Adhyaya 14
Brahmacārin-Dharma: Guru-Sevā, Daily Vedic Study, Gāyatrī-Japa, and Anadhyāya Regulations
পূৰ্ব অধ্যায়ৰ শৃঙ্খলাবদ্ধ প্ৰস্তুতিৰ ধাৰাবাহিকতাত এই অধ্যায়ে ব্ৰহ্মচৰ্যক জীৱন্ত শিক্ষাপদ্ধতি হিচাপে সুশৃঙ্খল কৰে। গুৰুৰ সান্নিধ্যত দেহ-শিষ্টাচাৰ, বাক্-সংযম আৰু নিকটতা/আসন-গমন নিয়মসমূহক বৈদিক সংক্রমণৰ ভিত্তি বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত গুৰুসেৱা—জল, কুশ, পুষ্প, সমিধা অনা, শৌচ-শুদ্ধি, ভিক্ষাটন—আৰু পবিত্ৰতা-একাগ্ৰতা ৰক্ষাৰ বাবে ত্যাগনীতি আৰু সামাজিক সীমাৰেখা বৰ্ণিত। অধ্যয়নৰ বিধানত আছে: উত্তৰমুখে বহা, আচাৰ্যৰ ওচৰত বিধিবদ্ধ অনুমতি প্ৰাৰ্থনা, প্ৰাণায়াম, প্ৰণৱ-চিন্তা আৰু গায়ত্ৰী-জপযজ্ঞৰ প্ৰাধান্য, যাক চাৰিবেদ-সমতুল্য ‘ভাৰ’ বুলি প্ৰতিপন্ন কৰা হৈছে। শেষত অনধ্যায় (পাঠবিৰতি)ৰ সময়-নিমিত্তৰ বিস্তৃত নিয়ম দিয়া হৈছে; ইয়াক ‘ছিদ্ৰ’ সদৃশ বুলি ব্যাখ্যা কৰি তাত অনিষ্ট প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে বুলি কোৱা হয়; কিন্তু বেদাঙ্গ, ইতিহাস-পুরাণ আৰু ধৰ্মশাস্ত্ৰ অধ্যয়ন চলাই যাবলৈ ছাড় আছে। বাহ্য শাসনৰ পৰা শুদ্ধ জীৱনৰ আধাৰত যোগ-ৱেদান্ত ধ্যানলৈ অগ্ৰসৰ হৈ শুভ অমৃত অৱস্থা লাভৰ ইঙ্গিত ইয়াত দেখা যায়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयोदशो ऽध्यायः व्यास उवाच एवं दण्डादिभिर्युक्तः शौचाचारसमन्वितः / आहूतो ऽध्ययनं कुर्याद् वीक्षमाणो गुरोर्मुखम्
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উপৰিভাগৰ ত্ৰয়োদশ অধ্যায় সমাপ্ত। ব্যাসে ক’লে—দণ্ড আদি উপকৰণে সজ্জিত, শৌচ আৰু সদাচাৰত স্থিত হৈ, আহ্বান পালে গুৰুৰ মুখলৈ দৃষ্টি ৰাখি অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰিব।
Verse 2
नित्यमुद्यतपाणिः स्यात् साध्वाचारः सुसंयतः / आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः
সেয়ে নিত্যে হাত জোৰ কৰি (সেৱাৰ বাবে প্ৰস্তুত) থাকিব, সদাচাৰী আৰু সংযত হ’ব। আৰু ‘বহা’ বুলি ক’লে তেতিয়াহে গুৰুৰ সন্মুখে বহিব।
Verse 3
प्रतिश्रवणसंभाषे शयानो न समाचरेत् / नासीनो न च भुञ्जानो न तिष्ठन्न पराङ्मुखः
শ্ৰদ্ধাৰে শুনা আৰু বিনয়পূৰ্ণ কথোপকথনৰ সময়ত শুই থকা অৱস্থাত তেনে নকৰিব; বহি, খাই থকা অৱস্থাত, বা পিঠ দি থিয় হৈও নকৰিব।
Verse 4
नीचं शय्यासनं चास्य सर्वदा गुरुसन्निधौ / गुरोस्तु चक्षुर्विषये न यथेष्टासनो भवेत्
গুৰুৰ সন্নিধানত সদায় নিজৰ শয্যা আৰু আসন তলত ৰাখিব। গুৰুৰ দৃষ্টিসীমাত ইচ্ছামতে ঢিলেঢালা ভাবে বহিব নালাগে।
Verse 5
नोदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम् / न चैवास्यानुकुर्वोत गतिभाषणचेष्टितम्
কেৱল উল্লেখৰ বাবে, পৰোক্ষভাৱেও তেওঁৰ নাম উচ্চাৰণ নকৰিব। আৰু তেওঁৰ খোজ-কদম, কথাবতৰাৰ ভংগী বা আচৰণ অনুকৰণ নকৰিব।
Verse 6
गुरोर्यत्र परीवादो निन्दा चापि प्रवर्तते / कर्णैं तत्र पिधातव्यौ गन्तव्यं वा ततो ऽन्यतः
য’ত গুৰুৰ বিৰুদ্ধে অপবাদ আৰু নিন্দা চলিবলৈ ধৰে, তাত কাণ ঢাকি ৰাখিব; নতুবা সেই ঠাই এৰি অন্য ঠাইলৈ যাব।
Verse 7
दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नान्तिके स्त्रियाः / न चैवास्योत्तरं ब्रूयात् स्थितो नासीत सन्निधौ
অতি দূৰৰ পৰা তেওঁৰ পূজা নকৰিব, ক্ৰোধত থাকিও নহয়, আৰু নাৰীৰ সান্নিধ্যতো নহয়। তেওঁক পাল্টা উত্তৰ নিদিব; আৰু সন্নিধানত অতি ওচৰত থিয় বা বহি নাথাকিব।
Verse 8
उदकुम्भं कुशान् पुष्पं समिधो ऽस्याहरेत् सदा / मार्जनं लेपनं नित्यमङ्गानां वै समाचरेत्
তেওঁৰ বাবে সদায় জলকলস, কুশ, ফুল আৰু সমিধা আনিব। আৰু দেৱতাৰ অঙ্গসমূহ নিত্য মাৰ্জন আৰু লেপন কৰি সেৱা কৰিব।
Verse 9
नास्य निर्माल्यशयनं पादुकोपानहावपि / आक्रमेदासनं चास्य छायादीन् वा कदाचन
গুৰুদেৱৰ শয্যাত, তাত নিৰ্মাল্য (খোলা মালা) থাকিলেও, কেতিয়াও পা নেদিব। তেওঁৰ পাদুকা-উপানহ, আসন, আৰু তেওঁৰ ছাঁ আদি কেতিয়াও অতিক্ৰম নকৰিব।
Verse 10
साधयेद् दन्तकाष्ठादीन् लब्धं चास्मै निवेदयेत् / अनापृच्छ्य न गन्तव्यं भवेत् प्रियहिते रतः
দন্তকাষ্ঠ আদি সামগ্ৰী যোগাৰ কৰি, যি কিছুমান লাভ হয় সেয়া সকলো গুৰুদেৱক নিবেদন কৰিব। অনুমতি নোলোৱাকৈ ক’লৈও নাযাব; গুৰুৰ প্ৰিয় আৰু হিতকৰ কাৰ্যত সদা ৰত থাকিব।
Verse 11
न पादौ सारयेदस्य संनिधाने कदाचन / जृम्भितं हसितं चैव कण्ठप्रावरणं तथा / वर्जयेत् सन्निधौ नित्यमवस्फोचनमेव च
গুৰুৰ সন্নিধানত কেতিয়াও ভৰি নেপেলাব। তেওঁৰ আগত জঁভাই তোলা, জোৰে হাঁহা, কণ্ঠ ঢাকি ধৰা, আৰু থু পেলোৱা বা কফ তোলা—এই সকলো সদায় বর্জন কৰিব।
Verse 12
यथाकालमधीयीत यावन्न विमना गुरुः / आसीताधो गुरोः कूर्चे फलके वा समाहितः
যথাসময় অধ্যয়ন কৰিব, যেতিয়ালৈকে গুৰু বিমনা নহয়। আৰু গুৰুৰ তলত—কুশাসন বা কাঠৰ ফলকত—বহি, মন সমাহিত কৰি একাগ্ৰ থাকিব।
Verse 13
आसने शयने याने नैव तिष्ठेत् कदाचन / धावन्तमनुधावेत गच्छन्तमनुगच्छति
গুৰু আসনত বহিলে, শয়নত থাকিলে বা যানত আৰূঢ় হলে, শিষ্য কেতিয়াও থিয় হৈ নাথাকিব। গুৰু দৌৰালে পিছে দৌৰিব; গুৰু চলিলে লগে লগে চলিব।
Verse 14
गो ऽश्वोष्ट्रयानप्रासादप्रस्तरेषु कटेषु च / आसीत गुरुणा सार्धं शिलाफलकनौषु च
গৰু, ঘোঁৰা বা উট টনা যানত, প্ৰাসাদৰ ছাদ আৰু শিলাৰ মঞ্চত, চটাত, আনকি শিলাফলক বা ভেলাৰ দৰে নাওতেও—য’তেই বহিব লাগে, সংযত আচৰণে গুৰুৰ সৈতে একেলগে বহি তেওঁৰ সান্নিধ্য সেৱা কৰিব লাগে।
Verse 15
जितेन्द्रियः स्यात् सततं वश्यात्माक्रोधनः शुचिः / प्रयुञ्जीत सदा वाचं मधुरां हितभाषिणीम्
সদায় ইন্দ্ৰিয়জয়ী, আত্মসংযমী, ক্ৰোধহীন আৰু শুচি হৈ থাকিব লাগে; আৰু সদায় মধুৰ আৰু হিতকাৰী বাক্যহে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে—কল্যাণকৰ কথাই ক’ব লাগে।
Verse 16
गन्धमाल्यं रसं कल्यां शुक्तं प्राणिविहिंसनम् / अभ्यङ्गं चाञ्चनोपानच्छत्रधारणमेव च
সুগন্ধি দ্ৰব্য আৰু পুষ্পমালা, ৰুচিকৰ ৰস, কল্যাণকাৰী আহাৰ, আৰু প্ৰাণিহিংসা নকৰা টেঙা প্ৰস্তুতি; তদ্ৰূপ তেল-মৰ্দন, অঞ্জন ব্যৱহাৰ, পাদুকা পিন্ধা আৰু ছত্ৰ ধাৰণো।
Verse 17
कामं लोभं भयं निद्रां गीतवादित्रनर्तनम् / आतर्जनं परीवादं स्त्रीप्रेक्षालम्भनं तथा / परोपघातं पैशुन्यं प्रयत्नेन विवर्जयेत्
কাম, লোভ, ভয়, অতিনিদ্ৰা, গীত-বাদ্য-নৃত্যত আসক্তি, ভয় দেখুওৱা, নিন্দা/পৰচৰ্চা, কামদৃষ্টিৰে নাৰীলৈ চোৱা আৰু প্ৰলোভনৰ জালত জড়োৱা; লগতে পৰক আঘাত কৰা আৰু দুষ্ট চুগলি—এই সকলো প্ৰচেষ্টাৰে বর্জন কৰিব লাগে।
Verse 18
उदकुम्भं सुमनसो गोशकृन्मृत्तिकां कुशान् / आहरेद् यावदर्थानि भैक्ष्यं चाहरहश्चरेत्
শুচি আৰু প্ৰসন্ন মনে জলকুম্ভ, ফুল, গোবৰ, মাটি আৰু কুশ—যিমান প্ৰয়োজন সিমানেই—আনি সংগ্ৰহ কৰিব লাগে; আৰু ভিক্ষান্ন সংগ্ৰহৰ বাবে প্ৰতিদিন ওলাই যাব লাগে।
Verse 19
कृतं च लवणं सर्वं वर्ज्यं पर्युषितं च यत् / अनृत्यदर्शो सततं भवेद् गीतादिनिः स्पृहः
প্ৰস্তুত কৰা সকলো লৱণীয়া আহাৰ আৰু যি কিছু বাসি হৈছে, সেয়া ত্যাগ কৰিব লাগে। নৃত্যদৰ্শন সদায় বর্জন কৰি গীত আদি প্ৰতি নিঃস্পৃহ হৈ থাকিব লাগে।
Verse 20
नादित्यं वै समीक्षेत न चरेद् दन्तधावनम् / एकान्तमशुचिस्त्रीभिः शूद्रान्त्यैरभिभाषणम्
সূৰ্যলৈ একেদৰে তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰে নাচাব, আৰু অনুচিত সময়/পদ্ধতিত দন্তধাৱন নকৰিব। অশুচি স্ত্ৰীসকলৰ সৈতে, তদ্ৰূপ শূদ্ৰ আৰু অন্ত্যজ গণ্য লোকসকলৰ সৈতে একান্ত কথোপকথন বর্জন কৰিব লাগে।
Verse 21
गुरूच्छिष्टं भेषजार्थं प्रयुञ्जीत न कामतः / कलापकर्षणस्नानं नाचरेद्धि कदाचन
গুৰুৰ অন্নৰ উচ্ছিষ্ট কেৱল ঔষধীয় প্ৰয়োজনতহে গ্ৰহণ কৰিব, কামনাৰ বাবে নহয়। আৰু দেহৰ ‘কলা’ (প্ৰাণসাৰ) টানি লোৱা স্নান কেতিয়াও নকৰিব।
Verse 22
न कुर्यान्मानसं विप्रो गुरोस्त्यागे कदाचन / मोहाद्वा यदि वा लोभात् त्यक्तेन पतितो भवेत्
ব্ৰাহ্মণে গুৰু ত্যাগ কৰাৰ চিন্তা মনতেও কেতিয়াও নকৰিব। মোহ বা লোভত যদি সি গুৰুক ত্যাগ কৰে, তেন্তে সেই ত্যাগৰ দ্বাৰাই সি পতিত হয়।
Verse 23
लौकिकं वैदिकं चापि तथाध्यात्मिकमेव च / आददीत यतो ज्ञानं न तं द्रुह्येत् कदाचन
লৌকিক, বৈদিক আৰু আধ্যাত্মিক—যাৰ পৰা জ্ঞান লাভ হয়, তাৰ পৰাই গ্ৰহণ কৰিব লাগে; আৰু সেই জ্ঞানদাতাৰ প্ৰতি কেতিয়াও দ্ৰোহ নকৰিব।
Verse 24
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः / उत्पथप्रतिपन्नस्य मनुस्त्यागं समब्रवीत्
গুৰু যদি অহংকাৰী, কৰণীয়-অকৰণীয় নাজানা আৰু কুপথত পতিত হয়, তেন্তে মনুৱে কৈছে—এনে আচার্যক ত্যাগ কৰা উচিত।
Verse 25
गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद् भक्तिमाचरेत् / न चातिसृष्टो गुरुणा स्वान् गुरूनबिवादयेत्
গুৰুৰ গুৰু সন্মুখত থাকিলে, তেওঁকো নিজৰ গুৰুৰ দৰে ভক্তি-আদৰে সেৱা কৰিব লাগে। আৰু গুৰুৱে ছাড় দিলেও, অন্য পূজ্য গুৰুসকলক প্ৰণাম কৰাত অৱহেলা কৰা উচিত নহয়।
Verse 26
विद्यागुरुष्वेतदेव नित्या वृत्तिः स्वयोनिषु / प्रतिषेधत्सु चाधर्माद्धितं चोपदिशत्स्वपि
নিজ নিজ পৰম্পৰাত বিদ্যাগুৰুসকলৰ এইয়েই নিত্য আচাৰ—তেওঁলোকে শিষ্যক অধৰ্মৰ পৰা নিবৃত্ত কৰে আৰু লগতে হিতকৰ উপদেশো দিয়ে।
Verse 27
श्रेयःसु गुरुवद् वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत् / गुरुपुत्रेषु दारेषु गुरोश्चैव स्वबन्धुषु
শ্ৰেয়সলৈ লৈ যোৱা বিষয়ত সদায় গুৰু সন্মুখত থকা দৰে আচৰণ কৰিব লাগে—গুৰুপুত্ৰ, গুৰুপত্নী আৰু গুৰুৰ স্বজন-বান্ধৱৰ প্ৰতিও একেই শ্ৰদ্ধাময় শিষ্টাচাৰ ৰাখিব।
Verse 28
बालः समानजन्मा वा शिष्यो वा यज्ञकर्मणि / अध्यापयन् गुरुसुतो गुरुवन्मानमर्हति
গুৰুৰ পুত্ৰ শিশু হওক, সমবয়সীয়া হওক বা সহশিষ্য হওক—যজ্ঞকৰ্মত শিক্ষা দিওঁতে তেওঁ গুৰুৰ দৰে সন্মানৰ যোগ্য।
Verse 29
उत्सादनं वै गात्राणां स्नापनोच्छिष्टभोजने / न कुर्याद् गुरुपुत्रस्य पादयोः शौचमेव च
গুৰুৰ পুত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত দেহ-মৰ্দন, স্নান কৰোৱা, তাৰ উচ্ছিষ্ট ভোজন কৰা, আনকি তাৰ পা ধোৱাও কৰা উচিত নহয়।
Verse 30
गुरुवत् परिपूज्यास्तु सवर्णा गुरुयोषितः / असवर्णास्तु संपूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः
গুৰুৰ পত্নী যদি সমবৰ্ণীয়া হয় তেন্তে গুৰুৰ দৰে পূজ্য; ভিন্ন বৰ্ণীয়া হলে উঠি অভিবাদন আৰু প্ৰণামৰে যথোচিত সন্মান কৰিব লাগে।
Verse 31
अभ्यञ्जनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च / गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्
গুৰুপত্নীৰ বাবে তেলমৰ্দন, স্নান কৰোৱা, অঙ্গঘৰ্ষণ আৰু কেশ-প্ৰসাধন—এইবোৰ কৰা উচিত নহয়।
Verse 32
गुरुपत्नी तु युवती नाभिवाद्येह पादयोः / कुर्वोत वन्दनं भूम्यामसावहमिति ब्रुवन्
গুৰুপত্নী যদি যুবতী হয়, তেন্তে ইয়াত পা স্পৰ্শ কৰি অভিবাদন নকৰিব; ভূমিত দণ্ডৱৎ হৈ ‘অসাৱহম্’ বুলি কৈ বন্দনা কৰিব।
Verse 33
विप्रोष्य पादग्रहणमन्वहं चाभिवादनम् / गुरुदारेषु कुर्वोत सतां धर्ममनुस्मरन्
প্ৰবাসৰ পৰা উভতি আহি গুৰুৰ পদ ধৰি প্ৰণাম কৰিব আৰু প্ৰতিদিন অভিবাদন কৰিব; আৰু গুৰুপত্নীৰ প্ৰতি সৎলোকৰ ধৰ্ম স্মৰি সংযত আচৰণ কৰিব।
Verse 34
मातृष्वसा मातुलानी श्वश्रूश्चाथ पितृष्वसा / संपूज्या गुरुपत्नीव समास्ता गुरुभार्यया
মাহী, মামাৰ পত্নী, শাহু আৰু পিতৃভগ্নী—এই সকলোকে যথাযথ পূজা-সন্মান কৰিব লাগে; যেনেকৈ গুৰুপত্নীক মান্য কৰা হয়, তেনেকৈ গুৰুভাৰ্যাৰ সমান শ্ৰদ্ধাৰে তেওঁলোককো মান্য কৰা উচিত।
Verse 35
भ्रातुर्भार्योपसंग्राह्या सवर्णाहन्यहन्यपि / विप्रोष्य तूपसंग्राह्या ज्ञातिसंबन्धियोषितः
ভাইৰ পত্নী, সৱৰ্ণ হলেও, দৈনিক তো দূৰৰ কথা—কেতিয়াও গ্ৰহণীয় নহয়। কিন্তু ভাই প্ৰবাসত/অনুপস্থিত থাকিলে, শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে জ্ঞাতিসম্বন্ধিনী নাৰীক (নিয়মানুসাৰে) গ্ৰহণ কৰিব পাৰি।
Verse 36
पितुर्भगिन्यां मातुश्च ज्यायस्यां च स्वसर्यपि / मातृवद् वृत्तिमातिष्ठेन्मात् ताभ्यो गरीयसी
পিতৃভগ্নী, মাতৃভগ্নী আৰু জ্যেষ্ঠা ভগ্নীৰ প্ৰতি মাতৃসম আচৰণ কৰিব লাগে; কিয়নো মাতা তেওঁলোকতকৈও অধিক পূজ্য বুলি গণ্য।
Verse 37
एवमाचारसंपन्नमात्मवन्तमदाम्भिकम् / वेदमध्यापयेद् धर्मं पुराणाङ्गानि नित्यशः
এনে সদাচাৰসম্পন্ন, আত্মসংযত আৰু দম্ভহীন শিষ্যক গুৰুৱে নিত্য বেদৰ সৈতে ধৰ্ম আৰু পুৰাণৰ অঙ্গসমূহো অধ্যয়ন কৰাব লাগে।
Verse 38
संवत्सरोषिते शिष्ये गुरुर्ज्ञानमनिर्दिशन् / हरते दुष्कृतं तस्य शिष्यस्य वसतो गुरुः
শিষ্য এক বছৰ গুৰুৰ সান্নিধ্যত বাস কৰিলে, গুৰুৱে যদিও এতিয়ালৈ জ্ঞানৰ আনুষ্ঠানিক উপদেশ নিদিয়ে, তথাপি গুৰুবাস আৰু সেৱাৰ বলত গুৰুৱে তাৰ দুষ্কৃত/পাপ হৰণ কৰে।
Verse 39
आचार्यपुत्रः शुश्रूषुर्ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः / शक्तो ऽन्नदोर्ऽथो स्वःसाधुरध्याप्या दश धर्मतः
আচাৰ্যৰ পুত্ৰ—সেৱাপৰায়ণ, জ্ঞানদাতা, ধৰ্মনিষ্ঠ আৰু শুচি; সক্ষম, অন্নদাতা, সম্পদৱান, সদাচাৰী—এই দহজন ধৰ্ম অনুসাৰে শিক্ষাৰ যোগ্য।
Verse 40
कृतज्ञश्च तथाद्रोही मेधावी शुभकृन्नरः / आप्तः प्रियो ऽथ विधिवत् षडध्याप्या द्विजातयः / एतेषु ब्रह्मणो दानमन्यत्र तु यथोदितान्
কৃতজ্ঞ, অদ্ৰোহী, মেধাৱী আৰু শুভকৰ্মত ৰত ব্যক্তি; লগতে বিশ্বাসযোগ্য আৰু প্ৰিয়; আৰু যি দ্বিজ বিধিমতে ষড়ঙ্গ (বেদাঙ্গ) অধ্যাপন কৰে—এনেবোৰ লোককেই ব্রহ্মদান (পবিত্ৰ জ্ঞানদান) দিব লাগে; অন্যথা পূৰ্বোক্ত বিধিমতে দান কৰিব লাগে।
Verse 41
आचम्य संयतो नित्यमधीयीत उदङ्मुखः / उपसंगृह्य तत्पादौ वीक्षमाणो गुरोर्मुखम् / अधीष्व भो इति ब्रूयाद् विरामो ऽस्त्विति चारमेत्
আচমন কৰি সংযমী হৈ, প্ৰতিদিন উত্তৰমুখে অধ্যয়ন কৰিব লাগে। গুৰুৰ পদযুগল শ্ৰদ্ধাৰে ধৰি, গুৰুমুখলৈ চাই—“ভো ভগৱন্, মোক অধ্যাপন কৰক” বুলি ক’ব লাগে। শেষত “বিৰাম হওক” বুলি কৈ বিদায় ল’ব লাগে।
Verse 42
प्राक्कूलान् पर्युपासीनः पवित्रैश्चैव पावितः / प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्तत ओङ्कारमर्हति
পূব কূলৰ ফালে মুখ কৰি বহি, পবিত্ৰ আচাৰে পাৱন হৈ, আৰু ত্ৰিবিধ প্ৰাণায়ামে শুদ্ধ হৈ—তেতিয়া সি প্ৰণৱ ‘ওঁ’ৰ জপ-ধ্যানৰ যোগ্য হয়।
Verse 43
ब्राह्मणः प्रणवं कुर्यादन्ते च विधिवद् द्विजः / कुर्यादध्ययनं नित्यं स ब्रह्माञ्जलिपूर्वतः
ব্ৰাহ্মণ—অর্থাৎ যিকোনো দ্বিজ—পাঠৰ অন্তত বিধিমতে প্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে। সি নিত্য অধ্যয়ন কৰিব লাগে আৰু ব্ৰহ্মাৰাধনাৰ ভাৱে অঞ্জলি বেঁধি আৰম্ভ কৰিব লাগে।
Verse 44
सर्वेषामेव भूतानां वेदश्चक्षुः सनातनम् / अधीयीताप्ययं नित्यं ब्राह्मण्याच्च्यवते ऽन्यथा
সকলো প্ৰাণীৰ বাবে বেদেই সনাতন চকু। সেয়ে নিত্য বেদ অধ্যয়ন কৰা উচিত; নহ’লে ব্ৰাহ্মণ্য—সত্য ব্ৰাহ্মণধৰ্ম—ৰ পৰা পতন ঘটে।
Verse 45
यो ऽधीयीत ऋचो नित्यं क्षीराहुत्या स देवताः / प्रीणाति तर्पयन्त्येनं कामैस्तृप्ताः सदैव हि
যি নিত্য ঋগ্বেদৰ ঋচা পাঠ কৰে আৰু দুধৰ আহুতি দিয়ে, সি দেৱতাসকলক প্ৰসন্ন কৰে; দেৱতাসকল সদা তৃপ্ত হৈ তাক ইষ্ট কামনা দান কৰে।
Verse 46
यजूंष्यधीते नियतं दध्ना प्रीणाति देवताः / सामान्यधीते प्रीणाति घृताहुतिभिरन्वहम्
যি নিয়মিত যজুৰ্বেদ অধ্যয়ন কৰে, সি দধিৰ আহুতিয়ে দেৱতাসকলক প্ৰসন্ন কৰে; আৰু যি সামবেদ অধ্যয়ন কৰে, সি প্ৰতিদিন ঘৃতাহুতিয়ে তেওঁলোকক তৃপ্ত কৰে।
Verse 47
अथर्वाङ्गिरसो नित्यं मध्वा प्रीणाति देवताः / धर्माङ्गानि पुराणानि मांसैस्तर्पयते सुरान्
অথৰ্বাঙ্গিৰসৰ নিত্য অধ্যয়ন মধুৰ আহুতিয়ে দেৱতাসকলক প্ৰসন্ন কৰে; আৰু ধৰ্মৰ অঙ্গস্বৰূপ পুৰাণসমূহ মাংস-আহুতিয়ে সুৰসকলক তৃপ্ত কৰে।
Verse 48
अपां समीपे नियतो नैत्यकं विधिमाश्रितः / गायत्रीमप्यधीयीत गत्वारण्यं समाहितः
জলৰ ওচৰত নিয়মশীল হৈ বিধি অনুসাৰে নিত্যকৰ্ম পালন কৰা উচিত; তাৰ পিছত মন সংহত কৰি অৰণ্যস্থানলৈ গৈ গায়ত্ৰীও জপ-অধ্যয়ন কৰা উচিত।
Verse 49
सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् / गायत्रीं वै जपेन्नित्यं जपयज्ञः प्रकीर्तितः
সহস্ৰক পৰম পৰিমাণ, শতক মধ্য পৰিমাণ আৰু দশক অৱৰ পৰিমাণ ধাৰণ কৰা দেৱী গায়ত্ৰীক নিত্য জপ কৰা উচিত; এই নিত্য জপকেই ‘জপ-যজ্ঞ’ বুলি কীৰ্তিত কৰা হৈছে।
Verse 50
गायत्रीं चैव वेदांश्च तुलयातोलयत् प्रभुः / एकतश्चतुरो वेदान् गायत्रीं च तथैकतः
প্ৰভুৱে তুলাত গায়ত্ৰী আৰু বেদসমূহক ওজন কৰিলে; এক ফালে চাৰিও বেদ, আন ফালে একমাত্ৰ গায়ত্ৰী ৰাখি—দুয়ো সমান ভাৰ পোৱা গ’ল।
Verse 51
ओङ्कारमादितः कृत्वा व्याहृतीस्तदनन्तरम् / ततो ऽधीयीत सावित्रीमेकाग्रः श्रद्धयान्वितः
প্ৰথমে পবিত্ৰ ওঁকাৰ উচ্চাৰণ কৰি, তাৰ পাছত ক্ৰমে ব্যাহৃতি (ভূঃ, ভুবঃ, স্বঃ) ক’ব; তাৰ পিছত শ্ৰদ্ধাসহ একাগ্ৰচিত্তে সাবিত্ৰী (গায়ত্ৰী) পাঠ কৰিব।
Verse 52
पुराकल्पे समुत्पन्ना भूर्भुवःस्वः सनातनाः / महाव्याहृतयस्तिस्त्रः सर्वाशुभनिबर्हणाः
পুৰাতন কল্পত ভূঃ, ভুবঃ, স্বঃ—এই তিনিটা সনাতন ৰূপে উদ্ভৱ হৈছিল। এই তিন মহাব্যাহৃতি সকলো অশুভ নাশ কৰে।
Verse 53
प्रधानं पुरुषः कालो विष्णुर्ब्रह्मा महेश्वरः / सत्त्वं रजस्तमस्तिस्त्रः क्रमाद् व्याहृतयः स्मृताः
প্ৰধান, পুৰুষ, কাল, বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা, মহেশ্বৰ—আৰু সত্ত্ব, ৰজঃ, তমঃ—এইবোৰ ক্ৰমে ব্যাহৃতি ৰূপে স্মৃত।
Verse 54
ओङ्कारस्तत् परं ब्रह्म सावित्री स्यात् तदक्षरम् / एष मन्त्रो महायोगः सारात् सार उदाहृतः
ওঁকাৰেই সেই পৰম ব্ৰহ্ম; সাবিত্ৰী (গায়ত্ৰী) সেই অবিনশ্বৰ অক্ষৰ বুলি কোৱা হয়। এই মন্ত্ৰই মহাযোগ—সাৰসমূহৰো সাৰ বুলি ঘোষিত।
Verse 55
यो ऽधीते ऽहन्यहन्येतां गायत्रीं वेदमातरम् / विज्ञायार्थं ब्रह्मचारी स याति परमां गतिम्
যি ব্ৰহ্মচাৰী প্ৰতিদিন এই বেদমাতা গায়ত্ৰী অধ্যয়ন কৰে আৰু তাৰ অৰ্থ বুজে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 56
गायत्री वेदजननी गायत्री लोकपावनी / न गायत्र्याः परं जप्यमेतद् विज्ञाय मुच्यते
গায়ত্ৰী বেদজননী, গায়ত্ৰী লোকপাৱনী। গায়ত্ৰীৰ ওপৰত শ্ৰেষ্ঠ জপ নাই—এই সত্য জানিলে মুক্তি হয়।
Verse 57
श्रावणस्य तु मासस्य पौर्णमास्यां द्विजोत्तमाः / आषाढ्यां प्रोष्ठपद्यां वा वेदोपाकरणं स्मृतम्
হে দ্বিজোত্তমসকল! শ্রাৱণ মাহৰ পূৰ্ণিমাত বেদোপাকৰণ (বেদ অধ্যয়নৰ আৰম্ভ/নৱীকৰণ) স্মৃত। বিকল্পভাবে আষাঢ পূৰ্ণিমা বা প্ৰোষ্ঠপদাতো বিধেয়।
Verse 58
उत्सृज्य ग्रामनगरं मासान् विप्रोर्ऽद्धपञ्चमान् / अधीयीत शुचौ देशे ब्रह्मचारी समाहितः
গাঁও-নগৰৰ সংসৰ্গ ত্যাগ কৰি সাৰে চাৰি মাহ, সমাহিত ব্ৰহ্মচাৰী বিপ্ৰে শুচি আৰু একান্ত দেশত বেদ অধ্যয়ন কৰা উচিত।
Verse 59
पुष्ये तु छन्दसां कुर्याद् बहिरुत्सर्जनं द्विजः / माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्ने प्रथमे ऽहनि
পুষ্য নক্ষত্ৰত দ্বিজে নিজৰ বেদপাঠৰ ‘বহিৰোৎসৰ্জন’ কৰা উচিত; অথবা মাঘ শুক্লপক্ষ আহিলে প্ৰথম দিনৰ পূৰ্বাহ্নত সেয়া কৰিব।
Verse 60
छन्दांस्यूर्ध्वमथोभ्यस्येच्छुक्लपक्षेषु वै द्विजः / वेदाङ्गानि पुराणानि कृष्णपक्षे च मानवम्
শুক্লপক্ষত দ্বিজে বেদৰ ছন্দসমূহ অধ্যয়ন কৰিব; আৰু কৃষ্ণপক্ষত বেদাঙ্গ আৰু পুরাণ অধ্যয়ন কৰিব—এইদৰে মানুহে ধৰ্মবিদ্যাত নিয়োজিত হ’ব।
Verse 61
इमान् नित्यमनध्यायानदीयानो विवर्जयेत् / अध्यापनं च कुर्वाणो ह्यभ्यस्यन्नपि यत्नतः
যি বেদস্বাধ্যায়ত ৰত, সি এই নিত্য-অনধ্যায় কাল সদায় বর্জন কৰিব; পঢ়ুৱাই থাকিলেও বা যত্নে অভ্যাস কৰিলেও সেই সময়ত পাঠ নকৰিব।
Verse 62
कर्णश्रवे ऽनिले रात्रौ दिवा पांशुसमूहने / विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च संप्लवे / आकालिकमनध्यायमेतेष्वाह प्रजापतिः
ৰাতি কাণত গর্জন কৰা বতাহ ব’লে, দিনত ধূলিৰ ঘন সমূহ উঠিলে; বিজুলী, গর্জন আৰু বৰষুণ হ’লে; আৰু মহা উল্কাৰ তুমুল আবিৰ্ভাৱ ঘটিলে—এই সময়ত প্ৰজাপতিয়ে তৎক্ষণাৎ (আকালিক) অনধ্যায় বিধান কৰিছে।
Verse 63
एतानभ्युदितान् विद्याद् यदा प्रादुष्कृताग्निषु / तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्रदर्शने
যেতিয়া প্ৰজ্বলিত যজ্ঞাগ্নিৰ মাজত এই লক্ষণসমূহ প্ৰকাশ পায়, তেতিয়া সেয়া উদ্ভূত বুলি জানি অনধ্যায় বুজিব; আৰু ঋতু-বিপৰ্যয়ত বা অসময়ত মেঘ দেখা দিলেও অনধ্যায় মানিব।
Verse 64
निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषां चोपसर्जने / एतानाकालिकान् विद्यादनध्यायानृतावपि
ভয়ংকৰ গর্জন, ভূমিকম্প আৰু গ্ৰহ-নক্ষত্ৰৰ অশুভ বিকাৰ ঘটিলে—অধ্যয়নৰ ঋতু থাকিলেও এইবোৰক অকালে অনধ্যায় বুলি জানিব লাগে।
Verse 65
प्रादुष्कृतेष्वग्निषु तु विद्युत्स्तनितनिस्वने / सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषरात्रौ यथा दिवा
আগুন প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ’লে, অথবা বিজুলী আৰু বজ্ৰগর্জনৰ শব্দ হ’লে—অনধ্যায়; আৰু দিনৰ দৰে অৱশিষ্ট ৰাতিতো এই বিধি প্ৰযোজ্য।
Verse 66
नित्यानध्याय एव स्याद् ग्रामेषु नगरेषु च / धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगन्धे च नित्यशः
গাঁও আৰু নগৰত নিত্য অনধ্যায় বুলি মানিব লাগে; আৰু ধৰ্মত নিপুণতা কামনা কৰোঁতাসকলে দুৰ্গন্ধ থকা ঠাইতো সদায় অনধ্যায় পালন কৰিব লাগে।
Verse 67
अन्तः शवगते ग्रामे वृषलस्य च सन्निधौ / अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च
শৱ থকা গাঁৱৰ ভিতৰত, আৰু বৃষল (অপবিত্ৰ ব্যক্তি)ৰ সান্নিধ্যত—ক্ৰন্দন চলি থাকিলে আৰু জনসমাৱেশ হ’লে—অনধ্যায়।
Verse 68
उदके मध्यरात्रे च विण्मूत्रे च विसर्जने / उच्छिष्टः श्राद्धबुक् चैव मनसापि न चिन्तयेत्
পানীত থাকোঁতে, মধ্যৰাতিত, বিষ্ঠা-মূত্ৰ ত্যাগৰ সময়ত, উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত, আৰু শ্ৰাদ্ধভোজ গ্ৰহণ কৰোঁতে—মনতো (অশুচি বিষয়) চিন্তা নকৰিব।
Verse 69
प्रतिगृह्य द्विजो विद्वानेकोदिष्टस्य केतनम् / त्र्यहं न कीर्तयेद् ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके
একোদ্দিষ্ট ক্ৰিয়াৰ বাবে দিয়া গৃহদান গ্ৰহণ কৰি বিদ্বান দ্বিজে তিনিদিন বেদ/ব্ৰহ্মবিদ্যা পাঠ বা উপদেশ নকৰিব; ৰজাৰ মৃত্যুৰ সূতক আৰু ৰাহু-গ্ৰহণজনিত অশৌচতো তদ্ৰূপ।
Verse 70
यावदेको ऽनुदिष्टस्य स्नेहो गन्धश्च तिष्ठति / विप्रस्य विदुषो देहे तावद् ब्रह्म न कीर्तयेत्
অনুদিষ্ট (অশুদ্ধ) আসক্তিৰ অতি সৰু লেশ আৰু তাৰ গন্ধ বিদ্বান ব্ৰাহ্মণৰ দেহত যিমান দিন থাকে, তিমান দিনলৈ তেওঁ ব্ৰহ্মবিদ্যা প্ৰকাশ্যে কীৰ্তন/উপদেশ নকৰিব।
Verse 71
शयानः प्रौढपादश्च कृत्वा चैवावसक्थिकाम् / नाधीयीतामिषं जग्ध्वा सूतकान्नाद्यमेव च
শুই, ভৰি মেলি, বা ভৰি অনুচিতভাৱে ৰাখি বেদাধ্যয়ন নকৰিব; মাংস ভক্ষণৰ পিছত আৰু সূতক-সম্পর্কীয় অন্ন খাই তৎক্ষণাৎও অধ্যয়ন নকৰিব।
Verse 72
नीहारे बाणशब्दे च संध्ययोरुभयोरपि / अमावास्यां चतुर्दश्यां पौर्णमास्यष्टमीषु च
ঘন কুঁৱাশাত, বাণৰ অশুভ শব্দ শুনা গেলে, উভয় সন্ধ্যাত, আৰু অমাৱস্যা, চতুৰ্দশী, পূৰ্ণিমা আৰু অষ্টমী তিথিত (বেদপাঠত সংযম/বিৰতি পালন কৰিব)।
Verse 73
उपाकर्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम् / अष्टकासु त्वहोरात्रं ऋत्वन्त्यासु च रात्रिषु
উপাকৰ্ম আৰু উৎসৰ্গৰ সময়ত তিনিৰাতিৰ ক্ষপণ (প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত) স্মৃত; অষ্টকা তিথিত দিন-ৰাতি পূৰ্ণকাল, আৰু ঋতু-অন্ত্য ৰাত্ৰিতো ই পালনীয়।
Verse 74
मार्गशीर्षे तथा पौषे माघमासे तथैव च / तिस्त्रो ऽष्टकाः समाख्याता कृष्णपक्षेतु सूरिभिः
মাৰ্গশীৰ্ষ, পৌষ আৰু মাঘ—এই তিন মাহত পণ্ডিতসকলে কৃষ্ণপক্ষত পালনীয় তিনিটা ‘অষ্টকা’ ব্ৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।
Verse 75
श्लेष्मातकस्य छायायां शाल्मलेर्मधुकस्य च / कदाचिदपि नाध्येयं कोविदारकपित्थयोः
শ্লেষ্মাতক, শাল্মলী আৰু মধূক গছৰ ছাঁত বহি বেদ পাঠ/অধ্যয়ন কৰা উচিত নহয়; আৰু কোবিদাৰ আৰু কপিত্থৰ তলত কেতিয়াও বেদাধ্যয়ন নকৰিব।
Verse 76
समानविद्ये च मृते तथा सब्रह्मचारिणि / आचार्ये संस्थिते वापि त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम्
একে বিদ্যাত সহপাঠী মৃত্যুবৰণ কৰিলে, বা সহ-ব্ৰহ্মচাৰী মৰি গ’লে, অথবা আচার্য পৰলোকগামী হলে—তিন ৰাতিৰ শুদ্ধি-অনুষ্ঠান (ক্ষপণ) বিধেয় বুলি স্মৃত।
Verse 77
छिद्राण्येतानि विप्राणांये ऽनध्यायः प्रकीर्तिताः / हिंसन्ति राक्षसास्तेषु तस्मादेतान् विवर्जयेत्
বিপ্ৰসকলৰ এইবোৰেই ‘ছিদ্ৰ’—অৰ্থাৎ যিসময় অনধ্যায় বুলি কীৰ্তিত। সেই সময়ত ৰাক্ষসীয় বাধাই তেওঁলোকক পীড়া দিয়ে; সেয়ে সেই সময় বর্জন কৰা উচিত।
Verse 78
नैत्यके नास्त्यनध्यायः संध्योपासन एव च / उपाकर्मणि कर्मान्ते होममन्त्रेषु चैव हि
নিত্যকৰ্মত অনধ্যায় নাই; সন্ধ্যোপাসনতোও নাই। তদ্ৰূপ উপাকৰ্মত, কৰ্মান্তত আৰু হোমমন্ত্ৰসমূহতোও (পাঠ স্থগিত নহয়)।
Verse 79
एकामृचमथैकं वा यजुः सामाथवा पुनः / अष्टकाद्यास्वधीयीत मारुते चातिवायति
যেতিয়া বতাহ অতিশয় জোৰে বয়, তেতিয়া কেৱল এটা ঋক্মন্ত্ৰ, বা এটা যজুঃ-মন্ত্ৰ, অথবা এটা সামহে অধ্যয়ন কৰিব; অষ্টকা আদি বিশেষ দিনতো পাঠ অতি সামান্য কৰি সীমিত ৰাখিব।
Verse 80
अनध्यायस्तु नाङ्गेषु नेतिहासपुराणयोः / न धर्मशास्त्रेष्वन्येषु पर्वण्येतानि वर्जयेत्
অনধ্যায়ৰ বিধি বেদাঙ্গত নহয়, ইতিহাস-পুৰাণতো নহয়, আৰু অন্য ধৰ্মশাস্ত্ৰতো নহয়; পৰ্বদিনতো এইবোৰ অধ্যয়ন ত্যাগ কৰা উচিত নহয়।
Verse 81
एष धर्मः समासेन कीर्तितो ब्रह्मचारिणाम् / ब्रह्मणाभिहितः पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम्
এইদৰে ব্ৰহ্মচাৰীৰ ধৰ্ম সংক্ষেপে কীৰ্তিত হ’ল; যি পূৰ্বে ব্ৰহ্মাই শুদ্ধচিত্ত, সংযমী ঋষিসকলক উপদেশ দিছিল।
Verse 82
यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नमनधीत्य श्रुतिं द्विजः / स संमूढो न संभाष्यो वेदबाह्यो द्विजातिभिः
যি দ্বিজে শ্ৰুতি (বেদ) অধ্যয়ন নকৰাকৈ অন্য কামত যৎন কৰে, সি সম্পূৰ্ণ মোহিত; বেদবাহ্য হোৱাৰ বাবে দ্বিজাতিসকলে তাৰ সৈতে কথা নকৰে।
Verse 83
न वेदपाठमात्रेण संतुष्टो वै भवेद् द्विजः / पाठमात्रावसन्नस्तु पङ्के गौरिव सीदति
দ্বিজে কেৱল বেদপাঠতেই সন্তুষ্ট হোৱা উচিত নহয়; যি ‘পাঠমাত্ৰ’ত ডুবি থাকে, সি কাদাত ফঁসা গৰুৰ দৰে তললৈ ধস যায়।
Verse 84
यो ऽधीत्य विधिवद् वेदं वेदार्थं न विचारयेत् / ससान्वयः शूद्रकल्पः पात्रतां न प्रपद्यते
যি বিধিমতে বেদ অধ্যয়ন কৰে, কিন্তু বেদাৰ্থৰ বিচাৰ-মনন নকৰে, সি বংশসহিতো শূদ্ৰসদৃশ হৈ বেদফলৰ পাত্ৰতা নাপায়।
Verse 85
यदि त्वात्यन्तिकं वासं कर्तुमिच्छति वै गुरौ / युक्तः परिचरेदेनमाशरीरविमोक्षणात्
যদি কোনোবাই গুৰুৰ সান্নিধ্যত স্থায়ীভাৱে বাস কৰিব বিচাৰে, তেন্তে সংযমী হৈ দেহবিমোচনলৈকে নিৰন্তৰ তেওঁৰ সেৱা কৰিব লাগে।
Verse 86
गत्वा वनं वा विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम् / अधीयीत सदा नित्यं ब्रह्मनिष्ठः समाहितः
বনলৈ গৈয়ো বিধিমতে জাতবেদস্ (অগ্নি)ত হোম কৰিব; আৰু ব্ৰহ্মনিষ্ঠ, সমাহিতচিত্তে সদা নিত্য স্বাধ্যায় কৰিব।
Verse 87
सावित्रीं शतरुद्रीयं वेदान्तांश्च विशेषतः / अभ्यसेत् सततं युक्ते भस्मस्नानपरायणः
যি সংযমী আৰু ভস্মস্নানত পৰায়ণ, সি সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী), শতৰুদ্ৰীয় আৰু বিশেষকৈ বেদান্ত সদা নিৰন্তৰ অভ্যাস কৰিব।
Verse 88
एतद् विधानं परमं पुराणं वेदागमे सम्यगिहेरितं वः / पुरा महर्षिप्रवराभिपृष्टः स्वायंभुवो यन्मनुराह देवः
বেদ আৰু আগমৰ সৈতে সম্যক সঙ্গত এই পৰম পুৰাণবিধান ইয়াত তোমালোকক যথাযথভাৱে কোৱা হ’ল। প্ৰাচীনকালে মহর্ষিপ্ৰৱৰসকলে সুধিলে দেৱস্বৰূপ স্বায়ম্ভুৱ মনুৱে এই একে উপদেশ দিছিল।
Verse 89
एवमीश्वरसमर्पितान्तरो यो ऽनुतिष्ठति विधिं विधानवित् / मोहजालमपहाय सो ऽमृतो याति तत् पदमनामयं शिवम्
যি অন্তৰক ঈশ্বৰত সমৰ্পণ কৰি, বিধান জানি নিৰ্দিষ্ট বিধি পালন কৰে, সি মোহজাল ত্যাগ কৰি অমৃতত্ব লাভ কৰে আৰু সেই নিৰাময়, কল্যাণময় শিৱপদত উপনীত হয়।
Frequently Asked Questions
Reverent bodily etiquette (lower seat/bed, controlled speech, no imitation), constant readiness to serve, offering whatever is obtained, not departing without permission, and protecting the guru’s honor by leaving places of slander—along with daily study only in ways that do not displease the teacher.
Gāyatrī is proclaimed the Mother of the Vedas and the supreme japa; its recitation is a sacrifice (japa-yajña), and it is said to be ‘weighed’ as equal to the four Vedas, leading the disciplined student toward the supreme state.
Anadhyāya is the mandatory suspension of Vedic recitation during impure conditions, social disruptions, death-pollution contexts, and ominous natural phenomena (thunder, meteors, earthquakes, abnormal seasons). These times are called ‘breaches’ for brāhmaṇas, when harmful forces may afflict them, hence strict avoidance is prescribed.
Yes. The chapter states anadhyāya does not apply to Vedāṅgas, Itihāsas, Purāṇas, and other Dharma-śāstras; these may be studied even on parvan (festival) days.
Conduct is presented as the prerequisite for effective transmission and realization: mere recitation without living discipline is condemned, and study without inquiry into meaning is said to fail in producing true eligibility and fruit.