Adhyaya 24
Viṣṇu at Upamanyu’s Āśrama: Pāśupata Tapas, Darśana of Śiva, and Boons from Devī
পূৰ্ব অধ্যায় শেষ হোৱাৰ পিছত সূতে নতুন প্ৰসঙ্গ কয়। স্বয়ংসম্পূৰ্ণ হ’লেও ভগৱান হৃষীকেশ (বিষ্ণু/কৃষ্ণ) পুত্ৰলাভৰ বাবে ঘোৰ তপস্যা কৰিবলৈ উপমনু ঋষিৰ যোগাশ্ৰমলৈ যায়। আশ্ৰমখন তীৰ্থসমৃদ্ধ বৈদিক পৰিৱেশ—ঋষিসকল, অগ্নিহোত্ৰ পালনকাৰী, ৰুদ্ৰজপী তপস্বী, গঙ্গাৰ পবিত্ৰ প্ৰবাহ আৰু স্থাপিত ঘাট-তীৰ্থেৰে ভৰপূৰ। উপমনু বিষ্ণুক বাক্যৰ পৰম পদ বুলি মানি আদৰ কৰে আৰু কয়—ভক্তি আৰু কঠোৰ তপস্যাৰে শিৱদৰ্শন হয়; তেওঁ পাশুপত ব্ৰত আৰু তাৰ যোগশাসন প্ৰদান কৰে। বিষ্ণু ভস্মধাৰণ কৰি ৰুদ্ৰজপ কৰে; তেতিয়া দেৱীসহ শিৱ দেৱতা, গণ আৰু আদ্য ঋষিসকলৰ মাজত প্ৰকট হয়। কৃষ্ণৰ দীঘল স্তোত্ৰত শিৱক গুণৰ উৎস, অন্তৰ্জ্যোতি আৰু দ্বৈতাতীত আশ্ৰয় বুলি স্তুতি কৰি হৰি-হৰ সমন্বয় দেখুৱায়। শিৱ-দেৱী পৰমাৰ্থত অভেদ নিশ্চিত কৰি বৰ দিয়ে; কৃষ্ণ শিৱভক্ত পুত্ৰ বিচাৰে, সেয়া দিয়া হয়। তাৰ পিছত দেৱত্রয় কৈলাসলৈ যাত্ৰা কৰে আৰু পৰৱৰ্তী কাহিনিৰ সূচনা হয়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयोविंशो ऽध्यायः सूत उवाच अथ देवो हृषीकेशो भगवान् पुरुषोत्तमः / तताप घोरं पुत्रार्थं निदानं तपसस्तपः
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত তেইশতম অধ্যায় সমাপ্ত। সূত ক’লে—তাৰ পিছত দেব হৃষীকেশ, ভগৱান পুৰুষোত্তম, পুত্ৰাৰ্থে ঘোৰ তপ কৰিলে—তপস্যাৰো মূল নিদানস্বৰূপ তপ।
Verse 2
स्वेच्छयाप्यवतीर्णो ऽसौ कृतकृत्यो ऽपि विश्वधृक् / चचार स्वात्मनो मूलं बोधयन् भावमैश्वरम्
বিশ্বধৃক তেওঁ, কৃতকৃত্য হ’লেও, স্বইচ্ছাৰে অৱতীৰ্ণ হ’ল; আৰু বিচৰণ কৰি কৰি নিজৰ স্বাত্মমূলে প্ৰকাশ কৰি, ঐশ্বৰ্যভাবৰ বোধ জাগ্ৰত কৰিলে।
Verse 3
जगाम योगिभिर्जुष्टं नानापक्षिसमाकुलम् / आश्रमं तूपमन्योर्वै मुनीन्द्रस्य महात्मनः
তাৰ পিছত তেওঁ যোগীসকলৰ দ্বাৰা সেৱিত আৰু নানাবিধ পক্ষীৰ কলৰৱে মুখৰিত মহাত্মা মুনীন্দ্ৰ উপমনুৰ পৰম আশ্ৰমলৈ গ’ল।
Verse 4
तपत्त्रिराजमारूढः सुपर्णमतितेजसम् / शङ्खचक्रगदापाणिः श्रीवत्सकृतलक्षणः
তেওঁ দহি উঠা তেজেৰে দীপ্ত পক্ষিৰাজ গৰুড়—অতিতেজস্বী সুপৰ্ণ—আৰোহণ কৰি প্ৰকাশিত হ’ল; হাতে শঙ্খ, চক্ৰ আৰু গদা, আৰু বক্ষস্থলত শুভ শ্ৰীবৎসচিহ্ন দীপ্ত আছিল।
Verse 5
नानाद्रुमलताकीर्णं नानापुष्पोपशोभितम् / ऋषीणामाश्रमैर्जुष्टं वेदघोषनिनादितम्
সেই স্থান নানাবিধ গছ-লতাৰে পৰিপূৰ্ণ, বিচিত্ৰ পুষ্পে শোভিত; ঋষিসকলৰ আশ্ৰমেৰে ভৰপূৰ আৰু বেদপাঠৰ ঘোষেৰে প্ৰতিধ্বনিত আছিল।
Verse 6
सिंहर्क्षशरभाकीर्णं शार्दूलगजसंयुतम् / विमलस्वादुपानीयैः सरोभिरुपशोभितम्
সেই অঞ্চল সিংহ, ভালুক আৰু শৰভেৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু ব্যাঘ্ৰ আৰু গজেৰে সংযুক্ত; নিৰ্মল আৰু মধুৰস্বাদু পানীৰ সৰোবৰসমূহে অধিক শোভিত কৰিছিল।
Verse 7
आरामैर्विविधैर्जुष्टं देवतायतनैः शुभैः / ऋषिकैरृषिपुत्रैश्च महामुनिगणैस्तथा
সেই স্থান নানাবিধ মনোৰম আৰাম-উপবনেৰে সমৃদ্ধ, দেৱতাসকলৰ শুভ আয়তনেৰে অলংকৃত; আৰু ঋষি, ঋষিপুত্ৰ তথা মহামুনিগণৰ দ্বাৰা পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 8
वेदाध्ययनसंपन्नैः सेवितं चाग्निहोत्रिभिः / योगिभिर्ध्याननिरतैर्नासाग्रगतलोचनैः
সেই স্থান বেদাধ্যয়নত নিপুণ আৰু অগ্নিহোত্ৰ পালনকাৰীসকলৰ দ্বাৰা সেবিত; লগতে ধ্যাননিরত যোগীসকলৰ দ্বাৰাও, যাঁহাদের দৃষ্টি নাসাগ্ৰত স্থিৰ।
Verse 9
उपेतं सर्वतः पुण्यं ज्ञानिभिस्तत्त्वदर्शिभिः / नदीभिरभितो जुष्टं जापकैर्ब्रह्मवादिभिः
সেই স্থান চাৰিওফালে পুণ্যময়, তত্ত্বদৰ্শী জ্ঞানীসকলৰ দ্বাৰা উপেত; চাৰিদিশে নদীসকলে তাক ঘিৰি স্নেহে লালন কৰে, আৰু জপকাৰী আৰু ব্রহ্মবাদীসকলেও সেবা কৰে।
Verse 10
सेवितं तापसैः पुण्यैरीशाराधनतत्परैः / प्रशान्तैः सत्यसंकल्पैर्निः शोकैर्निरुपद्रवैः
সেই স্থান পুণ্য তাপসসকলৰ দ্বাৰা সেবিত, যাঁহারা ঈশ্বৰ-আৰাধনাত তৎপৰ; যাঁহারা প্ৰশান্ত, সত্যসঙ্কল্পী, শোকহীন আৰু উপদ্ৰৱৰহিত।
Verse 11
भस्मावदातसर्वाङ्गै रुद्रजाप्यपरायणैः / मुण्डितैर्जटिलैः शुद्धैस्तथान्यैश्च शिखाजटैः / सेवितं तापसैर्नित्य ज्ञानिभिर्ब्रह्मचारिभिः
সেই স্থান নিত্য তাপসসকলৰ দ্বাৰা সেবিত—যাঁহাদের সৰ্বাঙ্গ ভস্মে ধৱল, আৰু যাঁহারা ৰুদ্ৰজপত পৰায়ণ; লগতে শুদ্ধজনসকল—কেউ মুণ্ডিত, কেউ জটিল, আৰু কেউ শিখা-জটা উভয় ধাৰণকাৰী—আৰু জ্ঞানী তথা দৃঢ় ব্রহ্মচাৰীসকলৰ দ্বাৰাও।
Verse 12
तत्राश्रमवरे रम्ये सिद्धाश्रमविभूषिते / गङ्गा भगवती नित्यं वहत्येवाघनाशिनी
তাত সেই ৰম্য শ্ৰেষ্ঠ আশ্ৰমত, সিদ্ধাশ্ৰমসমূহৰ শোভাৰে বিভূষিত স্থানে, ভগৱতী গঙ্গা নিত্য প্রবাহিত হয়—পাপনাশিনী।
Verse 13
स तानन्विष्य विश्वात्मा तापसान् वीतकल्मषान् / प्रणामेनाथ वचसा पूजयामास माधवः
বিশ্বাত্মা মাধৱে তেওঁলোকক অনুসন্ধান কৰি, কল্মষমুক্ত তপস্বীসকলক সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম আৰু উপযুক্ত মধুৰ বাক্যৰে পূজা কৰিলে।
Verse 14
ते ते दृष्ट्वा जगद्योनिं शङ्खचक्रगदाधरम् / प्रणेमुर्भक्तिसंयुक्ता योगिनां परमं गुरुम्
শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী জগদ্যোনিক দেখি, ভক্তিযুক্ত হৈ তেওঁলোকে যোগীসকলৰ পৰম গুৰুক প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 15
स्तुवन्ति वैदिकैर्मन्त्रैः कृत्वा हृदि सनातनम् / प्रोचुरन्योन्यमव्यक्तमादिदेवं महामुनिम्
হৃদয়ত সনাতনক প্ৰতিষ্ঠা কৰি তেওঁলোকে বৈদিক মন্ত্রে স্তৱ কৰিলে; আৰু পৰস্পৰে অব্যক্ত আদিদেৱ, মহামুনি বিষয়ে কথা পাতিলে।
Verse 16
अयं स भगवानेकः साक्षान्नारायणः परः / अगच्छत्यधुना देवः पुराणपुरुषः स्वयम्
“এয়াই সেই এক পৰম ভগৱান—সাক্ষাৎ পৰ নাৰায়ণ। এতিয়া এই দেৱ, পুৰাণপুৰুষ, স্বয়ং প্ৰস্থান কৰিছে।”
Verse 17
अयमेवाव्ययः स्त्रष्टा संहर्ता चैव रक्षकः / अमूर्तो मूर्तिमान् भूत्वा मुनीन् द्रष्टुमिहागतः
তেওঁয়েই অব্যয় স্ৰষ্টা, সংহাৰক আৰু ৰক্ষক। অমূর্ত হৈও মূর্তি ধাৰণ কৰি, মুনিসকলক দৰ্শন কৰিবলৈ ইয়ালৈ আহিছে।
Verse 18
एष धाता विधाता च समागच्छति सर्वगः / अनादिरक्षयो ऽनन्तो महाभूतो महेश्वरः
তেওঁ ধাতা আৰু বিধাতা; সৰ্বব্যাপী হৈ সকলোৰে ওচৰলৈ আহে। অনাদি, অক্ষয়, অনন্ত—তেওঁ মহাভূত, পৰমেশ্বৰ মহেশ্বৰ।
Verse 19
श्रुत्वा श्रुत्वा हरिस्तेषां वचांसि वचनातिगः / ययौ स तूर्णं गोविन्दः स्थानं तस्य महात्मनः
তেওঁলোকৰ বাক্য বাৰে বাৰে শুনি, বাক্যৰ অতীত হৰি—গোবিন্দ—দ্ৰুত সেই মহাত্মাৰ বাসস্থানলৈ গ’ল।
Verse 20
उपस्पृश्याथ भावेन तीर्थे तीर्थे स यादवः / चकार देवकीसूनुर्देवर्षिपितृतर्पणम्
তাৰ পাছত সেই যাদৱে প্ৰতিটো তীৰ্থত ভক্তিভাৱে আচমন কৰি শুদ্ধ হৈ, দেবকীসুতই দেৱ, ঋষি আৰু পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিলে।
Verse 21
नदीनां तीरसंस्थानि स्थापितानि मुनीश्वरैः / लिङ्गानि पूजयामास शंभोरमिततेजसः
নদীৰ তীৰত মুনীশ্বৰসকলে স্থাপন কৰা তীৰ্থস্থানসমূহত, তেওঁ অমিত তেজস্বী শম্ভু (শিৱ)ৰ লিঙ্গসমূহ পূজা কৰিলে।
Verse 22
दृष्ट्वा दृष्ट्वा समायान्तं यत्र यत्र जनार्दनम् / पूजयाञ्चक्रिरे पुष्पैरक्षतैस्तत्र वासिनः
য’তে য’তে তেওঁলোকে জনাৰ্দনক আহি থকা দেখিলে, ত’তে বাসিন্দাসকলে ফুল আৰু অক্ষত লৈ বাৰে বাৰে তেওঁৰ পূজা কৰিলে।
Verse 23
समीक्ष्य वासुदेवं तं शार्ङ्गशङ्खासिधारिणम् / तस्थिरे निश्चलाः सर्वे शुभाङ्गं तन्निवासिनः
শাৰ্ঙ্গ ধনু, শঙ্খ আৰু খড়্গ ধাৰণ কৰা সেই বাসুদেৱক দেখি, সেই শুভ ধামৰ সকলো নিবাসী সম্পূৰ্ণ স্থিৰ হৈ থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 24
यानि तत्रारुरुक्षूणां मानसानि जनार्दनम् / दृष्ट्वा समीहितान्यासन् निष्क्रामन्ति पुराहिरम्
যিসকলে তাত (তেওঁক) প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ আকাঙ্ক্ষা লৈ আহিছিল, তেওঁলোকৰ মনত উদিত অভিপ্ৰায় জনাৰ্দনে দেখি কাম্য সিদ্ধি সম্পন্ন কৰালে; তাৰ পিছত হৰি সেই স্থান ত্যাগ কৰিলে।
Verse 25
अथावगाह्य गङ्गायां कृत्वा देवादितर्पणम् / आदाय पुष्पवर्याणि मुनीन्द्रस्याविशद् गृहम्
তাৰ পিছত গঙ্গাত স্নান কৰি আৰু দেৱতাদি সকলৰ তৰ্পণ সম্পন্ন কৰি, উৎকৃষ্ট ফুল লৈ তেওঁ মুনিশ্ৰেষ্ঠৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 26
दृष्ट्वा तं योगिनां श्रेष्ठं भस्मोद्धूलितविग्रहम् / जटाचीरधरं शान्तं ननाम शिरसा मुनिम्
ভস্মে ধূলিধূসর দেহ, জটা আৰু চীৰ ধাৰণ কৰা, শান্ত স্বভাৱৰ সেই যোগিশ্ৰেষ্ঠক দেখি তেওঁ মুনিক শিৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 27
आलोक्य कृष्णमायान्तं पूजयामास तत्त्ववित् / आसने चासयामास योगिनां प्रथमातिथिम्
কৃষ্ণক আহি থকা দেখি তত্ত্বজ্ঞ মুনিয়ে তেওঁৰ পূজা কৰিলে আৰু যোগীসকলৰ মাজত প্ৰথম অতিথি ৰূপে তেওঁক যথোচিত আসনত বহুৱালে।
Verse 28
उवाच वचसां योनिं जानीमः परमं पदम् / विष्णुमव्यक्तसंस्थानं शिष्यभावेन संस्थितम्
তেওঁ ক’লে—আমি বিষ্ণুক বাক্যৰ যোনি, পৰম পদ বুলি জানো। তেওঁ অব্যক্ত অৱস্থাত প্ৰতিষ্ঠিত, আৰু আমি তেওঁৰ সন্মুখত শিষ্যভাব লৈ অৱস্থিত।
Verse 29
स्वागतं ते हृषीकेश सफलानि तपांसि नः / यद् साक्षादेव विश्वात्मा मद्गेहं विष्णुरागतः
হে হৃষীকেশ, তোমাক স্বাগতম। আমাৰ তপস্যা সফল হ’ল, কিয়নো সাক്ഷাৎ বিশ্বাত্মা বিষ্ণু নিজে মোৰ গৃহলৈ আহিছে।
Verse 30
त्वां न पश्यन्ति मुनयो यतन्तो ऽपि हि योगिनः / तादृशस्याथ भवतः किमागमनकारणम्
যত্নশীল মুনি—সাধনাত ৰত যোগীসকলেও—তোমাক দৰ্শন নাপায়। তেন্তে তেনে তোমাৰ ইয়ালৈ আগমনৰ কাৰণ কি?
Verse 31
श्रुत्वोपमन्योस्तद् वाक्यं भगवान् केशिमर्दनः / व्याजहार महायोगी वचनं प्रणिपत्य तम्
উপমন্যুৰ সেই বাক্য শুনি, কেশিমৰ্দন ভগৱান মহাযোগী, তেওঁক প্ৰণাম কৰি উত্তৰ দিলে।
Verse 32
श्रीकृष्ण उवाच भगवन् द्रष्टुमिच्छामि गिरीशं कृत्तिवाससम् / संप्राप्तो भवतः स्थानं भगवद्दर्शनोत्सुकः
শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে—হে ভগৱন, কৃত্তিবাস পৰিধান কৰা গিৰীশক দৰ্শন কৰিব বিচাৰোঁ। ভগৱদ্দৰ্শনৰ উত্সুকতাৰে মই আপোনাৰ স্থানলৈ আহিছোঁ।
Verse 33
कथं स भगवानीशो दृश्यो योगविदां वरः / मयाचिरेण कुत्राहं द्रक्ष्यामि तमुमापतिम्
যোগবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সেই ভগৱান ঈশ কেনেকৈ প্ৰত্যক্ষ হ’ব? আৰু মই কিমান দিনৰ পাছত, ক’ত, উমাপতি শিৱৰ দৰ্শন লাভ কৰিম?
Verse 34
इत्याह भगवानुक्तो दृश्यते परमेश्वरः / भक्त्या चोग्रेण तपसा तत्कुरुष्वेह यत्नतः
এনেদৰে কোৱা হ’লে ভগৱানে ক’লে—“পৰমেশ্বৰ নিশ্চয় দৰ্শন দিয়ে; ভক্তি আৰু উগ্ৰ তপস্যাৰ দ্বাৰা। সেয়ে ইয়াত তাক যত্নসহকাৰে সাধন কৰা।”
Verse 35
इहेश्वरं देवदेवं मुनीन्द्रा ब्रह्मवादिनः / ध्यायन्तो ऽत्रासते देवं जापिनस्तापसाश्च ये
ইয়াত ব্ৰহ্মবাদী মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলে দেৱদেৱ ঈশ্বৰক ধ্যান কৰে; আৰু ইয়াত জপকাৰী আৰু তপস্বীসকলেও সেই দেৱৰ উপাসনা কৰি বাস কৰে।
Verse 36
इह देवः सपत्नीको भगवान् वृषभध्वजः / क्रीडते विविधैर्भूतैर्योगिभिः परिवारितः
ইয়াত ভগৱান বৃষভধ্বজ (শিৱ) পত্নীসহ নানাবিধ ভূতগণৰ সৈতে লীলা কৰে আৰু সিদ্ধ যোগীসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত থাকে।
Verse 37
इहाश्रमे पुरा रुद्रात् तपस्तप्त्वा सुदारुणम् / लेभे महेश्वराद् योगं वसिष्ठो भगवानृषिः
এই আশ্ৰমতেই পূৰ্বকালত ভগৱান ঋষি বশিষ্ঠে ৰুদ্ৰক উদ্দেশ কৰি অতি কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল; আৰু মহেশ্বৰৰ পৰা যোগ লাভ কৰিছিল।
Verse 38
इहैव भगवान् व्यसः कृष्णद्वैपायनः प्रभुः / दृष्ट्वा तं परमं ज्ञानं लब्धवानीश्वरेश्वरम्
এই লোকতেই ভগৱান ব্যাস—কৃষ্ণদ্বৈপায়ন প্ৰভু—সেই পৰম জ্ঞান দৰ্শন কৰি ঈশ্বৰৰ ঈশ্বৰ শ্ৰীঈশ্বৰক লাভ কৰিছিল।
Verse 39
इहाश्रमवरे रम्ये तपस्तप्त्वा कपर्दिनः / अविन्दत् पुत्रकान् रुद्रात् सुरभिर्भक्तिसंयुता
ইয়াত এই মনোৰম শ্ৰেষ্ঠ আশ্ৰমত ভক্তিযুক্ত সুৰভীয়ে কপৰ্দিন (শিৱ)ৰ উদ্দেশে তপস্যা কৰি ৰুদ্ৰৰ বৰপ্ৰসাদে পুত্ৰসন্তান লাভ কৰিছিল।
Verse 40
इहैव देवताः पूर्वं कालाद् भीता महेश्वरम् / दृष्टवन्तो हरं श्रीमन्निर्भया निर्वृतिं ययुः
হে শ্ৰীমান! ইয়াত পূৰ্বকালত কালভয়ত ভীত দেৱতাসকলে মহেশ্বৰ হৰক দৰ্শন কৰিছিল; তাঁক দেখি তেওঁলোকে নিৰ্ভয় হৈ শান্তি আৰু পৰম নিৰ্বৃত্তি লাভ কৰিছিল।
Verse 41
इहाराध्य महादेवं सावर्णिस्तपतां वरः / लब्धवान् परमं योगं ग्रन्थकारत्वमुत्तमम्
ইয়াত মহাদেৱক আৰাধনা কৰি তপস্বীসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ সাৱৰ্ণিয়ে পৰম যোগ লাভ কৰিছিল আৰু গ্ৰন্থকাৰত্বৰ উত্তম সিদ্ধিও পাইছিল।
Verse 42
प्रवर्तयामास शुभां कृत्वा वै संहितां द्विजः / पौराणिकीं सुपुण्यार्थां सच्छिष्येषु द्विजातिषु
সেই দ্বিজ মুনিয়ে শুভ সংহিতা ৰচনা কৰি, মহাপুণ্যাৰ্থ পুৰাণিক পৰম্পৰাক যোগ্য দ্বিজ শিষ্যসকলৰ মাজত প্ৰৱৰ্তিত কৰিছিল।
Verse 43
इहैव संहितां दृष्ट्वा कापेयः शांशपायनः / महादेवं चकारेमां पौराणीं तन्नियोगतः / द्वादशैव सहस्त्राणि श्लोकानां पुरुषोत्तम
ইয়াতেই সংহিতা চাই কাপেয় শাংশপায়নে সেই নিয়োগ অনুসাৰে মহাদেৱৰ উদ্দেশ্যে এই পৌৰাণিক গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিলে। হে পুৰুষোত্তম, ইয়াত ঠিক বাৰ হাজাৰ শ্লোক আছে।
Verse 44
इह प्रवर्तिता पुण्या द्व्यष्टसाहस्त्रिकोत्तरा / वायवीयोत्तरं नाम पुराणं वेदसंमितम् / इहैव ख्यापितं शिष्यैः शांशपायनभाषितम्
ইয়াতেই এই পুণ্যময় পুৰাণ—‘বায়বীয়োত্তৰ’ নামে, আঠাই হাজাৰৰ কিছু অধিক শ্লোকযুক্ত আৰু বেদসম্মত—প্ৰচলিত হ’ল; আৰু শাংশপায়নৰ বাণী হিচাপে শিষ্যসকলে ইয়াতেই একে খ্যাতি দিলে।
Verse 45
याज्ञवल्क्यो महायोगी दृष्ट्वात्र तपसा हरम् / चकार तन्नियोगेन योगशास्त्रमनुत्तमम्
ইয়াতেই মহাযোগী যাজ্ঞবল্ক্যই তপস্যাৰ শক্তিৰে হৰ (শিৱ)ক দৰ্শন কৰি, তেওঁৰ আজ্ঞাৰে অনুত্তম যোগশাস্ত্ৰ ৰচনা কৰিলে।
Verse 46
इहैव भृगुणा पूर्वं तप्त्वा वै परमं तपः / शुक्रो महेश्वरात् पुत्रो लब्धो योगविदां वरः
ইয়াতেই পূৰ্বকালত ভৃগুৱে পৰম তপস্যা কৰিছিল; আৰু মহেশ্বৰৰ পৰা পুত্ৰৰূপে শুক্ৰক লাভ কৰিছিল—যি যোগবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 47
तस्मादिहैव देवेशं तपस्तप्त्वा महेश्वरम् / द्रष्टुमर्हसि विश्वेशमुग्रं भीमं कपर्दिनम्
সেইহেতু ইয়াতেই দেৱেশ মহেশ্বৰক উদ্দেশ্য কৰি তপ আৰু সাধনা কৰি, তুমি বিশ্বেশ্বৰ—উগ্ৰ, ভীম, কপর্দী (জটাধাৰী শিৱ)—ক দৰ্শন কৰিবলৈ অৰ্হ।
Verse 48
एवमुक्त्वा ददौ ज्ञानमुपमन्युर्महामुनिः / व्रतं पाशुपतं योगं कृष्णायाक्लिष्टकर्मणे
এইদৰে কৈ মহামুনি উপমন্যুৱে অক্লিষ্ট কৰ্মধাৰী শ্ৰীকৃষ্ণক জ্ঞান দান কৰিলে; পাশুপত ব্ৰত আৰু তাৰ যোগ-সাধনাও অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 49
स तेन मुनिवर्येण व्याहृतो मधुसूदनः / तत्रैव तपसा देवं रुद्रमाराधयत् प्रभुः
সেই মুনিবৰ্যৰ বাক্যৰে সম্বোধিত মধুসূদন তাতেই স্থিত ৰ’ল; প্ৰভুৱে সেই স্থানতে তপস্যাৰে দেৱ ৰুদ্ৰক আৰাধনা কৰিলে।
Verse 50
भस्मौद्धूलितसर्वाङ्गो मुण्डो वल्कलसंयुतः / जजाप रुद्रमनिशं शिवैकाहितमानसः
সৰ্বাঙ্গত ভস্ম লেপি, মুণ্ডিত মস্তক আৰু বল্কল বস্ত্ৰ ধৰি, শিৱত একাগ্ৰ মন ৰাখি তেওঁ নিৰন্তৰ ৰুদ্ৰনাম জপ কৰিলে।
Verse 51
ततो बहुतिथे काले सोमः सोमार्धभूषणः / अदृश्यत महादेवो व्योम्नि देव्या महेश्वरः
তাৰ পাছত বহুদিন পাৰ হ’লে, অৰ্ধচন্দ্ৰভূষিত মহাদেৱ দেৱীৰ সৈতে আকাশত মহেশ্বৰ ৰূপে প্ৰকট হ’ল।
Verse 52
किरीटिनं गदिनं चित्रमालं पिनाकिनं शूलिनं देवदेवम् / शार्दूलचर्माम्बरसंवृताङ्गं देव्या महादेवमसौ ददर्श
তেওঁ দেৱীৰ সৈতে মহাদেৱক দেখিলে—কিৰীটধাৰী, গদাধাৰী, বিচিত্ৰ মালাৰে ভূষিত; পিনাকী, শূলী, দেৱদেৱ; যাঁৰ অঙ্গ ব্যাঘ্ৰচর্মবস্ত্ৰে আৱৃত।
Verse 53
परश्वधासक्तकरं त्रिनेत्रं नृसिंहचर्मावृतसर्वगात्रम् / समुद्गिरन्तं प्रणवं बृहन्तं सहस्त्रसूर्यप्रतिमं ददर्श
তেওঁ ত্ৰিনেত্ৰ প্ৰভুক দেখিলে—হাতত পৰশু ধৰি, সমগ্ৰ দেহ নৃসিংহচৰ্মে আৱৃত; মহাপ্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণ কৰি, সহস্ৰ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান।
Verse 54
प्रभुं पुराणं पुरुषं पुरस्तात् सनातनं योगिनमीशितारम् / अणोरणीयांसमनन्तशक्तिं प्राणेश्वरं शंभुमसौ ददर्श
তেওঁ সন্মুখে শম্ভুক দেখিলে—সৰ্বাধিপতি, আদিপুৰুষ, সনাতন; যোগী আৰু পৰম নিয়ন্তা, প্ৰাণেশ্বৰ; অণুতকৈও অণু, অনন্ত শক্তিসম্পন্ন।
Verse 55
न यस्य देवा न पितामहो ऽपि नेन्द्रो न चाग्निर्वरुणो न मृत्युः / प्रभावमद्यापि वदन्ति रुद्रं तमादिदेवं पुरतो ददर्श
যাঁৰ মহিমা দেৱসকল—পিতামহো—সম্পূৰ্ণ বুজিব নোৱাৰে; ইন্দ্ৰ নহয়, অগ্নি নহয়, বৰুণ নহয়, মৃত্যু নহয়। যাঁৰ শক্তি আজিও কীৰ্তিত, সেই ৰুদ্ৰক তেওঁ আদিদেৱ ৰূপে সন্মুখে দেখিলে।
Verse 56
तदान्वपश्यद् गिरिशस्य वामे स्वात्मानमव्यक्तमनन्तरूपम् / स्तुवन्तमीशं बहुभिर्वचोभिः शङ्खासिचक्रार्पितहस्तमाद्यम्
তেতিয়া তেওঁ গিৰীশৰ বাওঁফালে নিজৰেই আত্মস্বৰূপ দেখিলে—অব্যক্ত, অনন্তৰূপ—বহু বাক্যৰে ঈশ্বৰক স্তৱ কৰি আছে; শঙ্খ, অসি আৰু চক্ৰ ধৰা হস্তযুক্ত আদ্য সত্তা।
Verse 57
कृताञ्जलिं दक्षिणतः सुरेशं हंसाधिरूढं पुरुषं ददर्श / स्तुवानमीशस्य परं प्रभावं पितामहं लोकगुरुं दिवस्थम्
হাত জোৰ কৰি তেওঁ দক্ষিণফালে সুৰেশ—পিতামহ ব্ৰহ্মাক—দেখিলে, যি হাঁসত আৰূঢ়; দিৱ্যলোকত অৱস্থিত লোকগুরু, ঈশ্বৰৰ পৰম মহিমা স্তৱ কৰি আছিল।
Verse 58
गणेश्वरानर्कसहस्त्रकल्पान् नन्दीश्वरादीनमितप्रभावान् / त्रिलोकभर्तुः पुरतो ऽन्वपश्यत् कुमारमग्निपतिमं सशाखम्
তেতিয়া তেওঁ ত্ৰিলোকধাৰী প্ৰভুৰ সন্মুখত সহস্ৰ সূৰ্যসম দীপ্ত গণেশ্বৰসকলক, নন্দীশ্বৰ আদি অপাৰ প্ৰভাৱশালী গণসহ দেখিলে; লগতে অগ্নিসদৃশ জ্যোতিময়, নিজ পৰিবাৰসহ দেৱসেনাপতি কুমাৰ (স্কন্দ)কো দৰ্শন কৰিলে।
Verse 59
मरीचिमत्रिं पुलहं पुलस्त्यं प्रचेतसं दक्षमथापि कण्वम् / पराशरं तत्परतो वसिष्ठं स्वायंभुवं चापि मनुं ददर्श
তেওঁ মৰীচি, অত্রি, পুলহ, পুলস্ত্য, প্ৰচেতস, দক্ষ আৰু কণ্বক দেখিলে; তাৰ পিছত পৰাশৰক, তাৰ পাছত বসিষ্ঠক, আৰু স্বায়ম্ভুৱ মনুকো দৰ্শন কৰিলে।
Verse 60
तुष्टाव मन्त्रैरमरप्रधानं बद्धाञ्जलिर्विष्णुरुदारबुद्धिः / प्रणम्य देव्या गिरिशं सभक्त्या स्वात्मन्यथात्मानमसौ विचिन्त्य
উদাৰবুদ্ধি বিষ্ণুৱে কৰযোৰে অমৰসকলৰ অগ্ৰগণ্য প্ৰভুক পবিত্ৰ মন্ত্ৰে স্তৱ কৰিলে; আৰু দেৱীৰ সৈতে গিৰীশ (শিৱ)ক ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰি, নিজৰ আত্মাতেই সেই পৰম আত্মাক ধ্যান কৰিলে।
Verse 61
श्रीकृष्ण उवाच नमो ऽस्तु ते शाश्वत सर्वयोने ब्रह्माधिपं त्वामृषयो वदन्ति / तपश्च सत्त्वं च रजस्तमश्च त्वामेव सर्व प्रवदन्ति सन्तः
শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে— হে শাশ্বত, সৰ্বযোনি! তোমাক নমস্কাৰ। ঋষিসকলে তোমাক ব্ৰহ্মাৰো অধিপতি বুলি কয়। তপস্যা, সত্ত্ব, ৰজ আৰু তম—এই সকলোকে, হে প্ৰভু, সজ্জনে তোমাৰেই ৰূপ বুলি ঘোষণা কৰে।
Verse 62
त्वं ब्रह्मा हरिरथ विश्वयोनिरग्निः संहर्ता दिनकरमण्डलाधिवासः / प्राणस्त्वं हुतवहवासवादिभेद- सत्वामेकं शरणमुपैमि देवमीशम्
তুমিয়েই ব্ৰহ্মা, তুমিয়েই হৰি (বিষ্ণু); তুমিয়েই বিশ্বযোনি অগ্নি, তুমিয়েই সংহাৰক, আৰু তুমিয়েই সূৰ্যমণ্ডলত অধিষ্ঠান কৰোঁতা। তুমিয়েই প্ৰাণ; হুতবহ (অগ্নি) আৰু বাসৱ (ইন্দ্ৰ) আদি ভেদশক্তিৰূপেও তুমিয়েই প্ৰকাশিত। হে দেৱেশ ঈশ! একমাত্ৰ তোমাকেই মই শৰণ লওঁ।
Verse 63
सांख्यास्त्वां विगुणमथाहुरेकरूपं योगास्त्वां सततमुपासते हृदिस्थम् / वेदास्त्वामभिदधतीह रुद्रमग्निं त्वामेकं शरणमुपैमि देवमीशम्
সাংখ্যসকলে তোমাক গুণাতীত, একৰস স্বৰূপ বুলি কয়; যোগীসকলে হৃদয়স্থ বুলি জানি সদায় তোমাৰ উপাসনা কৰে। বেদে তোমাক ৰুদ্ৰ আৰু অগ্নি বুলি ঘোষণা কৰে। হে দেবেশ, মই কেৱল তোমাৰেই শৰণ লওঁ।
Verse 64
त्वात्पादे कुसुममथापि पत्रमेकं दत्त्वासौ भवति विमुक्तविश्वबन्धः / सर्वाघं प्रणुदति सिद्धयोगिजुष्टं स्मृत्वा ते पदयुगलं भवत्प्रसादात्
তোমাৰ পদত এটা ফুল—অথবা এটা পাতো—অৰ্পণ কৰিলে মানুহ সংসাৰবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়। সিদ্ধ যোগীসকলে আৰাধনা কৰা তোমাৰ পদযুগল স্মৰণমাত্ৰই, তোমাৰ কৃপাৰে, সকলো পাপ দূৰ কৰে।
Verse 65
यस्याशेषविभागहीनममलं हृद्यन्तरावस्थितं तत्त्वं ज्योतिरनन्तमेकमचलं सत्यं परं सर्वगम् / स्थानं प्राहुरनादिमध्यनिधनं यस्मादिदं जायते नित्यं त्वामहमुपैमि सत्यविभवंविश्वेश्वरन्तंशिवम्
যাৰ নিৰ্মল তত্ত্ব সকলো ভেদশূন্য হৈ হৃদয়ান্তৰত অৱস্থিত—অনন্ত জ্যোতি, এক, অচল, পৰম সত্য, সৰ্বব্যাপী। যাক অনাদি-মধ্য-নিধনহীন নিত্য ধাম বুলি কোৱা হয়, যাৰ পৰা এই জগত নিৰন্তৰ জন্মে—সেই বিশ্বেশ্বৰ শিৱ, সত্যবৈভৱক মই সদায় শৰণ লওঁ।
Verse 66
ॐ नमो नीलकण्ठाय त्रिनेत्राय च रंहसे / महादेवाय ते नित्यमीशानाय नमो नमः
ওঁ নীলকণ্ঠ, ত্ৰিনেত্ৰ আৰু বেগবান প্ৰভুক নমস্কাৰ। হে মহাদেৱ, মই নিত্য তোমাক প্ৰণাম কৰোঁ; ঈশান অধিপতিক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 67
नमः पिनाकिने तुभ्यं नमो मुण्डाय दण्डिने / नमस्ते वज्रहस्ताय दिग्वस्त्राय कपर्दिने
পিনাকধাৰী তোমাক নমস্কাৰ; মুণ্ডমালাধাৰী, দণ্ডধাৰীক নমস্কাৰ। বজ্ৰহস্তক নমস্কাৰ; দিগম্বৰ তপস্বী আৰু জটাধাৰী প্ৰভুক নমস্কাৰ।
Verse 68
नमो भैरवनादाय कालरूपाय दंष्ट्रिणे / नागयज्ञोपवीताय नमस्ते वह्निरेतसे
ভৈৰৱনাদ কৰা, কালৰূপ দংশ্ট্ৰধাৰী প্ৰভুক নমস্কাৰ। নাগক যজ্ঞোপবীতৰূপে ধাৰণ কৰা, অগ্নিময় বীৰ্যধাৰী আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 69
नमो ऽस्तु ते गिरीशाय स्वाहाकाराय ते नमः / नमो मुक्ताट्टहासाय भीमाय च नमो नमः
হে গিৰীশ, আপোনাক নমস্কাৰ; ‘স্বাহা’কাৰৰূপে অৱস্থিত আপোনাক প্ৰণাম। মুক্ত অট্টহাসধাৰীজনক নমস্কাৰ; ভীমস্বৰূপক পুনঃপুনঃ নমো নমঃ।
Verse 70
नमस्ते कामनाशाय नमः कालप्रमाथिने / नमो भैरववेषाय हराय च निषङ्गिणे
কামনানাশকক নমস্কাৰ; কালকো দমন কৰা জনক প্ৰণাম। ভৈৰৱবেশধাৰীক নমো; নিষঙ্গ (খড়্গ)ধাৰী হৰক নমস্কাৰ।
Verse 71
नमो ऽस्तु ते त्र्यम्बकाय नमस्ते कृत्तिवाससे / नमो ऽम्बिकाधिपतये पशूनां पतये नमः
ত্র্যম্বক, ত্ৰিনয়ন প্ৰভুক নমস্কাৰ; কৃত্তিবাস, চর্মবস্ত্ৰধাৰীক প্ৰণাম। অম্বিকাধিপতিক নমো; সকলো জীৱৰ পতি পশুপতিক নমস্কাৰ।
Verse 72
नमस्ते व्योमरूपाय व्योमाधिपतये नमः / नरनारीशरीराय सांख्ययोगप्रवर्तिने
ব্যোমৰূপ প্ৰভুক নমস্কাৰ; ব্যোমাধিপতিক প্ৰণাম। নৰ-নাৰী শৰীৰধাৰীক নমো; সাংখ্য আৰু যোগৰ প্ৰৱৰ্তকক নমস্কাৰ।
Verse 73
नमो दैवतनाथाय देवानुगतलिङ्गिने / कुमारगुरवे तुभ्यं देवदेवाय ते नमः
দেৱসকলৰ নাথ, দেৱসকলে অনুসৰণ কৰা লিঙ্গধাৰী আপোনাক নমস্কাৰ। হে কুমাৰ-গুৰু, হে দেৱদেৱ! আপোনাক বাৰে বাৰে প্ৰণাম।
Verse 74
तमो यज्ञाधिपतये नमस्ते ब्रह्मचारिणे / मृगव्याधाय महते ब्रह्माधिपतये नमः
হে তমঃস্বৰূপ যজ্ঞাধিপতি, আপোনাক নমস্কাৰ; হে মহান ব্ৰহ্মচাৰী, আপোনাক নমস্কাৰ। হে মহাবলী মৃগব্যাধ, আৰু হে ব্ৰহ্মাধিপতি, আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 75
नमो हंसाय विश्वाय मोहनाय नमो नमः / योगिने योगगम्याय योगमायाय ते नमः
পৰম হংস, সৰ্বব্যাপী বিশ্বস্বৰূপ, জগত্-মোহন—আপোনাক বাৰে বাৰে নমস্কাৰ। হে যোগী, যোগেৰে মাত্ৰ গম্য, আৰু আপোনাৰ যোগমায়াকো প্ৰণাম।
Verse 76
नमस्ते प्राणपालाय घण्टानादप्रियाय च / कपालिने नमस्तुभ्यं ज्योतिषां पतये नमः
হে প্ৰাণপালক, ঘণ্টানাদপ্ৰিয়, আপোনাক নমস্কাৰ। হে কপালধাৰী প্ৰভু, আপোনাক নমস্কাৰ; হে জ্যোতিসকলৰ নাথ, আপোনাক প্ৰণাম।
Verse 77
नमो नमो नमस्तुभ्यं भूय एव नमो नमः / मह्यं सर्वात्मना कामान् प्रयच्छ परमेश्वर
নমো নমঃ, আপোনাক নমস্কাৰ; পুনৰ পুনৰ নমো নমঃ। হে পৰমেশ্বৰ, সৰ্বাত্মা হৈ মোৰ ইচ্ছিত কাম্যফল সম্পূৰ্ণৰূপে দান কৰক।
Verse 78
एवं हि भक्त्या देवेशमभिष्टूय स माधवः / पपात पादयोर्विप्रा देवदेव्योः स दण्डवत्
এইদৰে ভক্তিভাৱে দেৱেশ্বৰক স্তৱ কৰি, হে বিপ্ৰসকল, সেই মাধৱ দেৱদেৱ আৰু দেৱদেৱীৰ চৰণযুগলত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি সম্পূৰ্ণভাৱে লুটাই পৰিল।
Verse 79
उत्थाप्य भगवान् सोमः कृष्णं केशिनिषूदनम् / बभाषे मधुरं वाक्यं मेघगम्भीरनिः स्वनः
তাৰ পাছত ভগৱান সোমে কেশিনিষূদন কৃষ্ণক উঠাই, মেঘগম্ভীৰ ধ্বনি সদৃশ স্বৰে, তেওঁক মধুৰ বাক্য ক’লে।
Verse 80
किमर्थं पुण्डरीकाक्ष तपस्तप्तं त्वयाव्यय / त्वमेव दाता सर्वेषां कामानां कामिनामिह
হে পুণ্ডৰীকাক্ষ, হে অব্যয় প্ৰভু! তুমি কিয় তপস্যা কৰিলা? এই লোকত কামনাকাৰীসকলক সকলো কামনা দান কৰা দাতা তুমিয়েই।
Verse 81
त्वं हि सा परमा मूर्तिर्मम नारायणाह्वया / नानवाप्तं त्वया तात विद्यते पुरुषोत्तम
তুমিয়েই মোৰ পৰম মূর্তি, ‘নাৰায়ণ’ নামে খ্যাত। হে তাত, হে পুৰুষোত্তম! তোমাৰ দ্বাৰা অনৱাপ্ত বুলি একোৱেই নাই।
Verse 82
वेत्थ नारायणानन्तमात्मानं परमेश्वरम् / महादेवं महायोगं स्वेन योगेन केशव
হে কেশৱ! তুমি নিজ যোগে নাৰায়ণ—অনন্ত—ক জানো; তেওঁ পৰমাত্মা আৰু পৰমেশ্বৰ, সেই মহাদেৱ, মহাযোগী, যোগস্বৰূপ।
Verse 83
श्रुत्वा तद्वचनं कृष्णः प्रहसन् वै वृषध्वजम् / उवाच वीक्ष्य विश्वेशं देवीं च हिमशैलजाम्
সেই বাক্য শুনি কৃষ্ণ মৃদু হাঁহি দিলে; বৃষধ্বজ বিশ্বেশ্বৰ শম্ভু আৰু হিমশৈলজী দেৱীক চাই তেওঁ ক’লে।
Verse 84
ज्ञातं हि भवता सर्वं स्वेन योगेन शङ्कर / इच्छाम्यात्मसमं पुत्रं त्वद्भक्तं देहि शङ्कर
হে শংকৰ! আপোনাৰ স্বযোগশক্তিৰে আপুনি সকলো জানে। মই আত্মসম এক পুত্ৰ বিচাৰোঁ, যি আপোনাৰ ভক্ত; হে শংকৰ, দয়া কৰি দান কৰক।
Verse 85
तथास्त्वित्याह विश्वात्मा प्रहृष्टमनसा हरः / देवीमालोक्य गिरिजां केशवं परिषस्वजे
“তথাস্তु” বুলি বিশ্বাত্মা হৰে আনন্দিত মনে ক’লে। তাৰ পাছত গিৰিজা দেৱীক চাই কেশৱক আলিঙ্গন কৰিলে।
Verse 86
ततः सा जगतां माता शङ्करार्धशरीरिणी / व्याजहार हृषीकेशं देवी हिमगिरीन्द्रजा
তাৰ পাছত জগত-মাতা, শংকৰৰ অর্ধশৰীৰিণী, হিমগিৰীন্দ্ৰজী দেৱীয়ে হৃষীকেশক সম্বোধন কৰি ক’লে।
Verse 87
वत्स जाने तवानन्तां निश्चलां सर्वदाच्युत / अनन्यामीश्वरे भक्तिमात्मन्यपि च केशव
বৎস, হে অচ্যুত! মই জানো তোমাৰ ভক্তি অনন্ত আৰু সদায় অচল—ঈশ্বৰত অনন্য ভক্তি; আৰু হে কেশৱ, আত্মাতো তোমাৰ নিষ্ঠা আছে।
Verse 88
त्वं हि नारायणः साक्षात् सर्वात्मा पुरुषोत्तमः / प्रार्थितो दैवतैः पूर्वं संजातो दैवकीसुतः
তুমি সঁচাকৈ নাৰায়ণ—সকলৰ অন্তৰাত্মা, পুৰুষোত্তম। দেৱতাসকলৰ পূৰ্ব প্ৰাৰ্থনাত তুমি দেৱকীৰ পুত্ৰ ৰূপে অৱতীৰ্ণ হ’লা।
Verse 89
पश्य त्वमात्मनात्मानमात्मीयममलं पदम् / नावयोर्विद्यते भेद एवं पश्यन्ति सूरयः
নিজ আত্মাৰে আত্মাক চাওঁ—তোমাৰ অমল পদ। আমাৰ দুয়োৰে মাজত ভেদ নাই; জ্ঞানীসকলে এনেদৰে দেখে।
Verse 90
इमानिमान् वरानिष्टान् मत्तो गृह्णीष्व केशव / सर्वज्ञत्वं तथैश्वर्यं ज्ञानं तत् पारमेश्वरम् / ईश्वरे निश्चलां भक्तिमात्मन्यपि परं बलम्
হে কেশৱ, মোৰ পৰা এই পৰম ইষ্ট বৰসমূহ গ্ৰহণ কৰা—সৰ্বজ্ঞতা আৰু ঐশ্বৰ্য; পৰমেশ্বৰনিষ্ঠ পৰম জ্ঞান; ঈশ্বৰত অচঞ্চল ভক্তি; আৰু নিজৰ আত্মস্বৰূপতো পৰম বল।
Verse 91
एवमुक्तस्तया कृष्णो महादेव्या जनार्दनः / आशिषं शिरसाहृङ्णाद् देवो ऽप्याह महेश्वरः
মহাদেৱীয়ে এনেদৰে কোৱাত জনাৰ্দন শ্ৰীকৃষ্ণে মূৰ নত কৰি তেখেতৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰিলে; তাৰপিছত মহেশ্বৰ ভগৱানো ক’লে।
Verse 92
प्रगृह्य कृष्णं भगवानथेशः करेण देव्या सह देवदेवः / संपूज्यमानो मुनिभिः सुरेशै- र् जगाम कैलासगिरिं गिरीशः
তাৰপিছত দেৱদেৱ ভগৱান ঈশে দেৱীৰ সৈতে নিজৰ হাতে কৃ্ষ্ণৰ হাত ধৰি, মুনি আৰু সুৰেশসকলৰ পূজাৰ মাজেৰে, গিৰীশ কৈলাসগিৰিলৈ গ’ল।
Frequently Asked Questions
Upamanyu states that the Supreme Lord is seen through devotion (bhakti) and fierce austerity (tapas); the chapter then demonstrates this by Viṣṇu’s Rudra-japa, ash-bearing ascetic discipline, and sustained tapas culminating in Śiva’s manifestation.
The chapter presents a layered synthesis: devotionally, Viṣṇu worships Śiva through Pāśupata discipline; philosophically, Śiva and Devī affirm non-difference at the highest level (abheda), while still allowing distinct forms and roles within cosmic order.