Adhyaya 8
Tāmasa Sarga, the Androgynous Division of Brahmā, and the Lineages of Dharma and Adharma
পূৰ্ব অধ্যায়ৰ সৃষ্টিবিৱৰণৰ পাছত কূৰ্মে কয়—ব্ৰহ্মাই সৃষ্টি কৰা নতুন প্ৰজাই বৃদ্ধি নকৰাত ব্ৰহ্মা বিষণ্ণ হয়, আৰু সিদ্ধান্তকাৰী বুদ্ধি প্ৰকাশ পায়। ব্ৰহ্মাই এটা তামস শাসনতত্ত্ব দেখে যিয়ে ৰজস-সত্ত্বক আৱৰণ কৰে; পাছত সত্ত্বযুক্ত ৰজসে তমসক দূৰ কৰি পৰিপূৰক যুগল উদ্ভৱ হয় আৰু প্ৰজননৰ ধ্ৰুৱতা স্থাপিত হয়। অধৰ্ম আৰু হিংসা বাঢ়িলে ব্ৰহ্মাই অন্ধকাৰময় দেহ ত্যাগ কৰি তেজোময় ৰূপ ধাৰণ কৰে, পুৰুষ-স্ত্ৰী ৰূপে বিভক্ত হৈ বিরাজ/বিৰাট আৰু শতৰূপাক সৃষ্টি কৰে। তাৰ পাছত স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰৰ বংশকথা—মনু-শতৰূপা, তেওঁলোকৰ পুত্ৰ প্ৰিয়ব্ৰত আৰু উত্তানপাদ, আৰু দক্ষ-ৰুচি আদি বিবাহৰ জৰিয়তে সৃষ্টিবিস্তাৰ। দক্ষৰ কন্যাসকলৰ নাম, ধৰ্মৰ বিবাহত গুণদেৱতা আৰু কল্যাণকাৰী সন্ততি; কিন্তু অধৰ্মবংশৰ পৰা হিংসা, মিছা, ভয়, নৰক, মৃত্যু, ৰোগ আৰু শোক—দুঃখলক্ষণ ঊৰ্ধ্বৰেতস সত্তা জন্ম লয়। শেষত ইয়াক তামস সৰ্গ বুলি কোৱা হয়, তথাপি ধৰ্মনিয়মন আৰু জগত-সামাজিক শৃঙ্খলা স্থাপনলৈ ই সহায়ক।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच एवं भूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च / यदा चास्य प्रजाः सृष्टा न व्यवर्धन्त धीमतः
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত সপ্তম অধ্যায় সমাপ্ত। শ্ৰীকূৰ্মে ক’লে—এই প্ৰকাৰে স্থাৱৰ আৰু চৰ ভूतসমূহ সৃষ্টি হ’ল; কিন্তু তেওঁৰ প্ৰজাসমূহ সৃষ্টি হ’লেও, সেই ধীমন্তৰ সত্ত্বেও সিহঁত বৃদ্ধি নাপালে।
Verse 2
तमोमात्रावृतो ब्रह्मा तदाशोचत दुः खितः / ततः स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगामिनीम्
তমস্মাত্ৰে আৱৃত ব্ৰহ্মা তেতিয়া দুঃখিত হৈ শোক কৰিলে। তাৰ পাছত অৰ্থ আৰু উদ্দেশ্যৰ নিশ্চিত নিৰ্ণয়লৈ গমনকাৰী বুদ্ধিক তেওঁ প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 3
अथात्मनि समद्राक्षीत् तमोमात्रां नियामिकाम् / रजः सत्त्वं च संवृत्य वर्तमानां स्वधर्मतः
তাৰ পাছত তেওঁ আত্মাত তমস্মাত্ৰৰ নিয়ামক তত্ত্বক দেখিলে; ই ৰজঃ আৰু সত্ত্বক আৱৃত কৰিও নিজৰ স্বধৰ্ম অনুসাৰে প্ৰৱৰ্তিত থাকে।
Verse 4
तमस्तद् व्यनुदत् पश्चात् रजः सत्त्वेन संयुतः / तत् तमः प्रतिनुन्नं वै मिथुनं समजायत
তাৰ পাছত সত্ত্বযুক্ত ৰজঃয়ে সেই তমসক আঁতৰাই দিলে। আৰু সেই তমস প্ৰতিনুন্ন হ’লে, নিশ্চয়েই এক মিথুন (যুগল) উৎপন্ন হ’ল।
Verse 5
अधर्माचरणो विप्रा हिंसा चाशुभलक्षणा / स्वां तनुं स ततो ब्रह्मा तामपोहत भास्वराम्
হে বিপ্ৰসকল! যেতিয়া অধৰ্মাচৰণ আৰু অশুভ লক্ষণযুক্ত হিংসা উদ্ভৱ হ’ল, তেতিয়া ব্ৰহ্মাই নিজৰ দেহৰ পৰা সেই তামস মূৰ্তি ত্যাগ কৰি দীপ্তিময় ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 6
द्विधाकरोत् पुनर्देहमर्धेन पुरुषो ऽभवत् / अर्धेन नारी पुरुषो विराजमसृजत् प्रभुः
তাৰপিছত প্ৰভুৱে নিজৰ দেহ পুনৰ দ্বিধা কৰিলে—অর্ধাংশে পুৰুষ হ’ল, অর্ধাংশে নাৰী; আৰু সেই অধিপতি পুৰুষে বিরাজক সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 7
नारीं च शतरूपाख्यां योगिनीं ससृजे शुभाम् / सा दिवं पृथिवीं चैव महम्ना व्याप्य संस्थिता
তেওঁ শতৰূপা নামৰ শুভ যোগিনী নাৰীও সৃষ্টি কৰিলে; তেওঁ নিজৰ মহিমাৰে স্বৰ্গ আৰু পৃথিৱী দুয়োকে ব্যাপি সৰ্বত্ৰ প্রতিষ্ঠিত হৈ ৰ’ল।
Verse 8
योगैश्वर्यबलोपेता ज्ञानविज्ञानसंयुता / यो ऽभवत् पुरुषात् पुत्रो विराडव्यक्तजन्मनः
যোগৈশ্বৰ্য আৰু মহাবলেৰে যুত, আৰু জ্ঞান-ৱিজ্ঞানসমন্বিত—সেইজন পুৰুষৰ পৰা জন্ম লোৱা পুত্ৰ হ’ল: অব্যক্তজন্মা বিরাট।
Verse 9
स्वायंभुवो मनुर्देवः सो ऽभवत् पुरुषो मुनिः / सा देवी शतरूपाख्या तपः कृत्वा सुदुश्चरम्
স্বায়ম্ভুৱ মনু—দেৱস্বভাৱ—মানুহৰ মাজত মুনি আৰু আচৰণত সত্য পুৰুষ হ’ল। আৰু শতৰূপা নামৰ দেৱীয়ে অতি দুঃসাধ্য তপস্যা কৰিলে।
Verse 10
भर्तारं ब्रह्मणः पुत्रं मनुमेवानुपद्यत / तस्माच्च शतरूपा सा पुत्रद्वयमसूयत
শতৰূপাই ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ মনুক স্বামী ৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে; আৰু তেওঁৰ পৰা শতৰূপাই দুজন পুত্ৰ জন্ম দিলে।
Verse 11
प्रियव्रतोत्तानपादौ कन्याद्वयमनुत्तमम् / तयोः प्रसूतिं दक्षाय मनुः कन्यां ददौ पुनः
প্ৰিয়ব্ৰত আৰু উত্তানপাদৰ দুজনী অনুত্তম কন্যা আছিল; তাৰে মনুৱে নিজৰ কন্যা প্ৰসূতিক পুনৰ দক্ষক বিবাহত দিলে।
Verse 12
प्रजापतिरथाकूतिं मानसो जगृहे रुचिः / आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम् / यज्ञश्च दक्षिणा चैव याभ्यां संवर्धितं जगत्
তাৰ পিছত মানসপুত্ৰ প্ৰজাপতি ৰুচিয়ে আকূতিক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে। আকূতিৰ পৰা মানস ৰুচিৰ ঘৰত শুভ যুগল—যজ্ঞ আৰু দক্ষিণা—জন্মিল; যাঁহাৰ দ্বাৰা জগত পুষ্ট আৰু বিকশিত হ’ল।
Verse 13
यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे / यामा इति समाक्यता देवाः स्वायंभुवे ऽन्तरे
যজ্ঞৰ পত্নী দক্ষিণাৰ পৰা বাৰজন পুত্ৰ জন্মিল; স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত তেওঁলোক ‘যাম’ নামে দেৱতা বুলি খ্যাত হৈছিল।
Verse 14
प्रसूत्यां च तथा दक्षश्चतस्त्रो विंशतिं तथा / ससर्ज कन्या नामानि तासां सम्यम् निबोधत
আৰু প্ৰসূতিৰ পৰা দক্ষে চৌব্বিশজনী কন্যা জন্ম দিলে। এতিয়া সেই কন্যাসকলৰ নামসমূহ যথাক্ৰমে শুনা।
Verse 15
श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा / बुद्धिर्लज्जावपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी
শ্ৰদ্ধা, লক্ষ্মী, ধৃতি, তুষ্টি, পুষ্টি, মেধা আৰু সৎক্ৰিয়া; লগতে বুদ্ধি, লজ্জা, সৌন্দৰ্য, শান্তি, সিদ্ধি আৰু কীৰ্তি—এই তেৰটা মঙ্গলগুণ।
Verse 16
पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः शुभाः / ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः
পত্নীৰ অৰ্থে ধৰ্মে দক্ষৰ শুভ কন্যাসকল (দাক্ষায়ণী) গ্ৰহণ কৰিলে; আৰু তেওঁলোকৰ পৰা কনিষ্ঠ পৰম্পৰাত একাদশ শিষ্ট, সুলোচনা কন্যা জন্মিল।
Verse 17
ख्यातिः सत्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा / संततिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा
খ্যাতি, আৰু সতি; সম্ভূতি; স্মৃতি; প্ৰীতি; আৰু ক্ষমা; তদ্ৰূপ সন্ততি আৰু অনসূয়া; লগতে ঊৰ্জা, স্বাহা, স্বধা।
Verse 18
भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः / पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुः परमधर्मवित्
ভৃগু, ভব, মৰীচি; তদ্ৰূপ মুনি অঙ্গিৰা; পুলস্ত্য আৰু পুলহ; আৰু ক্ৰতু—সকলেই পৰম ধৰ্মবিদ।
Verse 19
अत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम् / ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः
অত্রি, বসিষ্ঠ, বহ্নি (অগ্নি) আৰু পিতৃগণ—যথাক্ৰমে—খ্যাতি আদি কন্যাসকলক গ্ৰহণ কৰি বিবাহ কৰিলে; তেওঁলোক মুনিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 20
श्रद्धाया आत्मजः कामो दर्पो लक्ष्मीसुतः स्मृतः / धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्ट्याः संतोष उच्यते
শ্ৰদ্ধাৰ পৰা কাম জন্মে; লক্ষ্মীৰ পুত্ৰ বুলি দৰ্প স্মৃত। ধৃতিৰ পৰা নিয়ম পুত্ৰৰূপে প্ৰকাশ পায়, আৰু তুষ্টিৰ পৰা সন্তোষ কোৱা হৈছে।
Verse 21
पुष्ट्या लाभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस्तथा / क्रियायाश्चाभवत् पुत्रो दण्डः समय एव च
পুষ্টিৰ পৰা লাভ নামৰ পুত্ৰ জন্মিল; আৰু মেধাৰ পৰা শ্রুত (শ্ৰৱণজন্য জ্ঞান) উদ্ভৱ হ’ল। ক্ৰিয়াৰ পৰা দণ্ড আৰু সময়—এই দুজন পুত্ৰ হ’ল।
Verse 22
बुद्ध्या बोधः सुतस्तद्वदप्रमादो व्यजायत / लज्जाया विनयः पुत्रो वपुषो व्यवसायकः
বুদ্ধিৰ পৰা বোধ নামৰ পুত্ৰ জন্মিল; তদ্ৰূপ অপ্ৰমাদো প্ৰকাশ পালে। লজ্জাৰ পৰা বিনয় পুত্ৰ হ’ল, আৰু বপু (সুশৰীৰ)ৰ পৰা ব্যৱসায়/দৃঢ় প্ৰয়াস জন্মিল।
Verse 23
क्षेमः शान्तिसुतश्चापि सुखं सिद्धिरजायत / यशः कीर्तिसुतस्तद्वदित्येते धर्मसूनवः
শান্তিৰ পৰা ক্ষেম পুত্ৰ জন্মিল; সুখ আৰু সিদ্ধিও জন্মিল। তদ্ৰূপ কীৰ্তিৰ পৰা যশ পুত্ৰ হ’ল—এতেকে ধৰ্মৰ পুত্ৰ বুলি কোৱা হয়।
Verse 24
कामस्य हर्षः पुत्रो ऽभूद् देवानन्दो व्यजायत / इत्येष वै सुखोदर्कः सर्गो धर्मस्य कीर्तितः
কামৰ পৰা হৰ্ষ নামৰ পুত্ৰ হ’ল, আৰু তাৰ পৰা দেৱানন্দ জন্মিল। এইদৰে সুখময় ফলত উপনীত হোৱা ধৰ্মৰ এই সৃষ্টিক্ৰম কীৰ্তিত।
Verse 25
जज्ञे हिंसा त्वधर्माद् वै निकृतिं चानृतं सुतम् / निकृत्यनृतयोर्जज्ञे भयं नरक एव च
অধৰ্মৰ পৰাই হিংসাৰ জন্ম হ’ল, আৰু তাৰ পুত্ৰ নিকৃতি আৰু অনৃত (মিছা) হ’ল। নিকৃতি-অনৃতৰ পৰা পুনৰ ভয় আৰু নৰক জন্মিল।
Verse 26
माया च वेदना चैव मिथुनं त्विदमेतयोः / भयाज्जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम्
মায়া আৰু বেদনা—এই দুয়োটা যুগল হ’ল। তাৰ পাছত ভয়ৰ পৰা মায়াই জীৱ-অপহাৰী মৃত্যু জন্ম দিলে।
Verse 27
वेदना च सुतं चापि दुः खं जज्ञे ऽथ रौरवात् / मृत्योर्व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश्च जज्ञिरे
ৰৌৰৱৰ পৰা বেদনা জন্মিল, আৰু তাৰ পুত্ৰ দুঃখো জন্মিল। মৃত্যুৰ পৰা ব্যাধি, জৰা, শোক, তৃষ্ণা আৰু ক্ৰোধ জন্মিল।
Verse 28
दुः खोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः / नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः
এয়া সকল দুঃখান্ত বুলি স্মৃত, আৰু সকলোতে অধৰ্মৰ লক্ষণ। ইহঁতৰ না পত্নী আছে না পুত্ৰ; সকলো ঊৰ্ধ্বৰেতস।
Verse 29
इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः / संक्षेपेण मया प्रोक्ता विसृष्टिर्मुनिपुङ्गवा
এইদৰে ধৰ্ম নিয়ামক তামস সৰ্গ জন্মিল। হে মুনিপুঙ্গৱ, সংক্ষেপে মই এই বিসৃষ্টি ক’লোঁ।
Frequently Asked Questions
It links the impasse to the dominance of tamas and resolves it through the arising of buddhi and the action of rajas conjoined with sattva, which repels tamas and produces mithuna (paired polarity), enabling propagation.
It functions as a moral-cosmological counterline: Adharma generates violence, deceit, falsehood, fear, hell, and death—mapping how suffering arises and thereby reinforcing dharma as the stabilizing principle of cosmic and social order.
Svāyambhuva Manu and Śatarūpā anchor the human-cosmic genealogy; their line connects to Priyavrata and Uttānapāda, and extends through marital alliances involving Dakṣa, Ruci, Ākūti, Yajña, and Dakṣiṇā.