Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे लिङ्गार्चनविधिर्नाम सप्तविंशो ऽध्यायः शैलादिरुवाच आग्नेयं सौरममृतं बिम्बं भाव्यं ततोपरि गुणत्रयं च हृदये तथा चात्मत्रयं क्रमात्

এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘লিঙ্গাৰ্চনবিধি’ নাম সপ্তবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত। শৈলাদি ক’লে—লিঙ্গৰ অন্তৰ্বিম্বক ক্ৰমে আগ্নেয়, সৌৰ আৰু অমৃতময় ৰূপে ভাবিব; তাৰপিছত হৃদয়ত ত্ৰিগুণ, আৰু তাৰপিছত ক্ৰমে আত্মত্রয় ধ্যান কৰিব।

Verse 2

तस्योपरि महादेवं निष्कलं सकलाकृतिम् कान्तार्धरूढदेहं च पूजयेद्ध्यानविद्यया

সেই লিঙ্গৰ ওপৰত ধ্যানবিদ্যাৰে মহাদেৱক পূজা কৰিব—যি নিষ্কল আৰু সকল-ৰূপধাৰী; যাঁৰ দেহ প্ৰিয়াশক্তিৰ অৰ্ধভাগে প্ৰতিষ্ঠিত (অৰ্ধনাৰীশ্বৰ)।

Verse 3

ततो बहुविधं प्रोक्तं चिन्त्यं तत्रास्ति चेद्यतः चिन्तकस्य ततश्चिन्ता अन्यथा नोपपद्यते

সেয়েহে চিন্তনীয় তত্ত্ব বহু প্ৰকাৰে কোৱা হৈছে; কিয়নো যদি সঁচাকৈ কোনো চিন্ত্য বস্তু থাকে, তেন্তে চিন্তক (পশু)ৰ চিন্তা সেই সত্যৰ পৰাই উদ্ভৱ হয়—অন্যথা ই যুক্তিসঙ্গত নহয়।

Verse 4

तस्माद्ध्येयं तथा ध्यानं यजमानः प्रयोजनम् स्मरेत्तन्नान्यथा जातु बुध्यते पुरुषस्य ह

সেয়েহে যজমানে ধ্যেয় আৰু ধ্যান—দুয়োটাকেই—তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্যসহ স্মৰণ কৰিব; কিয়নো পুৰুষে ইয়াক কেতিয়াও অন্যভাবে সত্যৰূপে বুজিব নোৱাৰে।

Verse 5

पुरे शेते पुरं देहं तस्मात्पुरुष उच्यते याज्यं यज्ञेन यजते यजमानस्तु स स्मृतः

যি ‘পুৰ’ অৰ্থাৎ দেহ-নগৰত বাস কৰে, সেয়েহে তেওঁক পুৰুষ বোলা হয়। আৰু যি যজ্ঞৰ দ্বাৰা পূজ্যক পূজা কৰে, তেওঁকেই যজমান বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 6

ध्येयो महेश्वरो ध्यानं चिन्तनं निर्वृतिः फलम् प्रधानपुरुषेशानं याथातथ्यं प्रपद्यते

ধ্যেয় কেৱল মহেশ্বৰ; ধ্যান আৰু চিন্তনৰ ফল অন্তৰ্নিৰ্বৃতি। প্ৰধান আৰু পুৰুষৰ ঈশান প্ৰভুত শৰণ ল’লে যাথাতথ্য সত্য উপলব্ধি হয়।

Verse 7

इह षड्विंशको ध्येयो ध्याता वै पञ्चविंशकः चतुर्विंशकम् अव्यक्तं महदाद्यास्तु सप्त च

ইয়াত ষড়্বিংশ তত্ত্ব ধ্যেয়—ধ্যানৰ বিষয়—বুলি কোৱা হৈছে, আৰু পঞ্চবিংশ তত্ত্বেই ধ্যাতা—ধ্যানকাৰী—বুলি নিশ্চিত স্মৃত। চতুৰ্বিংশ তত্ত্ব অব্যক্ত প্ৰকৃতি; মহৎ আদি সাত তত্ত্ব তাৰ বিকাৰ ৰূপে বৰ্ণিত।

Verse 8

महांस् तथा त्वहङ्कारं तन्मात्रं पञ्चकं पुनः कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च

প্ৰকৃতিৰ পৰা মহৎ উৎপন্ন হয়, তাৰ পিছত অহংকাৰ প্ৰকাশ পায়। তাৰ পাছত পাঁচ তন্মাত্ৰা জন্মে; লগতে পাঁচ কৰ্মেন্দ্ৰিয় আৰু সেইদৰে পাঁচ জ্ঞানেন্দ্ৰিয়ো। এইদৰে পশুৰ বাবে পাশ—বন্ধনৰ ক্ষেত্ৰ—বিস্তাৰিত হয়; পতিৰূপ শিৱৰ অধীনত ই সংযত আৰু জয় কৰা হয়।

Verse 9

मनश् च पञ्च भूतानि शिवः षड्विंशकस्ततः स एव भर्ता कर्ता च विधेरपि महेश्वरः

মন আৰু পাঁচ মহাভূত—এই সকলো ষড়্বিংশ তত্ত্বৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত; তাৰ ওপৰে শিৱেই অৱস্থিত। সেই মহেশ্বৰেই ব্ৰহ্মাৰ সৃষ্টিবিধিৰো ধাৰক আৰু কৰ্তা।

Verse 10

हिरण्यगर्भं रुद्रो ऽसौ जनयामास शङ्करः विश्वाधिकश् च विश्वात्मा विश्वरूप इति स्मृतः

সেই ৰুদ্ৰ—শংকৰ—হিৰণ্যগৰ্ভক জন্ম দিলে। তেওঁ বিশ্বাতীত, বিশ্বান্তৰাত্মা, আৰু বিশ্বৰূপ—সমগ্ৰ জগত্‌ যাঁৰ ৰূপ—এইদৰে স্মৃত।

Verse 11

विना यथा हि पितरं मातरं तनयास्त्विह न जायन्ते तथा सोमं विना नास्ति जगत्त्रयम्

যেনেকৈ এই লোকত পিতা আৰু মাতৃ বিনা সন্তান জন্ম নলয়, তেনেকৈ সোম বিনা ত্ৰিলোকৰ অস্তিত্ব স্থিৰ নাথাকে।

Verse 12

सनत्कुमार उवाच कर्ता यदि महादेवः परमात्मा महेश्वरः तथा कारयिता चैव कुर्वतो ऽल्पात्मनस् तथा

সনৎকুমাৰে ক’লে—যদি মহাদেৱ পৰমাত্মা মহেশ্বৰেই সত্য কৰ্তা, তেন্তে কৰোৱাও তেওঁেই; অল্প জীৱ ‘মই কৰোঁ’ বুলি ভাবিলেও, তাৰ কৰ্মপ্ৰবৃত্তি তেওঁেই ঘটায়।

Verse 13

नित्यो विशुद्धो बुद्धश् च निष्कलः परमेश्वरः त्वयोक्तो मुक्तिदः किं वा निष्कलश्चेत्करोति किम्

তুমি পৰমেশ্বৰক নিত্য, বিশুদ্ধ, বুদ্ধস্বৰূপ, নিষ্কল আৰু মুক্তিদাতা বুলি কৈছা; কিন্তু যদি তেওঁ সঁচাকৈ নিষ্কল আৰু ক্ৰিয়াৰহিত, তেন্তে মোক্ষ দিবলৈ তেওঁ কি কৰে?

Verse 14

शैलादिरुवाच कालः करोति सकलं कालं कलयते सदा निष्कलं च मनः सर्वं मन्यते सो ऽपि निष्कलः

শৈলাদি ক’লে—কালেই সকলোকে প্ৰকাশিত আৰু সাকাৰ কৰে, আৰু সদায় কালকেই মাপি পৰিপক্ব কৰে; মনেও সম্পূৰ্ণৰূপে নিষ্কলক ভাবনা কৰে। কিন্তু পৰমেশ্বৰ সঁচাকৈ নিষ্কল—সকলো মাপ-সীমাৰ অতীত।

Verse 15

कर्मणा तस्य चैवेह जगत्सर्वं प्रतिष्ठितम् किमत्र देवदेवस्य मूर्त्यष्टकमिदं जगत्

তেওঁৰ ক্ৰিয়াশক্তিৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ জগত ইয়াত প্ৰতিষ্ঠিত। ইয়াত আশ্চৰ্য কি, যেতিয়া এই বিশ্ব দেৱদেৱ শিৱৰ অষ্টমূৰ্তিৰেই প্ৰকাশ?

Verse 16

विनाकाशं जगन्नैव विना क्ष्मां वायुना विना तेजसा वारिणा चैव यजमानं तथा विना

আকাশ নাথাকিলে জগত নাই; পৃথিৱী নাথাকিলে, বায়ু নাথাকিলে, অগ্নি নাথাকিলে আৰু জল নাথাকিলে যেন নাই—তেনেকৈ যজমান নাথাকিলেও নাই। এই আধাৰসমূহত প্ৰকাশিত সৃষ্টি স্থিত; পৰম পতি শিৱ সকলোৰে অতীত আধাৰ।

Verse 17

भानुना शशिना लोकस् तस्यैतास्तनवः प्रभोः विचारतस्तु रुद्रस्य स्थूलमेतच्चराचरम्

সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ দ্বাৰা এই লোক ধাৰিত হয়; এইবোৰ সেই প্ৰভুৰ প্ৰকাশিত তনু। আৰু ৰুদ্ৰক সত্যভাবে বিবেচনা কৰিলে এই সমগ্ৰ স্থূল জগত—চৰ আৰু অচৰ—ৰুদ্ৰৰ মূৰ্ত প্ৰকাশ বুলিয়েই বুজা যায়।

Verse 18

सूक्ष्मं वदन्ति ऋषयो यन्न वाच्यं द्विजोत्तमाः यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह

হে দ্বিজোত্তম! ঋষিসকলে সেই তত্ত্বক পৰম সূক্ষ্ম বুলি কয়, কিয়নো সেয়া বাক্যৰে ক’ব নোৱাৰি; তাত পৰা বাক্ উভতি আহে, মনো সেয়া নাপাই উভতি যায়।

Verse 19

आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् न बिभेति कुतश्चन न भेतव्यं तथा तस्माज् ज्ञात्वानन्दं पिनाकिनः

যি ব্রহ্মানন্দক জানে, সি ক’তো ভয় নকৰে। সেয়ে পিনাকী (ভগৱান শিৱ) ৰ আনন্দক জানি তেনেদৰে নিৰ্ভয় হোৱা উচিত।

Verse 20

विभूतयश् च रुद्रस्य मत्वा सर्वत्र भावतः सर्वं रुद्र इति प्राहुर् मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

ৰুদ্ৰৰ বিভূতিসকলক সৰ্বত্ৰ আৰু সৰ্বভাৱে বুজি তত্ত্বদৰ্শী মুনিসকলে কয়—“সকলো ৰুদ্ৰই।”

Verse 21

नमस्कारेण सततं गौरवात्परमेष्ठिनः सर्वं तु खल्विदं ब्रह्म सर्वो वै रुद्र ईश्वरः

পৰমেষ্ঠিনক গৌৰৱভক্তিৰে সদায় নমস্কাৰ কৰিলে এই বোধ হয়—নিশ্চয়েই এই সকলো ব্রহ্ম; আৰু সেই সমগ্ৰ ব্রহ্মই সত্যই ঈশ্বৰ ৰুদ্ৰ।

Verse 22

पुरुषो वै महादेवो महेशानः परः शिवः एवं विभुर्विनिर्दिष्टो ध्यानं तत्रैव चिन्तनम्

মহাদেৱেই পৰম পুৰুষ—মহেশান, পৰাত্পৰ শিৱ। এইদৰে সৰ্বব্যাপী স্বামী নিৰ্দিষ্ট; ধ্যান মানে কেৱল তেওঁৰেই একাগ্ৰ চিন্তন।

Verse 23

चतुर्व्यूहेण मार्गेण विचार्यालोक्य सुव्रत संसारहेतुः संसारो मोक्षहेतुश् च निर्वृतिः

হে সুৱ্ৰত, চতুৰ্ব্যূহ-মাৰ্গে বিচাৰ কৰি স্পষ্ট দৰ্শন কৰিলে বুজা যায়—সংসাৰ বন্ধনৰ হেতু; আৰু সেই সংসাৰেই সম্যক্ বিবেকে মোক্ষৰ হেতু হৈ প্ৰভুত নিৰ্বৃতিলৈ লৈ যায়।

Verse 24

चतुर्व्यूहः समाख्यातश् चिन्तकस्येह योगिनः चिन्ता बहुविधा ख्याता सैकत्र परमेष्ठिना

ইয়াত চিন্তননিষ্ঠ যোগীৰ বাবে চতুৰ্ব্যূহ ঘোষণা কৰা হৈছে। চিন্তা বহু বিধ বুলি খ্যাত, কিন্তু পৰমেষ্ঠী—পতি—ই তাক একেটা সমন্বিত উপদেশত একত্ৰ কৰিছে।

Verse 25

सुनिष्ठेत्यत्र कथिता रुद्रं रौद्री न संशयः ऐन्द्री चेन्द्रे तथा सौम्या सोमे नारायणे तथा

ইয়াত ‘সুনিষ্ঠা’ নামটো ৰুদ্ৰৰ প্ৰসঙ্গত কোৱা হৈছে—সেয়া নিঃসন্দেহে ৰৌদ্ৰী (ৰুদ্ৰাণী)। তদ্ৰূপ ‘ঐন্দ্ৰী’ ইন্দ্ৰৰ, ‘সৌম্যা’ সোমৰ, আৰু তেনেদৰে নাৰায়ণৰ প্ৰসঙ্গতো কোৱা হয়।

Verse 26

सूर्ये वह्नौ च सर्वेषां सर्वत्रैवं विचारतः सैवाहं सो ऽहमित्येवं द्विधा संस्थाप्य भावतः

বিচাৰেৰে তেওঁক সৰ্বত্ৰ দেখা—সূৰ্যত, অগ্নিত, আৰু সকলো প্ৰাণীত। ভাব দুবিধকৈ স্থাপন কৰা—“মই সেই শক্তি” আৰু “মই সেই শিৱ”; তেতিয়া সৰ্বব্যাপী প্ৰভু আত্মস্বৰূপে বোধ হয়।

Verse 27

भक्तो ऽसौ नास्ति यस्तस्माच् चिन्ता ब्राह्मी न संशयः एवं ब्रह्ममयं ध्यायेत् पूर्वं विप्र चराचरम्

সেয়ে তেওঁৰ ভক্ত নহয়—এনে কোনো লোক নাই; ইয়াত সন্দেহ নাই। সেয়ে এই চিন্তা ব্ৰাহ্মী, ব্ৰহ্মময়। হে ব্ৰাহ্মণ, আগলৈ যোৱাৰ আগতে চল-অচল সমগ্ৰ জগতক ব্ৰহ্মে ব্যাপ্ত ব্ৰহ্মময় বুলি ধ্যান কৰা উচিত।

Verse 28

चराचरविभागं च त्यजेदभिमतं स्मरन् त्याज्यं ग्राह्यम् अलभ्यं च कृत्यं चाकृत्यमेव च

পৰম লক্ষ্য সুঁৱৰি, চল-অচল ভেদত থকা আসক্তি ত্যাগ কৰা উচিত। বিবেকেৰে স্থিৰ কৰা—কি ত্যাজ্য, কি গ্ৰাহ্য; কি লাভ্য, কি অলাভ্য; আৰু কি কৰ্তব্য, কি অকর্তব্য।

Verse 29

यस्य नास्ति सुतृप्तस्य तस्य ब्राह्मी न चान्यथा आभ्यन्तरं समाख्यातम् एवमभ्यर्चनं क्रमात्

যাৰ অন্তৰত সত্য তৃপ্তি নাই, তাৰ ব্ৰাহ্মী প্ৰবাহ জাগে নাহে—অন্যথা হ’ব নোৱাৰে। এইদৰে আভ্যন্তৰ সাধনা ঘোষণা কৰা হ’ল; এই ৰীতিতে ক্ৰমে ক্ৰমে পূজা কৰা উচিত।

Verse 30

आभ्यन्तरार्चकाः पूज्या नमस्कारादिभिस् तथा विरूपा विकृताश्चापि न निन्द्या ब्रह्मवादिनः

যিসকলে অন্তৰৰ আৰ্চনাৰে শিৱক উপাসনা কৰে, তেওঁলোক নমস্কাৰ আদি সন্মানে পূজ্য। তেওঁলোক বিকৃত বা বিৰূপ দেখা গ’লেও, ব্ৰহ্মবাদীসকলক নিন্দা কৰা উচিত নহয়।

Verse 31

आभ्यन्तरार्चकाः सर्वे न परीक्ष्या विजानता निन्दका एव दुःखार्ता भविष्यन्त्यल्पचेतसः

আভ্যন্তৰ আৰাধকসকলক জ্ঞানীয়ে বাহ্য লক্ষণেৰে পৰীক্ষা কৰা উচিত নহয়। নিন্দা কৰোঁতাসকলেই দুঃখত কাতৰ হৈ অল্পচেতনা হৈ থাকে।

Verse 32

यथा दारुवने रुद्रं विनिन्द्य मुनयः पुरा तस्मात्सेव्या नमस्कार्याः सदा ब्रह्मविदस् तथा

যেনেকৈ পুৰ্বতে দাৰুবনত মুনিসকলে ৰুদ্ৰক নিন্দা কৰিছিল, তেনেকৈ ব্ৰহ্মবিদসকল সদায় সেৱ্য আৰু নমস্কাৰ্য।

Verse 33

वर्णाश्रमविनिर्मुक्ता वर्णाश्रमपरायणैः

তেওঁলোক বৰ্ণ আৰু আশ্ৰমৰ সীমাৰ পৰা মুক্ত; তথাপি বৰ্ণাশ্ৰমধৰ্মত পৰায়ণ লোকসকলে তেওঁলোকক পালন-পোষণ আৰু সমৰ্থন কৰে—এইদৰে সকলো ভেদাতীত পতি শিৱলৈ অগ্ৰসর হয়।