Adhyaya 19
Mahādeva’s Boon: Unwavering Bhakti, Tri-functional Cosmos, and the Supratiṣṭhā of Liṅga-Arcā
সূতে বৰ্ণনা কৰে—ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ সন্মুখত মহাদেৱ কৃপাৰে প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল; তেওঁৰ দৰ্শনমাত্ৰে ভয় দূৰ হ’ল আৰু বিশ্বব্যৱস্থা পুনৰ স্থিৰ হ’ল। শিৱে ক’লে যে ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু তেওঁৰ দেহৰ দুয়ো পাৰ্শ্বৰ পৰা উদ্ভূত—আশ্ৰিত হ’লেও জগত্কাৰ্যত অনিবাৰ্য। প্ৰসন্ন হৈ শিৱে বৰ দিবলৈ ক’লে; বিষ্ণুৱে ৰাজ্য নহয়, নিত্য আৰু অব্যভিচাৰিণী ভক্তি বিচাৰে। শিৱে ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু দুয়োকে অচল ভক্তি দান কৰি পূৰ্বৰ বিবাদ মিটাই সৰ্গ, স্থিতি/ৰক্ষা আৰু লয়—এই ত্ৰিকাৰ্য ব্যাখ্যা কৰি নিজকে গুণাতীত পৰমেশ্বৰ ঘোষণা কৰে। বিষ্ণুক মোহ ত্যাগ কৰি ব্ৰহ্মাক ৰক্ষা কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে আৰু পদ্মকল্পত ভবিষ্যৎ স্বীকৃতিৰ সংকেত দিয়ে। শিৱ অন্তৰ্ধান হোৱাৰ পাছত লিঙ্গাৰ্চনা ত্ৰিলোকত সুপ্ৰতিষ্ঠিত হয়; লিঙ্গবেদী দেবীস্বৰূপা আৰু লিঙ্গ সাক্ষাৎ শিৱ বুলি স্থিৰ হয়। লিঙ্গসন্নিধিত এই কাহিনী পাঠ/শ্ৰৱণ কৰিলে ভক্তে শিৱত্ব লাভ কৰে—এই মোক্ষপ্ৰতিজ্ঞাৰে অধ্যায় শেষ হয়।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ पश्यतां मां महादेवं भयं सर्वं विमुच्यताम्
সূত ক’লে—তেতিয়া প্ৰীত মহাদেৱে ক’লে—“হে দেৱশ্ৰেষ্ঠদ্বয়, মই সন্তুষ্ট। মোক—মহাদেৱক—দৰ্শন কৰা; আৰু সকলো ভয় সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰা।”
Verse 2
युवां प्रसूतौ गात्राभ्यां मम पूर्वं महाबलौ अयं मे दक्षिणे पार्श्वे ब्रह्मा लोकपितामहः
তোমালোক দুয়ো মহাবলী মোৰেই অঙ্গৰ পৰা আগতেই উৎপন্ন হৈছিলা। আৰু এই মোৰ সোঁ পাৰ্শ্বত ব্ৰহ্মা—লোকপিতামহ—বিৰাজমান।
Verse 3
वामे पार्श्वे च मे विष्णुर् विश्वात्मा हृदयोद्भवः प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यग् वरं दद्मि यथेप्सितम्
মোৰ বাঁও পাৰ্শ্বত বিষ্ণু আছে—বিশ্বাত্মা, হৃদয়ৰ পৰা উদ্ভূত। তোমালোক দুয়োৰ ওপৰত মই সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট; যি বৰ ইচ্ছা কৰা, সেয়া দিম।
Verse 4
एवमुक्त्वा तु तं विष्णुं कराभ्यां परमेश्वरः पस्पर्श सुभगाभ्यां तु कृपया तु कृपानिधिः
এইদৰে কৈ পৰমেশ্বৰ—কৃপানিধি—এ বিষ্ণুক নিজৰ শুভ দুহাতে কৃপাবশে কোমলভাবে স্পৰ্শ কৰিলে।
Verse 5
ततः प्रहृष्टमनसा प्रणिपत्य महेश्वरम् प्राह नारायणो नाथं लिङ्गस्थं लिङ्गवर्जितम्
তাৰ পিছত হর্ষিত মনে নাৰায়ণে মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি সেই নাথক ক’লে—যি লিঙ্গত অধিষ্ঠিত হৈও তত্ত্বতঃ লিঙ্গবর্জিত পৰম তত্ত্ব।
Verse 6
यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश् च नौ भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि चाव्यभिचारिणी
যদি সঁচাকৈ আমাৰ প্ৰতি প্ৰীতি উদ্ভৱ হৈছে আৰু আমাক বৰ দিব লাগে, তেন্তে এই বৰেই হওক—তোমাৰ প্ৰতিই আমাৰ নিত্য, অচল আৰু অব্যভিচাৰিণী ভক্তি স্থিৰ থাকক।
Verse 7
देवः प्रदत्तवान् देवाः स्वात्मन्यव्यभिचारिणीम् ब्रह्मणे विष्णवे चैव श्रद्धां शीतांशुभूषणः
শীতাংশুভূষণ দেৱ (শিৱ) দেৱতাসকলক নিজৰ স্বাত্মাত অব্যভিচাৰিণী শ্ৰদ্ধা দান কৰিলে; ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুকো সেই একে স্থিৰ শ্ৰদ্ধা প্ৰদান কৰিলে।
Verse 8
जानुभ्यामवनीं गत्वा पुनर्नारायणः स्वयम् प्रणिपत्य च विश्वेशं प्राह मन्दतरं वशी
পুনৰ নাৰায়ণ স্বয়ং হাঁটু গেড়ে পৃথিৱীত নামি আহিল; আৰু বিশ্বেশ—সৰ্বেশ্বৰ—ক সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰি, সংযত হৈ অধিক মৃদু স্বৰে ক’লে।
Verse 9
आवयोर्देवदेवेश विवादमतिशोभनम् इहागतो भवान् यस्माद् विवादशमनाय नौ
হে দেৱদেৱেশ! আমাৰ দুয়োৰ মাজত অতি শোভন কিন্তু তীব্ৰ বিবাদ উঠিছে; সেইবাবে আপুনি ইয়ালৈ আহিছে—আমাৰ বিবাদ শমাবলৈ।
Verse 10
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह हरो हरिम् प्रणिपत्य स्थितं मूर्ध्ना कृताञ्जलिपुटं स्मयन्
সেই কথা শুনি হৰ (শিৱ) পুনৰ হৰি (বিষ্ণু)ক ক’লে। হৰি মূৰ নত কৰি, অঞ্জলি বদ্ধ হাতে থিয় হৈ আছিল; শিৱে মৃদু হাসি কৰি তাক ক’লে।
Verse 11
श्रीमहादेव उवाच प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ता त्वं धरणीपते वत्स वत्स हरे विष्णो पालयैतच्चराचरम्
শ্ৰীমহাদেৱে ক’লে—হে ধৰণীপতে, প্ৰিয় বৎস! হে হৰি বিষ্ণো! প্ৰলয়, স্থিতি আৰু সৃষ্টিৰ ত্ৰয়ত কৰ্তা তুমি-ই নিযুক্ত; সেয়ে এই সমগ্ৰ চৰাচৰ জগতক পালন কৰা।
Verse 12
त्रिधा भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुभवाख्यया सर्गरक्षालयगुणैर् निष्कलः परमेश्वरः
হে বিষ্ণো! সৃষ্টি, পালন আৰু লয়ৰ গুণ অনুসাৰে মোক ব্রহ্মা, বিষ্ণু আৰু ভব—এই তিন নামে কোৱা হয়; কিন্তু তত্ত্বতঃ মই নিষ্কল পৰমেশ্বৰ, সকলো সীমাৰ অতীত।
Verse 13
संमोहं त्यज भो विष्णो पालयैनं पितामहम् पाद्मे भविष्यति सुतः कल्पे तव पितामहः
হে বিষ্ণো! এই মোহ ত্যাগ কৰা আৰু এই পিতামহ ব্রহ্মাক ৰক্ষা কৰা। পদ্ম-कल्पত তেওঁ পুনৰ তোমাৰ পুত্ৰ হ’ব, আৰু সেই চক্রত তোমাৰ পিতামহো হ’ব।
Verse 14
तदा द्रक्ष्यसि मां चैवं सो ऽपि द्रक्ष्यति पद्मजः एवमुक्त्वा स भगवांस् तत्रैवान्तरधीयत
তেতিয়া তুমি মোক এইদৰে দৰ্শন কৰিবা, আৰু পদ্মজ (ব্রহ্মা)ও মোক দৰ্শন কৰিব। এইদৰে কৈ সেই ভগৱান তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।
Verse 15
तदाप्रभृति लोकेषु लिङ्गार्चा सुप्रतिष्ठिता लिङ्गवेदी महादेवी लिङ्गं साक्षान्महेश्वरः
সেই সময়ৰ পৰা সকলো লোকত লিঙ্গাৰ্চনা সুপ্ৰতিষ্ঠিত হ’ল। লিঙ্গবেদী স্বয়ং মহাদেৱী, আৰু লিঙ্গ সাক്ഷাৎ মহেশ্বৰৰ প্ৰত্যক্ষ স্বৰূপ।
Verse 16
लयनाल्लिङ्गमित्युक्तं तत्रैव निखिलं सुराः यस्तु लैङ्गं पठेन्नित्यम् आख्यानं लिङ्गसन्निधौ
লয়ৰ আশ্ৰয় হোৱাৰ বাবে ইয়াক ‘লিঙ্গ’ বুলি কোৱা হয়; তাতেই সকলো দেৱতা অধিষ্ঠিত। যি ভক্ত লিঙ্গৰ সন্নিধানত নিত্য এই লিঙ্গ-সম্পৰ্কীয় পবিত্ৰ আখ্যান পাঠ কৰে, সি শিৱকৃপাৰ যোগ্য হয়।
Verse 17
स याति शिवतां विप्रो नात्र कार्या विचारणा
সেই বিপ্ৰ শিৱত্ব লাভ কৰে; ইয়াত সন্দেহ বা অধিক বিচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
Frequently Asked Questions
Viṣṇu asks for nitya, avyabhicāriṇī bhakti—perpetual, unwavering devotion to Shiva—rather than worldly power, making bhakti the chapter’s central salvific gift.
Shiva states Brahmā and Viṣṇu arise from his own body (right and left sides) and that he is functionally ‘threefold’ as Brahmā–Viṣṇu–Bhava for sarga, rakṣā, and laya, while remaining Niṣkala as the supreme Paramēśvara.
The text links ‘liṅga’ with laya (dissolution/absorption), indicating the Liṅga as the locus where the cosmos is gathered back—hence a sign of Shiva’s transcendent ground and cosmic reabsorption.
It sacralizes the pedestal/altar (vedī) as Devī (Śakti), presenting worship as a Shiva–Shakti unity: Liṅga as sākṣān Mahēśvara and its seat as the divine feminine support of manifestation and ritual presence.