
Rudra’s Cosmic Dance and the Recognition of Rudra–Nārāyaṇa Unity (Īśvara-gītā Continuation)
পূৰ্ব অধ্যায়ৰ উপসংহাৰ স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰি ব্যাসে কয়—যোগীৰ পৰমেশ্বৰ নিৰ্মল আকাশত দিৱ্য তাণ্ডৱ প্ৰকাশ কৰিলে। ব্ৰাহ্মণ ঋষিসকলে বিষ্ণুৰ সান্নিধ্যত ঈশান/মহাদেৱৰ দৰ্শন পালে। স্তোত্ৰৰ স্তৰবদ্ধ বৰ্ণনাত ৰুদ্ৰক যোগীসকলে উপলব্ধ শুদ্ধ জ্যোতি, ব্ৰহ্মাণ্ডব্যাপী আৰু তাৰ অতীত ভয়ংকৰ তথাপি মোক্ষদায়ী বিশ্বৰূপ, আৰু অজ্ঞানজনিত ভয় নাশ কৰা পশুপতি হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয়। তাৰ পিছত ঋষিসকলে নাৰায়ণক নিৰ্দোষ আৰু ঈশ্বৰ-তত্ত্বত অভিন্ন বুলি বুজি কৃতাৰ্থ হয়। বহু পূজ্য ঋষিৰ নামাৱলী দিয়া হয়। তেওঁলোকে ‘ওঁ’ উচ্চাৰণে প্ৰভুক অন্তৰাত্মা, হিৰণ্যগৰ্ভ ব্ৰহ্মাৰ কাৰণ, বেদৰ উৎস আৰু আশ্ৰয়, আৰু ৰুদ্ৰ-হৰি-অগ্নি-ইন্দ্ৰ-কাল-মৃত্যু ৰূপে প্ৰকাশিত এক তত্ত্ব বুলি ঘোষণা কৰে। ভগৱানে পৰাত্পৰ ৰূপ সংহৰণ কৰি প্ৰকৃতিত অৱস্থিত হয়। বিস্মিত কিন্তু তৃপ্ত ঋষিসকলে শংকৰৰ মহিমা আৰু নিত্য স্বৰূপ বিষয়ে অধিক উপদেশ বিচাৰে—পৰৱৰ্তী অধ্যায়ৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) चतुर्थो ऽध्यायः व्यास उवाच एतावदुक्त्वा भगवान् योगिनां परमेश्वरः / ननर्त परमं भावमैश्वरं संप्रदर्शयन्
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উপৰিবিভাগত ঈশ্বৰগীতাৰ চতুৰ্থ অধ্যায় সমাপ্ত। ব্যাসে ক’লে—ইমান কৈ যোগীসকলৰ পৰমেশ্বৰ ভগৱানে পৰম ঐশ্বৰ্যভাব প্ৰকাশ কৰি দিব্য নৃত্য কৰিলে।
Verse 2
तं ते ददृशुरीशानं तेजसां परमं निधिम् / नृत्यमानं महादेवं विष्णुना गगने ऽमले
তেতিয়া তেওঁলোকে ঈশান—মহাদেৱ, সকলো তেজৰ পৰম নিধি—ক নিৰ্মল আকাশত বিষ্ণুৰ সৈতে নৃত্যৰত অৱস্থাত দেখিলে।
Verse 3
यं विदुर्योगतत्त्वज्ञा योगिनो यतमानसाः / तमीशं सर्वभूतानामाकशे ददृशुः किल
যাক যোগতত্ত্বজ্ঞ আৰু নিয়তমন যোগীসকলে জানে—সেই সৰ্বভূতাধিপ ঈশ্বৰকেই তেওঁলোকে নিশ্চয় আকাশত দৰ্শন কৰিলে।
Verse 4
यस्य मायामयं सर्वं येनेदं प्रेर्यते जगत् / नृत्यमानः स्वयं विप्रैर्विश्वेशः खलु दृश्यते
যাৰ বাবে এই সকলো মায়াময়, আৰু যাৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ জগত প্ৰেৰিত হয়—সেই বিশ্বেশ্বৰক বিপ্ৰ ঋষিসকলে সঁচাকৈ স্বয়ং নৃত্যৰত ৰূপে দৰ্শন কৰে।
Verse 5
यत् पादपङ्कजं स्मृत्वा पुरुषो ऽज्ञानजं भयम् / जहति नृत्यमानं तं भूतेशं ददृशुः किल
যাঁৰ পদপদ্ম স্মৰণ কৰিলে মানুহে অজ্ঞানজাত ভয় ত্যাগ কৰে—সেই নৃত্যৰত ভূতেশ শিৱক তেওঁলোকে সত্যই দৰ্শন কৰিলে।
Verse 6
यं विनिद्रा जितश्वासाः शान्ता भक्तिसमन्विताः / ज्योतिर्मयं प्रपश्यन्ति स योगी दृश्यते किल
নিদ্ৰাহীন, শ্বাসজয়ী, শান্ত আৰু ভক্তিসমন্বিত যোগীসকলে যাঁক জ্যোতির্ময় ৰূপে দৰ্শন কৰে—তেঁৱেই সত্যই যোগী বুলি পৰিচিত।
Verse 7
यो ऽज्ञानान्मोचयेत् क्षिप्रं प्रसन्नो भक्तवत्सलः / तमेव मोचकं रुद्रमाकाशे ददृशुः परम्
যি প্ৰসন্ন আৰু ভক্তবৎসল হৈ শীঘ্ৰে অজ্ঞানৰ পৰা মুক্ত কৰে—সেই পৰম মোচক ৰুদ্ৰক তেওঁলোকে আকাশত দৰ্শন কৰিলে।
Verse 8
सहस्रशिरसं देवं सहस्रचरणाकृतिम् / सहस्रबाहुं जटिलं चन्द्रार्धकृतशेखरम्
মই সেই দেৱাধিদেৱক ধ্যান কৰোঁ—সহস্ৰশিৰ, সহস্ৰচৰণ-আকৃতি, সহস্ৰবাহু, জটাধাৰী, আৰু অর্ধচন্দ্ৰক শিৰোভূষণ কৰি ধাৰণ কৰা।
Verse 9
वसानं चर्म वैयाघ्रं शूलासक्तमहाकरम् / दण्डपाणिं त्रयीनेत्रं सूर्यसोमाग्निलोचनम्
যি ব্যাঘ্ৰচৰ্ম পৰিধান কৰে, শূলযুক্ত মহাৰূপধাৰী, হাতে দণ্ড ধাৰণ কৰে—ত্ৰিনেত্ৰ; যাঁৰ নয়ন সূৰ্য-সোম-অগ্নি—তেঁৱেই মই ধ্যান কৰোঁ।
Verse 10
ब्रह्माण्डं तेजसा स्वेन सर्वमावृत्य च स्थितम् / दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं सूर्यकोटिसमप्रभम्
নিজ তেজে তেওঁ সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ডক আৱৰি ব্যাপি তাতে স্থিত হ’ল—দংশ্ট্ৰাভয়ংকৰ, অজেয়, আৰু কোটি সূৰ্যসম দীপ্তিমান।
Verse 11
अण्डस्थं चाण्डबाह्यस्थं बाह्यमभ्यन्तरं परम् / सृजन्तमनलज्वालं दहन्तमखिलं जगत् / नृत्यन्तं ददृशुर्देवं विश्वकर्माणमीश्वरम्
তেওঁলোকে দেৱ—ঈশ্বৰ, বিশ্বকৰ্মা—ক দেখিলে; যি অণ্ডৰ ভিতৰতো আছে আৰু অণ্ডৰ বাহিৰতো; পৰম, বাহ্যও অন্তৰও; যি অগ্নিজ্বালা সৃষ্টি কৰি সমগ্ৰ জগত দহন কৰে; আৰু সৰ্বসৃষ্টিৰ অধীশ্বৰ হৈ নৃত্য কৰে।
Verse 12
महादेवं महायोगं देवानामपि दैवतम् / पशूनां पतिमीशानं ज्योतिषां ज्योतिरव्ययम्
মই মহাদেৱক প্ৰণাম কৰোঁ—মহাযোগী, দেৱসকলৰো দেৱতা; ঈশান, সকলো জীৱৰ অধিপতি পশুপতি; আৰু জ্যোতিসকলৰ জ্যোতি, অব্যয় পোহৰ।
Verse 13
पिनाकिनं विशालाक्षं भेषजं भवरोगिणाम् / कालात्मानं कालकालं देवदेवं महेश्वरम्
মই মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰোঁ—পিনাকধাৰী, বিশালাক্ষ; ভৱ-ৰোগীৰ ভেষজ; যি কালস্বৰূপ, কালৰো কাল, আৰু দেৱদেৱ।
Verse 14
उमापतिं विरूपाक्षं योगानन्दमयं परम् / ज्ञानवैराग्यनिलयं ज्ञानयोगं सनातनम्
মই উমাপতি বিরূপাক্ষক আৰাধনা কৰোঁ—যি পৰম, যোগানন্দময়; জ্ঞান আৰু বৈৰাগ্যৰ নিলয়; আৰু সনাতন জ্ঞানযোগস্বৰূপ।
Verse 15
शाश्वतैश्वर्यविभवं धर्माधारं दुरासदम् / महेन्द्रोपेन्द्रनमितं महर्षिगणवन्दितम्
যাঁৰ মহিমা চিৰন্তন ঐশ্বৰ্যৰ বিভৱৰ প্ৰকাশ, যি ধৰ্মৰ আধাৰ আৰু অদুৰ্লভ; মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ) আৰু উপেন্দ্ৰ (বিষ্ণু) যাঁক নমস্কাৰ কৰে, আৰু মহর্ষিগণে যাঁক বন্দনা কৰে।
Verse 16
आधारं सर्वशक्तीनां महायोगेश्वरेश्वरम् / योगिनां परमं ब्रह्म योगिनां योगवन्दितम् / योगिनां हृदि तिष्ठन्तं योगमायासमावृतम्
তেওঁ সকলো শক্তিৰ আধাৰ, মহাযোগীৰো ঈশ্বৰ আৰু যোগ-ঐশ্বৰ্যৰ অধিপতি। যোগীৰ বাবে তেওঁ পৰব্ৰহ্ম—যোগৰ দ্বাৰাই বন্দিত। যোগীৰ হৃদয়ত অৱস্থিত হৈও তেওঁ নিজৰ যোগমায়াৰে আৱৃত থাকে।
Verse 17
क्षणेन जगतो योनिं नारायणमनामयम् / ईश्वरेणैकतापन्नमपश्यन् ब्रह्मवादिनः
ক্ষণমাত্ৰতে ব্ৰহ্মবাদী ঋষিসকলে জগতৰ যোনি, অনাময় নাৰায়ণক—ঈশ্বৰৰ সৈতে তত্ত্বত এক—ৰূপে দৰ্শন কৰিলে।
Verse 18
दृष्ट्वा तदैश्वरं रूपं रुद्रनारायणात्मकम् / कृतार्थं मेनिरे सन्तः स्वात्मानं ब्रह्मवादिनः
ৰুদ্ৰ-নাৰায়ণ একাত্মস্বৰূপ সেই ঈশ্বৰীয় ৰূপ দৰ্শন কৰি, ব্ৰহ্মবাদী সাধু ঋষিসকলে নিজৰ আত্মাক কৃতাৰ্থ, যেন উদ্দেশ্য সিদ্ধ, বুলি ভাবিলে।
Verse 19
सनत्कुमारः सनको भृगुश्च सनातनश्चैव सनन्दनश्च / रुद्रो ऽङ्गिरा वामदेवाथ शुक्रो महर्षिरत्रिः कपिलो मरीचिः
সনৎকুমাৰ, সনক, ভৃগু, লগতে সনাতন আৰু সনন্দন; ৰুদ্ৰ, অঙ্গিৰা, বামদেৱ আৰু শুক্ৰ; মহর্ষি অত্রি, কপিল আৰু মৰীচি—এঁৱেই পূজ্য ঋষিসকল।
Verse 20
दृष्ट्वाथ रुद्रं जगदीशितारं तं पद्मनाभाश्रितवामभागम् / ध्यात्वा हृदिस्थं प्रणिपत्य मूर्ध्ना बद्ध्वाञ्जलिं स्वेषु शिरःसु भूयः
তেতিয়া জগতৰ অধীশ্বৰ ৰুদ্ৰক দেখি—যাঁৰ বামভাগত পদ্মনাভ (বিষ্ণু) আশ্ৰিত আছিল—তাঁক হৃদয়স্থ বুলি ধ্যান কৰিলে; আৰু মূৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰি, পুনৰ জোৰা অঞ্জলি নিজৰ শিৰত স্থাপন কৰি ভক্তিভাৱে বন্দনা কৰিলে।
Verse 21
ओङ्कारमुच्चार्य विलोक्य देवम् अन्तःशरीरे निहितं गुहायाम् / समस्तुवन् ब्रह्ममयैर्वचोभिर् आनन्दपूर्णायतमानसास्ते
ওঁকাৰ উচ্চাৰণ কৰি, অন্তঃশৰীৰৰ হৃদয়-গুহাত নিহিত দেৱক দৰ্শন কৰি, তেওঁলোকে ব্ৰহ্মময় বাক্যৰে স্তৱ কৰিলে; আৰু তেওঁলোকৰ মন আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ বিস্তাৰিত হ’ল।
Verse 22
मुनय ऊचुः त्वामेकमीशं पुरुषं पुराणं प्राणेश्वरं रुद्रमनन्तयोगम् / नमाम सर्वे हृदि सन्निविष्टं प्रचेतसं ब्रह्ममयं पवित्रम्
মুনিসকলে ক’লে—আপুনিয়েই একমাত্ৰ ঈশ্বৰ, আদিপুৰুষ, প্ৰাণৰ অধীশ্বৰ, অনন্ত যোগে যুক্ত ৰুদ্ৰ। হৃদয়ত সন্নিৱিষ্ট সেই পবিত্ৰ ব্ৰহ্মময় চেতনাক আমি সকলোৱে নমস্কাৰ কৰোঁ।
Verse 23
त्वां पश्यन्ति मुनयो ब्रह्मयोनिं दान्ताः शान्ता विमलं रुक्मवर्णम् / ध्यात्वात्मस्थमचलं स्वे शरीरे कविं परेभ्यः परमं तत्परं च
দান্ত আৰু শান্ত মুনিসকলে আপোনাক ব্ৰহ্মযোনি, বিমল, সোণালী বৰ্ণৰূপে দৰ্শন কৰে। নিজৰ দেহত অচল আত্মস্থ ৰূপে ধ্যান কৰি, তেওঁলোকে আপোনাক সকলোতকৈ পৰে পৰম, কবি-দ্ৰষ্টা আৰু পৰম লক্ষ্য বুলি উপলব্ধি কৰে।
Verse 24
त्वत्तः प्रसूता जगतः प्रसूतिः सर्वात्मभूस्त्वं परमाणुभूतः / अणोरणीयान् महतो महीयां- स्त्वामेव सर्वं प्रवदन्ति सन्तः
আপোনাৰ পৰাই জগতৰ উৎপত্তিৰো উৎপত্তি হয়; আপুনি সৰ্বাত্মা, পৰমাণুতেও ব্যপ্ত। অণুতকৈও অণু, মহততকৈও মহান—সন্তসকলে কয়, আপুনিয়েই সকলো।
Verse 25
हिरण्यगर्भो जगदन्तरात्मा त्वत्तो ऽधिजातः पुरुषः पुराणः / संजायमानो भवता विसृष्टो यथाविधानं सकलं ससर्ज
হিৰণ্যগৰ্ভ—জগতৰ অন্তৰাত্মা—আপোনাৰ পৰাই জন্ম ল’লে সেই আদিপুৰুষ। আপোনাৰ দ্বাৰা সৃষ্ট হৈ তেওঁ বিধি অনুসাৰে সমগ্ৰ সৃষ্টি গঢ়িলে।
Verse 26
त्वत्तो वेदाः सकलाः संप्रसूता- स्त्वय्येवान्ते संस्थितिं ते लभन्ते / पश्यामस्त्वां जगतो हेतुभूतं नृत्यन्तं स्वे हृदये सन्निविष्टम्
আপোনাৰ পৰাই সকলো বেদ সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ভৱ হয়; আৰু অন্তত আপোনাতেই সিহঁতে স্থিতি লাভ কৰে। আমি আপোনাক জগতৰ কাৰণৰূপে দেখি—নৃত্যমান, তথাপি আমাৰ হৃদয়ত অধিষ্ঠিত।
Verse 27
त्वयैवेदं भ्राम्यते ब्रह्मचक्रं मायावी त्वं जगतामेकनाथः / नमामस्त्वां शरणं संप्रपन्ना योगात्मानं चित्पतिं दिव्यनृत्यम्
আপোনাৰ দ্বাৰাই এই ব্ৰহ্মচক্ৰ ঘূৰে। মায়াধাৰী আপুনি, সকলো লোকৰ একনাথ। শৰণাগত হৈ আমি আপোনাক প্ৰণাম কৰোঁ—যোগস্বৰূপ, চিত্পতি, দিব্য নর্তক।
Verse 28
पश्यामस्त्वां परमाकाशमध्ये नृत्यन्तं ते महिमानं स्मरामः / सर्वात्मानं बहुधा सन्निविष्टं ब्रह्मानन्दमनुभूयानुभूय
আমি আপোনাক পৰম আকাশৰ মাজত দেখি; তাত আপোনাৰ মহিমা নৃত্যমান যেন লাগে—আমি তাক পুনঃপুনঃ স্মৰণ কৰোঁ। আপুনি সৰ্বাত্মা, বহু ৰূপে সকলোতে অধিষ্ঠিত; আমি বাৰে বাৰে ব্ৰহ্মানন্দ অনুভৱ কৰোঁ।
Verse 29
ओङ्कारस्ते वाचको मुक्तिबीजं त्वमक्षरं प्रकृतौ गूढरूपम् / तत्त्वां सत्यं प्रवदन्तीह सन्तः स्वयंप्रभं भवतो यत्प्रकाशम्
ওঁকাৰ আপোনাৰ বাচক, মুক্তিৰ বীজ। আপুনি অক্ষৰ, প্ৰকৃতিত গূঢ়ৰূপে নিহিত। ইয়াত সন্তসকলে আপোনাকেই সত্য বুলি কয়—স্বয়ংপ্ৰভ, যাৰ পোহৰে সকলো দীপ্ত।
Verse 30
स्तुवन्ति त्वां सततं सर्ववेदा नमन्ति त्वामृषयः क्षीणदोषाः / शान्तात्मानः सत्यसंधा वरिष्ठं विशन्ति त्वां यतयो ब्रह्मनिष्ठाः
সকলো বেদে নিৰন্তৰ তোমাক স্তৱ কৰে; দোষক্ষয়প্ৰাপ্ত ঋষিসকলে তোমাক নমস্কাৰ কৰে। শান্তচিত্ত, সত্যসংকল্প, ব্ৰহ্মনিষ্ঠ যতি—হে শ্ৰেষ্ঠ—তোমাতেই লীন হয়।
Verse 31
एको वेदो बहुशाखो ह्यनन्तस् त्वामेवैकं बोधयत्येकरूपम् / वेद्यं त्वां शरणं ये प्रपन्ना- स्तेषां शान्तिः शाश्वती नेतरेषाम्
বেদ এক, যদিও তাৰ অসংখ্য শাখা আছে; তথাপি সি একস্বৰূপ পৰতত্ত্বৰূপে কেৱল তোমাকেই বোধ কৰায়। যিসকলে তোমাক জ্ঞেয় পৰম বুলি জানি তোমাৰ শৰণ লয়, তেওঁলোকেই চিৰশান্তি পায়—অন্যে নাপায়।
Verse 32
भवानीशो ऽनादिमांस्तेजोराशिर् ब्रह्मा विश्वं परमेष्ठी वरिष्ठः / स्वात्मानन्दमनुभूयाधिशेते स्वयं ज्योतिरचलो नित्यमुक्तः
তেওঁ ভৱানীৰ ঈশ্বৰ (শিৱ)—অনাদি, তেজোৰাশি; তেওঁয়েই ব্ৰহ্মা, তেওঁয়েই বিশ্ব, পৰমেষ্ঠী আৰু শ্ৰেষ্ঠ। স্বাত্মানন্দ অনুভৱ কৰি তেওঁ নিজতেই অধিষ্ঠিত—স্বয়ংজ্যোতি, অচল আৰু নিত্য-মুক্ত।
Verse 33
एको रुद्रस्त्वं करोषीह विश्वं त्वं पालयस्यखिलं विश्वरूपः / त्वामेवान्ते निलयं विन्दतीदं नमामस्त्वां शरणं संप्रपन्नाः
তুমিয়েই এক ৰুদ্ৰ; ইয়াত তুমিয়েই বিশ্ব সৃষ্টি কৰা, আৰু বিশ্বৰূপ হৈ সমগ্ৰ জগত পালন কৰা। অন্তত এই জগত তোমাতেই আশ্ৰয় পায়। আমি তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ—তোমাৰ শৰণ গ্ৰহণ কৰিলোঁ।
Verse 34
त्वामेकमाहुः कविमेकरुद्रं प्राणं बृहन्तं हरिमग्निमीशम् / इन्द्रं मृत्युमनिलं चेकितानं धातारमादित्यमनेकरूपम्
তোমাকেই এক কবি, এক ৰুদ্ৰ বুলি কোৱা হয়; তুমিয়েই প্ৰাণ, বৃহৎ, হৰি, অগ্নি আৰু ঈশ্বৰ। তুমিয়েই ইন্দ্ৰ, মৃত্যু আৰু অনিল; সৰ্বজ্ঞ চেতনা; ধাতা আৰু আদিত্য—অনেৰূপে প্ৰকাশ পোৱা সেই এক।
Verse 35
त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् / त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषोत्तमो ऽसि
তুমি অক্ষৰ, পৰম আৰু জ্ঞেয়; তুমিেই এই সমগ্ৰ বিশ্বৰ পৰম আশ্ৰয় আৰু অন্তিম নিধান। তুমি অব্যয়, শাশ্বত ধৰ্মৰ ৰক্ষক; তুমি সনাতন—নিশ্চয় তুমি পুৰুষোত্তম।
Verse 36
त्वमेव विष्णुश्चतुराननस्त्वं त्वमेव रुद्रो भगवानधीशः / त्वं विश्वनाभिः प्रकृतिः प्रतिष्ठा सर्वेश्वरस्त्वं परमेश्वरो ऽसि
তুমিেই বিষ্ণু, তুমিেই চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মা; তুমিেই ৰুদ্ৰ—ভগৱান, অধীশ্বৰ। তুমি বিশ্বনাভি, প্ৰকৃতিৰ প্ৰতিষ্ঠা আৰু আধাৰ; তুমি সৰ্বেশ্বৰ—নিশ্চয় তুমি পৰমেশ্বৰ।
Verse 37
त्वामेकमाहुः पुरुषं पुराण- मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् / चिन्मात्रमव्यक्तमचिन्त्यरूपं खं ब्रह्म शून्यं प्रकृतिं निर्गुणं च
তোমাকেই একমাত্ৰ পুৰাণ পুৰুষ বুলি কোৱা হয়—সূৰ্যবৰ্ণ দীপ্ত, অজ্ঞান-তমসৰ ওপৰে। তুমি চিন্মাত্ৰ; অব্যক্ত, অচিন্ত্যৰূপ। তোমাক ‘খং/আকাশ’, ‘ব্ৰহ্ম’, ‘শূন্য’, ‘প্ৰকৃতি’ আৰু ‘নিৰ্গুণ’ বুলিও কোৱা হয়।
Verse 38
यदन्तरा सर्वमिदं विभाति यदव्ययं निर्मलमेकरूपम् / किमप्यचिन्त्यं तव रूपमेतत् तदन्तरा यत्प्रतिभाति तत्त्वम्
যাৰ অন্তৰত এই সকলো জগত প্ৰকাশিত হয়—যি অব্যয়, নিৰ্মল আৰু একৰূপ—সেইয়াই তোমাৰ ৰূপ, সত্যই অচিন্ত্য। তাৰ বাহিৰে কোনো তত্ত্বই সত্যৰূপে প্ৰকাশ নাপায়।
Verse 39
योगेश्वरं रुद्रमनन्तशक्तिं परायणं ब्रह्मतनुं पवित्रम् / नमाम सर्वे शरणार्थिनस्त्वां प्रसीद भूताधिपते महेश
আমি যোগেশ্বৰ ৰুদ্ৰক—অনন্ত শক্তিসম্পন্ন, পৰম আশ্ৰয়, ব্ৰহ্ম-তনু আৰু পৱিত্ৰ—নমস্কাৰ কৰোঁ। শৰণাৰ্থী হৈ আমি সকলোৱে তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ; প্ৰসন্ন হওক, হে মহেশ, ভূতাধিপতি।
Verse 40
त्वत्पादपद्मस्मरणादशेष- संसारबीजं विलयं प्रयाति / मनो नियम्य प्रणिधाय कायं प्रसादयामो वयमेकमीशम्
আপোনাৰ পদ্মচৰণ স্মৰণে সংসাৰবন্ধনৰ সমগ্ৰ বীজ লয় পায়। মন নিয়ন্ত্ৰণ কৰি আৰু দেহ স্থিৰ কৰি, ভক্তিসমাধিৰে আমি একমাত্ৰ ঈশ্বৰক প্ৰসন্ন কৰোঁ।
Verse 41
नमो भवायास्तु भवोद्भवाय कालाय सर्वाय हराय तुभ्यम् / नमो ऽस्तु रुद्राय कपर्दिने ते नमो ऽग्नये देव नमः शिवाय
ভৱস্বৰূপ আপোনাক নমস্কাৰ; সৰ্বভূতৰ উদ্ভৱকাৰণ ভৱোদ্ভৱক নমস্কাৰ; কালস্বৰূপ, সৰ্বস্বৰূপ আৰু হৰস্বৰূপ আপোনাক নমস্কাৰ। হে কপৰ্দী ৰুদ্ৰ, নমস্কাৰ; হে দেৱ অগ্নি, নমস্কাৰ—পুনঃপুনঃ শিৱক নমস্কাৰ।
Verse 42
ततः स भगवान् देवः कपर्दी वृषवाहनः / संहृत्य परमं रूपं प्रकृतिस्थो ऽभवद् भवः
তাৰ পাছত সেই ভগৱান দেৱ—কপৰ্দী, বৃষবাহন—নিজৰ পৰম ৰূপ সংহৃত কৰি প্ৰকৃতিত স্থিত হ’ল; এইদৰে ভৱ (শিৱ) স্বাভাৱিক অন্তৰ্ব্যাপী অৱস্থাত ৰ’ল।
Verse 43
ते भवं भूतभव्येशं पूर्ववत् समवस्थितम् / दृष्ट्वा नारायणं देवं विस्मिता वाक्यमब्रुवन्
ভূত-ভৱিষ্যৰ ঈশ ভৱক পূৰ্বৱৎ স্থিত দেখি, নাৰায়ণ দেৱক ভৱস্বৰূপে দৰ্শন কৰি তেওঁলোকে বিস্মিত হৈ এই বাক্য ক’লে।
Verse 44
भगवन् भूतभव्येश गोवृषाङ्कितशासन / दृष्ट्वा ते परमं रूपं निर्वृताः स्म सनातन
হে ভগৱন! ভূত-ভৱিষ্যৰ ঈশ, যাঁৰ শাসন গো আৰু বৃষচিহ্নে অঙ্কিত—হে সনাতন! আপোনাৰ পৰম ৰূপ দৰ্শনে আমি সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত আৰু কৃতাৰ্থ হ’লোঁ।
Verse 45
भवत्प्रसादादमले परस्मिन् परमेश्वरे / अस्माकं जायते भक्तिस्त्वय्येवाव्यभिचारिणी
আপোনাৰ প্ৰসাদে, হে নিৰ্মল পৰমেশ্বৰ, আমাৰ অন্তৰত কেৱল আপোনাৰ প্ৰতিই অবিচল, অব্যভিচাৰিণী ভক্তি জাগে।
Verse 46
इदानीं श्रोतुमिच्छामो माहात्म्यं तव शङ्कर / भूयो ऽपि तव यन्नित्यं याथात्म्यं परमेष्ठिनः
এতিয়া আমি আপোনাৰ মাহাত্ম্য শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ, হে শংকৰ; আৰু পুনৰ আপোনাৰ সেই নিত্য যাথাৰ্থ স্বৰূপ—পৰমেষ্ঠিৰ তত্ত্ব—শুনিবলৈ বিচাৰোঁ।
Verse 47
स तेषां वाक्यमाकर्ण्य योगिनां योगसिद्धिदः / प्राहः गम्भीरया वाचा समालोक्य च माधवम्
সেই যোগীসকলৰ বাক্য শুনি, যোগসিদ্ধিদাতা প্ৰভুৱে গম্ভীৰ বাণীৰে ক’লে; আৰু সকলোৱে মাধৱৰ ফালে চালে।
It frames true yogins as wakeful, breath-mastering, tranquil, and devoted; through inner concentration and remembrance of the Lord’s lotus-feet, ignorance-born fear and the seed of bondage are dissolved, culminating in realization of the self-luminous Brahman as the inner Self.
The sages praise the Lord as pure Consciousness abiding in the heart-cave as the inner Self (antaryāmin); realization is described as entering into the Supreme, indicating a Vedāntic identity/grounding of the self in Brahman while retaining devotional surrender as the means of purification and approach.