Adhyaya 104
Vighneshvara-Prashna and Deva-Krita Shiva-Stava (Adhyaya 104)
ঋষিসকলে সূতক সোধে—হস্তিমুখ বিনায়ক গণেশ্বৰ কেনেকৈ জন্মিল আৰু বিঘ্নৰ ওপৰত তেওঁৰ শক্তি কিয় ইমান মহান। সূতে এক মহাকালিক সন্ধিৰ কথা কয়, য’ত ইন্দ্ৰ-উপেন্দ্ৰসহ দেৱতাসকলে দৈত্যপ্ৰেৰিত বিঘ্ন-উপদ্ৰৱ নিবাৰণ কৰি ধৰ্ম ৰক্ষাৰ উপায় বিচাৰে। ইয়াত ‘বিঘ্ন’ কেৱল দুর্ভাগ্য নহয়, কৰ্মফল নিয়ন্ত্ৰণকাৰী নিয়ম; দেৱসকল অবিঘ্ন থাকিবলৈ, মানুহে পুত্ৰলাভ আৰু কৰ্মসিদ্ধি পাবলৈ শিৱস্তৱ কৰা আৰু গণপ/বিঘ্নেশৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ হওঁৱা উচিত। তাৰ পাছত দেৱতাসকলে শিৱক বিস্তৃতভাৱে স্তৱ কৰে—তাঁক কাল, কালাগ্নিৰুদ্ৰ, ওঁকাৰ, বেদ, পঞ্চাক্ষৰ আৰু গুণাতীত পৰতত্ত্ব ৰূপে চিনাক্ত কৰি। শেষত ফলশ্ৰুতি—ভক্তিৰে এই দেৱকৃত শিৱস্তৱ পাঠ বা শিক্ষা কৰিলে পৰম পদ লাভ হয়; পৰৱৰ্তী অংশত বিঘ্নেশ্বৰাৰ বিশেষ উৎপত্তি আৰু কাৰ্য বৰ্ণিত হ’ব।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पार्वतीविवाहवर्णनं नाम त्र्यधिकशततमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं विनायको जातो गजवक्त्रो गणेश्वरः कथं प्रभावस्तस्यैवं सूत वक्तुमिहार्हसि
এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘পাৰ্বতীবিবাহবৰ্ণন’ নামৰ একশ চতুৰ্থ অধ্যায় আৰম্ভ হয়। ঋষিসকলে ক’লে—গজমুখ গণেশ্বৰ বিনায়ক কেনেকৈ জন্মিল? তেওঁৰ এনে মহিমা কেনেকৈ? হে সূত, আপুনি ইয়াত ক’বলৈ যোগ্য।
Verse 2
सूत उवाच एतस्मिन्नन्तरे देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समेत्य ते धर्मविघ्नं तदा कर्तुं दैत्यानामभवन्द्विजाः
সূত ক’লে—এই অন্তৰত ইন্দ্ৰ-উপেন্দ্ৰসহ দেৱসকল একত্ৰিত হৈ, তেতিয়া দৈত্যসকলৰ ধৰ্মকাৰ্যত বিঘ্ন ঘটাবলৈ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 3
असुरा यातुधानाश् च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः तामसाश् च तथा चान्ये राजसाश् च तथा भुवि
ভূমিত অসুৰ, যাতুধান আৰু ৰাক্ষস—ক্ৰূৰ কৰ্মী—তামস স্বভাৱৰ; আৰু আন কিছুমান সত্তা ৰাজস স্বভাৱৰো আছে।
Verse 4
अविघ्नं यज्ञदानाद्यैः समभ्यर्च्य महेश्वरम् ब्रह्माणं च हरिं विप्रा लब्धेप्सितवरा यतः
হে বিপ্ৰসকল, যজ্ঞ-দান আদি দ্বাৰা মহেশ্বৰক—আৰু লগতে ব্ৰহ্মা আৰু হৰিক—সম্যক আৰাধনা কৰি তেওঁলোকে নিৰ্বিঘ্ন হৈ ইচ্ছিত বৰ লাভ কৰিলে।
Verse 5
ततो ऽस्माकं सुरश्रेष्ठाः सदा विजयसंभवः तेषां ततस्तु विघ्नार्थम् अविघ्नाय दिवौकसाम्
তেতিয়া, হে দেৱশ্ৰেষ্ঠসকল, আমাৰ পক্ষতেই সদায় বিজয় নিশ্চিত আছিল। সেয়ে তেওঁলোকৰ বাবে বিঘ্ন সৃষ্টি কৰিবলৈ আৰু দিবৌকসসকলৰ বাবে নিৰ্বিঘ্নতা ৰাখিবলৈ দিৱ্য প্ৰতিশক্তি প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 6
पुत्रार्थं चैव नारीणां नराणां कर्मसिद्धये विघ्नेशं शङ्करं स्रष्टुं गणपं स्तोतुमर्हथ
নাৰীৰ পুত্ৰলাভৰ বাবে আৰু পুৰুষৰ কৰ্মসিদ্ধিৰ বাবে, শংকৰে যাক বিঘ্নহৰ আৰু সিদ্ধিদাতা প্ৰভু ৰূপে সৃষ্টি কৰিছে, সেই গণপ—বিঘ্নেশ্বৰক—স্তৱ আৰু পূজা কৰা উচিত।
Verse 7
इत्युक्त्वान्योन्यमनघं तुष्टुवुः शिवमीश्वरम् नमः सर्वात्मने तुभ्यं सर्वज्ञाय पिनाकिने
এইদৰে পৰস্পৰে ক’লে তেওঁলোকে নিৰ্মল পৰমেশ্বৰ শিৱক স্তৱ কৰিলে—“হে সৰ্বাত্মা, তোমাক নমস্কাৰ; হে সৰ্বজ্ঞ, পিনাকধাৰী, তোমাক নমস্কাৰ।”
Verse 8
अनघाय विरिञ्चाय देव्याः कार्यार्थदायिने अकायायार्थकायाय हरेः कायापहारिणे
পাপৰহিত প্ৰভুক নমস্কাৰ; বিরিঞ্চ (ব্ৰহ্মা) ক নমস্কাৰ; দেৱীক কাৰ্যসিদ্ধিৰ সামৰ্থ্য দান কৰোঁতাক নমস্কাৰ; দেহহীন হৈও অৰ্থপূৰ্ণ ৰূপ ধাৰণ কৰোঁতাক নমস্কাৰ; আৰু হৰি (বিষ্ণু) ৰ দেহাৱস্থাও লয় কৰি লোৱা জনক নমস্কাৰ।
Verse 9
कायान्तस्थामृताधारमण्डलावस्थिताय ते कृतादिभेदकालाय कालवेगाय ते नमः
দেহৰ অন্তঃস্থ অমৃত-আধাৰ-মণ্ডলত অৱস্থিত তোমাক নমস্কাৰ; কৃতাদি যুগভেদ কৰোঁতা কালৰূপ তোমাক নমস্কাৰ; আৰু কালৰ তীব্ৰ বেগস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 10
कालाग्निरुद्ररूपाय धर्माद्यष्टपदाय च कालीविशुद्धदेहाय कालिकाकारणाय ते
কালাগ্নি-ৰুদ্ৰৰূপ, ধৰ্মাদি অষ্টপদ-আধাৰ, কালীদ্বাৰা বিশুদ্ধ দেহধাৰী, আৰু কালিকাৰ কাৰণস্বৰূপ আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 11
कालकण्ठाय मुख्याय वाहनाय वराय ते अंबिकापतये तुभ्यं हिरण्यपतये नमः
নীলকণ্ঠ, পৰম মুখ্য, শ্ৰেষ্ঠ বাহন-স্বৰূপ আৰু বৰদাতা, অম্বিকাপতি, হিৰণ্য-সমৃদ্ধিৰ অধিপতি—আপোনাক নমঃ।
Verse 12
हिरण्यरेतसे चैव नमः शर्वाय शूलिने कपालदण्डपाशासिचर्माङ्कुशधराय च
হিৰণ্যৰেতসক নমঃ; শৰ্ব শূলধাৰীক নমঃ; যি কপালদণ্ড, পাশ, অসি, চর্ম আৰু অঙ্কুশ ধাৰণ কৰে—সেই প্ৰভুক প্ৰণাম।
Verse 13
पतये हैमवत्याश् च हेमशुक्लाय ते नमः पीतशुक्लाय रक्षार्थं सुराणां कृष्णवर्त्मने
হৈমৱতী (পাৰ্বতী)ৰ পতি, হেম-শুক্ল তেজস্বী—আপোনাক নমঃ। দেৱসকলৰ ৰক্ষাৰ্থে পীত-শুক্ল ৰূপধাৰী, আৰু কৃষ্ণৱৰ্ত্মা (গূঢ় পথধাৰী)—আপোনাক নমঃ।
Verse 14
पञ्चमाय महापञ्चयज्ञिनां फलदाय च पञ्चास्यफणिहाराय पञ्चाक्षरमयाय ते
পঞ্চম (পঞ্চৰ অতীত) স্বৰূপ, মহাপঞ্চযজ্ঞকাৰীক ফলদাতা, পঞ্চাস্যত ফণিহাৰধাৰী, আৰু পঞ্চাক্ষৰ (নমঃ শিৱায়)ময়—আপোনাক নমঃ।
Verse 15
पञ्चधा पञ्चकैवल्यदेवैरर्चितमूर्तये पञ्चाक्षरदृशे तुभ्यं परात्परतराय ते
পাঁচ প্ৰকাৰৰে পাঁচ কৈবল্য-দেৱে অর্চিত মূৰ্তিস্বৰূপ, পঞ্চাক্ষৰী ‘নমঃ শিবায়’ দৰ্শন-মন্ত্ৰে প্ৰকাশিত পৰাত্পৰতম, আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 16
षोडशस्वरवज्राङ्गवक्त्रायाक्षयरूपिणे कादिपञ्चकहस्ताय चादिहस्ताय ते नमः
ষোল পবিত্ৰ স্বৰৰ বজ্ৰশক্তিৰে দীপ্ত মুখবিশিষ্ট, অক্ষয় স্বৰূপ, ‘ক’ আদি পঞ্চক বৰ্ণসমূহক হস্তশক্তি (মন্ত্ৰবল) ৰূপে ধাৰণকাৰী, আৰু স্বয়ং আদিহস্ত—প্ৰথম কৰ্তৃত্ব—আপোনাক নমঃ।
Verse 17
टादिपादाय रुद्राय तादिपादाय ते नमः पादिमेण्ढ्राय यद्यङ्गधातुसप्तकधारिणे
ট-আদি পাদতত্ত্বৰূপ ৰুদ্ৰক প্ৰণাম; ত-আদি পাদ-আধাৰৰূপ আপোনাক প্ৰণাম। পাদ-আধাৰত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ দেহৰ অঙ্গ আৰু সপ্ত ধাতু ধাৰণকাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ।
Verse 18
शान्तात्मरूपिणे साक्षात् क्षदन्तक्रोधिने नमः लवरेफहलाङ्गाय निरङ्गाय च ते नमः
শান্ত আত্মাস্বৰূপ, সাক্ষাত্ তত্ত্বপ্ৰকাশ, আৰু ক্ৰোধক ক্ষয় কৰি ভস্মকাৰী আপোনাক নমঃ। ‘ল-ৱ-ৰ-ৰে-ফ-হ-লাংগ’ অক্ষৰদেহস্বৰূপ আপোনাক নমঃ; আৰু নিৰঙ্গ, নিৰ্মল, নিৰাকাৰ আপোনাক পুনৰ নমস্কাৰ।
Verse 19
सर्वेषाम् एव भूतानां हृदि निःस्वनकारिणे भ्रुवोर् अन्ते सदा सद्भिर् दृष्टायात्यन्तभानवे
সকলো ভূতৰ হৃদয়ত সূক্ষ্ম অন্তৰ্নাদ জগোৱা, আৰু ভ্ৰূদ্বয়ৰ অন্তস্থানত সদা সৎপুৰুষে দৰ্শন কৰা অত্যন্ত তেজোময়ক প্ৰণাম।
Verse 20
भानुसोमाग्निनेत्राय परमात्मस्वरूपिणे गुणत्रयोपरिस्थाय तीर्थपादाय ते नमः
যাঁৰ নয়ন সূৰ্য, চন্দ্ৰ আৰু অগ্নি; যিনি পৰমাত্মস্বৰূপ; ত্ৰিগুণাতীত; আৰু যাঁৰ চৰণেই তীৰ্থ—তাঁক নমস্কাৰ।
Verse 21
तीर्थतत्त्वाय साराय तस्मादपि पराय ते ऋग्यजुःसामवेदाय ओंकाराय नमो नमः
তীৰ্থতত্ত্ব, অন্তঃসাৰ, আৰু তাৰো পৰম অতীত—আপোনাক বাৰে বাৰে নমস্কাৰ। আপুনি ঋক্-যজুঃ-সাম বেদ, আৰু আপুনিই প্ৰণৱ ওঁকাৰ—নমো নমঃ।
Verse 22
ओङ्कारे त्रिविधं रूपम् आस्थायोपरिवासिने पीताय कृष्णवर्णाय रक्तायात्यन्ततेजसे
ওঁকাৰত অধিষ্ঠিত হৈ তেওঁ ত্ৰিবিধ ৰূপ ধাৰণ কৰে—ঊৰ্ধ্বস্থ পৰাত্পৰ প্ৰভু; পীত, কৃষ্ণবৰ্ণ আৰু ৰক্তবৰ্ণ ৰূপ; অতিশয় তেজস্বী।
Verse 23
स्थानपञ्चकसंस्थाय पञ्चधाण्डबहिः क्रमात् ब्रह्मणे विष्णवे तुभ्यं कुमाराय नमोनमः
পাঁচ স্থানত অধিষ্ঠিত আৰু ক্ৰমে পাঁচ আৱৰণৰ অতীত—আপোনাক নমো নমঃ। ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু আপুনিই দিব্য কুমাৰ (স্কন্দ)—আপোনাক বাৰে বাৰে প্ৰণাম।
Verse 24
अंबायाः परमेशाय सर्वोपरिचराय ते मूलसूक्ष्मस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्माय ते नमः
অম্বা (শক্তি)ৰ পৰমেশ্বৰ, যাক সকলোৱে সেৱা কৰে—আপোনাক নমস্কাৰ। যিনি মূলকাৰণ, অতিসূক্ষ্ম স্বৰূপ, আৰু স্থূল-সূক্ষ্ম উভয়—তাঁক নমঃ।
Verse 25
सर्वसंकल्पशून्याय सर्वस्माद्रक्षिताय ते आदिमध्यान्तशून्याय चित्संस्थाय नमोनमः
হে ভগৱান! যি সকলো সংকল্পৰ পৰা শূন্য, সকলো সীমাবদ্ধতাৰ পৰা অক্ষুণ্ণ, আদি‑মধ্য‑অন্তশূন্য আৰু শুদ্ধ চিত্‑স্বরূপত প্রতিষ্ঠিত—আপোনাক পুনঃপুনঃ প্ৰণাম।
Verse 26
यमाग्निवायुरुद्रांबुसोमशक्रनिशाचरैः दिङ्मुखे दिङ्मुखे नित्यं सगणैः पूजिताय ते
হে পতি! যম, অগ্নি, বায়ু, ৰুদ্ৰ, বৰুণ (জলাধিপ), সোম, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আৰু নিশাচৰসকলে—প্ৰত্যেক দিশাৰ দ্বাৰত—আপোনাৰ গণসহ আপোনাক নিত্য পূজা কৰে।
Verse 27
सर्वेषु सर्वदा सर्वमार्गे सम्पूजिताय ते रुद्राय रुद्रनीलाय कद्रुद्राय प्रचेतसे महेश्वराय धीराय नमः साक्षाच्छिवाय ते
যি সকলোৰে দ্বাৰা, সদায়, সকলো পথেদি সম্পূজিত—সেই ৰুদ্ৰ, নীলবৰ্ণ ৰুদ্ৰ, উগ্ৰ ৰুদ্ৰ, সৰ্বজ্ঞ প্ৰচেতস; ধীৰ‑শান্ত মহেশ্বৰ—আৰু সাক্ষাৎ শিৱস্বৰূপ আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 28
अथ शृणु भगवन् स्तवच्छलेन कथितमजेन्द्रमुखैः सुरासुरेशैः /* मखमदनयमाग्निदक्षयज्ञक्षपणविचित्रविचेष्टितं क्षमस्व
এতিয়া, হে ভগৱান! ব্ৰহ্মা আৰু দেৱ‑অসুৰেশসকলে স্তৱৰ ছলে যি কৈছে, সেয়া শুনক। মখৰ দমন, মদনৰ গৰ্বভংগ, যম‑অগ্নিৰ নিবাৰণ আৰু দক্ষযজ্ঞৰ আশ্চৰ্য ধ্বংস—এই বিচিত্ৰ লীলাক ক্ষমা কৰক।
Verse 29
सूत उवाच यः पठेत्तु स्तवं भक्त्या शक्राग्निप्रमुखैः सुरैः कीर्तितं श्रावयेद्विद्वान् स याति परमां गतिम्
সূত ক’লে—শক্ৰ‑অগ্নি আদি দেৱসকলে কীৰ্তিত কৰা এই স্তৱ যি ভক্তিৰে পাঠ কৰে, আৰু যি বিদ্বান ই অন্যক শ্ৰৱণ কৰায়—সেই জনে পৰম গতি লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
The rishis ask how Vināyaka (Gaṇeśvara) was born with an elephant face and why his authority over obstacles is uniquely powerful.
Shiva is praised as Kāla and Kālāgni-Rudra, as Oṃkāra and the very substance of Ṛg–Yajus–Sāma, as pañcākṣara-maya, as the inner Self of all beings, and as transcendent beyond the three guṇas—uniting ritual, mantra, and metaphysics.
The text states that one who recites it with devotion—or a learned person who causes it to be heard—attains paramā gati, the supreme state associated with liberation through Shiva’s grace.