Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे ऽष्टमो ऽध्यायः सूत उवाच एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नारदाद्या महर्षयः / प्रणम्य वरदं विष्णुं पप्रच्छुः संशयान्विता

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত অষ্টম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। সূত ক’লে—এই বাক্য শুনি নাৰদ আদি মহর্ষিসকলে বৰদ বিষ্ণুক প্ৰণাম কৰি, সংশয়যুক্ত হৈ, তেওঁক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 2

ऋषय ऊचुः कथितो भवता सर्गो मुख्यादीनां जनार्दन / इदानीं संशयं चेममस्माकं छेत्तुमर्हसि

ঋষিসকলে ক’লে—হে জনাৰ্দন! আপুনি মহৎ আদি তত্ত্বৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা সৃষ্টিৰ বৰ্ণনা কৰিছে। এতিয়া আমাৰ এই সংশয় দূৰ কৰাটো আপোনাৰ উচিত।

Verse 3

कथं स भगवानीशः पूर्वजो ऽपि पिनाकधृक् / पुत्रत्वमगच्छंभुर्ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

পিনাকধাৰী ভগৱান ঈশ শম্ভু, যিজন সৰ্বৰ আগজ, তেওঁ অব্যক্ত-জন্মা ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ বুলি কেনেকৈ কথিত হ’ল?

Verse 4

कथं च भगवाञ्जज्ञे ब्रह्मा लोकपितामहः / अण्डजो जगतामीशस्तन्नो वक्तुमिहार्हसि

আৰু ভগৱান ব্ৰহ্মা—লোকপিতামহ, অণ্ডজ (ব্ৰহ্মাণ্ডৰ পৰা উদ্ভৱ) আৰু জগতৰ ঈশ্বৰ—তেওঁ কেনেকৈ জন্মিল? সেয়া আমাক ইয়াত ক’ব।

Verse 5

श्रीकूर्म उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे शङ्करस्यामितौजसः / पुत्रत्वं ब्रह्मणस्तस्य पद्मयोनित्वमेव च

শ্ৰীকূৰ্ম ক’লে—হে সকলো ঋষিগণ! অমিত তেজস্বী শংকৰৰ এই বৃত্তান্ত শুনা—তেওঁ ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ বুলি কেনেকৈ কথিত, আৰু ব্ৰহ্মা কেনেকৈ পদ্মযোনি (কমলজ) হয় সেয়াও।

Verse 6

अतीतकल्पावसाने तमोभूतं जगत् त्रयम् / आसीदेकार्णवं सर्वं न देवाद्या न चर्षयः

অতীত কল্পৰ অন্তত ত্ৰিলোক তমসাৰে আৱৃত হ’ল। তেতিয়া সমগ্ৰ জগত একমাত্ৰ মহাৰ্ণৱ আছিল; দেৱো নাছিল, ঋষিও নাছিল।

Verse 7

तत्र नारायणो देवो निर्जने निरुपप्लवे / आश्रित्य शेषशयनं सुष्वाप पुरुषोत्तमः

সেই নিৰ্জন আৰু নিৰুপদ্ৰৱ বিস্তাৰত দেৱ নাৰায়ণে শেষশয্যাৰ আশ্ৰয় ল’লে; আৰু পুৰুষোত্তম যোগনিদ্ৰাত লীন হ’ল।

Verse 8

सहस्त्रशीर्षा भूत्वा स सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात् / सहस्त्रबाहुः सर्वज्ञश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः

তেওঁ সহস্ৰশিৰা হৈ সহস্ৰনয়ন আৰু সহস্ৰপদ হন; সহস্ৰবাহু, সৰ্বজ্ঞ—যাক মনীষীসকলে ধ্যানে চিন্তা কৰে।

Verse 9

पीतवासा विशालाक्षो नीलजिमूतसन्निभः / महाविभूतिर्योगात्मा योगिनां हृदयालयः

পীতাম্বৰধাৰী, বিশালনয়ন, নীল মেঘসদৃশ; মহাবিভূতিসম্পন্ন, যোগস্বরূপ—যোগীসকলৰ হৃদয়ত অধিষ্ঠিত।

Verse 10

कदाचित् तस्य सुप्तस्य लीलार्थं दिव्यमद्भुतम् / त्रैलोक्यसारं विमलं नाभ्यां पङ्कजमुद्वभौ

এবাৰ তেওঁ যোগনিদ্ৰাত শয়ন কৰি থাকোঁতে, লীলাৰ্থে তেওঁৰ নাভিৰ পৰা দিব্য অদ্ভুত, নিৰ্মল পদ্ম উদ্ভৱ হ’ল—ত্ৰিলোকৰ সাৰস্বরূপ।

Verse 11

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम् / दिव्यगन्धमयं पुण्यं कर्णिकाकेसरान्वितम्

সেয়া শত যোজন বিস্তৃত, নবোদিত সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান; দিব্য সুগন্ধে পৰিপূৰ্ণ, পুণ্যময়, কৰ্ণিকা আৰু কেশৰযুক্ত আছিল।

Verse 12

तस्यैवं सुचिरं कालं वर्तमानस्य शार्ङ्गिणः / हिरण्यगर्भो भगवांस्तं देशमुपचक्रमे

এইদৰে শাৰ্ঙ্গধাৰী ভগবান বিষ্ণু বহু দীঘল সময় তাতে অৱস্থিত থাকোঁতে, ভগবান হিৰণ্যগৰ্ভ (ব্ৰহ্মা) সেই দেশলৈ যাত্ৰা কৰি তাতে উপনীত হ’ল।

Verse 13

स तं करेण विश्वात्मा समुत्थाप्य सनातनम् / प्रोवाच मधुरं वाक्यं मायया तस्य मोहितः

তেতিয়া বিশ্বাত্মাই নিজৰ হাতে সেই সনাতনজনক উঠাই মধুৰ বাক্য ক’লে—আৰু সি তেওঁৰ মায়াত মোহিত হৈ আছিল।

Verse 14

अस्मिन्नेकार्णवे घोरे निर्जने तमसावृते / एकाकी को भवाञ्छेते ब्रूहि मे पुरुषर्षभ

এই ভয়ংকৰ একাৰ্ণৱত, যি নিৰ্জন আৰু তমসে আৱৃত, তুমি একাকী কোনে ইয়াত শুই আছা? মোক কোৱা, হে পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 15

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विहस्य गरुडध्वजः / उवाच देवं ब्रह्माणं मेघगम्भीरनिः स्वनः

তাৰ সেই বাক্য শুনি গৰুড়ধ্বজ ভগবান হাঁহিলে আৰু মেঘগম্ভীৰ ধ্বনি সদৃশ স্বৰে দেৱ ব্ৰহ্মাক ক’লে।

Verse 16

भो भो नारायणं देवं लोकानां प्रभवाप्ययम् / महायोगेश्वरं मां त्वं जानीहि पुरुषोत्तमम्

হে হে! মোক নাৰায়ণ দেৱ বুলি জানিবা—যি লোকসমূহৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰলয়; মোক মহাযোগেশ্বৰ, পুৰুষোত্তম বুলি বুজিবা।

Verse 17

मयि पश्य जगत् कृत्स्नं त्वां च लोकपितामहम् / सपर्वतमहाद्वीपं समुद्रैः सप्तभिर्वृतम्

মোৰ ভিতৰত সমগ্ৰ জগত চোৱা—আৰু তোমাকো, হে লোকপিতামহ! পৰ্বতসহ মহাদ্বীপসমূহ চোৱা; সেয়া সাত সাগৰেৰে বেষ্টিত।

Verse 18

एवमाभाष्य विश्चात्मा प्रोवाच पुरुषं हरिः / जानन्नपि महायोगी को भवानिति वेधसम्

এনেদৰে কৈ বিশ্বাত্মা হৰিয়ে সেই পুৰুষক সম্বোধন কৰিলে। জানিও মহাযোগীয়ে বেধস (স্ৰষ্টা)ক সুধিলে—“আপুনি কোন?”

Verse 19

ततः प्रहस्य भगवान् ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः / प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं सस्मितं श्लक्ष्णया गिरा

তেতিয়া বেদনিধি, প্ৰভু ভগৱান ব্ৰহ্মাই হাঁহি উঠিল আৰু পদ্মনয়ন প্ৰভুক স্নিগ্ধ, মৃদু বাক্যে স্মিতসহ উত্তৰ দিলে।

Verse 20

अहं धाता विधाता च स्वयंभूः प्रपितामहः / मय्येव संस्थितं विश्वं ब्रह्माहं विश्वतोमुखः

মই ধাতা আৰু বিধাতা, স্বয়ম্ভূ প্ৰপিতামহ। মোৰ ভিতৰতেই এই সমগ্ৰ বিশ্ব স্থিত; মই বিশ্বতোমুখ ব্ৰহ্মা।

Verse 21

श्रुत्वा वाचं स भगवान् विष्णुः सत्यपराक्रमः / अनुज्ञाप्याथ योगेन प्रविष्टो ब्रह्मणस्तनुम्

সেই বাক্য শুনি সত্যপৰাক্ৰমী ভগৱান বিষ্ণুৱে অনুমতি দি যোগশক্তিৰে ব্ৰহ্মাৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 22

त्रलोक्यमेतत् सकलं सदेवासुरमानुषम् / उदरे तस्य देवस्य दृष्ट्वा विस्मयमागतः

সেই দেৱতাৰ উদৰত দেৱ-অসুৰ-মানৱসহ সমগ্ৰ ত্ৰিলোক দেখি তেওঁ বিস্ময়াভিভূত হ’ল।

Verse 23

तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः / अजातशत्रुर्भगवान् पितामहमथाब्रवीत्

তেতিয়া পন্নগেন্দ্ৰ-নিকেতনবাসী অজাতশত্ৰু ভগৱান তেওঁৰ মুখৰ পৰা ওলাই পিতামহ ব্ৰহ্মাক ক’লে।

Verse 24

भवानप्येवमेवाद्य शाश्वतं हि ममोहरम् / प्रविश्य लोकान् पश्यैतान् विचित्रान् पुरुषर्षभ

হে পুৰুষশ্ৰেষ্ঠ! তুমিও আজি এইদৰে মোৰ এই শাশ্বত মনোহৰ দৰ্শনত প্ৰৱেশ কৰি এই বিচিত্ৰ লোকসমূহ চোৱা।

Verse 25

ततः प्रह्लादनीं वाणी श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च / श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश कुशध्वजः

তাৰ পাছত সেই আনন্দদায়িনী বাণী শুনি ভক্তিভাৱে সন্মতি জনাই কুশধ্বজ পুনৰায় শ্ৰীপতিৰ উদৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 26

तानेव लोकान् गर्भस्थानपश्यत् सत्यविक्रमः / पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः

সত্যবিক্ৰমে সেই লোকসমূহক বিশ্বগৰ্ভত অৱস্থিত দেখিলে; কিন্তু দেৱৰ অধীনভূমি পৰিভ্ৰমণ কৰিও হৰি শ্ৰীবিষ্ণুৰ কোনো অন্ত দেখা নাপালে।

Verse 27

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि महात्मना / जनार्दनेन ब्रह्मासौ नाभ्यां द्वारमविन्दत

তাৰ পিছত মহাত্মা জনাৰ্দনে সকলো দুৱাৰ বন্ধ কৰিলে; আৰু ব্ৰহ্মাই নাভিত এটা দুৱাৰ (পথ) বিচাৰি পালে।

Verse 28

तत्र योगबलेनासौ प्रविश्य कनकाण्डजः / उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः

তাত যোগবলে প্ৰৱেশ কৰি, স্বৰ্ণাণ্ডজাত চতুৰানন ব্ৰহ্মাই পদ্মৰ পৰা নিজৰ স্বৰূপ উন্মোচন কৰিলে।

Verse 29

विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् जगद्योनिः पितामहः

পদ্মাসনত বিৰাজমান, পদ্মগৰ্ভসম দ্যুতিমান—স্বয়ম্ভূ ভগৱান ব্ৰহ্মা, জগতৰ যোনি পিতামহ, প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 30

समन्यमानो विश्वेशमात्मानं परमं पदम् / प्रोवाच पुरुषं विष्णुं मेघगम्भीरया गिरा

বিশ্বেশ্বৰ বিষ্ণুক পৰমাত্মা আৰু পৰম পদ বুলি মানি, তেওঁ সেই পুৰুষ বিষ্ণুক মেঘগম্ভীৰ কণ্ঠে সম্বোধন কৰিলে।

Verse 31

किं कृतं भवतेदानीमात्मनो जयकाङ्क्षया / एको ऽहं प्रबलो नान्यो मां वै को ऽबिभविष्यति

এতিয়া নিজৰ জয়ৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তুমি কি সাধিলা? “মই একাই প্ৰবল, আন কোনো নাই—মোক কোনে পৰাভূত কৰিব?”

Verse 32

श्रुत्वा नारायणो वाक्यं ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः / सान्त्वपूर्वमिदं वाक्यं बभाषे मधुरं हरिः

লোক-ব্যৱস্থাৰ নিয়ন্তা ব্ৰহ্মাৰ বাক্য শুনি নাৰায়ণ হৰিয়ে সান্ত্বনাৰ্থে মধুৰ আৰু কোমল উত্তৰ ক’লে।

Verse 33

भवान् धाता विधाता च स्वयंभूः प्रपितामहः / न मात्सर्याभियोगेन द्वाराणि पिहितानि मे

আপুনি ধাতা আৰু বিধাতা; আপুনি স্বয়ম্ভূ, আদ্য প্ৰপিতামহ। ঈৰ্ষা বা দ্বেষৰ বাবে মোৰ দুৱাৰ বন্ধ কৰা নহয়।

Verse 34

किन्तु लीलार्थमेवैतन्न त्वां बाधितुमिच्छया / को हि बाधितुमन्विच्छेद् देवदेवं पितामहम्

কিন্তু ই কেৱল লীলাৰ্থে; আপোনাক বাধা দিবৰ ইচ্ছাৰে নহয়। দেৱদেৱ, আদ্য পিতামহক কোনে বাধা দিব খোজে?

Verse 35

न ते ऽन्यथावगन्तव्यं मान्यो मे सर्वथा भवान् / सर्वमन्वय कल्याणं यन्मयापहृतं तव

ইয়াক অন্যথা নুবুজিব; আপুনি মোৰ বাবে সৰ্বথা মান্য। আপোনাৰ বংশৰ যি মঙ্গল মই অপহৰণ কৰিছোঁ, সেয়া সকলো সম্পূৰ্ণৰূপে আপোনালৈ ঘূৰি আহক।

Verse 36

अस्माच्च कारणाद् ब्रह्मन् पुत्रो भवतु मे भवान् / पद्मयोनिरिति ख्यातो मत्प्रियार्थं जगन्मय

এই কাৰণতেই, হে ব্ৰহ্মন, তুমি মোৰ পুত্ৰ হোৱা। ‘পদ্মযোনি’ নামে খ্যাত হৈ, জগতব্যাপী হৈ, মোৰ প্ৰিয় উদ্দেশ্যৰ বাবে বিশ্বসৃষ্টি কৰা।

Verse 37

ततः स भगवान् देवो वरं दत्त्वा किरीटिने / प्रहर्षमतुलं गत्वा पुनर्विष्णुमभाषत

তাৰ পাছত সেই ভগৱান দেৱে কিৰীটধাৰীক বৰ দান কৰি, অতুল আনন্দ লাভ কৰি, পুনৰ বিষ্ণুক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 38

भवान् सर्वात्मको ऽनन्तः सर्वेषां परमेश्वरः / सर्वभूतान्तरात्मा वै परं बह्म सनातनम्

আপুনি সৰ্বাত্মা, অনন্ত, আৰু সকলোৰে পৰমেশ্বৰ। আপুনি সত্যই সকলো ভূতৰ অন্তৰাত্মা, সনাতন পৰম ব্ৰহ্ম।

Verse 39

अहं वै सर्वलोकानामात्मा लोकमहेश्वरः / मन्मयं सर्वमेवेदं ब्रह्माहं पुरुषः परः

মই-ই সৰ্বলোকৰ আত্মা, লোকমহেশ্বৰ। এই সমগ্ৰ বিশ্ব মোৰেৰে ব্যাপ্ত আৰু মোৰময়; মই ব্ৰহ্ম, মই পৰম পুৰুষ।

Verse 40

नावाभ्यां विद्यते ह्यन्यो लोकानां परमेश्वरः / एका मूर्तिर्द्विधा भिन्ना नारायणपितामहौ

এই দুজনৰ বাহিৰে লোকসমূহৰ আন কোনো পৰমেশ্বৰ নাই। একেই দিব্য তত্ত্ব দুটা ৰূপত বিভক্তৰূপে প্ৰকাশ পায়—নাৰায়ণ আৰু পিতামহ (ব্ৰহ্মা)।

Verse 41

तेनैवमुक्तो ब्रह्माणं वासुदेवो ऽब्रवीदिदम् / इयं प्रतिज्ञा भवतो विनाशाय भविष्यति

এনেদৰে কোৱা হ’লে বাসুদেৱে ব্ৰহ্মাক ক’লে— “এই তোমাৰ প্ৰতিজ্ঞাই তোমাৰ বিনাশৰ কাৰণ হ’ব।”

Verse 42

किं न पश्यसि योगेशं ब्रह्माधिपतिमव्ययम् / प्रधानपुरुषेशानं वेदाहं परमेश्वरम्

তুমি যোগেশ্বৰক কিয় নেদেখা—যি অব্যয়, ব্ৰহ্মাৰো অধিপতি, প্ৰধান আৰু পুৰুষৰ ঈশান? তেওঁকেই পৰমেশ্বৰ বুলি জান।

Verse 43

यं न पश्यन्ति योगीन्द्राः सांख्या अपि महेश्वरम् / अनादिनिधनं ब्रह्म तमेव शरणं व्रज

যাক যোগীন্দ্ৰসকলেও নেদেখে, আৰু সাংখ্যসকলেও মহেশ্বৰ ৰূপে যথাৰ্থ নুবুজে—সেইজন অনাদি-অনন্ত ব্ৰহ্ম; কেৱল তেওঁৰেই শৰণ লোৱা।

Verse 44

ततः क्रुद्धो ऽम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा प्रोवाच केशवम् / भवान् न नूनमात्मानं वेत्ति तत् परमक्षरम्

তাৰ পিছত ক্ৰুদ্ধ হৈ ব্ৰহ্মাই পদ্মনয়ন কেশৱক ক’লে— “নিশ্চয় তুমি তোমাৰ নিজৰ আত্মস্বৰূপ, সেই পৰম অক্ষৰক নাজানা।”

Verse 45

ब्रह्माणं जगतामेकमात्मानं परमं पदम् / नावाभ्यां विद्यते ह्यन्यो लोकानां परमेश्वरः

তেওঁয়েই ব্ৰহ্মা—সকলো জগতৰ এক আত্মা, বিশ্বৰ একমাত্ৰ অন্তৰ্যামী আৰু পৰম পদ। তেওঁৰ বাহিৰে লোকসমূহৰ আন কোনো পৰমেশ্বৰ নাই।

Verse 46

संत्यज्य निद्रां विपुलां स्वमात्मानं विलोकय / तस्य तत् क्रोधजं वाक्यं श्रुत्वा विष्णुरभाषत

গভীৰ নিদ্ৰা ত্যাগ কৰি স্ব-আত্মাক অৱলোকন কৰি, তেওঁৰ ক্ৰোধজাত বাক্য শুনি ভগৱান বিষ্ণুৱে তেতিয়া ক’লে।

Verse 47

मा मैवं वद कल्याण परिवादं महात्मनः / न मे ऽस्त्यविदितं ब्रह्मन् नान्यथाहं वदामिते

হে কল্যাণ! এনেদৰে নক’বা; মহাত্মাৰ পৰিবাদ নকৰিবা। হে ব্রাহ্মণ, মোৰ বাবে একোৱেই অজানা নহয়; আৰু মই তোমাক সত্যৰ বাহিৰে অন্যথা নকওঁ।

Verse 48

किन्तु मोहयति ब्रह्मन् भवन्तं पारमेश्वरी / मायाशेषविशेषाणां हेतुरात्मसमुद्भावा

কিন্তু হে ব্রাহ্মণ, পাৰমেশ্বৰীয়ে তোমাক মোহিত কৰিছে; সেয়ে আত্মাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈ মায়া আৰু তাৰ অৱশিষ্ট বিশেষ প্ৰকাশসমূহৰ কাৰণ হয়।

Verse 49

एतावदुक्त्वा भगवान् विष्णुस्तूष्णीं बभूव ह / ज्ञात्वा तत् परमं तत्त्वं स्वमात्मानं महेश्वरम्

ইমান কৈ ভগৱান বিষ্ণু নীৰৱ হ’ল; কিয়নো তেওঁ পৰম তত্ত্ব—নিজ স্ব-আত্মাক—মহেশ্বৰ ৰূপে উপলব্ধি কৰিছিল।

Verse 50

कुतो ऽप्यपरिमेयात्मा भूतानां परमेश्वरः / प्रसादं ब्रह्मणे कर्तुं प्रादुरासीत् ततो हरः

তাৰ পিছত কোনো অদৃশ্য উৎসৰ পৰা, অপৰিমেয় আত্মাস্বৰূপ, সকলো ভূতৰ পৰমেশ্বৰ হৰ ব্রহ্মাক প্ৰসাদ দান কৰিবলৈ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 51

ललाटनयनो ऽनन्तो जटामण्डलमण्डितः / त्रिशूलपाणिर्भगवांस्तेजसां परमो निधिः

ললাটত নয়নধাৰী অনন্ত, জটামণ্ডলে বিভূষিত; ত্ৰিশূলপাণি ভগৱান—সকলো তেজৰ পৰম নিধি।

Verse 52

दिव्यां विशालां ग्रथितां ग्रहैः सार्केन्दुतारकैः / मालामत्यद्भुताकारां धारयन् पादलम्बिनीम्

তেওঁ ধাৰণ কৰিছিল এক দিব্য, বিশাল মালা—গ্ৰহসমূহে গাঁথা, সূৰ্য-চন্দ্ৰ-তাৰাসহ—অতিশয় আশ্চৰ্য আকাৰৰ, যি পদলৈকে লম্বৰ আছিল।

Verse 53

तं दृष्ट्वा देवमीशानं ब्रह्मा लोकपितामहः / मोहितो माययात्यर्थं पीतवाससमब्वीत्

সেই ঈশান দেৱক দেখি লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা তেওঁৰ মায়াত অতিশয় মোহিত হৈ পীতবাসধাৰীক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 54

क एष पुरुषो ऽनन्तः शूलपाणिस्त्रिलोचनः / तेजोराशिरमेयात्मा समायाति जनार्दन

হে জনাৰ্দন! আগবাঢ়ি অহা এই অনন্ত পুৰুষ কোন—শূলপাণি, ত্ৰিনয়ন—অমেয় আত্মা, তেজৰ ৰাশি?

Verse 55

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा विष्णुर्दानवमर्दनः / अपश्यदीश्वरं देवं ज्वलन्तं विमले ऽम्भसि

সেই বাক্য শুনি দানৱমৰ্দন বিষ্ণুৱে নিৰ্মল জলে জ্বলি উঠা তেজে দীপ্ত ঈশ্বৰ দেৱক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 56

ज्ञात्वा तत्परमं भावमैश्वरं ब्रह्मभावनम् / प्रोवाचोत्थाय भगवान् देवदेवं पितामहम्

সেই পৰম ঐশ্বৰ্যময় ভাব—ঈশ্বৰ-ৰূপ ব্ৰহ্মভাবনা—জানি ভগৱান উঠি দেৱদেৱ পিতামহ ব্ৰহ্মাক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 57

अयं देवो महादेवः स्वयञ्ज्योतिः सनातनः / अनादिनिधनो ऽचिन्त्यो लोकानामीश्वरो महान्

এই দেৱেই মহাদেৱ—স্বয়ংজ্যোতি আৰু সনাতন; আদিহীন-অন্তহীন, অচিন্ত্য, আৰু সকলো লোকৰ মহান ঈশ্বৰ।

Verse 58

शङ्करः शंभुरीशानः सर्वात्मा परमेश्वरः / भूतानामधिपो योगी महेशो विमलः शिवः

তেওঁ শংকৰ, শম্ভু আৰু ঈশান—সৰ্বাত্মা, পৰমেশ্বৰ; ভূতসমূহৰ অধিপতি, মহাযোগী, মহেশ—বিমল, মঙ্গলময় শিৱ।

Verse 59

एष धाता विधाता च प्रधानपुरुषेश्वरः / यं प्रपश्यन्ति यतयो ब्रह्मभावेन भाविताः

তেওঁ ধাতা আৰু বিধাতা—প্ৰধান আৰু পুৰুষৰ ঈশ্বৰ; ব্ৰহ্মভাবত ভাৱিত যতিসকলে তেওঁক সাক্ষাৎ দৰ্শন কৰে।

Verse 60

सृजत्येष जगत् कृत्स्नं पाति संहरते तथा / कालो भूत्वा महादेवः केवलो निष्कलः शिवः

তেওঁ সমগ্ৰ জগত সৃষ্টিও কৰে, পালনো কৰে আৰু সংহাৰো কৰে; কালৰূপে মহাদেৱ শিৱ একমাত্ৰ—নিষ্কল, নিৰুপাধিক আৰু শুদ্ধ—অবস্থিত থাকে।

Verse 61

ब्रह्माणं विदधे पूर्वं भवन्तं यः सनातनः / वेदांश्च प्रददौ तुभ्यं सो ऽयमायाति शङ्करः

যি সনাতন প্ৰভুৱে পূৰ্বে আপোনাক ব্ৰহ্মা পদত নিযুক্ত কৰি বেদসমূহ দান কৰিছিল—সেই শংকৰেই এতিয়া ইয়ালৈ আহিছে।

Verse 62

अस्यैव चापरां मूर्ति विश्वयोनिं सनातनीम् / वासुदेवाभिधानां मामवेहि प्रपितामह

হে প্ৰপিতামহ! তেঁওৰে আন এক সনাতনী মূৰ্তি—বিশ্বযোনি, জগত্কাৰণ—মোক ‘বাসুদেৱ’ নামে জানিবা।

Verse 63

किं न पश्यसि योगेशं ब्रह्माधिपतिमव्ययम् / दिव्यं भवतु ते चक्षुर्येन द्रक्ष्यसि तत्परम्

তুমি যোগেশ্বৰ, ব্ৰহ্মাৰো অধিপতি, অব্যয় প্ৰভুক কিয় নেদেখা? তোমাৰ চক্ষু দিব্য হওক, যাৰ দ্বাৰা তুমি সেই পৰম তত্ত্ব দৰ্শন কৰিবা।

Verse 64

लब्ध्वा शैवं तदा चक्षुर्विष्णोर्लोकपितामहः / बुबुधे परमेशानं पुरतः समवस्थितम्

তেতিয়া লোকপিতামহ ব্ৰহ্মাই বিষ্ণু-প্ৰদত্ত শৈৱ-দৃষ্টি (দিব্য চক্ষু) লাভ কৰি, সন্মুখত অৱস্থিত পৰমেশান শিৱক চিনিলে।

Verse 65

स लब्ध्वा परमं ज्ञानमैश्वरं प्रपितामहः / प्रपेदे शरणं देवं तमेव पितरं शिवम्

প্ৰপিতামহ ব্ৰহ্মাই ঈশ্বৰ-প্ৰদত্ত পৰম জ্ঞান লাভ কৰি, সেই একে দেৱ—নিজ পিতা শিৱ—ৰ শৰণ ল’লে।

Verse 66

ओङ्कारं समनुस्मृत्य संस्तभ्यात्मानमात्मना / अथर्वशिरसा देवं तुष्टाव च कृताञ्जलिः

পবিত্ৰ ওঙ্কাৰক স্থিৰভাৱে অনুস্মৰণ কৰি আৰু আত্মাই আত্মাক সংযম কৰি, তেওঁ কৰজোড়ে থিয় হৈ অথৰ্বশিৰস্ স্তোত্ৰে দেৱৰ স্তৱ কৰিলে।

Verse 67

संस्तुतस्तेन भगवान् ब्रह्मणा परमेश्वरः / अवाप परमां प्रीतिं व्याजहार स्मयन्निव

ব্ৰহ্মাই এইদৰে স্তৱ কৰিলে পৰমেশ্বৰ ভগৱান পৰম প্ৰীতি লাভ কৰিলে, আৰু যেন হাঁহি থকা দৰে কথা ক’লে।

Verse 68

मत्समस्त्वं न संदेहो मद्भक्तश्च यतो भवान् / मयैवोत्पादितः पूर्वं लोकसृष्ट्यर्थमव्ययम्

তুমি মোৰ সমান—ইয়াত সন্দেহ নাই—কাৰণ তুমি মোৰ ভক্ত। হে অব্যয়, লোকসৃষ্টিৰ কাৰণে আদিতে মই নিজেই তোমাক উৎপন্ন কৰিছিলোঁ।

Verse 69

त्वमात्मा ह्यादिपुरुषो मम देहसमुद्भवः / वरं वरय विश्वात्मन् वरदो ऽहं तवानघ

তুমিয়েই আত্মা, আদিপুৰুষ, আৰু মোৰ দেহৰ পৰা উদ্ভূত। হে বিশ্বাত্মন্, বৰ বাছি লোৱা; হে অনঘ, মই তোমাৰ বৰদাতা।

Verse 70

स देवदेववचनं निशम्य कमलोद्भवः / निरीक्ष्य विष्णुं पुरुषं प्रणम्याह वृषध्वजम्

দেৱদেৱৰ বচন শুনি কমলোদ্ভৱ (ব্ৰহ্মা) পুৰুষ বিষ্ণুলৈ চালে; আৰু বৃষধ্বজ (শিৱ)ক প্ৰণাম কৰি ক’লে।

Verse 71

भगवन् भूतभव्येश महादेवाम्बिकापते / त्वामेव पुत्रमिच्छामि त्वया वा सदृशं सतम्

হে ভগৱান, ভূত-ভৱিষ্যৰ ঈশ্বৰ, মহাদেৱ, অম্বিকাপতি! মই তোমাকেই পুত্ৰৰূপে কামনা কৰোঁ; নতুবা তোমাৰ সদৃশ সদ্গুণী পুত্ৰ বিচাৰোঁ।

Verse 72

मोहितो ऽस्मि महादेव मायया सूक्ष्मया त्वया / न जाने परमं भावं याथातथ्येन ते शिव

হে মহাদেৱ! তোমাৰ সূক্ষ্ম মায়াই মোক মোহিত কৰিছে। হে শিৱ! তোমাৰ পৰম ভাব মই যথাৰ্থকৈ নাজানো।

Verse 73

त्वमेव देव भक्तानां भ्राता माता पिता सुहृत् / प्रसीद तव पादाब्जं नमामि शरणं गतः

হে দেৱ! ভক্তসকলৰ বাবে তুমিয়েই ভ্ৰাতা, মাতা, পিতা আৰু সত্য সুহৃদ। প্ৰসন্ন হওক; শৰণাগত হৈ মই তোমাৰ পদপদ্মত প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 74

स तस्य वचनं श्रुत्वा जगन्नाथो वृषध्वजः / व्याजहार तदा पुत्रं समालोक्य जनार्दनम्

তেওঁৰ বাক্য শুনি, বৃষধ্বজ জগন্নাথে তেতিয়া জনাৰ্দনক চাই নিজৰ পুত্ৰক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 75

यदर्थितं भगवता तत् करिष्यामि पुत्रक / विज्ञानमैश्वरं दिव्यमुत्पत्स्यति तवानघ

“হে পুত্ৰক! ভগৱানে যি প্ৰাৰ্থনা কৰিছে, সেয়া মই কৰিম। হে অনঘ! তোমাৰ ভিতৰত দিব্য ঐশ্বৰ্য-জ্ঞান উদ্ভৱ হ’ব।”

Verse 76

त्वमेव सर्वभूतानामादिकर्ता नियोजितः / तथा कुरुष्व देवेश मया लोकपितामह

তুমিয়েই সকলো ভূতৰ আদিকৰ্তা, এই সৃষ্টিকাৰ্যত নিয়োজিত। সেয়ে, হে দেবেশ, মই লোকপিতামহ (ব্ৰহ্মা) কোৱা মতে যথোচিত কৰাঁ।

Verse 77

एष नारायणो ऽनन्तो ममैव परमा तनुः / भविष्यति तवेशानो योगक्षेमवहो हरिः

এই নাৰায়ণ—অনন্ত—নিশ্চয়েই মোৰেই পৰম তনু। তেওঁ হৰি হৈ তোমাৰ ঈশান হ’ব আৰু তোমাৰ যোগ-ক্ষেম—সাধনা-সিদ্ধি আৰু কল্যাণ—বহন কৰিব।

Verse 78

एवं व्याहृत्य हस्ताभ्यां प्रीतात्मा परमेश्वरः / संस्पृश्य देवं ब्रह्माणं हरिं वचनमब्रवीत्

এইদৰে কৈ দুয়ো হাতৰে সংকেত কৰি, প্ৰীতচিত্ত পৰমেশ্বৰে দেৱ ব্ৰহ্মাক স্পৰ্শ কৰিলে আৰু তাৰ পিছত হৰিক এই বাক্য ক’লে।

Verse 79

तृष्टो ऽस्मि सर्वथाहन्ते भक्त्या तव जगन्मय / वरं वृणीष्वं नह्यावां विभिन्नौ परमार्थतः

হে জগন্ময়! তোমাৰ ভক্তিয়ে মই সৰ্বথা তুষ্ট। বৰ বিচৰা; কিয়নো পৰমাৰ্থত আমি দুয়ো ভিন্ন নহয়।

Verse 80

श्रुत्वाथ देववचनं विष्णुर्विश्वजगन्मयः / प्राह प्रसन्नया वाचा समालोक्य चतुर्मुखम्

দেৱৰ বাক্য শুনি, বিশ্ব-জগন্ময় বিষ্ণুৱে চতুৰ্মুখ (ব্ৰহ্মা)লৈ চাই, প্ৰসন্ন আৰু শান্ত বাণীৰে ক’লে।

Verse 81

एष एव वरः श्लोघ्यो यदहं परमेश्वरम् / पश्यामि परमात्मानं भक्तिर्भवतु मे त्वयि

এই একমাত্ৰ শ্লাঘ্য বৰ—যে মই পৰমেশ্বৰ পৰমাত্মাৰ দৰ্শন কৰোঁ; তোমাৰ প্ৰতি মোৰ ভক্তি জাগক।

Verse 82

तथेत्युक्त्वा महादेवः पुनर्विष्णुमभाषत / भवान् सर्वस्य कार्यस्य कर्ताहऽमधिदैवतम्

“তথাস্তु” বুলি মহাদেৱে পুনৰ বিষ্ণুক ক’লে—“আপুনি সকলো কাৰ্যৰ কৰ্তা; মই তাৰ অধিদৈৱত।”

Verse 83

मन्मयं त्वन्मयं चैव सर्वमेतन्न संशयः / भवान् सोमस्त्वहं सूर्यो भवान् रात्रिरहं दिनम्

এই সকলো মোৰে আৰু তোমাৰে ব্যাপ্ত—ইয়াত সন্দেহ নাই। আপুনি সোম (চন্দ্ৰ), মই সূৰ্য; আপুনি ৰাতি, মই দিন।

Verse 84

भवान् प्रकृतिरव्यक्तमहं पुरुष एव च / भवान् ज्ञानमहं ज्ञाता भवान् मायाहमीश्वरः

আপুনি অব্যক্ত প্ৰকৃতি; মই পুৰুষ। আপুনি জ্ঞান; মই জ্ঞাতা। আপুনি মায়া; মই তাক অধিষ্ঠান কৰা ঈশ্বৰ।

Verse 85

भवान् विद्यात्मिका शक्तिः शक्तिमानहमीश्वरः / यो ऽहं सुनिष्कलो देवः सो ऽपि नारायणः परः

আপুনি বিদ্যাস্বৰূপ শক্তি; মই সেই শক্তিৰ অধিকাৰী ঈশ্বৰ। আৰু যি মই—নিষ্কল, অবিভাজ্য দেৱ—সেই-ই পৰম নাৰায়ণ।

Verse 86

एकीभावेन पश्यन्ति योगिनो ब्रह्मवादिनः / त्वामनाश्रित्य विश्वात्मन् न योगी मामुपैष्यति / पालयैतज्जगत् कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम्

ব্ৰহ্মবিদ যোগীসকলে একত্ব-ভাবত আপোনাকেই দৰ্শন কৰে। হে বিশ্বাত্মন, আপোনাৰ আশ্ৰয় নোলোৱাকৈ কোনো যোগীয়ে মোক লাভ কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে দেৱ-অসুৰ-মানৱসহ এই সমগ্ৰ জগতক পালন কৰক।

Verse 87

इतीदमुक्त्वा भगवाननादिः स्वमायया मोहितभूतभेदः / जगाम जन्मर्धिविनाशहीनं धामैकमव्यक्तमनन्तशक्तिः

এইদৰে কৈ অনাদি আৰু অনন্তশক্তিমান ভগৱান—যাঁৰ স্বমায়াত দেহধাৰীসকল ভেদবুদ্ধিত মোহিত হয়—জন্ম, বৃদ্ধি আৰু বিনাশহীন সেই এক অব্যক্ত ধামলৈ গমন কৰিলে।