Adhyaya 44

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः कूर्म उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रतिसर्गमनुत्तमम् / प्राकृतं हि समासेन शृणुध्वं गदतो मम

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰবিভাগত ত্ৰিচত্বাৰিংশ অধ্যায়। কূৰ্মে ক’লে—এতিয়া আগলৈ মই প্ৰতিসৰ্গ, অৰ্থাৎ দ্বিতীয় সৃষ্টিৰ অনুত্তম তত্ত্ব, প্ৰাকৃত প্ৰক্ৰিয়া সংক্ষেপে ক’ম; মোৰ বচন শুনা।

Verse 2

गते परार्धद्वितये कालो लोकप्रकालनः / कालाग्निर्भस्मसात् कर्तुं करोति निकिलं मतिम्

দুটা পৰাৰ্ধ অতিবাহিত হ’লে, লোক-নিয়ন্তা কালেই ‘কালাগ্নি’ হৈ সমগ্ৰ বিশ্বক ভস্ম কৰিবলৈ সংকল্প কৰে।

Verse 3

स्वात्मन्यात्मानमावेश्य भूत्वा देवो महेश्वरः / दहेदशेषं ब्रह्माण्डं सदेवासुरमानुषम्

নিজ আত্মাত আত্মাক লীন কৰি দেৱ মহেশ্বৰ দাহশক্তি হৈ দেৱ-অসুৰ-মানৱসহ সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড দগ্ধ কৰে।

Verse 4

तमाविश्य महादेवो भगवान्नीललोहितः / करोति लोकसंहारं भीषणं रूपमाश्रितः

সেই (প্ৰলয়তত্ত্বত) প্ৰৱেশ কৰি ভগৱান নীললোহিত মহাদেৱ ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি লোকসংহাৰ কৰে।

Verse 5

प्रविश्य मण्डलं सौरं कृत्वासौ बहुधा पुनः / निर्दहत्यखिलं लोकं सप्तसप्तिस्वरूपधृक्

সৌৰমণ্ডলত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁ পুনৰ বহু ধৰণে বহুৰূপ হয়; ‘সপ্ত-সপ্তি’ (অগণিত কিৰণৰূপ) ধৰি সমগ্ৰ লোক দগ্ধ কৰে।

Verse 6

स दग्ध्वा सकलं सत्त्वमस्त्रं ब्रह्मशिरो महत् / देवतानां शरीरेषु क्षिपत्यखिलदाहकम्

সমগ্ৰ সত্ত্ব দগ্ধ কৰি ‘ব্ৰহ্মশিৰ’ নামৰ মহাস্ত্ৰ—সৰ্বদাহক জ্বালা—দেৱতাসকলৰ দেহতো নিক্ষিপ্ত হয় আৰু তেওঁলোকক সম্পূৰ্ণ দগ্ধ কৰে।

Verse 7

दग्धेष्वशेषदेवेषु देवी गिरिवरात्मजा / एकासा साक्षिणी शंभोस्तिष्ठते वैदिकी श्रुतिः

যেতিয়া সকলো দেৱতা দগ্ধ হৈ গ’ল, তেতিয়া গিৰিৰাজ-কন্যা দেৱীহে শম্ভুৰ একমাত্ৰ সাক্ষিণী হৈ ৰ’ল; আৰু বৈদিক শ্রুতিও একমাত্ৰ প্ৰমাণৰূপে স্থিৰ থাকিল।

Verse 8

शिरः कपालैर्देवानां कृतस्त्रग्वरभूषणः / आदित्यचन्द्रादिगणैः पूरयन् व्योममण्डलम्

দেৱসকলৰ শিৰঃকপালৰে গঢ়া উৎকৃষ্ট মালা আৰু শ্ৰেষ্ঠ ভূষণে বিভূষিত হৈ, তেওঁ আদিত্য-চন্দ্ৰ আদি জ্যোতিৰ্গণৰে আকাশমণ্ডল পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 9

सहस्रनयनो देवः सहस्राकृतिरिश्वरः / सहस्रहस्तचरणः सहस्रार्चिर्महाभुजः

সেই দেৱ-ঈশ্বৰ সহস্ৰনয়ন আৰু সহস্ৰাকৃতি; সহস্ৰ হস্ত-চৰণযুক্ত, সহস্ৰ অর্চিৰ দৰে দীপ্তিমান, মহাবাহু।

Verse 10

दंष्ट्राकरालवदनः प्रदीप्तानललोचनः / त्रिशूली कृत्तिवसनो योगमैश्वरमास्थितः

ভয়ংকৰ দংষ্ট্ৰাযুক্ত বিকৰাল মুখবিশিষ্ট, অগ্নিৰ দৰে প্ৰদীপ্ত নয়নধাৰী; ত্ৰিশূলধাৰী আৰু কৃत्ति-বসনধাৰী তেওঁ ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰ্য-যোগত প্রতিষ্ঠিত থাকে।

Verse 11

पीत्वा तत्परमानन्दं प्रभूतममृतं स्वयम् / करोति ताण्डवं देवीमालोक्य परमेश्वरः

সেই পৰমানন্দস্বৰূপ প্ৰভূত অমৃত নিজে পান কৰি, পৰমেশ্বৰ দেৱীক দৰ্শন কৰি তাণ্ডৱ নৃত্য কৰে।

Verse 12

पीत्वा नृत्तामृतं देवी भर्तुः परममङ्गला / योगमास्थाय देवस्य देहमायाति शूलिनः

প্ৰভুৰ নৃত্যামৃত পান কৰি, পৰম মঙ্গলময়ী আৰু স্বামীভক্তা দেৱী যোগত লীন হৈ শূলধাৰী শিৱৰেই দিব্য দেহ লাভ কৰে।

Verse 13

संत्यक्त्वा ताण्डवरसं स्वेच्छयैव पिनाकधृक् / ज्योतिः स्वभावं भगवान् दग्ध्वा ब्रह्माण्डमण्डलम्

নিজ ইচ্ছাৰে তাণ্ডৱৰস ত্যাগ কৰি, পিনাকধাৰী ভগৱান নিজৰ জ্যোতিৰ্ময় স্বভাৱ ধৰি ব্ৰহ্মাণ্ডমণ্ডল দগ্ধ কৰি ভস্ম কৰিলে।

Verse 14

संस्थितेष्वथ देवेषु ब्रह्मविष्णुपिनाकिषु / गुणैरशेषैः पृथिवीविलयं याति वारिषु

তাৰ পাছত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু পিনাকধাৰী (শিৱ) দেৱসকল নিজ নিজ স্থিতিত সংহৃত হ’লে, পৃথিৱী নিজৰ সকলো গুণসহ জলত লীন হৈ প্ৰলয় প্ৰাপ্ত কৰে।

Verse 15

स वारितत्त्वं सगुणं ग्रसते हव्यवाहनः / तेजस्तु गुणसंयुक्तं वायौ संयाति संक्षयम्

তেতিয়া হব্যবাহন অগ্নিয়ে জলতত্ত্বক গুণসহ গ্ৰাস কৰে; আৰু অগ্নিৰ তেজো গুণসংযুক্ত হৈ বায়ুত লীন হৈ ক্ষয় (প্ৰলয়) প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 16

आकाशे सगुणो वायुः प्रलयं याति विश्वभृत् / भूतादौ च तथाकाशं लीयते गुणसंयुतम्

হে বিশ্বভৃত্! প্ৰলয়কালত গুণসহ বায়ু আকাশত লীন হয়; আৰু তেনেদৰে ভূতসমূহৰ আদিকাৰণত আকাশো গুণসংযুক্ত হৈ লয়প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 17

इन्द्रियाणि च सर्वाणि तैजसे यान्ति संक्षयम् / वैकारिके देवगणाः प्रलंय यान्ति सत्तमाः

প্ৰলয়ত সকলো ইন্দ্ৰিয় তৈজস তত্ত্বত লীন হয়; আৰু হে সত্তম, দেৱগণো বৈকাৰিক তত্ত্বত বিলীন হৈ প্ৰলয় প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 18

वैकारिकस्तैजसश्च भूतादिश्चेति सत्तमाः / त्रिविधो ऽयमहङ्कारो महति प्रलंय व्रजेत्

হে সত্তম, এই অহংকাৰ ত্ৰিবিধ—বৈকাৰিক (সাত্ত্বিক), তৈজস (ৰাজস) আৰু ভূতাদি (তামস)। প্ৰলয়ত ই মহৎ তত্ত্বত লীন হৈ তাতেই উভতি যায়।

Verse 19

महान्तमेभिः सहितं ब्रह्माणमतितेजसम् / अव्यक्तं जगतो योनिः संहरेदेकमव्ययम्

এই মহৎ-তত্ত্বসমূহসহ তেওঁ অতিতেজস্বী ব্ৰহ্মাকো সংহাৰ কৰে; জগতৰ যোনি অব্যক্তে সমগ্ৰ বিশ্বক এক অব্যয় পৰম তত্ত্বত একত্ৰ কৰে।

Verse 20

एवं संहृत्य भूतानि तत्त्वानि च महेश्वरः / वियोजयति चान्योन्यं प्रधानं पुरुषं परम्

এইদৰে ভূত আৰু তত্ত্বসমূহ সংহাৰ কৰি মহেশ্বৰে প্ৰধান (প্ৰকৃতি) আৰু পৰম পুৰুষক পৰস্পৰৰ পৰা পৃথক কৰে।

Verse 21

प्रधानपुंसोरजयोरेष संहार ईरितः / महेश्वरेच्छाजनितो न स्वयं विद्यते लयः

গুণসমেত প্ৰধান আৰু পুৰুষৰ এই সংহাৰ এইদৰে কোৱা হৈছে। লয় নিজে নিজে নহয়; ই কেৱল মহেশ্বৰৰ ইচ্ছাৰ পৰা জন্মে।

Verse 22

गुणसाम्यं तदव्यक्तं प्रकृतिः परिगीयते / प्रधानं जगतो योनिर्मायातत्त्वमचेतनम्

গুণসম্যৰ যি অৱস্থা, তাক ‘অব্যক্ত’ বুলি কোৱা হয়। সেয়াই প্ৰকৃতি—প্ৰধান, জগতৰ যোনি, মায়াতত্ত্ব; স্বভাৱতে অচেতন।

Verse 23

कूटस्थश्चिन्मयो ह्यात्मा केवलः पञ्चविंशकः / गीयते मुनिभिः साक्षी महानेकः पितामहः

কূটস্থ, চিন্ময় আত্মা একাকী আৰু পৰাত্পৰ—সেয়াই পঞ্চবিংশ তত্ত্ব। মুনিসকলে তাক ‘সাক্ষী’ বুলি গায়—সেই মহান, এক হৈও বহুৰুপ, আদ্য পিতামহ।

Verse 24

एवं संहारकरणी शक्तिर्माहेश्वरी ध्रुवा / प्रधानाद्यं विशेषान्तं दहेद् रुद्र इति श्रुतिः

এইদৰে সংহাৰকাৰিণী ধ্ৰুৱ মাহেশ্বৰী শক্তি, প্ৰধানৰ পৰা বিশেষান্তলৈ সকলো তত্ত্ব দহন কৰে—শ্ৰুতি কয়: ‘ৰুদ্ৰই দহন কৰে’।

Verse 25

योगिनामथ सर्वेषां ज्ञानविन्यस्तचेतसाम् / आत्यन्तिकं चैव लयं विदधातीह शङ्करः

মুক্তিদায়ক জ্ঞানত যিসকল যোগীৰ চিত্ত স্থিৰ, তেওঁলোকৰ বাবে শংকৰ ইয়াত আত্যন্তিক পৰম লয়—পৰমত সম্পূৰ্ণ লীনতা—প্ৰদান কৰে।

Verse 26

इत्येष भगवान् रुद्रः संहारं कुरुते वशी / स्थापिका मोहनी शक्तिर्नारायण इति श्रुतिः

এইদৰে বশী ভগৱান ৰুদ্ৰ সংহাৰ কৰে; কিন্তু স্থাপনকাৰিণী আৰু মোহিনী শক্তিক শ্ৰুতি ‘নাৰায়ণ’ বুলি কয়।

Verse 27

हिरण्यगर्भा भगवान् जगत् सदसदात्मकम् / सृजेदशेषं प्रकृतेस्तन्मयः पञ्चविंशकः

ভগৱান হিৰণ্যগৰ্ভ ৰূপে প্ৰকৃতিৰ পৰা প্ৰকাশ-অপ্ৰকাশ স্বভাৱযুক্ত সমগ্ৰ জগত সৃষ্টি কৰে; তন্ময় হৈ সৰ্বত্ৰ ব্যাপ্ত থাকাত তেওঁ পঞ্চবিংশ তত্ত্ব বুলি কীৰ্তিত।

Verse 28

सर्वज्ञाः सर्वगाः शान्ताः स्वात्मन्येवव्यवस्थिताः / शक्तयो ब्रह्मविण्वीशा भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः

সেই দিব্য শক্তিসমূহ সৰ্বজ্ঞ, সৰ্বব্যাপী আৰু শান্ত, কেৱল নিজ আত্মস্বৰূপত স্থিত; ইহঁত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু ঈশ (শিৱ)-ৰ শক্তি, ভুক্তি-মুক্তিৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 29

सर्वेश्वराः सर्ववन्द्याः शाश्वतानन्तभोगिनः / एकमेवाक्षरं तत्त्वं पुंप्रधानेश्वरात्मकम्

সকলো লোকৰ ঈশ্বৰসকল সৰ্ববন্দ্য আৰু শাশ্বত অনন্ত ভোগৰ ভোক্তা; তথাপি তত্ত্ব একেটাই—অক্ষৰ—যাৰ স্বৰূপ পুৰুষ, প্ৰধান আৰু ঈশ্বৰ এই ত্ৰয়ী।

Verse 30

अन्याश्च शक्तयो दिव्याः सन्ति तत्र सहस्रशः / इज्यन्ते विविधैर्यज्ञैः शक्रादित्यादयो ऽमराः

তাত সহস্ৰ সহস্ৰ অন্য দিব্য শক্তিও আছে; আৰু ইন্দ্ৰ, আদিত্য আদি অমৰ দেৱসকল নানাবিধ যজ্ঞেৰে পূজিত হয়।

Verse 31

एकैकस्य सहस्राणि देहानां वै शतानि च / कथ्यन्ते चैव माहात्म्याच्छक्तिरेकैव निर्गुणाः

প্ৰত্যেকৰ বাবে দেহৰ সহস্ৰ—আনকি শত—বুলিও কোৱা হয়; কিন্তু পৰম মাহাত্ম্যত শক্তি একেটাই, আৰু সি নিৰ্গুণ।

Verse 32

तां तां शक्तिं समाधाय स्वयं देवो महेश्वरः / करोति देहान् विविधान् ग्रसते चैव लीलया

সেই সেই শক্তি ধাৰণ কৰি স্বয়ং দেৱ মহেশ্বৰ নানাবিধ দেহ প্ৰকাশ কৰে, আৰু তেনেদৰে লীলামাত্ৰে সিহঁতক গ্ৰাস কৰি লয় কৰে।

Verse 33

इज्यते सर्वयज्ञेषु ब्राह्मणैर्वेदवादिभिः / सर्वकामप्रदो रुद्र इत्येषा वैदिकी श्रुतिः

সকলো যজ্ঞত বেদবাদী ব্ৰাহ্মণসকলে ৰুদ্ৰক পূজা কৰে। “ৰুদ্ৰই সৰ্বকামপ্ৰদ”—এইয়েই বৈদিক শ্রুতি।

Verse 34

सर्वासामेव शक्तीनां ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः / प्राधान्येन स्मृता देवाः शक्तयः परमात्मनः

সকলো শক্তিৰ মাজত ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ্বৰক প্ৰধান বুলি স্মৰণ কৰা হয়; এই দেৱসকলেই পৰমাত্মাৰ মুখ্য শক্তিস্বৰূপ।

Verse 35

आद्यः परस्ताद् भगवान् परमात्मा सनातनः / गीयते सर्वशक्त्यात्मा शूलपाणिर्महेश्वरः

তেওঁ আদ্য, পৰাত্পৰ ভগৱান, পৰমাত্মা আৰু সনাতন। তেওঁ সৰ্বশক্ত্যাত্মা শূলপাণি মহেশ্বৰ বুলি গীত হয়।

Verse 36

एनमेके वदन्त्यग्निं नारायणमथापरे / इन्द्रमेके परे विश्वान् ब्रह्माणमपरे जगुः

কিছুমানে তেওঁক অগ্নি বুলি কয়, আন কিছুমানে নাৰায়ণ বুলি কয়। কিছুমানে ইন্দ্ৰ বুলি, কিছুমানে বিশ্বৰূপ বুলি, আৰু আন কিছুমানে ব্ৰহ্মা বুলি গীত কৰে।

Verse 37

ब्रह्मविष्णवग्निवरुणाः सर्वे देवास्तथर्षयः / एकस्यैवाथ रुद्रस्य भेदास्ते परिकीर्तिताः

ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, অগ্নি, বৰুণ—সকলো দেৱতা আৰু ঋষিসকল—এতিয়া একমাত্ৰ ৰুদ্ৰৰেই বিভিন্ন ভেদৰূপ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 38

यं यं भेदं समाश्रित्य यजन्ति परमेश्वरम् / तत् तद् रूपं समास्थाय प्रददाति फलं शिवः

মানুহে যি যি ভেদভাব (উপাসনাৰ পন্থা) আশ্ৰয় কৰি পৰমেশ্বৰক পূজা কৰে, শিৱে সেই সেই ৰূপ ধৰি তদনুযায়ী ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 39

तस्मादेकतरं भेदं समाश्रित्यापि शाश्वतम् / आराधयन्महादेवं याति तत्परमं पदम्

সেয়েহে, একেটা শাশ্বত ভেদ (এটা উপাসনা-পথ) আশ্ৰয় কৰিলেও যিয়ে মহাদেৱক আৰাধনা কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 40

किन्तु देवं महादेवं सर्वशक्तिं सनातनम् / आराधयेद् वै गिरिशं सगुणं वाथ निर्गुणम्

কিন্তু সেই দেৱ—মহাদেৱ, সনাতন সৰ্বশক্তিনিধান গিৰীশ—তাঁকেই নিশ্চয় আৰাধনা কৰা উচিত; সগুণ ৰূপে বা নিৰ্গুণ ৰূপে।

Verse 41

मया प्रोक्तो हि भवतां योगः प्रागेव निर्गुणः / आरुरुक्षुस्तु सगुणं पूजयेत् परमेश्वरम्

মই তোমালোকক আগতেই নিৰ্গুণ যোগ উপদেশ দিছোঁ; কিন্তু যি এতিয়াও আৰোহণৰ সাধনাত আছে, সি পৰমেশ্বৰক সগুণ ৰূপে পূজা কৰক।

Verse 42

पिनाकिनं त्रिनयनं जटिलं कृत्तिवाससम् / पद्मासनस्थं रुक्माभं चिन्तयेद् वैदिकी श्रुतिः

বৈদিক শ্রুতি বিধান কৰে—পিনাকধাৰী, ত্ৰিনয়ন, জটাধাৰী, চর্মবস্ত্ৰধাৰী, পদ্মাসনত উপবিষ্ট স্বৰ্ণপ্ৰভ শিৱৰ ধ্যান কৰিব লাগে।

Verse 43

एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो मुनिसत्तमाः / तस्मात् सर्वान् परित्यज्य देवान् ब्रह्मपुरोगमान् / आराधयेद् विरूपाक्षमादिमध्यान्तसंस्थितम्

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল! এই স-বীজ যোগ উপদেশ দিয়া হ’ল। সেয়ে ব্ৰহ্মা-প্ৰমুখ সকলো দেৱতাকো ত্যাগ কৰি, আদ্য-মধ্য-অন্তত অধিষ্ঠিত বিরূপাক্ষ শিৱক আৰাধনা কৰা।

Verse 44

भक्तियोगसमायुक्तः स्वधर्मनिरतः शुचिः / तादृशं रूपमास्थाय समायात्यन्तिकं शिवम्

ভক্তিযোগে যুক্ত, স্বধৰ্মত স্থিত আৰু শুচি হৈ, তেনেকুৱা ৰূপ আশ্ৰয় কৰি সি শিৱৰ সান্নিধ্যলৈ যায় আৰু অন্তত তেওঁকেই লাভ কৰে।

Verse 45

एष योगः समुद्दिष्टः सबीजो ऽत्यन्तभावने / यथाविधि प्रकुर्वाणः प्राप्नुयादैश्वरं पदम्

অত্যন্ত ভাবনাৰ বাবে এই স-বীজ যোগ উপদেশিত হৈছে। যি বিধিমতে অনুশীলন কৰে, সি ঈশ্বৰৰ ঐশ্বৰ্য-পদ লাভ কৰে।

Verse 46

अत्राप्यशक्तो ऽथ हरं विष्णुं बह्माणमर्चयेत् / अथ चेदसमर्थः स्यात् तत्रापि मुनिपुङ्गवाः / ततो वाय्वग्निशक्रादीन् पूजयेद् भक्तिसंयुतः

ইয়াতো যদি অক্ষম হয়, তেন্তে হৰ (শিৱ), বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্মাৰ অর্চনা কৰক। আৰু তাতো যদি অসমর্থ হয়, হে মুনিপুঙ্গৱসকল, তেন্তে ভক্তিসহ বায়ু, অগ্নি, শক্র (ইন্দ্ৰ) আদি দেৱতাক পূজা কৰক।

Verse 47

ये चान्ये भावने शुद्धे प्रागुक्ते भवतामिह / अथापि कथितो योगो निर्बोजश्च सबीजकः

আৰু ইয়াত তোমালোকৰ হিতাৰ্থে আগতে কোৱা আন আন শুদ্ধ ভাবনা-সাধনাৰ সৈতে, যোগো ব্যাখ্যা কৰা হ’ল—নিৰ্বীজ আৰু সবীজ, দুয়ো ৰূপে।

Verse 48

ज्ञानं तदुक्तं निर्बोजं पूर्वं हि भवतां मया / विष्णुं रुद्रं विरञ्चिं च सबीजं भावयेद् बुधः / सथवाग्न्यादिकान् देवांस्तत्परः संयतेन्द्रियः

মই আগতে তোমালোকক ‘নিৰ্বীজ’ বুলি কোৱা যি জ্ঞান, সেয়াই নিশ্চয় উপদেশিত হৈছে। কিন্তু জ্ঞানী সাধক—ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি, তত্ত্বত তত্পৰ হৈ—‘সবীজ’ ভাৱে বিষ্ণু, ৰুদ্ৰ, বিৰঞ্চি (ব্ৰহ্মা) আৰু অগ্নি আদি দেৱতাসকলকো ধ্যানৰ আশ্ৰয়ৰূপে ভাবনা কৰিব।

Verse 49

पूजयेत् पुरुषं विष्णुं चतुर्मूर्तिधरं हरिम् / अनादिनिधनं देवं वासुदेवं सनातनम्

পৰম পুৰুষ বিষ্ণুক—চতুৰ্মূর্তিধাৰী হৰিক—আদি-অন্তহীন সনাতন দেৱ বাসুদেৱক পূজা কৰা উচিত।

Verse 50

नारायणं जगद्योनिमाकाशं परमं पदम् / तल्लिङ्गधारी नियतं तद्भक्तस्तदपाश्रयः / एष एव विधिर्ब्राह्मे भावने चान्तिके मतः

নাৰায়ণ—যি জগতৰ যোনি, আকাশৰ দৰে সৰ্বব্যাপী আৰু পৰম পদ—তাঁতেই ভাবনা স্থিৰ কৰি, তেওঁৰ পবিত্ৰ চিহ্ন ধাৰণ কৰক, নিয়মশীল থাকক, তেওঁৰ ভক্ত হওক আৰু কেৱল তেওঁৰেই আশ্ৰয় লওক। ব্ৰাহ্ম পৰম্পৰাত অন্তৰ্ভাৱনা আৰু দেৱসান্নিধ্যৰ নিকট উপায়—উভয়ৰ বাবে এইয়েই বিধি বুলি মানা হয়।

Verse 51

इत्येतत् कथितं ज्ञानं भावनासंश्रयं परम् / इन्द्रद्युम्नाय मुनये कथितं यन्मया पुरा

এইদৰে ভাবনা-আশ্ৰিত পৰম জ্ঞান কোৱা হ’ল। এই একে উপদেশ মই আগতে মুনি ইন্দ্ৰদ্যুম্নক দিছিলোঁ।

Verse 52

अव्यक्तात्मकमेवेदं चेतनाचेतनं जगत् / तदीश्वरः परं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्ममयं जगत्

এই সমগ্ৰ জগত—চেতন আৰু অচেতনসহ—অব্যক্তকেই নিজৰ সাৰৰূপে ধাৰে। ইয়াৰ অধীশ্বৰ পৰম ব্ৰহ্ম; সেয়ে জগত ব্ৰহ্মময় আৰু ব্ৰহ্মব্যাপ্ত।

Verse 53

सूत उवाच एतावदुक्त्वा भगवान् विरराम जनार्दनः / तुष्टुवुर्मुनयो विष्णुं शक्रेण सह माधवम्

সূত ক’লে: ইমান কথা কৈ ভগৱান জনাৰ্দন নীৰৱ হ’ল। তেতিয়া মুনিসকলে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)সহ বিষ্ণু—মাধৱ—ক স্তৱ কৰিলে।

Verse 54

मुनय ऊचुः नमस्ते कूर्मरूपाय विष्णवे परमात्मने / नारायणाय विश्वाय वासुदेवाय ते नमः

মুনিসকলে ক’লে: কূৰ্মৰূপ ধাৰণ কৰা বিষ্ণু পৰমাত্মা, আপোনাক নমস্কাৰ। নাৰায়ণ, বিশ্বস্বৰূপ, বাসুদেৱ—আপোনাক প্ৰণাম।

Verse 55

नमो नमस्ते कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः / माधवाय नमस्तुभ्यं नमो यज्ञेश्वराय च

কৃষ্ণ, আপোনাক বাৰংবার নমস্কাৰ; গোবিন্দ, আপোনাক পুনঃপুনঃ প্ৰণাম। মাধৱ, আপোনাক নমস্কাৰ; আৰু যজ্ঞেশ্বৰ, আপোনাকো নমো নমঃ।

Verse 56

सहस्रशिरसे तुभ्यं सहस्राक्षाय ते नमः / नमः सहस्रहस्ताय सहस्रचरणाय च

সহস্ৰশিৰযুক্ত আপোনাক নমস্কাৰ; সহস্ৰনয়নযুক্ত আপোনাক প্ৰণাম। সহস্ৰহস্তযুক্তক নমঃ, আৰু সহস্ৰচৰণযুক্তকো নমস্কাৰ।

Verse 57

ॐ नमो ज्ञानरूपाय परमात्मस्वरूपिणे / आनन्दाय नमस्तुभ्यं मायातीताय ते नमः

ওঁ—জ্ঞানস্বৰূপ, পৰমাত্মস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ। আনন্দস্বৰূপ তোমাক প্ৰণাম; মায়াতীত প্ৰভু, তোমাক নমঃ।

Verse 58

नमो गूढशरीराय निर्गुणाय नमो ऽस्तु ते / पुरुषाय पुराणाय सत्तामात्रस्वरूपिणे

গূঢ় (অদৃশ্য) শৰীৰধাৰী, নিৰ্গুণ প্ৰভু, তোমাক নমস্কাৰ। আদিপুৰুষ, পুৰাণ পুৰুষ, কেৱল সত্তামাত্ৰ স্বৰূপ তোমাক প্ৰণাম।

Verse 59

नमः सांख्याय योगाय केवलाय नमो ऽस्तु ते / धर्मज्ञानाधिगम्याय निष्कलाय नमो नमः

সাংখ্যস্বৰূপ আৰু যোগস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ; কেৱল একমাত্ৰ প্ৰভু, তোমাক নমঃ। ধৰ্ম-জ্ঞানৰে অধিগম্য, নিষ্কল তোমাক পুনঃপুনঃ প্ৰণাম।

Verse 60

नमोस्तु व्योमतत्त्वाय महायोगेश्वराय च / परावराणां प्रभवे वेदवेद्याय ते नमः

ব্যোমতত্ত্ব (সৰ্বব্যাপী তত্ত্ব) তোমাক নমস্কাৰ; মহাযোগেশ্বৰ তোমাক নমস্কাৰ। পৰ-অপৰ উভয়ৰ প্ৰভৱ, বেদে বেদ্য প্ৰভু, তোমাক নমঃ।

Verse 61

नमो बुद्धाय शुद्धाय नमो युक्ताय हेतवे / नमो नमो नमस्तुभ्यं मायिने वेधसे नमः

শুদ্ধ বুদ্ধিস্বৰূপ (বুদ্ধ) তোমাক নমস্কাৰ; যুক্ত, হেতুস্বৰূপ প্ৰভু তোমাক নমস্কাৰ। পুনঃপুনঃ প্ৰণাম—মায়াধাৰী বেধস (বিধাতা) তোমাক নমঃ।

Verse 62

नमो ऽस्तु ते वराहाय नारसिंहाय ते नमः / वामनाय नमस्तुभ्यं हृषीकेशाय ते नमः

বৰাহৰূপে আপোনাক নমস্কাৰ, নৰসিংহৰূপে আপোনাক নমস্কাৰ। বামনৰূপে আপোনাক প্ৰণাম; হৃষীকেশ, ইন্দ্ৰিয়াধিপতি, আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 63

नमो ऽस्तु कालरुद्राय कालरूपाय ते नमः / स्वर्गापवर्गदात्रे च नमो ऽप्रतिहतात्मने

কালৰুদ্ৰক নমস্কাৰ; হে কালস্বরূপ, আপোনাক নমস্কাৰ। স্বৰ্গ আৰু অপবৰ্গ (মোক্ষ) দানকাৰীক নমস্কাৰ; হে অপ্রতিহত আত্মা, অজেয় প্ৰভু, আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 64

नमो योगाधिगम्याय योगिने योगदायिने / देवानां पतये तुभ्यं देवार्तिशमनाय ते

যোগেৰে লাভ্য আপোনাক নমস্কাৰ; হে পৰম যোগী, যোগদাতা, আপোনাক নমস্কাৰ। দেৱসকলৰ অধিপতিক নমস্কাৰ; হে দেৱাৰ্তি শমনৰ, আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 65

भगवंस्त्वत्प्रसादेन सर्वसंसारनाशनम् / अस्माभिर्विदितं ज्ञानं यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते

হে ভগৱান, আপোনাৰ প্ৰসাদে আমি সেই জ্ঞান জানিলোঁ যি সমগ্ৰ সংসাৰচক্ৰ নাশ কৰে; তাক জানিলে মানুহে অমৃতত্ব লাভ কৰে।

Verse 66

श्रुतास्तु विविधा धर्मा वंशा मन्वन्तराणि च / सर्गश्च प्रतिसर्गश्च ब्रह्माण्यस्यास्य विस्तरः

ইয়াত বিভিন্ন ধৰ্ম, বংশ-পরম্পৰা আৰু মন্বন্তৰ শ্ৰুত হৈছে; লগতে সৰ্গ আৰু প্ৰতিসৰ্গো—এইয়াই এই ব্রহ্মাণ্ডৰ বিস্তৃত বিৱৰণ।

Verse 67

त्वं हि सर्वजगत्साक्षी विश्वो नारायणः परः / त्रातुमर्हस्यनन्तात्मंस्त्वमेव शरणं गतिः

তুমিয়েই সমগ্ৰ জগতৰ সাক্ষী, সৰ্বব্যাপী পৰম নাৰায়ণ। হে অনন্তাত্মন, তুমি ৰক্ষা কৰিবলৈ সক্ষম; তুমিয়েই মোৰ শৰণ আৰু পৰম গতি।

Verse 68

सूत उवाच एतद् वः कथितं विप्रा योगमोक्षप्रदायकम् / कौर्मं पुराणमखिलं यज्जगाद गदाधरः

সূত ক’লে—হে বিপ্ৰসকল, যোগ আৰু মোক্ষ দানকাৰী এই সম্পূৰ্ণ কৌৰ্ম পুৰাণ মই তোমালোকক তেনেদৰেই ক’লোঁ, যেনেকৈ গদাধৰ (ভগৱান বিষ্ণু)য়ে কৈছিল।

Verse 69

अस्मिन् पुराणे लक्ष्म्यास्तु संभवः कथितः पुरा / मोहायाशेषभूतानां वासुदेवेन योजनम्

এই পুৰাণত পূৰ্বে শ্ৰীলক্ষ্মীৰ আবিৰ্ভাৱ বৰ্ণিত হৈছে; আৰু বাসুদেৱে কৰা সেই দিব্য ব্যৱস্থাও কোৱা হৈছে, যাৰ ফলত সকলো জীৱ মোহত আৱৃত হয়।

Verse 70

प्रजापतीनां सर्गस्तु वर्णधर्माश्च वृत्तयः / धर्मार्थकाममोक्षाणां यथावल्लक्षणं शुभम्

ইয়াত প্ৰজাপতিসকলৰ সৃষ্টি, বৰ্ণধৰ্ম আৰু তেওঁলোকৰ যথোচিত জীৱিকাবৃত্তি, লগতে ধৰ্ম-অৰ্থ-কাৰ্ম- মোক্ষৰ সত্য আৰু মঙ্গলময় লক্ষণসমূহ যথাযথভাবে বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 71

पितामहस्य विष्णोश्च महेशस्य च धीमतः / एकत्वं च पृथक्त्वं च विशेषश्चोपवर्णितः

পিতামহ (ব্ৰহ্মা), বিষ্ণু আৰু ধীমান মহেশ (শিৱ) — তেওঁলোকৰ একত্ব, পৃথকত্ব আৰু বিশেষ ভেদসমূহো ইয়াত বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 72

भक्तानां लक्षणं प्रोक्तं समाचारश्च शोभनः / वर्णाश्रमाणां कथितं यथावदिह लक्षणम्

ভক্তসকলৰ লক্ষণ ঘোষণা কৰা হৈছে আৰু তেওঁলোকৰ শোভন আচাৰো কোৱা হৈছে; লগতে ইয়াত বৰ্ণ আৰু আশ্ৰমৰ লক্ষণসমূহো যথাযথভাৱে ক্ৰমে সম্যক বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 73

आदिसर्गस्ततः पश्चादण्डावरणसप्तकम् / हिरण्यगर्भसर्गश्च कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः

তাৰ পিছত আদিসৰ্গ বৰ্ণিত হৈছে; তাৰ অনন্তৰে ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সপ্ত-আৱৰণ ব্যাখ্যা কৰা হৈছে; হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, হিৰণ্যগৰ্ভ-সৰ্গো কীৰ্তিত হৈছে।

Verse 74

कालसंख्याप्रकथनं माहात्म्यं चेश्वरस्य च / ब्रह्मणः शयनं चाप्सु नामनिर्वचनं तथा

ইয়াত কাল-সংখ্যাৰ প্ৰকথন আৰু ঈশ্বৰৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণিত হৈছে; লগতে জলে ব্ৰহ্মাৰ শয়ন আৰু নাম-নিৰ্বচন (ব্যুৎপত্তি)ও কোৱা হৈছে।

Verse 75

वराहवपुषा भूयो भूमेरुद्धरणं पुनः / मुख्यादिसर्गकथनं मुनिसर्गस्तथापरः

পুনৰ বৰাহ-ৰূপে ভূমিক উদ্ধাৰ বৰ্ণিত হৈছে; তাৰ পিছত মুখ্য আদি সৰ্গসমূহৰ কথন, আৰু তাৰ অনন্তৰে মুনিসৰ্গো কোৱা হৈছে।

Verse 76

व्याख्यतो रुद्रसर्गश्च ऋषिसर्गश्च तापसः / धर्मस्य च प्रजासर्गस्तामसात् पूर्वमेव तु

ৰুদ্ৰসৰ্গ, ঋষিসৰ্গ আৰু তাপসসৰ্গ ব্যাখ্যা কৰা হৈছে; আৰু ধৰ্মসৰ্গ আৰু প্ৰজাসৰ্গ তামসসৰ্গৰ আগতেই ঘটে।

Verse 77

ब्रह्मविष्णुविवादः स्यादन्तर्देहप्रवेशनम् / पद्मोद्भवत्वं देवस्य मोहस्तस्य च धीमतः

ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ মাজত বিবাদ উঠিল; তাৰ পিছত অন্তৰ্দেহত প্ৰৱেশৰ প্ৰসঙ্গ ঘটিল। দেৱৰ পদ্মোদ্ভৱত্বৰ কাহিনী আৰু সেই ধীমানৰ ওপৰত নামি অহা মোহো বৰ্ণিত।

Verse 78

दर्शनं च महेशस्य माहात्म्यं विष्णुनेरितम् / दिव्यदृष्टिप्रदानं च ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

মহেশৰ দৰ্শন, বিষ্ণুৱে ঘোষিত মাহাত্ম্য, আৰু পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাক দিব্যদৃষ্টি প্ৰদান—এইবোৰো বৰ্ণিত।

Verse 79

संस्तवो देवदेवस्य ब्रह्मणा परमेष्ठिना / प्रसादो गिरिशस्याथ वरदानं तथैव च

পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাই দেৱদেৱক স্তৱ কৰিলে; তাৰ পিছত গিৰীশ (শিৱ)ৰ প্ৰসাদ হ’ল আৰু তেনেদৰে বৰদানো প্ৰদান হ’ল।

Verse 80

संवादो विष्णुना सार्धं शङ्करस्य महात्मनः / वरदानं तथापूर्वमन्तर्धानं पिनाकिनः

মহাত্মা শংকৰৰ সৈতে বিষ্ণুৰ সংবাদ, শিৱৰ বৰদান, আৰু তাৰ পিছত পিনাকীৰ অপূৰ্ব অন্তৰ্ধান—এইবোৰো বৰ্ণিত।

Verse 81

वधश्च कथितो विप्रा मधुकैटभयोः पुरा / अवतारो ऽथ देवस्य ब्रह्मणो नाभिपङ्कजात्

হে বিপ্ৰসকল, পুৰাতন কালত মধু–কৈটভৰ বধ বৰ্ণিত হৈছে; তাৰ পিছত দেৱ ব্ৰহ্মাৰ অৱতাৰ—প্ৰভুৰ নাভি-পদ্মৰ পৰা জন্মিত—কথিত।

Verse 82

एकीभावश्च देवस्य विष्णुना कथितस्ततः / विमोहो ब्रह्मणश्चाथ संज्ञालाभो हरेस्ततः

তেতিয়া বিষ্ণুৱে দেৱৰ একত্বভাব ব্যাখ্যা কৰিলে। তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাৰ মোহ দূৰ হ’ল আৰু তাৰ পাছত হৰিৰ সত্য স্বৰূপৰ পৰিচয় লাভ হ’ল।

Verse 83

तपश्चरणमाख्यातं देवदेवस्य धीमतः / प्रादुर्भावो महेशस्य ललाटात् कथितस्ततः

এইদৰে ধীমন্ত দেৱদেৱৰ তপশ্চৰণৰ বৰ্ণনা কৰা হ’ল; আৰু তাৰ পাছত তেওঁৰ ললাটৰ পৰা মহেশৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱো কোৱা হ’ল।

Verse 84

रुद्राणां कथिता सृष्टिर्ब्रह्मणः प्रतिषेधनम् / भूतिश्च देवदेवस्य वरदानोपदेशकौ

ইয়াত ৰুদ্ৰসকলৰ সৃষ্টি আৰু ব্ৰহ্মাৰ প্ৰতিষেধন (নিবাৰণ) বৰ্ণিত হৈছে। লগতে দেৱদেৱ (শিৱ)ৰ মহিমা আৰু বৰদান দানৰ উপদেশো কোৱা হৈছে।

Verse 85

अन्तर्धानं च रुद्रस्य तपश्चर्याण्डजस्य च / दर्शनं देवदेवस्य नरनारीशरीरता

ইয়াত ৰুদ্ৰৰ অন্তৰ্ধান আৰু তপস্যাজাত (অণ্ডজ)ৰো অন্তৰ্ধান বৰ্ণিত হৈছে; লগতে দেৱদেৱৰ দৰ্শন—যি নৰ-নাৰী উভয় দেহৰূপে প্ৰকাশিত—কোৱা হৈছে।

Verse 86

देव्या विभागकथनं देवदेवात् पिनाकिनः / देव्यास्तु पश्चात् कथितं दक्षपुत्रीत्वमेव च

এইদৰে পিনাকী দেৱদেৱ (শিৱ)য়ে দেৱীৰ দিব্য বিভাগসমূহৰ কাহিনি ক’লে; আৰু তাৰ পাছত দেৱীৰ দক্ষৰ কন্যা হোৱা কথাও কোৱা হ’ল।

Verse 87

हिमवद्दुहितृत्वं च देव्या माहात्म्यमेव च / दर्शनं दिव्यरूपस्य वैश्वरूपस्य दर्शनम्

ইয়াত দেৱী হিমৱানৰ কন্যা হোৱা আৰু দেৱীৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণিত হৈছে; লগতে তেখেতৰ দিব্য ৰূপৰ—হয়, তেখেতৰ বৈশ্বৰূপ (বিশ্বময়) দৰ্শনৰ কথাও কোৱা হৈছে।

Verse 88

नाम्नां सहस्रं कथितं पित्रा हिमवता स्वयम् / उपदेशो महादेव्या वरदानं तथैव च

পিতৃ হিমৱানে স্বয়ং সহস্ৰ নাম ক’লে; লগতে মহাদেৱীৰ উপদেশ আৰু তদ্ৰূপ বৰদান-প্ৰদানো বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 89

भृग्वादीनां प्रजासर्गो राज्ञां वंशस्य विस्तरः / प्राचेतसत्वं दक्षस्य दक्षयज्ञविमर्दनम्

ভৃগু আদি ঋষিসকলৰ পৰা প্ৰজাসৃষ্টি, ৰজাসকলৰ বংশৰ বিস্তৃত বিৱৰণ, দক্ষৰ প্ৰাচেতস-উৎপত্তি, আৰু দক্ষযজ্ঞৰ বিমৰ্দন (বিনাশ)—এই বিষয়সমূহ কোৱা হৈছে।

Verse 90

दधीचस्य च दक्षस्य विवादः कथितस्तदा / ततश्च शापः कथितो मुनीनां मुनिपुङ्गवाः

তেতিয়া দধীচি আৰু দক্ষৰ বিবাদ বৰ্ণিত হৈছে; তাৰ পাছত, হে মুনিপুঙ্গৱসকল, মুনিসকলৰ উচ্চাৰিত শাপো কোৱা হৈছে।

Verse 91

रुद्रागतिः प्रसादश्च अन्तर्धानं पिनाकिनः / पितामहस्योपदेशः कीर्त्यते रक्षणाय तु

ৰুদ্ৰৰ গতি, তেখেতৰ প্ৰসাদ, আৰু পিনাকধাৰীৰ অন্তৰ্ধান বৰ্ণিত হৈছে; লগতে ৰক্ষাৰ্থে পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ উপদেশো কীৰ্তিত হৈছে।

Verse 92

दक्षस्य च प्रजासर्गः कश्यपस्य महात्मनः / हिरण्यकशिपोर्नाशो हिरण्याक्षवधस्तथा

দক্ষৰ প্ৰজাসৰ্গ আৰু মহাত্মা কশ্যপৰ সৃষ্টিবিস্তাৰ বৰ্ণিত হৈছে; তদ্ৰূপ হিৰণ্যকশিপুৰ বিনাশ আৰু হিৰণ্যাক্ষবধো কথিত।

Verse 93

ततश्च शापः कथितो देवदारुवनौकसाम् / निग्रहश्चान्धकस्याथ गाणपत्यमनुत्तमम्

তাৰপিছত দেবদাৰুবনত বাস কৰা ঋষিসকলৰ উচ্চাৰিত শাপ বৰ্ণিত হৈছে; তাৰপরে অন্ধকৰ দমন আৰু শ্ৰী গণপতি-সম্পৰ্কীয় অনুত্তম উপদেশো কথিত।

Verse 94

प्रह्रादनिग्रहश्चाथ बलेः संयमनं ततः / बाणस्य निग्रहश्चाथ प्रसादस्तस्य शूलिनः

তাৰপিছত প্ৰহ্লাদৰ নিয়ন্ত্ৰণ, তাৰপরে বলিৰ সংযমন; তাৰপিছত বাণৰ দমন—আৰু শেষত শূলধাৰী ভগৱান শিৱৰ অনুগ্রহ-প্ৰসাদ বৰ্ণিত।

Verse 95

ऋषीणां वंशविस्तारो राज्ञां वंशाः प्रकीर्तिताः / वसुदेवात् ततो विष्णोरुत्पत्तिः स्वेच्छया हरेः

ঋষিসকলৰ বংশবিস্তাৰ আৰু ৰজাসকলৰ বংশাৱলী প্ৰকীৰ্তিত হৈছে। তাৰপিছত বসুদেৱৰ পৰা বিষ্ণুৰ প্ৰাকট্য—হৰিৰ জন্ম স্বেচ্ছায় সংঘটিত।

Verse 96

दर्शनं चोपमन्योर्वै तपश्चरणमेव च / वरलाभो महादेवं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम्

উপমনুৰ পবিত্ৰ দর্শন আৰু তেওঁৰ তপশ্চৰণো বৰ্ণিত; লগতে ত্ৰিলোচন সাম্ব মহাদেৱক দর্শন কৰি বৰলাভ পোৱাৰ কথাও কোৱা হৈছে।

Verse 97

कैलासगमनं चाथ निवासस्तत्र शार्ङ्गिणः / ततश्च कथ्यते भीतिर्द्वारिवत्या निवासिनाम्

তাৰ পিছত কৈলাসলৈ গমনৰ বৃত্তান্ত আৰু শাৰ্ঙ্গধাৰী (বিষ্ণু)ৰ তাত নিবাসৰ কথা কোৱা হয়; তাৰপিছত দ্বাৰাবতীৰ বাসিন্দাসকলৰ মাজত উদ্ভৱ হোৱা ভয়ৰ কাহিনী বৰ্ণিত হয়।

Verse 98

रक्षणं गरुडेनाथ जित्वा शत्रून् महाबलान् / नारादागमनं चैव यात्रा चैव गरुत्मतः

হে প্ৰভু! গৰুড়ে মহাবলী শত্রুসকলক জয় কৰি যি ৰক্ষা দিলে, আৰু নাৰদৰ আগমন, লগতে গৰুত্মান (গৰুড়)ৰ পৰৱৰ্তী যাত্ৰাও বৰ্ণিত হয়।

Verse 99

ततश्च कृष्णागमनं मुनीनामागतिस्ततः / नैत्यकं वासुदेवस्य शिवलिङ्गार्चनं तथा

তাৰপিছত কৃষ্ণৰ আগমন, তাৰপিছত মুনিসকলৰ আগতি; আৰু বাসুদেৱৰ নিত্যকৰ্ম—অৰ্থাৎ শিৱলিঙ্গৰ আৰাধনা—সেয়াও বৰ্ণিত হয়।

Verse 100

मार्कण्डेयस्य च मुनेः प्रश्नः प्रोक्तस्ततः परम् / लिङ्गार्चननिमित्तं च लिङ्गस्यापि सलिङ्गिनः

তাৰপিছত মুনি মাৰ্কণ্ডেয়ৰ প্ৰশ্ন উত্থাপিত হয়; তাৰপিছত লিঙ্গাৰ্চনৰ কাৰণ—লিঙ্গ আৰু লিঙ্গী (লিঙ্গধাৰী শিৱ)ৰ মহিমাসহ—ব্যাখ্যা কৰা হয়।

Verse 101

यथात्म्यकथनं चाथ लिङ्गाविर्भाव एव च / ब्रह्मविष्णोस्तथा मध्ये कीर्तितो मुनिपुङ्गवाः

তাৰপিছত, হে মুনিপুঙ্গৱসকল! আত্মতত্ত্বৰ যথাৰ্থ বৰ্ণনা আৰু লিঙ্গৰ আবিৰ্ভাৱ কোৱা হয়; লগতে ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ মাজত স্থিত বুলি কীৰ্তিত লিঙ্গৰ কথাও বৰ্ণিত হয়।

Verse 102

मोहस्तयोस्तु कथितो गमनं चोर्ध्वतो ऽप्यधः / संस्तवो देवदेवस्य प्रसादः परमेष्ठिनः

সেই দুয়োৰ মোহ আৰু ঊৰ্ধ্ব-অধঃ গতি বৰ্ণিত হ’ল; এতিয়া দেৱদেৱৰ স্তৱ আৰু পৰমেষ্ঠিন প্ৰভুৰ প্ৰসাদ (কৃপা) ঘোষণা কৰা হয়।

Verse 103

अन्तर्धानं च लिङ्गस्य साम्बोत्पत्तिस्ततः परम् / कीर्तिता चानिरुद्धस्य समुत्पत्तिर्द्विजोत्तमाः

লিঙ্গৰ অন্তৰ্ধান আৰু তাৰপিছত সাম্বৰ জন্ম কোৱা হ’ল; হে দ্বিজোত্তমসকল, অনিৰুদ্ধৰ উৎপত্তিও কীৰ্তিত হ’ল।

Verse 104

कृष्णस्य गमने बुद्धिरृषीणामागतिस्तथा / अनुवशासितं च कृष्णेन वरदानं महात्मनः

কৃষ্ণৰ প্ৰস্থানৰ সংকল্প আৰু ঋষিসকলৰ আগমনো ঘটিল; কৃষ্ণে সেই মহাত্মাক উপদেশ দি বৰদানো দিলে।

Verse 105

गमनं चैव कृष्णस्य पार्थस्यापि च दर्शनम् / कृष्णद्वैपायनस्योक्ता युगधर्माः सनातनाः

কৃষ্ণৰ প্ৰস্থান আৰু পাৰ্থৰ (অৰ্জুনৰ) দৰ্শনো বৰ্ণিত হ’ল; কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস) কোৱা সনাতন যুগধৰ্মসমূহো কীৰ্তিত হ’ল।

Verse 106

अनुग्रहो ऽथ पार्थस्य वाराणसीगतिस्ततः / पाराशर्यस्य च मुनेर्व्यासस्याद्भुतकर्मणः

তাৰপিছত পাৰ্থৰ ওপৰত হোৱা অনুগ্ৰহ আৰু তাৰপিছত তেওঁৰ বাৰাণসীগমন; লগতে পৰাশৰপুত্ৰ মুনি ব্যাসৰ আশ্চৰ্য কৰ্মসমূহো কীৰ্তিত হ’ল।

Verse 107

वारणस्याश्च माहात्म्यं तीर्थानां चैव वर्णनम् / तीर्थयात्रा च व्यासस्य देव्याश्चैवाथ दर्शनम् / उद्वासनं च कथितं वरदानं तथैव च

বাৰাণসীৰ মাহাত্ম্য আৰু তীৰ্থসমূহৰ বৰ্ণনা কোৱা হৈছে। ব্যাসৰ তীৰ্থযাত্ৰা, দেৱীৰ দৰ্শন, লগতে উদ্বাসন আৰু বৰদানৰ কথাও বৰ্ণিত।

Verse 108

प्रयागस्य च माहात्म्यं क्षेत्राणामथ कीर्तिनम् / फलं च विपुलं विप्रा मार्कण्डेयस्य निर्गमः

প্ৰয়াগৰ মাহাত্ম্য, পুণ্যক্ষেত্ৰসমূহৰ কীৰ্তি-প্ৰচাৰ, আৰু হে বিপ্ৰসকল, সেই পুণ্যৰ বিপুল ফল; লগতে মাৰ্কণ্ডেয়ৰ নিৰ্গমনো ইয়াত কোৱা হৈছে।

Verse 109

भुवनानां स्वरूपं च ज्योतिषां च निवेशनम् / कीर्त्यन्ते चैव वर्षाणि नदीनां चैव निर्णयः

ভুবনসমূহৰ স্বৰূপ আৰু জ্যোতিষ্কসকলৰ (গ্ৰহ-নক্ষত্ৰ) নিবাসস্থান বৰ্ণিত হয়। লগতে বৰ্ষসমূহৰ কীৰ্তন আৰু নদীসমূহৰ নিৰ্ণয়ো কোৱা হয়।

Verse 110

पर्वतानां च कथनं स्थानानि च दिवौकसाम् / द्वीपानां प्रविभागश्च श्वेतद्वीपोपवर्णनम्

পৰ্বতসমূহৰ বিৱৰণ, দিৱ্যলোকবাসীৰ নিবাসস্থান, দ্বীপসমূহৰ বিভাগ, আৰু শ্বেতদ্বীপৰ উপবৰ্ণন ইয়াত কোৱা হৈছে।

Verse 111

शयनं केशवस्याथ माहात्म्यं च महात्मनः / मन्वन्तराणां कथनं विष्णोर्माहात्म्यमेव च

তাৰ পিছত কেশৱৰ শয়ন, সেই মহাত্মা প্ৰভুৰ মাহাত্ম্য, মন্বন্তৰসমূহৰ কথন, আৰু বিষ্ণুৰ মাহাত্ম্যো বৰ্ণিত হ’ব।

Verse 112

वेदशाखाप्रणयनं व्यासानां कथनं ततः / अवेदस्य च वेदानां कथनं मुनिपुङ्गवाः

হে মুনিপুঙ্গৱসকল, তাৰ পিছত বেদশাখাৰ প্ৰণয়ন আৰু বিন্যাস, ব্যাসসকলৰ পৰম্পৰাৰ কাহিনী, আৰু বেদবাহ্য (অবেদ) তথা বেদসম্বন্ধীয় বিষয়ৰ যথাযথ নিৰূপণো বৰ্ণিত হয়।

Verse 113

योगेश्वराणां च कथा शिष्याणां चाथ कीर्तनम् / गीताश्च विविधागुह्या ईश्वरस्याथ कीर्तिताः

মহাযোগেশ্বৰসকলৰ কাহিনী আৰু তেওঁলোকৰ শিষ্যসকলৰ কীৰ্তনো বৰ্ণিত হয়; তদ্ৰূপ ঈশ্বৰৰ নানাবিধ গূঢ় গীত-উপদেশসমূহো প্ৰচাৰিত হৈছে।

Verse 114

वर्णाश्रमाणामाचाराः प्रायश्चित्तविधिस्ततः / कपालित्वं च रुद्रस्य भिक्षाचरणमेव च

বৰ্ণ-আশ্ৰমৰ যথোচিত আচাৰ, তাৰ পিছত প্ৰায়শ্চিত্তৰ বিধিসমূহ উপদেশ দিয়া হয়; লগতে ৰুদ্ৰৰ কপালধাৰী (কপালিক) অৱস্থা আৰু ভিক্ষাচৰণো বৰ্ণিত হয়।

Verse 115

पतिव्रतायाश्चाख्यानं तीर्थानां च विनिर्णयः / तथा मङ्कणकस्याथ निग्रहः कीर्त्यते द्विजाः

হে দ্বিজসকল, পতিব্ৰতা নাৰীৰ আখ্যান, তীৰ্থসমূহৰ নিৰ্ণায়ক বিনিৰ্ণয়, আৰু মঙ্কণকৰ নিগ্ৰহ (দমন)ো ইয়াত কীৰ্তিত হয়।

Verse 116

वधश्च कथितो विप्राः कालस्य च समासतः / देवदारुवने शंभोः प्रवेशो माधवस्य च

হে বিপ্ৰসকল, কালৰ বধ সংক্ষেপে কথিত হৈছে; তদ্ৰূপ দেবদাৰুবনত শম্ভুৰ প্ৰৱেশ আৰু মাধৱৰ প্ৰৱেশো বৰ্ণিত হৈছে।

Verse 117

दर्शनं षट्कुलीयानां देवदेवस्य धीमतः / वरदानं च देवस्य नन्दिने तु प्रकीर्तितम्

ইয়াত ছয় কুললৈ দেৱদেৱ, ধীমন্ত প্ৰভুৰ পবিত্ৰ দর্শন আৰু সেই ঈশ্বৰে নন্দীক দিয়া বৰদানও ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 118

नैमित्तिकस्तु कथितः प्रतिसर्गस्ततः परम् / प्राकृतः प्रलयश्चोर्ध्वं सबीजो योग एव च

এইদৰে নৈমিত্তিক প্ৰতিসৰ্গ বৰ্ণিত হ’ল; তাৰপিছত প্ৰাকৃত প্ৰলয়, আৰু তাৰ ঊর্ধ্বে সবীজ যোগ—আলম্বনসহ ধ্যানশাসন—ও কোৱা হৈছে।

Verse 119

एवं ज्ञात्वा पुराणस्य संक्षेपं कीर्तयेत् तु यः / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

এই পুরাণৰ সংক্ষিপ্ত সাৰ জানি যিয়ে ইয়াক কীৰ্তন-প্ৰচাৰ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ ব্ৰহ্মলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 120

एवमुक्त्वा श्रियं देवीमादाय पुरुषोत्तमः / संत्यज्य कूर्मसंस्थानं स्वस्थानं च जगाम ह

এইদৰে কৈ পুৰুষোত্তমে দেৱী শ্ৰীক লগত ল’লে; কূৰ্মৰূপ ত্যাগ কৰি তেওঁ নিজৰ পৰম ধামলৈ গ’ল।

Verse 121

देवाश्च सर्वे मुनयः स्वानि स्थानानि भेजिरे / प्रणम्य पुरुषं विष्णुं गृहीत्वा ह्यमृतं द्विजाः

সকলো দেৱতা আৰু মুনিসকল নিজৰ নিজৰ স্থানলৈ উভতি গ’ল; আৰু দ্বিজসকলে পুৰুষ বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি অমৃত গ্ৰহণ কৰি প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 122

एतत् पुराणं परमं भाषितं कूर्मरूपिणा / साक्षाद् देवादिदेनेन विष्णुना विश्वयोनिना

এই পৰম পুৰাণ কূৰ্মৰূপধাৰী সাক্ষাৎ দেবাদিদেৱ, বিশ্বযোনি ভগৱান বিষ্ণুৱে নিজে কৈছে।

Verse 123

यः पठेत् सततं मर्त्यो नियमेन समाहितः / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

যি মর্ত্য নিয়মে একাগ্ৰচিত্ত হৈ ইয়াৰ সদায় পাঠ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ ব্ৰহ্মলোকে সন্মান লাভ কৰে।

Verse 124

लिखित्वा चैव यो दद्याद् वैशाखे मासि सुव्रतः / विप्राय वेदविदुषे तस्य पुण्यं निबोधत

যি সুব্ৰতী বৈশাখ মাহত গ্ৰন্থ লিখাই বেদজ্ঞ ব্ৰাহ্মণক দান কৰে, তাৰ পুণ্য জানি লোৱা।

Verse 125

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः / भुक्त्वा च विपुलान्स्वर्गे भोगान्दिव्यान्सुशोभनान्

সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত আৰু সকলো ঐশ্বৰ্যৰে সমন্বিত হৈ স্বৰ্গত বিপুল, দিব্য আৰু সুন্দৰ ভোগ উপভোগ কৰে।

Verse 126

ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो विप्राणां जायते कुले / पूर्वसंस्कारमाहात्म्याद् ब्रह्मविद्यामवाप्नुयात्

তাৰ পাছত স্বৰ্গৰ পৰা চ্যুত হৈ সি ব্ৰাহ্মণকুলত জন্ম লয়; পূৰ্বসংস্কাৰৰ মাহাত্ম্যত ব্ৰহ্মবিদ্যা লাভ কৰে।

Verse 127

पठित्वाध्यायमेवैकं सर्वपापैः प्रमुच्यते / योर्ऽथं विचारयेत् सम्यक् स प्राप्नोति परं पदम्

যি কেৱল এটা অধ্যায় পাঠ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; আৰু যি তাৰ অৰ্থ সম্যকভাৱে বিচাৰ কৰে, সি পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 128

अध्येतव्यमिदं नित्यं विप्रैः पर्वणि पर्वणि / श्रोतव्यं च द्विजश्रेष्ठा महापातकनाशनम्

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! বিপ্ৰসকলে প্ৰতি পৰ্বদিনে ইয়াৰ নিত্য অধ্যয়ন কৰিব লাগে; আৰু শ্ৰৱণো কৰিব লাগে, কিয়নো ই মহাপাতক নাশ কৰে।

Verse 129

एकतस्तु पुराणानि सेतिहासानि कृत्स्नशः / एकत्र चेदं परममेतदेवातिरिच्यते

যদি এটা ফালে সকলো পুৰাণ আৰু ইতিহাস সম্পূৰ্ণভাৱে থোৱা হয়, আৰু আন ফালে এই (কূৰ্মপুৰাণ) থোৱা হয়, তেন্তে এইটোৱেই পৰম—সেই সমগ্ৰ সঞ্চয়কো অতিক্ৰম কৰে।

Verse 130

धर्मनैपुण्यकामानां ज्ञाननैपुण्यकामिनाम् / इदं पुराणं मुक्त्वैकं नास्त्यन्यत् साधनं परम्

ধৰ্মত নৈপুণ্য কামনা কৰা আৰু জ্ঞানত নৈপুণ্য বিচৰা লোকসকলৰ বাবে—এই এক পুৰাণৰ বাহিৰে আন কোনো পৰম সাধন নাই।

Verse 131

यथावदत्र भगवान् देवो नारायणो हरिः / कथ्यते हि यथा विष्णुर्न तथान्येषु सुव्रताः

হে সুৱ্ৰত! ইয়াত ভগৱান দেৱ নাৰায়ণ হৰিৰ যথাৱিধ বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিয়নো ইয়াত বিষ্ণুক যি সত্য স্বৰূপে কোৱা হৈছে, তেনে অন্য গ্ৰন্থত নহয়।

Verse 132

ब्राह्मी पौराणिकी चेयं संहिता पापनाशनी / अत्र तत् परमं ब्रह्म कीर्त्यते हि यथार्थतः

ই ব্রহ্মা-প্ৰসূত পৌৰাণিক সংহিতা পাপনাশিনী; ইয়াত পৰম ব্ৰহ্মৰ যথাৰ্থ স্বৰূপ নিশ্চিতভাৱে কীৰ্তিত হৈছে।

Verse 133

तीर्थानां परमं तीर्थं तपसां च परं तपः / ज्ञानानां परमं ज्ञानं व्रतानां परमं व्रतम्

তীৰ্থসমূহৰ মাজত ই পৰম তীৰ্থ, তপস্যাসমূহৰ মাজত পৰম তপ; জ্ঞানসমূহৰ মাজত পৰম জ্ঞান, আৰু ব্ৰতসমূহৰ মাজত পৰম ব্ৰত।

Verse 134

नाध्येतव्यमिदं शास्त्रं वृषलस्य च सन्निधौ / यो ऽधीते स तु मोहात्मा स याति नरकान् बहून्

ধৰ্মসীমাৰ বাহিৰত থকা ‘বৃষল’-ৰ সন্নিধানত এই শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰা উচিত নহয়; যিয়ে কৰে, সি মোহগ্ৰস্ত হৈ বহু নৰকলৈ যায়।

Verse 135

श्राद्धे वा दैविके कार्ये श्रावणीयं द्विजातिभिः / यज्ञान्ते तु विशेषेण सर्वदोषविशोधनम्

শ্ৰাদ্ধত বা দৈৱিক কাৰ্যত দ্বিজসকলে এই শ্ৰাৱণীয় পাঠ শ্ৰৱণ/পাঠ কৰা উচিত; বিশেষকৈ যজ্ঞান্তে ই সৰ্বদোষ বিশোধন কৰে।

Verse 136

मुमुक्षूणामिदं शास्त्रमध्येतव्यं विशेषतः / श्रोतव्यं चाथ मन्तव्यं वेदार्थपरिबृंहणम्

মুমুক্ষুসকলৰ বাবে এই শাস্ত্ৰ বিশেষভাৱে অধ্যয়নযোগ্য; ইয়াক শ্ৰৱণ কৰি পাছত মনন কৰা উচিত, কিয়নো ই বেদাৰ্থৰ বিস্তাৰ আৰু ব্যাখ্যা।

Verse 137

ज्ञात्वा यथावद् विप्रेन्द्रान् श्रावयेद् भक्तिसंयुतान् / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मसायुज्यमाप्नुयात्

উপদেশটো যথাযথভাৱে বুজি ভক্তিসংযুক্ত শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক সেয়া শ্ৰৱণ কৰাব লাগে। তেওঁ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ ব্ৰহ্ম-সায়ুজ্য লাভ কৰে।

Verse 138

यो ऽश्रद्दधाने पुरुषे दद्याच्चाधार्मिके तथा / स प्रेत्य गत्वा निरयान् शुनां योनिं व्रजत्यधः

যি অশ্ৰদ্ধালু মানুহক আৰু তদ্ৰূপ অধাৰ্মিকক দান দিয়ে, সি মৃত্যুৰ পাছত নৰকলৈ গৈ পুনৰ অধোগতিত কুকুৰৰ যোনিত পতিত হয়।

Verse 139

नमस्कृत्वा हरिं विष्णुं जगद्योनिं सनातनम् / अध्येतव्यमिदं शास्त्रं कृष्णद्वैपायनं तथा

সনাতন জগদ্যোনি হৰি-বিষ্ণুক নমস্কাৰ কৰি, তাৰ পাছত এই শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰিব লাগে—ই কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস) দ্বাৰাও প্ৰণীত।

Verse 140

इत्याज्ञा देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः / पाराशर्यस्य विप्रर्षेर्व्यासस्य च महात्मनः

এইদৰে দেবদেৱ অমিততেজস্বী বিষ্ণুৰ আজ্ঞা; আৰু পাৰাশৰী, বিপ্ৰঋষি মহাত্মা ব্যাসৰো (আদেশ) আছিল।

Verse 141

श्रुत्वा नारायणाद् दिव्यां नारदो भगवानृषिः / गौतमाय ददौ पूर्वं तस्माच्चैव पराशरः

নাৰায়ণৰ পৰা দিব্য উপদেশ শুনি ভগৱান ঋষি নাৰদে প্ৰথমে গৌতমক দিলে; আৰু তেওঁৰ পৰাই পৰাশৰেও (গ্ৰহণ কৰি প্ৰচাৰ কৰিলে)।

Verse 142

पराशरो ऽपि भगवान गङ्गाद्वारे मुनीश्वराः / मुनिभ्यः कथयामास धर्मकामार्थमोक्षदम्

গঙ্গাদ্বাৰত ভগৱানসদৃশ পূজ্য পৰাশৰ মুনিয়ে শ্ৰেষ্ঠ মুনীশ্বৰসকলক সম্বোধন কৰি তপস্বীসকলক সেই উপদেশ ক’লে, যি ধৰ্ম, কাম, অৰ্থ আৰু মোক্ষ প্ৰদান কৰে।

Verse 143

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सनकाय च धीमते / सनत्कुमाराय तथा सर्वपापप्रणाशनम्

এই উপদেশ পূৰ্বে ব্ৰহ্মাই ধীমন্ত সনকক কৈছিল, আৰু তদ্ৰূপ সনত্কুমাৰকো—ই সৰ্বপাপ বিনাশক।

Verse 144

सनकाद् भगवान् साक्षाद् देवलो योगवित्तमः / अवाप्तवान् पञ्चशिखो देवलादिदमुत्तमम्

সনকৰ পৰা ভগৱানসদৃশ, যোগবিদ্যাত শ্ৰেষ্ঠ দেৱলে এই পৰম উপদেশ লাভ কৰিলে; আৰু দেৱলৰ পৰা পঞ্চশিখে এই উত্তম তত্ত্ব গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 145

सनत्कुमाराद् भगवान् मुनिः सत्यवतीसुतः / लेभे पुराणं परमं व्यासः सर्वार्थसंचयम्

সনত্কুমাৰৰ পৰা ভগৱানসদৃশ মুনি, সত্যৱতীৰ পুত্ৰ ব্যাসে এই পৰম পুৰাণ লাভ কৰিলে—ই সকলো অৰ্থ আৰু লক্ষ্যৰ সাৰসঞ্চয়।

Verse 146

तस्माद् व्यासादहं श्रुत्वा भवतां पापनाशनम् / ऊचिवान् वै भवद्भिश्च दातव्यं धार्मिके जने

সেয়ে ব্যাসৰ পৰা তোমালোকৰ পাপনাশক এই বাণী শুনি মই কৈছোঁ—তোমালোকেও নিশ্চয় দান কৰা; ধৰ্মিক জনক অৰ্পণ কৰা।

Verse 147

तस्मै व्यासाय गुरवे सर्वज्ञाय महर्षये / पाराशर्याय शान्ताय नमो नारायणात्मने

সেই ব্যাস-গুৰুক—সৰ্বজ্ঞ মহৰ্ষি পাৰাশৰ্য, শান্তস্বৰূপ, যাঁৰ আত্মা নাৰায়ণ—তাঁলৈ প্ৰণাম।

Verse 148

यस्मात् संजायते कृत्सनं यत्र चैव प्रलीयते / नमस्तस्मै सुरेशाय विष्णवे कूर्मरूपिणे

যাঁৰ পৰা সমগ্ৰ জগত উদ্ভৱ হয় আৰু যাঁতেই লয় পায়—দেৱেশ, কূৰ্মৰূপধাৰী বিষ্ণুলৈ নমস্কাৰ।