Adhyaya 6
Cosmic Night, Nārāyaṇa as Brahmā, and the Varāha Raising of the Earth
পূৰ্ব অধ্যায়ৰ উপসংহাৰ শেষ হোৱাৰ পাছত কাহিনী প্ৰলয়-অৱস্থালৈ যায়—অন্ধকাৰাচ্ছন্ন, একৰস, নিশ্চল মহাসাগৰ; য’ত গতি আৰু ভেদ নাই। সেই অৱস্থাৰ পৰা ব্ৰহ্মাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ; তেওঁ পৰম পুৰুষ নাৰায়ণেই, যি যোগনিদ্ৰাত বিশ্বজলত শয়ন কৰে। ‘নাৰায়ণ’ শব্দৰ ব্যুৎপত্তি কোৱা হয়—নাৰা মানে জল, অয়ন মানে আশ্ৰয়/নিবাস। সহস্ৰ-যুগ পৰিমিত ৰাত্ৰিৰ অন্তত ভগৱান ব্ৰহ্মকাৰ্য ধাৰণ কৰি পুনঃসৃষ্টিৰ নিমিত্তকাৰণ হয়। পৃথিৱী জলত নিমজ্জিত দেখি প্ৰজাপতি উদ্ধাৰৰ সংকল্প কৰে আৰু বৰাহৰূপ ধৰি ৰসাতললৈ নামি দন্তত পৃথিৱী তুলি আনে। সিদ্ধ আৰু ব্ৰহ্মৰ্ষিসকলে হৰিৰ স্তৱ কৰে; তাত নিৰ্গুণ-সগুণ সমন্বয়—ব্ৰহ্ম, পৰমাত্মা, মায়া, মূলপ্ৰকৃতি, গুণ আৰু অৱতাৰ—একে লগে প্ৰকাশ পায়। পৃথিৱী স্থিৰ হ’লে ভগৱানে তাক সমতল কৰে, পৰ্বত স্থাপন কৰে আৰু দগ্ধ লোকসমূহৰ পুনৰ্নিৰ্মাণলৈ মন ধৰে; ফলত পৰৱৰ্তী অধ্যায়ত সৃষ্টিক্ৰম আগবাঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच आसीदेकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम् / शान्तवातादिकं सर्वं न प्रज्ञायत किञ्चन
ইতি শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত পঞ্চম অধ্যায়। শ্ৰীকূৰ্মে ক’লে—এটা ভয়ংকৰ একাৰ্ণৱ আছিল, অবিভক্ত আৰু তমোময়; বায়ু আদি সকলো শান্ত, একোৱে বোধগম্য নাছিল।
Verse 2
एकार्णवे तदा तस्मिन् नष्टे स्थावरजङ्गमे / तदा समभवद् ब्रह्मा सहस्त्राक्षः सहस्त्रपात्
যেতিয়া সেই একাৰ্ণৱত স্থাৱৰ-জংগম সকলো নাশ হৈ কেৱল সেয়াই ৰ’ল, তেতিয়া সহস্ৰচক্ষু আৰু সহস্ৰপদ ব্ৰহ্মা উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 3
सहस्त्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णस्त्वतीन्द्रियः / ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा
সেই সহস্ৰশীৰ্ষ পুৰুষ, স্বৰ্ণবৰ্ণ আৰু ইন্দ্ৰিয়াতীত—নাৰায়ণ নামে খ্যাত সেই ব্ৰহ্মা তেতিয়া জলত যোগনিদ্ৰাত শয়ন কৰিলে।
Verse 4
इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति / ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम्
ইয়াত নাৰায়ণৰ প্ৰতি এই শ্লোকটোও উদ্ধৃত কৰা হয়—“ব্ৰহ্মস্বৰূপী দেৱেই জগতৰ উদ্ভৱ আৰু লয়।”
Verse 5
आपो नारा इति प्रोक्ता नाम्ना पूर्वमिति श्रुतिः / अयनं तस्य ता यस्मात् तेन नारायणः स्मृतः
শ্ৰুতি মতে জল (আপঃ) পূৰ্বতে ‘নাৰা’ নামে পৰিচিত আছিল; যিহেতু সেই জলেই তেওঁৰ অয়ন—আশ্ৰয় আৰু নিবাস—সেয়ে তেওঁ ‘নাৰায়ণ’ বুলি স্মৃত।
Verse 6
तुल्यं युगसहस्त्रस्य नैशं कालमुपास्य सः / शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात्
সহস্ৰ যুগসম ৰাত্ৰিকাল অতিবাহিত কৰি, সেই মহাৰাত্ৰিৰ অন্তত সৃষ্টিৰ কাৰণ হৈ তেওঁ পুনৰায় ব্ৰহ্মত্ব গ্ৰহণ কৰে।
Verse 7
ततस्तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम् / अनुमानात् तदुद्धारं कर्तुकामः प्रजापतिः
তাৰ পাছত সেই জলে পৃথিৱী অন্তৰ্লীন হোৱা বুলি জানি, প্ৰজাপতিয়ে চিন্তাময় অনুমানৰে তাৰ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সংকল্প কৰিলে।
Verse 8
जलक्रीडासु रुचिरं वाराहं रुपमास्थितः / अधृष्यं मनसाप्यन्यैर्वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम्
জলক্ৰীড়াত তেওঁ মনোহৰ বৰাহৰূপ ধাৰণ কৰিলে; তথাপি আনৰ মনলৈও অগম্য—বাক্-স্বৰূপ ব্ৰহ্ম, ‘ব্ৰহ্ম’ নামে প্ৰসিদ্ধ।
Verse 9
पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविश्य च रसातलम् / दंष्ट्रयाभ्युज्जहारैनामात्माधारो धराधरः
পৃথিৱী উদ্ধাৰৰ বাবে তেওঁ ৰসাতলত প্ৰৱেশ কৰি, দংষ্ট্ৰাৰে তাক ওপৰলৈ উঠাই আনিলে—তেওঁ আত্মাধাৰ, জগতধাৰক।
Verse 10
दृष्ट्वा दंष्ट्राग्रविन्यस्तां पृथिवीं प्रथितपौरुषम् / अस्तुवञ्जनलोकस्थाः सिद्धा ब्रह्मर्षयो हरिम्
দংষ্ট্ৰাৰ আগত স্থাপিত পৃথিৱী দেখি—যাঁৰ পুৰুষাৰ্থ প্ৰসিদ্ধ—জনলোকস্থ সিদ্ধ আৰু ব্ৰহ্মৰ্ষিসকলে হৰিৰ স্তৱ কৰিলে।
Verse 11
ऋषय ऊचुः नमस्ते देवदेवाय ब्रह्मणे परमेष्ठिने / पुरुषाय पुराणाय शाश्वताय जयाय च
ঋষিসকলে ক’লে— দেৱদেৱ, ব্ৰহ্ম, পৰমেশ্বৰ আপোনাক নমস্কাৰ; আদিপুৰুষ, পুৰাতন, শাশ্বত আৰু জয়-স্বৰূপ আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 12
नमः स्वयंभुवे तुभ्यं स्त्रष्ट्रे सर्वार्थवेदिने / नमो हिरण्यगर्भाय वेधसे परमात्मने
স্বয়ম্ভূ, স্ৰষ্টা আৰু সৰ্বাৰ্থবেদী আপোনাক নমঃ; হিৰণ্যগৰ্ভ, বেধস্ আৰু পৰমাত্মাক নমস্কাৰ।
Verse 13
नमस्ते वासुदेवाय विष्णवे विश्वयोनये / नारायणाय देवाय देवानां हितकारिणे
বাসুদেৱ, বিষ্ণু—বিশ্বযোনি—আপোনাক নমস্কাৰ; নাৰায়ণ দেৱ, দেৱসকলৰ হিতকাৰী, আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 14
नमो ऽस्तु ते चतुर्वक्त्रे शार्ङ्गचक्रासिधारिणे / सर्वभूतात्मभूताय कूटस्थाय नमो नमः
চতুৰ্মুখ, শাৰ্ঙ্গধনু, চক্ৰ আৰু খড়্গধাৰী আপোনাক নমঃ; সৰ্বভূতৰ অন্তৰাত্মা, কূটস্থ অবিকাৰী আপোনাক পুনঃপুনঃ প্ৰণাম।
Verse 15
नमो वेदरहस्याय नमस्ते वेदयोनये / नमो बुद्धाय शुद्धाय नमस्ते ज्ञानरूपिणे
বেদৰহস্য-স্বৰূপ আপোনাক নমঃ, বেদযোনি আপোনাক নমস্কাৰ; বুদ্ধ (প্ৰবুদ্ধ) আৰু শুদ্ধ আপোনাক নমঃ, জ্ঞান-স্বৰূপ আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 16
नमो ऽस्त्वानन्दरूपाय साक्षिणे जगतां नमः / अनन्तायाप्रमेयाय कार्याय करणाय च
আনন্দস্বৰূপ আপোনাক নমস্কাৰ; সকলো জগতৰ সাক্ষীক নমঃ। অনন্ত, অপ্ৰমেয়—কাৰ্য আৰু কাৰণ—আপোনাকো নমঃ।
Verse 17
नमस्ते पञ्चबूताय पञ्चभूतात्मने नमः / नमो मूलप्रकृतये मायारूपाय ते नमः
পঞ্চমহাভূতস্বৰূপ আপোনাক নমঃ; পঞ্চভূতৰ অন্তৰাত্মাক নমঃ। মূলপ্ৰকৃতিক নমস্কাৰ; মায়াৰূপ আপোনাক নমঃ।
Verse 18
नमो ऽस्तु ते वराहाय नमस्ते मत्स्यरूपिणे / नमो योगाधिगम्याय नमः सकर्षणाय ते
বৰাহস্বৰূপ আপোনাক নমঃ; মৎস্যৰূপিণীক নমস্কাৰ। যোগেৰে অধিগম্য আপোনাক নমঃ; হে সংকর্ষণ, আপোনাক নমঃ।
Verse 19
नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं त्रिधाम्ने दिव्यतेजसे / नमः सिद्धाय पूज्याय गुणत्रयविभाविने
ত্রিমূর্তিস্বৰূপ আপোনাক নমঃ; ত্ৰিধামৰ অধিপতি, দিব্য তেজস্বীক নমস্কাৰ। সিদ্ধ, পূজ্য, ত্ৰিগুণ-বিভাৱিনে আপোনাক নমঃ।
Verse 20
तमो ऽस्त्वादित्यवर्णाय नमस्ते पद्मयोनये / नमो ऽमूर्ताय मूर्ताय माधवाय नमो नमः
আদিত্যবৰ্ণ আপোনাৰ সন্মুখত তমস নাশ হওক; পদ্মযোনিস্বৰূপক নমস্কাৰ। অমূর্ত আৰু মূর্ত—উভয় ৰূপধাৰী মাধৱক পুনঃপুনঃ নমঃ।
Verse 21
त्वयैव सृष्टमखिलं त्वय्येव लयमेष्यति / पालयैतज्जगत् सर्वं त्राता त्वं शरणं गति
হে প্ৰভু! এই সমগ্ৰ জগত তোমাৰ দ্বাৰাই সৃষ্ট, আৰু অন্তত তোমাতেই লীন হ’ব। এই বিশ্বক পালন কৰা; তুমিয়েই ত্ৰাতা, শৰণ আৰু পৰম গতি।
Verse 22
इत्थं स भगवान् विष्णुः सनकाद्यैरभिष्टुतः / प्रसादमकरोत् तेषां वराहवपुरीश्वरः
এইদৰে সনক আদি ঋষিসকলৰ দ্বাৰা স্তুত ভগৱান বিষ্ণু—বৰাহবপুৰীৰ ঈশ্বৰ—তেওঁলোকৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈ কৃপা প্ৰদান কৰিলে।
Verse 23
ततः संस्थानमानीय पृथिवीं पृथिवीपतिः / मुमोच रूपं मनसा धारयित्वा प्रिजापतिः
তাৰপিছত পৃথিৱীপতি প্ৰজাপতিয়ে পৃথিৱীক যথাযথ বিন্যাসত আনিলে, তাৰ ৰূপ মনত ধৰি, তাক স্থিৰ অৱস্থাত প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।
Verse 24
तस्योपरि जलौघस्य महती नौरिव स्थिता / विततत्वाच्च देहस्य न मही याति संप्लवम्
সেই প্ৰবল জলৰাশিৰ ওপৰত মহা পৃথিৱী বিশাল নাওৰ দৰে স্থিৰ আছিল; আৰু তেওঁৰ দেহ বিস্তৃত আধাৰ হোৱাত পৃথিৱী প্ৰলয়জলত ডুব নাখালে।
Verse 25
पृथिवीं तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद् गिरीन् / प्राक्सर्गदग्धानखिलांस्ततः सर्गे ऽदधन्मनः
পৃথিৱীক সমতল কৰি সুসংবদ্ধ কৰি তেওঁ পৃথিৱীত পৰ্বতসমূহ স্থাপন কৰিলে। তাৰপিছত প্ৰাক্সৃষ্টিৰ দাহে দগ্ধ সকলো দেখি, নতুন সৃষ্টিৰ বাবে মন স্থিৰ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
It derives the name from the Vedic designation of the primordial waters as “nārā,” and states that because those waters are His resting-place (ayana), He is remembered as Nārāyaṇa—Lord who abides in and transcends the cosmic waters.
Creation and dissolution are attributed to the one Supreme Lord who is simultaneously Brahman (beyond senses and conceptual grasp) and the operative cause as Brahmā; the hymn’s language of Māyā, guṇas, and Paramātman implies that individual beings arise within conditioned manifestation while the Lord remains the immutable ground and inner Self of all.