Adhyaya 5

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वंविभागे चतुर्थो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच स्वयंभुवो विवृत्तस्य कालसंख्या द्विजोत्तमाः / न शक्यते समाख्यातुं बहुवर्षैरपि स्वयम्

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত চতুৰ্থ অধ্যায়। শ্ৰীকূৰ্মে ক’লে—হে দ্বিজোত্তমসকল, স্বয়ম্ভুৱ (মনু) চক্রৰ বিস্তাৰৰ কালসংখ্যা বহু বছৰ ক’লেও, মই নিজেও সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰোঁ।

Verse 2

कालसंख्या समासेन परार्धद्वयकल्पिता / स एव स्यात् परः कालः तदन्ते प्रतिसृज्यते

সংক্ষেপে কালসংখ্যা দুটা পৰাৰ্ধে কল্পিত। সেয়াই পৰম কাল বুলি কোৱা হয়; আৰু তাৰ অন্তত পুনৰ সৃষ্টিৰ পুনঃসৃজন হয়।

Verse 3

निजेन तस्य मानेन आयुर्वर्षशतं स्मृतम् / तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिदीयते

নিজ মান অনুসাৰে তাৰ আয়ু শত বছৰ বুলি স্মৃত। তাক ‘পৰ’ বুলি কোৱা হয়; তাৰ অর্ধ ‘তদর্ধ’, আৰু তাৰো অর্ধ ‘পৰাৰ্ধ’ বুলি অভিহিত।

Verse 4

काष्ठा पञ्चदश ख्याता निमेषा द्विजसत्तमाः / काष्ठास्त्रिंशत् कला त्रिंशत् कला मौहूर्तिकी गतिः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! পন্ধৰ নিমেষে এক কাষ্ঠা বুলি খ্যাত। ত্ৰিশ কাষ্ঠাই এক কলা; আৰু ত্ৰিশ কলাই মিলি মুহূৰ্ত নামৰ কালগতি (মাপ) গঠন কৰে।

Verse 5

तावत्संख्यैरहोरात्रं मुहूर्तैर्मानुषं स्मृतम् / अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्षद्वयात्मकः

সেই সংখ্যক মুহূৰ্তে মানুহৰ অহোৰাত্ৰ (দিন-ৰাতি) বুলি স্মৃত। আৰু তেনেই সংখ্যক অহোৰাত্ৰে দুই পক্ষযুক্ত মাস গঠিত হয়।

Verse 6

तैः षड्भिरयनं वर्षं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे / अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनम्

সেই ছয় ঋতুৰে অয়ন হৈ বছৰ গঠিত হয়; আৰু দুই অয়ন—দক্ষিণ আৰু উত্তৰ। দক্ষিণায়ন দেৱতাসকলৰ ৰাতি, উত্তৰায়ন তেওঁলোকৰ দিন।

Verse 7

दिव्यैर्वर्षसहस्त्रैस्तु कृतत्रेतादिसंज्ञितम् / चतुर्युगं द्वादशभिः तद्विभागं निबोधत

দিব্য বছৰৰ সহস্ৰে পৰিমিত কৃত, ত্ৰেতা আদি সংজ্ঞিত যুগচক্ৰক ‘চতুৰ্যুগ’ বোলা হয়। তাৰ বিভাগ দ্বাদশ ভাগৰ—ই কথা বুজি লোৱা।

Verse 8

चत्वार्याहुः सहस्त्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् / तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च कृतस्य तु

তেওঁলোকে কয়, কৃত (সত্য) যুগ চাৰি হাজাৰ বছৰৰ। তাৰ আৰম্ভণিৰ সন্ধ্যা তেনেই শতকৰ পৰিমাণৰ, আৰু কৃত যুগৰ অন্ত্য সন্ধ্যাংশো তেনেই শতকৰ পৰিমাণৰ বুলি মানা হয়।

Verse 9

त्रिशती द्विशती सन्ध्या तथा चैकशती क्रमात् / अंशकं षट्शतं तस्मात् कृसन्ध्यांशकं विना

ক্ৰম অনুসাৰে সন্ধ্যা-উপাসনা তিনিশ, দুশ আৰু তাৰ পিছত এশ জপে বিধেয়। সেয়ে কৃ-সন্ধ্যাৰ অংশ বাদ দিলে মুঠ ছয়িশ অংশ হয়।

Verse 10

त्रिद्व्येकसाहस्त्रमतो विना सन्ध्यांशकेन तु / त्रेताद्वापरतिष्याणां कालज्ञाने प्रकीर्तितम्

সন্ধ্যা আৰু সন্ধ্যাংশ বাদ দি কালগণনাত কোৱা হৈছে—ত্রেতা, দ্বাপৰ আৰু তিষ্য (কলি) যুগ ক্ৰমে তিন, দুই আৰু এক হাজাৰ (বছৰ)।

Verse 11

एतद् द्वादशसाहस्त्रं साधिकं परिकल्पितम् / तदेकसप्ततिगुणं मनोरन्तरमुच्यते

এই (চক্ৰ) অলপ অধিক অংশসহ বাৰ হাজাৰ (বছৰ) বুলি নিৰ্ধাৰিত; আৰু তাৰ একাত্তৰ গুণক ‘মন্বন্তৰ’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 12

ब्रह्मणो दिवसे विप्रा मनवः स्युश्चतुर्दश / स्वायंभुवादयः सर्वे ततः सावर्णिकादयः

হে বিপ্ৰসকল! ব্ৰহ্মাৰ এক দিনত চৌদ মনু থাকে। তেওঁলোক সকলেই স্বায়ম্ভুৱৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, তাৰ পিছত সাবৰ্ণি আদি ক্ৰমে গণ্য হয়।

Verse 13

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता / पूर्णं युगसहस्त्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः

সেই নৰেশ্বৰসকলৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ পৃথিৱী—সপ্তদ্বীপ আৰু পৰ্বতসহ—পূৰ্ণ এক হাজাৰ যুগলৈকে পালন আৰু ৰক্ষা কৰিবলগীয়া আছিল।

Verse 14

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि वै / व्याख्यातानि न संदेहः कल्पं कल्पेन चैव हि

এটা মন্বন্তৰ ব্যাখ্যা কৰিলেই মাজৰ সকলো অন্তৰকালো ব্যাখ্যাত হয়—সন্দেহ নকৰিবা। তেনেদৰে এটা কল্প বৰ্ণনা কৰিলে আন কল্পসমূহো বুজা যায়।

Verse 15

ब्राह्ममेकमहः कल्पस्तावती रात्रिरिष्यते / चतुर्युगसहस्त्रं तु कल्पमाहुर्मनीषिणः

ব্ৰহ্মাৰ এটা দিন ‘কল্প’ বুলি কোৱা হয়, আৰু সমান দীঘল সময়ক তেওঁৰ ৰাত্ৰি বুলি ধৰা হয়। পণ্ডিতসকলে কয়—এটা কল্প চতুৰ্যুগৰ সহস্ৰ আবর্ত।

Verse 16

त्रीणि कल्पशतानि स्युः तथा षष्टिर्द्विजोत्तमाः / ब्रह्मणः कथितं वर्षं पराख्यं तच्छतं विदुः

হে দ্বিজোত্তমসকল! তিনিশ কল্প আৰু অধিক ষাঠি কল্প—ইয়াক ব্ৰহ্মাৰ ‘পৰাখ্য’ নামৰ এটা বছৰ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ইয়াক ‘শত’ গণনাৰ মানদণ্ড বুলি জনা যায়।

Verse 17

तस्यान्ते सर्वतत्त्वानां स्वहेतौ प्रकृतौ लयः / तेनायं प्रोच्यते सद्भिः प्राकृतः प्रतिसंचरः

সেই চক্ৰৰ অন্তত সকলো তত্ত্ব নিজৰ কাৰণৰূপ প্ৰকৃতিত লীন হয়। সেয়ে সৎজনসকলে এই প্ৰক্ৰিয়াক ‘প্ৰাকৃত প্ৰতিসঞ্চৰ’—অৰ্থাৎ আদ্য প্ৰকৃতিলৈ প্ৰত্যাৱর্তন—বুলি কয়।

Verse 18

ब्रह्मनारायणेशानां त्रयाणां प्रकृतौ लयः / प्रोच्यते कालयोगेन पुनरेव च संभवः

ব্ৰহ্মা, নাৰায়ণ আৰু ঈশান (শিৱ)—এই তিনিও প্ৰকৃতিত লীন হয় বুলি কালযোগে কোৱা হৈছে; আৰু কালের সংযোগে তেওঁলোক পুনৰ উদ্ভৱ হয়।

Verse 19

एवं ब्रह्मा च भूतानि वासुदेवो ऽपि शङ्करः / कालेनैव तु सृज्यन्ते स एव ग्रसते पुनः

এইদৰে ব্ৰহ্মা, সকলো ভূত-প্ৰাণী, বাসুদেৱ আৰু শংকৰো কেৱল কালৰ দ্বাৰাই সৃষ্ট হয়; আৰু সেই কালেই পুনৰায় সকলোকে গ্ৰাস কৰে।

Verse 20

अनादिरेष भगवान् कालो ऽनन्तो ऽजरो ऽमरः / सर्वगत्वात् स्वतन्त्रत्वात् सर्वात्मासौ महेश्वरः

এই ভগবান কাল অনাদি, অনন্ত, অজৰ আৰু অমৰ। সৰ্বগত আৰু সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ হোৱাৰ বাবে সেই মহেশ্বৰেই সকলোৰে অন্তৰাত্মা।

Verse 21

ब्रह्माणो बहवो रुद्रा ह्यन्ये नारायणादयः / एको हि भगवानीशः कालः कविरिति श्रुति

বহু ব্ৰহ্মা আছে, বহু ৰুদ্ৰো আছে, আৰু নাৰায়ণ আদি অন্য দেৱাধিপতিও আছে; কিন্তু ভগবান ঈশ একমাত্ৰ—সেই কাল, সৰ্বজ্ঞ দ্ৰষ্টা—বুলি শ্রুতি ঘোষণা কৰে।

Verse 22

एकमत्र व्यतीतं तु परार्धं ब्रह्मणो द्विजाः / सांप्रतं वर्तते तद्वत् तस्य कल्पो ऽयमष्टमः

হে দ্বিজসকল, ব্ৰহ্মাৰ আয়ুৰ এক পৰাৰ্ধ অতীত হৈছে; আৰু তদ্ৰূপ অন্য পৰাৰ্ধ এতিয়া চলি আছে—সেই ধাৰাত এই কল্প অষ্টম।

Verse 23

यो ऽतीतः सप्तमः कल्पः पाद्म इत्युच्यते बुधैः / वाराहो वर्तते कल्पः तस्य वक्ष्यामि विस्तरम्

যি সপ্তম কল্প অতীত হৈছে, জ্ঞানীসকলে তাক ‘পাদ্ম’ বুলি কয়। এতিয়া ‘ৱাৰাহ’ কল্প চলি আছে; তাৰ বিস্তাৰ মই ক’ম।