Adhyaya 13
Ācamana-vidhi, Śauca, and Conduct Rules for Study, Eating, and Bodily Functions
পূৰ্ব অধ্যায়ৰ অন্তত ব্যাসে উত্তৰভাগত ধৰ্মোপদেশ আগবঢ়াই আচমন-কেন্দ্ৰিক শৌচবিধি ক্ৰমে ব্যাখ্যা কৰে। বেদপাঠ কেতিয়া আৰম্ভ নকৰিব আৰু কেতিয়া পুনঃশুদ্ধি লাগে—নিদ্ৰাৰ পিছত, স্নানৰ পিছত, অশুচি স্পৰ্শ বা দুষিত সঙ্গৰ ফলত—সেয়া নিৰ্দেশ কৰে। তাৰ পাছত সঠিক আসন, পানীৰ শুদ্ধতাৰ মানদণ্ড, আৰু মূৰ ঢকা, জোতা পিন্ধা, অনুচিত ভঙ্গি বা মনোযোগ ভংগ আদি থাকিলে মন্ত্ৰোচ্চাৰ/আচমন অকাৰ্যকৰী হয় বুলি নিষেধ উল্লেখ কৰে। হাত-তীৰ্থ (ব্ৰহ্ম, পিতৃ, দৈৱ, প্ৰাজাপত্য, আৰ্ষ) বিভাজন কৰি দেবতাসন্তুষ্টিকৰ ধাপে ধাপে আচমন-ক্রম দিয়া হৈছে। শেষত উচ্ছিষ্টজনিত অশৌচ, পানীৰ টোপাল-নিয়ম, আপৎকালীন ছাড়, মলমূত্ৰ ত্যাগৰ স্থান-দিশ আৰু মাটি-পানীৰে শুদ্ধিৰ উপায় বৰ্ণনা কৰি দৈনন্দিন শৃঙ্খলাক ধৰ্মচৰ্চাৰ ভিত্তি কৰে।
Shlokas
Verse 1
इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्वादशो ऽध्यायः व्यास उवाच भुक्त्वा पीत्वा च सुप्त्वा च स्नात्वा रथ्योपसर्पणे / ओष्ठावलमोकौ स्पृष्ट्वा वासो विपरिधाय च
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ৰী সংহিতাৰ উপৰিভাগৰ দ্বাদশ অধ্যায় সমাপ্ত। ব্যাসে ক’লে—ভোজন-পান কৰাৰ পাছত, নিদ্ৰাৰ পাছত, স্নান কৰাৰ পাছত, জনপথলৈ ওলাই যোৱাৰ সময়ত, ওঁঠ আৰু গুহ্যদেশ স্পৰ্শ কৰাৰ পাছত, আৰু বস্ত্ৰ সলাই পৰিধান কৰাৰ পাছত—
Verse 2
रेतोमूत्रपुरीषाणामुत्सर्गे ऽयुक्तभाषणे / ष्ठीवित्वाध्ययनारम्भे कासश्वासागमे तथा
বীৰ্য, মূত্ৰ আৰু মল ত্যাগৰ সময়ত, অযুক্ত কথা কওঁতে, থু পেলোৱাৰ লগে লগে, অধ্যয়ন আৰম্ভণিৰ মুহূৰ্তত, আৰু কাহ বা শ্বাসকষ্ট আহিলে—(বেদপাঠ আৰম্ভ নকৰিব)।
Verse 3
चत्वरं वा श्मशानं वा समाक्रम्य द्विजोत्तमः / संध्ययोरुभयोस्तद्वदाचान्तो ऽप्याचमेत् पुनः
শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে যদি চত্বৰ (চৌৰাস্তা) বা শ্মশানত পদাৰ্পণ কৰে, তেন্তে দুয়োটা সন্ধিক্ষণত (প্ৰাতঃ আৰু সায়ং) তদ্ৰূপ আচমন কৰিব লাগে; আচমন কৰা থাকিলেও পুনৰ আচমন কৰিব লাগে।
Verse 4
चण्डालम्लेच्छसंभाषे स्त्रीशूद्रोच्छिष्टभाषणे / उच्छिष्टं पुरुषं स्पृष्ट्वा भोज्यं चापि तथाविधम् / आचामेदश्रुपाते वा लोहितस्य तथैव च
চাণ্ডাল বা ম্লেচ্ছৰ সৈতে কথা পাতিলে, আৰু উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত স্ত্ৰী বা শূদ্ৰৰ সৈতে কথা ক’লে; উচ্ছিষ্ট মানুহ বা তেনেকৈ দুষিত ভোজ্য স্পৰ্শ কৰিলে—আচমন কৰিব লাগে। চকুপানী পৰিলে আৰু ৰক্ত-স্পৰ্শ হ’লেও একেই শুদ্ধি বিধেয়।
Verse 5
भोजने संध्ययोः स्नात्वा पीत्वा मूत्रपुरीषयोः / आचान्तो ऽप्याचमेत् सुप्त्वा सकृत्सकृदथान्यतः
ভোজনৰ সময়ত, দুয়োটা সন্ধ্যাত (প্ৰাতঃ আৰু সায়ং), স্নানৰ পিছত, পান কৰাৰ পিছত, আৰু মূত্ৰ-পুৰীষৰ পিছত আচমন কৰিব লাগে। আগতে আচমন কৰা থাকিলেও, শুই উঠাৰ পিছত আৰু এনে অন্য উপলক্ষত পুনঃপুনঃ আচমন কৰিব।
Verse 6
अग्नेर्गवामथालम्भे स्पृष्ट्वा प्रयतमेव वा / स्त्रीणामथात्मनः स्पर्शे नीवीं वा परिधाय च
অগ্নি, গৰু, বা মৈথুনত প্ৰবৃত্ত ব্যক্তিক স্পৰ্শ কৰিলে; তদ্ৰূপ স্ত্ৰীক স্পৰ্শ কৰিলে, নিজৰ দেহ স্পৰ্শ কৰিলে, বা নীভি/কটিবস্ত্ৰ পৰিধান কৰিলে—নিয়ত শৌচ-নিয়ম আৰু সংযমেৰে শুদ্ধি লাভ কৰিব লাগে।
Verse 7
उपस्पृशेज्जलं वार्द्रं तृणं वा भूमिमेव वा / केशानां चात्मनः स्पर्शे वाससो ऽक्षालितस्य च
জল, ভিজা তৃণ, বা ভূমি স্পৰ্শ কৰি লঘু শুদ্ধি কৰিব লাগে; বিশেষকৈ চুলি বা নিজৰ দেহ স্পৰ্শ কৰাৰ পিছত, আৰু নধোৱা বস্ত্ৰ থাকিলে।
Verse 8
अनुष्णाभिरफेनाबिरदुष्टाभिश्च धर्मतः / शौचेप्सुः सर्वदाचामेदासीनः प्रागुदङ्मुखः
যি শৌচ বিচাৰে, সি সদায় ধৰ্মানুসাৰে আচমন কৰিব—অতি গৰম নহোৱা, ফেন নথকা আৰু অদূষিত জলেৰে; বহি পূব বা উত্তৰমুখে।
Verse 9
शिरः प्रावृत्य कण्ठं वा मुक्तकच्छसिखो ऽपि वा / अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत्
যদি কোনোবাই মূৰ বা কণ্ঠ ঢাকি ৰাখে, বা কচ্ছ ঢিলা কৰি চুলি মেলি থয়, তেন্তে আগতে পা শুচি নকৰাকৈ—আচমন কৰিলেও—অশুচি হয়।
Verse 10
सोपानत्को जलस्थो वा नोष्णीषी वाचमेद् बुधः / न चैव वर्षधाराभिर्न तिष्ठन् नोद्धृतोदकैः
বুধজন পাদুকা পিন্ধি, পানীত থিয় হৈ, বা মূৰ ঢাকি পবিত্ৰ বাক্য নকয়। বৰষুণৰ ধাৰাতো নহয়, আৰু সদ্য তোলা পানী হাতলোৱা ঠাইত থিয় হৈও নহয়।
Verse 11
नैकहस्तार्पितजलैर्विना सूत्रेण वा पुनः / न पादुकासनस्थो वा बहिर्जानुरथापि वा
বহু হাতৰ দ্বাৰা অৰ্পিত পানীৰে আচমন নকৰিব, আৰু যজ্ঞোপবীত নথাকিলেও নকৰিব। পাদুকাৰ ওপৰত বা আসনত বহি, বা হাঁটু বাহিৰলৈ মেলি থৈও আচমন নকৰিব।
Verse 12
न जल्पन् न हसन् प्रेक्षन् शयानः प्रह्व एव च / नावीक्षिताभिः फेनाद्यैरुपेताभिरथापि वा
আচমন সময়ত অনৰ্থক কথা নকয়, নাহাঁহে, নাচাৰিওফালে চায়; শুই থাকিলেও বিনয়ী আৰু সংযত থাকিব। ফেন আদি লেপ বা অন্য অলংকাৰৰে সজ্জিত নাৰীৰ ফালে দৃষ্টি নকৰিব।
Verse 13
शूद्राशुचिकरोन्मुक्तैर्न क्षाराभिस्तथैव च / न चैवाङ्गुलिभिः शब्दं न कुर्वन् नान्यमानसः
শূদ্ৰ-স্পৰ্শে, অশুচি কৰোৱা বস্তুত, আৰু ক্ষাৰ আদি পদাৰ্থত কলুষিত নহ’ব। আঙুলি চটকাই শব্দো নকৰিব; মৌন থাকি মনক অন্যত্ৰ নঘুৰাই (ঈশ্বৰস্মৰণত স্থিৰ ৰাখিব)।
Verse 14
न वर्णरसदुष्टाभिर्न चैव प्रदरोदकैः / न पाणिक्षुभिताभिर्वा न बहिष्कक्ष एव वा
যি পানীৰ ৰং বা স্বাদ নষ্ট, তাত স্নান কৰা উচিত নহয়; ফাটৰ পৰা ঝৰা দূষিত পানীত নহয়, হাতে নাড়ি অশান্ত কৰা পানীত নহয়, আৰু খোলা বাহিৰৰ স্নানস্থানতো নহয়।
Verse 15
हृद्गाभिः पूयते विप्रः कण्ठ्याभिः क्षत्रियः शुचिः / प्राशिताभिस्तथावैश्यः स्त्रीशूद्रौ स्पर्शतो ऽन्ततः
ব্ৰাহ্মণ হৃদয়লৈকে পৌঁছা পানীৰে শুদ্ধ হয়; ক্ষত্ৰিয় কণ্ঠলৈকে পানীৰে শুচি হয়; বৈশ্য আচমন কৰা পানীৰে পবিত্ৰ হয়; আৰু নাৰী আৰু শূদ্ৰ শেষত পানীৰ স্পৰ্শমাত্ৰে শুদ্ধ গণ্য হয়।
Verse 16
अङ्गुष्ठमूलान्तरतो रेखायां ब्राह्ममुच्यते / अन्तराङ्गुष्ठदेशिन्यो पितॄणां तीर्थमुत्तमम्
বুঢ়া আঙুলৰ মূলৰ ভিতৰৰ ৰেখাক ‘ব্ৰাহ্ম-তীৰ্থ’ বুলি কোৱা হয়। আৰু বুঢ়া আঙুল আৰু তর্জনীৰ মাজৰ স্থান পিতৃসকলৰ বাবে সৰ্বোত্তম তীৰ্থ।
Verse 17
कनिष्ठामूलतः पश्चात् प्राजापत्यं प्रचक्षते / अङ्गुल्यग्रे स्मृतं दैवं तदेवार्षं प्रकीर्तितम्
কনিষ্ঠাৰ মূলৰ পৰা আগলৈ থকা অংশক ‘প্ৰাজাপত্য’ বুলি কোৱা হয়। আঙুলিৰ অগ্ৰভাগ ‘দৈৱ’ বুলি স্মৃত; সেই একেই ‘আৰ্ষ’ বুলিও প্ৰখ্যাত।
Verse 18
मूले वा दैवमार्षं स्यादाग्नेयं मध्यतः स्मृतं / तदेव सौमिकं तीर्थमेतज्ज्ञात्वा न मुह्यति
মূলভাগত ই ‘দৈৱ’ আৰু ‘আৰ্ষ’ তীৰ্থ বুলি গণ্য; মধ্যভাগ ‘আগ্নেয়’ বুলি স্মৃত। সেই একেই তীৰ্থ ‘সৌম্য’ স্বভাৱৰো—ই জানিলে সাধক মোহত নপৰে।
Verse 19
ब्राह्मेणैव तु तीर्थेन द्विजो नित्यमुपस्पृशेत् / कायेन वाथ दैवेन तु पित्र्येण वै द्विजाः
দ্বিজে নিত্য শুদ্ধিৰ বাবে ‘ব্ৰাহ্ম’ তীৰ্থে জলস্পৰ্শ (আচমন) কৰিব লাগে; আৰু বিধি অনুসাৰে ‘কায়’, ‘দৈৱ’ আৰু ‘পিতৃয়’ তীৰ্থতো কৰিব পাৰে।
Verse 20
त्रिः प्राश्नीयादपः पूर्वं ब्राह्मणः प्रयतस्ततः / संमृज्याङ्गुष्ठमूलेन मुखं वै समुपस्पृशेत्
প্ৰথমে সংযমী ব্ৰাহ্মণে তিনিবাৰ জল আচমন কৰিব; তাৰপিছত ওঁঠ মুছি অঙ্গুষ্ঠৰ মূলৰে মুখ স্পৰ্শ কৰি শুদ্ধ কৰিব।
Verse 21
अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां तु स्पृशेन्नेत्रद्वयं ततः / तर्जन्यङ्गुष्ठयोगेन स्पृशेन्नासापृटद्वयम्
তাৰপিছত অঙ্গুষ্ঠ আৰু অনামিকাৰে দুয়োটা চকু স্পৰ্শ কৰিব; তাৰ পিছত তর্জনীক অঙ্গুষ্ঠৰ সৈতে যোগ কৰি নাকৰ দুয়োপাশ স্পৰ্শ কৰিব।
Verse 22
कनिष्ठाङ्गुष्ठयोगेन श्रवणे समुपस्पृशेत् / सर्वासामथ योगेन हृदयं तु तलेन वा / संस्पृशेद् वा शिरस्तद्वदङ्गुष्ठेनाथवा द्वयम्
কনিষ্ঠা অঙ্গুষ্ঠৰ সৈতে যোগ কৰি কাণ দুটা মৃদুভাৱে স্পৰ্শ কৰিব। তাৰপিছত সকলো আঙুলি একেলগে কৰি তালুৰে হৃদয় স্পৰ্শ কৰিব; অথবা সেইদৰে অঙ্গুষ্ঠৰে, বা দুয়ো হাতে, শিৰ স্পৰ্শ কৰিব।
Verse 23
त्रिः प्राश्नीयाद् यदम्भस्तु सुप्रीतास्तेन देवताः / ब्रह्मा विष्णुर्महेशश्च भवन्तीत्यनुशुश्रुमः
জল তিনিবাৰ আচমন কৰিলে দেৱতাসকল অতি প্ৰসন্ন হয়—এনেকৈ আমি শুনিছোঁ—অৰ্থাৎ ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু মহেশ (শিৱ)।
Verse 24
गङ्गा च यमुना चैव प्रीयेते परिमार्जनात् / संस्पृष्टयोर्लोचनयोः प्रीयेते शशिभास्करौ
দেহ পৰিমাৰ্জন কৰিলে গংগা আৰু যমুনা প্ৰসন্ন হয়; আৰু চকু স্পৰ্শ কৰি শুদ্ধ কৰিলে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য প্ৰসন্ন হয়।
Verse 25
नासत्यदस्त्रौ प्रीयेते स्पृष्टे नासापुटद्वये / कर्णयोः स्पृष्टयोस्तद्वत् प्रीयेते चानिलानलौ
দুটা নাসাপুট স্পৰ্শ কৰিলে নাসত্য (অশ্বিনীকুমাৰ) প্ৰসন্ন হয়; তেনেদৰে কাণ স্পৰ্শ কৰিলে বায়ু আৰু অগ্নিও প্ৰসন্ন হয়।
Verse 26
संस्पृष्टे हृदये चास्य प्रीयन्ते सर्वदेवताः / मूर्ध्नि संस्पर्शनादेकः प्रीतः स पुरुषो भवेत्
হৃদয় স্পৰ্শ কৰিলে সকলো দেৱতা প্ৰসন্ন হয়; কিন্তু মূৰ্ধা, অৰ্থাৎ মস্তকৰ শীৰ্ষ স্পৰ্শ কৰিলে সেই এক পৰম পুৰুষেই প্ৰসন্ন হয়।
Verse 27
नोच्छिष्टं कुर्वते मुख्या विप्रुषो ऽङ्गं नयन्ति याः / दन्तवद् दन्तलग्नेषु जिह्वास्पर्शे ऽशुचिर्भवेत्
ভোজনকালত যি মুখ উচ্ছিষ্ট কৰে, বা যাৰ বোঁটা অংগত পৰে, সি অশুচি হয়। দাঁতৰ মাজত লাগি থকা অন্ন দাঁতত লাগি থকাৰ সমান বুজিব লাগে; তাক জিভাৰে স্পৰ্শ কৰিলেও অশুচিতা হয়।
Verse 28
स्पृशान्ति बिन्दवः पादौ य आचामयतः परान् / भूमिगैस्ते समा ज्ञेया न तैरप्रयतो भवेत्
আনক আচমন-জল দিওঁতে যদি বোঁটা ভৰিত লাগে, তেন্তে সেয়া মাটিত পৰা জলৰ সমান বুলি জানিব লাগে; সেয়ে তাৰ বাবে অসাৱধান নহ’ব।
Verse 29
मदुपर्के च सोमे च ताम्बूलस्य च भक्षणे / फलमूले चेक्षुदण्डे न दोषं प्राह वे मनुः
মধুপৰ্ক, সোমপান, তাম্বূল চিবোৱা আৰু ফল-মূল তথা ইক্ষুদণ্ড ভক্ষণত মনুৱে কোনো দোষ নক’লে।
Verse 30
प्रचरंश्चान्नपानेषु द्रव्यहस्तो भवेन्नरः / भूमौ निक्षिप्य तद् द्रव्यमाचम्याभ्युक्षयेत् तु तत्
অন্ন-পানৰ কামত চলাফেরা কৰোঁতে যদি মানুহৰ হাত অশুচি হয়, তেন্তে সেই বস্তু মাটিত থৈ আচমন কৰি পাছত তাত জল ছিটাব।
Verse 31
तैजसं वै समादाय यद्युच्छिष्टो भवेद् द्विजः / भूमौ निक्षिप्य तद् द्रव्यमाचम्याभ्युक्षयेत् तु तत्
দ্বিজ যদি উচ্ছিষ্ট-স্পৰ্শে অশুচি হয়, তেন্তে অগ্নি (বা অগ্নিশলাকা) লৈ সেই বস্তু মাটিত থৈ আচমন কৰি পাছত তাত জল ছিটাব।
Verse 32
यद्यमत्रं समादाय भवेदुच्छेषणान्वितः / अनिधायैव तद् द्रव्यमाचान्तः शुचितामियात् / वस्त्रादिषु विकल्पः स्यात् तत्संस्पृष्ट्वाचमेदिह
জলপাত্ৰ লওঁতে যদি উচ্ছিষ্টদোষ লাগে, তেন্তে তাক তলত নথৈ আচমন কৰি শুচি হ’ব। বস্ত্ৰ আদি ক্ষেত্ৰত বিকল্প আছে—সেয়া স্পৰ্শ কৰি ইয়াতেই আচমন কৰিব।
Verse 33
अरण्ये ऽनुदके रात्रौ चौरव्याघ्राकुले पथि / कृत्वा मूत्रं पुरीषं वा द्रव्यहस्तो न दुष्यति
অৰণ্যত, পানী নথকা ঠাইত, ৰাতি বা চোৰ-ব্যাঘ্ৰভীত পথত মূত্ৰ বা পুৰীষ কৰিবলগা হ’লে, হাতত দ্ৰব্য থাকিলেও দোষ নহয়।
Verse 34
निधाय दक्षिणे कर्णे ब्रह्मसूत्रमुदङ्मुखः / अह्नि कुर्याच्छकृन्मूत्रं रात्रौ चेद् दक्षिणामुखः
ব্ৰহ্মসূত্ৰ (যজ্ঞোপৱীত) সোঁ কাণত ৰাখি উত্তৰমুখ হৈ থাকিব লাগে। দিনত সেইদৰে মল‑মূত্ৰ ত্যাগ কৰিব; আৰু ৰাতি হ’লে দক্ষিণমুখ হৈ কৰিব।
Verse 35
अन्तर्धाय महीं काष्ठैः पत्रैर्लोष्ठतृणेन वा / प्रावृत्य च शिरः कुर्याद् विण्मूत्रस्य विसर्जनम्
মাটি খুঁদি তাক কাঠ, পাতা, মাটিৰ ঢেলা বা ঘাঁহেৰে ঢাকি দিব লাগে। তাৰ পাছত মূৰ ঢাকি, গোপনে আৰু সংযমেৰে, মল‑মূত্ৰ ত্যাগ কৰিব।
Verse 36
छायाकूपनदीगोष्ठचैत्याम्भः पथि भस्मसु / अग्नौ चैव श्मशाने च विण्मूत्रे न समाचरेत्
ছাঁয়াত, কূপত, নদীত, গোশালাত, চৈত্য‑তীৰ্থ আৰু সিহঁতৰ জলৰ ওচৰত, পথত, ভস্মত, অগ্নিত আৰু শ্মশানত—এই ঠাইবোৰত মল‑মূত্ৰ ত্যাগ নকৰিব।
Verse 37
न गोमये न कृष्टे वा महावृक्षे न शाड्वले / न तिष्ठन् वा न निर्वासा न च पर्वतमस्तके
গোময়ত নহয়, খেতি কৰা মাটিত নহয়, মহাবৃক্ষৰ গুৰিত নহয়, সেউজ ঘাঁহৰ ওপৰত নহয়। থিয় হৈ নহয়, বাসস্থানত নহয়, আৰু পৰ্বতশিখৰতও নহয়—মল‑মূত্ৰ ত্যাগ কৰিব।
Verse 38
न जीर्णदेवायतने न वल्मीके कदाचन / न ससत्त्वेषु गर्तेषु न गच्छन् वा समाचरेत्
জীৰ্ণ দেৱালয়ত কেতিয়াও নহয়, আৰু বল্মীক (পিঁপৰা ঢিবি) ওপৰতও কেতিয়াও নহয়। য’ত সজীৱ প্ৰাণী থাকে তেনে গাঁতত নহয়; তেনে ঠাইলৈ গৈও তেনে আচৰণ নকৰিব।
Verse 39
तुषाङ्गारकपालेषु राजमार्गे तथैव च / न क्षेत्रे न विले वापि न तीर्थे न चतुष्पथे
তুষৰ ঢেঁৰ, ভস্ম, ভঙা মাটিৰ পাত্ৰৰ খণ্ড আৰু ৰাজপথত কেতিয়াও মল-মূত্ৰাদি অশুচি কৰ্ম কৰা উচিত নহয়। খেতিত নহয়, গাঁত/বিলত নহয়, তীৰ্থত নহয়, আৰু চৌমাথাতো নহয়।
Verse 40
नोद्यानोदसमीपे वा नोषरे न पराशुचौ / न सोपानत्पादुको वा छत्री वा नान्तरिक्षके
উদ্যানৰ কাষে বা পানীৰ ওচৰত, উষৰ/লবণাক্ত বা বঞ্জৰ মাটিত, আৰু অতিশয় অশুচি ঠাইত সেই কৰ্ম নকৰিব। সিঁড়িত থিয় হৈ, পাদুকা পিন্ধি, ছাতি ধৰি, বা খোলা অনাবৃত ঠাইতো নকৰিব।
Verse 41
न चैवाभिमुखे स्त्रीणां गुरुब्राह्मणयोर्गवाम् / न देवदेवालययोरपामपि कदाचन
স্ত্ৰীসকলৰ ফালে মুখ কৰি, তদ্ৰূপে গুৰু, ব্ৰাহ্মণ আৰু গাইৰ ফালে মুখ কৰি সেই কৰ্ম নকৰিব। দেৱতা আৰু দেৱালয়ৰ সন্মুখতো নহয়; পানীৰ ফালে মুখ কৰিও কেতিয়াও নহয়।
Verse 42
न ज्योतींषि निरीक्षन्वानसंध्याभिमुखो ऽपिवा / प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिसोमं तथैव च
নক্ষত্ৰাদি জ্যোতিস্কলৈ তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰে নাচাব, আৰু সন্ধ্যা-বিধিৰ প্ৰতি বিমুখ হৈও নাথাকিব। তদ্ৰূপে সূৰ্য, অগ্নি আৰু সোম (চন্দ্ৰ)ৰ প্ৰতিকূলভাৱে সেই কৰ্ম নকৰিব।
Verse 43
आहृत्य मृत्तिकां कूलाल्लेपगन्धापकर्षणम् / कुर्यादतन्द्रितः शौचं विशुद्धैरुद्धृतोदकैः
নদীৰ কূলৰ পৰা শুদ্ধ মাটি আনি লেপ লাগি থকা মলিনতা আৰু দুৰ্গন্ধ আঁতৰাব। তাৰ পাছত বিধিমতে তোলা শুদ্ধ পানীৰে অলসতা ত্যাগ কৰি শৌচ-শুদ্ধি সম্পন্ন কৰিব।
Verse 44
नाहरेन्मृत्तिकां विप्रः पांशुलान्न च कर्दमात् / न मार्गान्नोषराद् देशाच्छौचशिष्टां परस्य च
ব্ৰাহ্মণে ধূলিময় ঠাই, কাদামাটি, পথ বা উষৰ/লৱণীয়া ভূমিৰ পৰা শৌচৰ মাটি নল’ব; আৰু আনৰ শৌচক্ৰিয়াৰ অৱশিষ্ট মাটিও গ্ৰহণ নকৰিব।
Verse 45
न देवायतनात् कूपाद् ग्रामान्न च जलात् तथा / उपस्पृशेत् ततो नित्यं पूर्वोक्तेन विधानतः
দেৱালয়-প্ৰাঙ্গণ, কূপ, গাঁৱৰ জল, আৰু গাঁৱত ৰন্ধা অন্নৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জলৰে উপস্পৰ্শ/আচমন কৰা উচিত নহয়। সেয়ে নিত্যে পূৰ্বোক্ত বিধি অনুসাৰেই শুদ্ধি পালন কৰিব।
Frequently Asked Questions
The chapter repeatedly prescribes ācamana around eating and drinking, dawn/dusk junctions, bathing, after sleep, after urination/defecation, after certain contacts (blood, tears, impure persons/objects), and after entering liminal places like crossroads or cremation grounds (with renewed sipping even if already performed).
It instructs sipping water three times, wiping the lips, then touching specific bodily points with prescribed finger combinations (mouth, eyes, sides of the nose, ears, heart/head), with attention to posture (seated, facing east or north) and water quality (untainted, not hot or foamy).
The chapter defines sacred zones on the hand—Brahma-tīrtha near the thumb base, Pitṛ-tīrtha between thumb and forefinger, and other measures (prājāpatya, daiva, ārṣa)—to regulate which part of the hand is used for purification and offerings, aligning bodily technique with ritual intention.
Yes. It states that in forests, waterless places, at night, or on dangerous roads, compelled evacuation while holding valuables does not incur blame, reflecting an āpaddharma principle even within strict purity norms.