলে। তেতিয়াৰ পৰা সেই দেৱসকল সকলো ‘পাশুপত’ বুলি স্মৃত—পাশ শিথিল কৰা পথত প্রতিষ্ঠিত।
Verse 57
पशूनां च पतिर्यस्मात् तेषां साक्षाद्धि देवताः तस्मात्पाशुपताः प्रोक्तास् तपस्तेपुश् च ते पुनः
যিহেতু তেওঁ সকলো পশু (পাশবন্ধিত জীৱ)ৰ পতি, সেই দেৱসকল প্ৰত্যক্ষভাৱে তেওঁৰ দেৱত্বাধীন। সেয়ে তেওঁলোক ‘পাশুপত’ বুলি কোৱা হ’ল আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ভক্তিসহ তপস্যা কৰিলে।
Verse 58
ततो द्वादशवर्षान्ते मुक्तपाशाः सुरोत्तमाः ययुर्यथागतं सर्वे ब्रह्मणा सह विष्णुना
তাৰ পিছত বাৰ বছৰ শেষত পাশমুক্ত শ্ৰেষ্ঠ দেৱসকল ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ সৈতে সকলোৱে নিজ নিজ ধামলৈ উভতি গ’ল।
Verse 59
एतद्वः कथितं सर्वं पितामहमुखाच्छ्रुतम् पुरा सनत्कुमारेण तस्माद्व्यासेन धीमता
এই সকলো তোমালোকক কোৱা হ’ল—যি পুৰাতন কালত পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ মুখৰ পৰা সনৎকুমাৰে শুনিছিল; আৰু তাৰ পৰা ধীমান ব্যাসলৈ ই প্ৰাপ্ত হৈছিল।
Verse 60
यः श्रावयेच्छुचिर् विप्राञ् छृणुयाद्वा शुचिर्नरः स देहभेदमासाद्य पशुपाशैः प्रमुच्यते
যি শুচি নৰে শুচি ব্ৰাহ্মণসকলক এই উপদেশ শ্ৰৱণ কৰায়, অথবা নিজে শুচিভাৱে শ্ৰৱণ কৰে—দেহত্যাগৰ পিছত সি পশু (জীৱ)ক বাঁধি থোৱা পাশৰ পৰা মুক্ত হয়।
Frequently Asked Questions
They fear the condition called ‘paśutva’ (bonded limitation) and approach Shiva as Pashupati. Liberation is framed as removal of pāśa through Shiva’s upadeśa and grace, not merely celestial privilege.
The text presents graded observance—twelve days, twelve months, or twelve years—stating that by completing the vow, beings are freed from Shiva’s pāśa (bondage) through purification and divine instruction.
Nandi appears as the gatekeeper and foremost of Shiva’s gaṇas, mediating access to Maheshvara and articulating the vow’s doctrine—showing the Shaiva model where entry into Shiva’s presence is guided by dharmic protocol and lineage of instruction.