Adhyaya 26
Kṛṣṇa’s Departure, Kali-yuga Dharma, and the Prohibition of Śiva-Nindā (Hari–Hara Samanvaya)
এই অধ্যায়ত বংশ‑অৱতাৰ বৃত্তান্ত আগবঢ়ে। কৃষ্ণৰ সন্তান (সাম্ব আৰু অনিৰুদ্ধ) সংক্ষেপে উল্লেখ কৰি, তেওঁৰ দানৱবধ আৰু জগতৰ পুনৰ্ব্যৱস্থা স্মৰণ কৰাই, পৰম জ্ঞানৰে নিজৰ পৰমধামলৈ গমনৰ সংকল্প বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ভৃগু আদি ঋষি দ্বাৰকাত আহে; ৰামৰ সান্নিধ্যত তেওঁলোকক সন্মান কৰি কৃষ্ণে নিজৰ আসন্ন প্ৰস্থান ঘোষণা কৰে আৰু কয় যে কলিযুগ ইতিমধ্যে উদিত, ফলত ধৰ্মহ্ৰাস ঘটিব। ব্ৰাহ্মণহিতাৰ্থে নিজৰ ত্ৰাণকাৰী আধ্যাত্মিক জ্ঞান প্ৰচাৰ কৰিবলৈ ঋষিসকলক আদেশ দিয়ে; ভগৱানক একবাৰ স্মৰণ কৰিলেও কলিজ পাপ নাশ হয়, আৰু নিত্য বৈদিক বিধিত পূজা কৰিলে পৰম পদ লাভ হয়। তাৰ পিছত হৰি‑হৰ সমন্বয় স্পষ্ট—নাৰায়ণভক্তি স্বীকৃত, কিন্তু মহেশ্বৰ‑নিন্দা/দ্বেষ কঠোৰভাবে নিষিদ্ধ; শিৱনিন্দকৰ কৰ্ম, তপ আৰু জ্ঞান নিষ্ফল হয় বুলি সতৰ্ক কৰে। শেষত শিৱবিৰোধী শাপগ্ৰস্ত বংশ এৰাই চলিবলৈ কোৱা, ঋষিসকলৰ প্ৰস্থান, কৃষ্ণৰ নিজ কুল উপসংহাৰ, আৰু পাঠ‑শ্ৰৱণৰ ফলশ্ৰুতি উল্লেখ কৰি পৰৱৰ্তী প্ৰশ্নলৈ সেঁতু গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चविंशो ऽध्यायः सूत उवाच ततो लब्धवरः कृष्णो जाम्बवत्यां महेश्वरात् / अजीजनन्महात्मानं साम्बमात्मजमुत्तमम्
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত পঞ্চবিংশ অধ্যায়। সূত ক’লে—তাৰ পিছত মহেশ্বৰ পৰা বৰ লাভ কৰি কৃষ্ণে জাম্বৱতীৰ গৰ্ভে মহাত্মা, উত্তম পুত্ৰ সাম্বক জন্ম দিলে।
Verse 2
प्रद्युम्नस्याप्यभूत् पुत्रो ह्यनिरुद्धो महाबलः / तावुभौ गुणसंपन्नौ कृष्णस्यैवापरे तनू
প্ৰদ্যুম্নৰো এক পুত্ৰ জন্মিল—মহাবলী অনিৰুদ্ধ। সেই দুয়ো গুণসম্পন্ন আছিল আৰু যেন কৃষ্ণৰেই অন্য দেহসদৃশ।
Verse 3
हत्वा च कंसं नरकमन्यांश्च शतशो ऽसुरान् / विजित्य लीलया शक्रं जित्वा बाणं महासुरम्
কংস আৰু নৰকক, লগতে আন শ শ অসুৰক বধ কৰি, লীলামাত্ৰে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক দমন কৰি, তেওঁ মহাসুৰ বাণকো জয় কৰিলে।
Verse 4
स्थापयित्वा जगत् कृत्स्नं लोके धर्मांश्च शाश्वतान् / चक्रे नारायणो गन्तुं स्वस्थानं बुद्धिमुत्तमाम्
সমগ্ৰ জগতক সুসংবদ্ধ কৰি আৰু লোকত ধৰ্মৰ শাশ্বত নীতি স্থাপন কৰি, নাৰায়ণে পৰম বুদ্ধিৰে নিজৰ স্বধামলৈ গমনৰ সংকল্প কৰিলে।
Verse 5
एतस्मिन्नन्तरे विप्रा भृग्वाद्याः कृष्णमीश्वरम् / आजग्मुर्द्वारकां द्रष्टुं कृतकार्यं सनातनम्
এই সময়তে ভৃগু আদি ব্ৰাহ্মণ মুনিসকল, কৃতকাৰ্য সনাতন ঈশ্বৰ শ্ৰীকৃষ্ণক দৰ্শন কৰিবলৈ দ্বাৰকালৈ আহিল।
Verse 6
स तानुवाच विश्वात्मा प्रणिपत्याभिपूज्य च / आसनेषूपविष्टान् वै सह रामेण धीमता
তেতিয়া বিশ্বাত্মাই তেওঁলোকক প্ৰণাম কৰি আৰু বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তেওঁলোক ধীমন্ত ৰামৰ সৈতে আসনত উপবিষ্ট থাকোঁতে সম্বোধন কৰিলে।
Verse 7
गमिष्ये तत् परं स्थानं स्वकीयं विष्णुसंज्ञितम् / कृतानि सर्वकार्याणि प्रसीदध्वं मुनीश्वराः
“মই মোৰ সেই পৰম স্থানলৈ—‘বিষ্ণু’ নামে পৰিচিত স্বধামলৈ—গমনৰ কৰিম। সকলো কৰ্তব্য সম্পন্ন হৈছে; হে মুনীশ্বৰসকল, প্ৰসন্ন আৰু শান্ত থাকক।”
Verse 8
इदं कलियुगं घोरं संप्राप्तमधुनाशुभम् / भविष्यन्ति जनाः सर्वे ह्यस्मिन् पापानुवर्तिनः
এই ভয়ংকৰ, অশুভ কলিযুগ এতিয়া উপস্থিত হৈছে; ইয়াত সকলো মানুহ নিশ্চয় পাপৰ অনুসাৰী হৈ অধৰ্মকেই পথ কৰিব।
Verse 9
प्रवर्तयध्वं मज्ज्ञानं ब्राह्मणानां हितावहम् / येनेमे कलिजैः पापैर्मुच्यन्ते हि द्विजोत्तमाः
মোৰ জ্ঞান প্ৰৱৰ্তন কৰি প্ৰচাৰ কৰা, যি ব্ৰাহ্মণসকলৰ হিতকাৰী; ইয়াৰ দ্বাৰাই এই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল কলিযুগজাত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 10
ये मां जनाः संस्मरन्ति कलौ सकृदपि प्रभुम् / तेषां नश्यतु तत् पापं भक्तानां पुरुषोत्तमे
কলিযুগত যিসকল লোকে প্ৰভু মোক একবাৰো স্মৰণ কৰে, সেই ভক্তসকলৰ সেই পাপ নাশ হওক—কাৰণ মই পুৰুষোত্তম।
Verse 11
येर्ऽचयिष्यन्तिमां भक्त्या नित्यं कलियुगे द्विजाः / विधाना वेददृष्टेन ते गमिष्यन्ति तत् पदम्
কলিযুগত যিসকল দ্বিজে নিত্য ভক্তিৰে মোৰ আৰাধনা কৰিব আৰু বেদদৃষ্ট বিধান অনুসাৰে আচৰণ কৰিব, তেওঁলোকে সেই পৰম পদ লাভ কৰিব।
Verse 12
ये ब्राह्मणा वंशजाता युष्माकं वै सहस्त्रशः / तेषां नारायणे भक्तिर्भविष्यति कलौ युगे
তোমালোকৰ বংশত জন্ম লোৱা ব্ৰাহ্মণসকল—হাজাৰে হাজাৰে—তেওঁলোকৰ মাজত কলিযুগত নাৰায়ণৰ প্ৰতি ভক্তি উদয় হ’ব।
Verse 13
परात् परतरं यान्ति नारायणपरायणाः / न ते तत्र गमिष्यन्ति ये द्विषन्ति महेश्वरम्
যিসকলে নাৰায়ণকেই পৰম আশ্ৰয় মানে, তেওঁলোকে পৰাত্পৰৰো পৰম পদ লাভ কৰে; কিন্তু যিসকলে মহেশ্বৰ (শিৱ)-ক দ্বেষ কৰে, তেওঁলোকে তাত নাযায়।
Verse 14
ध्यानं होमं तपस्तप्तं ज्ञानं यज्ञादिको विधिः / तेषां विनश्यति क्षिप्रं ये निन्दन्ति पिनाकिनम्
ধ্যান, হোম, সুসম্পন্ন তপস্যা, জ্ঞান আৰু যজ্ঞাদি বিধি—পিনাকী (শিৱ)-ক নিন্দা কৰা লোকৰ বাবে এই সকলো সোনকালে নষ্ট হয়।
Verse 15
यो मां समाश्रयेन्नित्यमेकान्तं भावमाश्रितः / विनिन्द्य देवमीशानं स याति नरकायुतम्
কোনোৱে একান্তভাৱে সদায় মোৰ আশ্ৰয় ল’লেও, যদি সি ঈশান দেব (শিৱ)-ক নিন্দা কৰে, তেন্তে সি অসংখ্য নৰকলৈ যায়।
Verse 16
तस्मात् सा परिहर्तव्या निन्दा पशुपतौ द्विजाः / कर्मणा मनसा वाचा तद्भक्तेष्वपि यत्नतः
সেয়ে, হে দ্বিজসকল, পশুপতি (শিৱ)-ৰ নিন্দা সম্পূৰ্ণৰূপে বর্জনীয়; কৰ্মে, মনে, বাক্যে, আৰু তেওঁৰ ভক্তসকলৰ প্ৰতিও যত্নসহ নিন্দা এৰাওক।
Verse 17
ये तु दक्षाध्वरे शप्ता दधीयेन द्विजोत्तमाः / भविष्यन्ति कलौ भक्तैः परिहार्याः प्रयत्नतः
দক্ষৰ যজ্ঞত দধীচিয়ে যিসকল দ্বিজোত্তমক শাপ দিছিল, তেওঁলোক কaliyুগত উপস্থিত হ’ব; ভক্তসকলে তেওঁলোকক যত্নসহ পৰিহাৰ কৰিব লাগে।
Verse 18
द्विषन्तो देवमीशानं युष्माकं वंशसंभवाः / शप्ताश्च गौतमेनोर्व्यां न संभाष्या द्विजोत्तमैः
তোমালোকৰ বংশত জন্মি যিসকলে দেৱেশ ঈশানক বিদ্বেষ কৰিছিল, তেওঁলোক গৌতম মুনিৰ দ্বাৰা পৃথিৱীত শপ্ত হৈছিল; সেয়ে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে তেওঁলোকৰ সৈতে কথা নকৰে।
Verse 19
इत्येवमुक्ताः कृष्णेन सर्व एव महर्षयः / ओमित्युक्त्वा ययुस्तूर्णंस्वानि स्थानानि सत्तमाः
কৃষ্ণই এনেদৰে কোৱাত সেই সকলো মহর্ষি—সৎজনৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—‘ওঁ’ বুলি কৈ তৎক্ষণাৎ নিজৰ নিজৰ ধামলৈ গ’ল।
Verse 20
ततो नारायणः कृष्णो लीलयैव जगन्मयः / संहृत्य स्वकुलं सर्वं ययौ तत् परमं पदम्
তাৰ পাছত জগন্ময় নাৰায়ণ—কৃষ্ণ—এ লীলামাত্ৰে নিজৰ সমগ্ৰ কুলক সংহৃত কৰি সেই পৰম পদলৈ গ’ল।
Verse 21
इत्येष वः समासेन राज्ञां वंशो ऽनुकीर्तितः / न शक्यो विस्तराद् वक्तुं किं भूयः श्रोतुमिच्छथ
এইদৰে সংক্ষেপে ৰজাসকলৰ বংশ তোমালোকক কোৱা হ’ল। বিস্তাৰে কোৱা সম্ভৱ নহয়—এতিয়া আৰু কি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?
Verse 22
यः पठेच्छृणुयाद् वापि वंशानां कथनं शुभम् / सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते
যিয়ে এই বংশসমূহৰ শুভ কাহিনী পাঠ কৰে বা শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ স্বৰ্গলোকত মহিমান্বিত হয়।
Frequently Asked Questions
It prioritizes smaraṇa (remembering the Lord) as immediately purifying, and also prescribes daily devotion performed in accordance with Vedic rites as a direct means to attain the supreme abode.
It presents a synthesis: refuge in Nārāyaṇa leads to the supreme transcendence, but hatred or blasphemy of Maheśvara is disqualifying and spiritually ruinous—making respect for Śiva integral to authentic Vaiṣṇava devotion.