Adhyaya 23
Genealogies of Yadus and Vṛṣṇis; Navaratha’s Refuge to Sarasvatī; Rise of Sāttvata Tradition; Prelude to Kṛṣṇa-Balarāma Incarnation
এই অধ্যায়ত পুৰাণীয় পৰম্পৰা অনুসৰি দীঘলীয়া বংশাৱলীৰ বিস্তাৰ ঘটিছে, যি যদু–বৃষ্ণি কুলৰ পৰিৱেশলৈ আহি মিলিছে। তাৰ পিছত ধৰ্মদৃষ্টান্তত, ৰাক্ষসৰ পিছুৱা ধাওঁত ৰজা নৱৰথ সৰস্বতীয়ে ৰক্ষিত গোপন পৰম আশ্ৰয়ত শৰণ লয় আৰু স্তোত্ৰে তেওঁক বাক্, যোগশক্তি আৰু জগতৰ উৎস বুলি বন্দনা কৰে; তেজোময় ৰক্ষক প্ৰকট হৈ আক্ৰমণকাৰীক বিনাশ কৰে। নৱৰথে নিজৰ ৰাজধানীত সৰস্বতী-পূজা প্ৰতিষ্ঠা কৰি ৰাজধৰ্মক ভক্তি আৰু শক্তিৰ সৈতে সংযোগ কৰে। পুনৰ বংশধাৰাত সত্ত্বতে নাৰদৰ উপদেশত বাসুদেৱ-কেন্দ্ৰিত পবিত্ৰ শাস্ত্ৰ প্ৰচাৰ কৰি ‘সাত্ত্বত’ পৰম্পৰা প্ৰৱৰ্তন কৰে। শেষত সংকর্ষণ (বলৰাম) আৰু কৃষ্ণ (বাসুদেৱ)ৰ জন্মপ্ৰসঙ্গৰ ভূমিকা আহে—বিষ্ণুৰ অৱতাৰ, দেৱীৰ যোগনিদ্ৰা কৌশিকী, আৰু শিৱৰ বৰদ ভূমিকাৰ সমন্বয় স্পষ্ট হয়। অধ্যায়ৰ অন্তত ৰুদ্ৰক পুত্ৰৰূপে লাভ কৰিবলৈ কৃষ্ণৰ তপস্যাৰ পূৰ্বাভাস দি পৰৱৰ্তী অধ্যায়ৰ কাহিনীৰ সূত্ৰ স্থাপন কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वाविशो ऽध्यायः सूत उवाच क्रोष्टोरेको ऽभवत् पुत्रो वृजिनीवानिति श्रुतिः / तस्य पुत्रो महान् स्वातिरुशद्गुस्तत्सुतो ऽभवत्
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত দ্বাবিংশ অধ্যায় (সমাপ্ত)। সূতে ক’লে—শ্ৰুতি অনুসাৰে ক্ৰোষ্টুৰ এজনেই পুত্ৰ আছিল, নাম বৃজিনীবান। তেওঁৰ পুত্ৰ মহান স্বাতি, আৰু স্বাতিৰ পুত্ৰ উশদ্গু জন্মিল।
Verse 2
उशद्गोरभवत् पुत्रो नाम्ना चित्ररथो बली / अथ चैत्ररथिर्लोके शशबिन्दुरिति स्मृतः
উশদ্গুৰ পৰা ‘চিত্ৰৰথ’ নামৰ বলৱান পুত্ৰ জন্মিল। আৰু সেই বংশধৰেই জগতত ‘চৈত্ৰৰথি’ আৰু ‘শশবিন্দু’ নামে স্মৰণীয়।
Verse 3
तस्य पुत्रः पृथुयशा राजाभूद् धर्मतत्परः / पृथुकर्मा च तत्पुत्रस्तस्मात् पृथुजयो ऽभवत्
তেওঁৰ পুত্ৰ ধৰ্মপৰায়ণ ৰজা পৃথুযশা আছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ পৃথুকৰ্মা, আৰু তেওঁৰ পৰা পৃথুজয় জন্মিল।
Verse 4
पृथुकीर्तिरभूत् तस्मात् पृथुदानस्ततो ऽभवत् / पृथुश्रवास्तस्य पुत्रस्तस्यासीत् पृथुसत्तमः
তেওঁৰ পৰা পৃথুকীৰ্তি জন্মিল; আৰু পৃথুকীৰ্তিৰ পৰা পৃথুদান উদ্ভৱ হ’ল। তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল পৃথুশ্ৰৱা, আৰু পৃথুশ্ৰৱাৰ পৰা জন্মিল পৃথুসত্তম—পৃথুসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 5
उशना तस्य पुत्रो ऽबूत् सितेषुस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्याभूद् रुक्मकवचः परावृत् तस्य सत्तमाः
তেওঁৰ পুত্ৰ উশনা জন্মিল; উশনাৰ পুত্ৰ সিতেষু হ’ল। সিতেষুৰ পৰা ৰুক্মকবচ জন্মিল; আৰু ৰুক্মকবচৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ পৰাবৃত জন্মিল।
Verse 6
परावृतः सुतो जज्ञे ज्यामघो लोकविश्रुतः / तस्माद् विदर्भः संजज्ञे विदर्भात् क्रथकैशिकौ
পৰাবৃতৰ পুত্ৰ জ্যামঘ জন্মিল, যি লোকত বিখ্যাত আছিল। তেওঁৰ পৰা বিদৰ্ভ জন্মিল; আৰু বিদৰ্ভৰ পৰা ক্রথ আৰু কৈশিক—দুজন পুত্ৰ—জন্মিল।
Verse 7
रोमपादस्तृतीयस्तु बभ्रुस्तस्यात्मजो नृपः / धृतिस्तस्याभवत् पुत्रः संस्तस्तस्याप्यभूत् सुतः
সেই বংশত তৃতীয়জন আছিল ৰোমপাদ। তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল ৰজা বভ্ৰু। বভ্ৰুৰ পুত্ৰ ধৃতি, আৰু ধৃতিৰ পুত্ৰ সংস্ত জন্মিল।
Verse 8
संस्तस्य पुत्रो बलवान् नाम्ना विश्वसहस्तु सः / तस्य पुत्रो महावीर्यः प्रजावान् कौशिकस्ततः / अभूत् तस्य सुतो धीमान् सुमन्तुस्तत्सुतो ऽनलः
সংস্তৰ পৰা বিশ্বসহ নামৰ বলৱান পুত্ৰ জন্মিল। তাৰ পুত্ৰ মহাবীৰ্য; তাৰ পাছত প্ৰজাৱান কৌশিক। কৌশিকৰ পুত্ৰ ধীমান সুমন্তু, আৰু সুমন্তুৰ পুত্ৰ অনল।
Verse 9
कैशिकस्य सुतश्चेदिश्चैद्यास्तस्याभवन् सुताः / तेषां प्रधानो ज्योतिष्मान् वपुष्मांस्तत्सुतो ऽभवत्
কৈশিকৰ পুত্ৰ চেদি; তাৰ পৰা চৈদ্য বংশ উদ্ভৱ হ’ল। তেওঁলোকৰ মাজত জ্যোতিষ্মান আছিল প্রধান, আৰু জ্যোতিষ্মানৰ পুত্ৰ বপুষ্মান।
Verse 10
वपुष्मतो बृहन्मेधा श्रीदेवस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्य वीतरथो विप्रा रुद्रभक्तो महाबलः
বপুষ্মানৰ পৰা বৃহন্মেধা জন্মিল; তাৰ পুত্ৰ শ্ৰীদেৱ। হে বিপ্ৰসকল, শ্ৰীদেৱৰ পুত্ৰ বীতৰথ—মহাবলৱান আৰু ৰুদ্ৰভক্ত।
Verse 11
क्रथस्याप्यभवत् कुन्ती वृष्णी तस्याभवत् सुतः / वृष्णेर्निवृत्तिरुत्पन्नो दशार्हस्तस्य तु द्विजाः
ক্রথৰ পৰা কুন্তী জন্মিল, আৰু তাৰ পুত্ৰ বৃষ্ণি। বৃষ্ণিৰ পৰা নিবৃত্তি উৎপন্ন হ’ল; তাৰ পৰা, হে দ্বিজসকল, দশাৰ্হ জন্মিল।
Verse 12
दशार्हपुत्रोप्यारोहो जीमूतस्तत्सुतो ऽभवत् / जैमूतिरभवद् वीरो विकृतिः परवीरहा
দশাৰ্হৰ পুত্ৰ উপ্যাৰোহ; তাৰ পৰা জীমূত জন্মিল আৰু জীমূতৰ পুত্ৰ জৈমূতি। তাৰ পৰা বীৰ বিকৃতি উৎপন্ন হ’ল, যি শত্রু-বীৰহন্তা।
Verse 13
तस्य भीमरथः पुत्रः तस्मान्नवरथो ऽभवत् / दानधर्मरतो नित्यं सम्यक्शीलपरायणः
তেওঁৰ পুত্ৰ ভীমৰথ আছিল; আৰু তেওঁৰ পৰা নৱৰথ জন্মিল। তেওঁ সদায় দানধৰ্মত ৰত, ধৰ্মনিষ্ঠ, আৰু সৎশীলতা-সদাচাৰত অবিচল আছিল।
Verse 14
कदाचिन्मृगयां यातो दृष्ट्वा राक्षसमूर्जितम् / दुद्राव महातविष्टो भयेन मुनिपुङ्गवाः
এবাৰ মৃগয়ালৈ গৈ থকা সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠে, মহাশক্তিধৰ এটা ৰাক্ষস দেখি, প্ৰবল ভয়ত আচ্ছন্ন হৈ, ভয়তে বৃহৎ অৰণ্যলৈ দৌৰি পলাই গ’ল।
Verse 15
अन्वधावत संक्रुद्धो राक्षसस्तं महाबलः / दुर्योधनो ऽग्निसंकाशः शूलासक्तमहाकरः
তেতিয়া মহাবলৱান ৰাক্ষস দুর্যোধন ক্ৰোধিত হৈ তেওঁৰ পিছে পিছে ধাৱিত হ’ল—অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠা, আৰু নিজৰ বৃহৎ হাতে শূল দৃঢ়কৈ ধৰি।
Verse 16
राजा नवरथो भीत्या नातिदूरादनुत्तमम् / अपश्यत् परमं स्थानं सरस्वत्या सुगोपितम्
ভয়ত চালিত ৰজা নৱৰথে বেছি দূৰ নহয়, এটা অনুত্তম পৰম স্থান দেখিলে—যাক দেৱী সৰস্বতীয়ে সুগোপনে ৰক্ষা কৰি ৰাখিছিল।
Verse 17
स तद्वेगेन महता संप्राप्य मतिमान् नृपः / ववन्दे शिरसा दृष्ट्वा साक्षाद् देवीं सरस्वतीम्
সেই মহাবেগে প্ৰেৰিত বুদ্ধিমান ৰজা তাত উপস্থিত হ’ল; আৰু সাক്ഷাৎ দেৱী সৰস্বতীক দেখি, মস্তক নত কৰি প্ৰণাম জনালে।
Verse 18
तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्बद्धाञ्जलिरमित्रजित् / पपात दण्डवद् भूमौ त्वामहं शरणं गतः
অমিত্ৰজিতে কৰযোৰ কৰি প্ৰিয় বাক্যৰে প্ৰভুৰ স্তৱ কৰিলে; তাৰ পাছত দণ্ডৱৎ ভূমিত পৰি ক’লে—“মই তোমাৰ শৰণ লৈছোঁ।”
Verse 19
नमस्यामि महादेवीं साक्षाद् देवीं सरस्वतीम् / वाग्देवतामनाद्यन्तामीश्वरीं ब्रह्मचारिणीम्
মই মহাদেৱীক প্ৰণাম কৰোঁ—সাক্ষাৎ দেৱী সৰস্বতীক; বাক্দেৱতা, অনাদি-অনন্তা, ঈশ্বৰী, ব্ৰহ্মচাৰিণী।
Verse 20
नमस्ये जगतां योनिं योगिनीं परमां कलाम् / हिरण्यगर्भमहिषीं त्रिनेत्रां चन्द्रशेखराम्
মই জগতৰ যোনি, পৰম যোগিনী, সৰ্বোচ্চ কলা-শক্তিক প্ৰণাম কৰোঁ; হিৰণ্যগৰ্ভৰ মহিষী, ত্ৰিনেত্ৰী, চন্দ্ৰশেখৰাকো প্ৰণাম।
Verse 21
नमस्ये परमानन्दां चित्कलां ब्रह्मरूपिणीम् / पाहि मां परमेशानि भीतं शरणमागतम्
মই পৰমানন্দস্বৰূপিণী, চিত্কলাৰূপিণী, ব্ৰহ্মৰূপিণীক প্ৰণাম কৰোঁ। হে পৰমেশানী! ভীত হৈ তোমাৰ শৰণলৈ আহিছোঁ—মোক ৰক্ষা কৰা।
Verse 22
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राजानं राक्षसेश्वरः / हन्तुं समागतः स्थानं यत्र देवी सरस्वती
এই সময়তে ক্ৰুদ্ধ ৰাক্ষসেশ্বৰ ৰজাক বধ কৰিবলৈ সেই ঠাইলৈ আহি উপস্থিত হ’ল, য’ত দেৱী সৰস্বতী আছিল।
Verse 23
समुद्यम्य तदा शूलं प्रवेष्टुं बलदर्पितः / त्रिलोकमातुस्तत्स्थानं शशाङ्कादित्यसंन्निभम्
তেতিয়া নিজৰ বলৰ দম্ভত মত্ত হৈ সি শূল উঠাই ত্ৰিলোক-মাতাৰ সেই ধামত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল—যি ধাম চন্দ্ৰ-সূৰ্যৰ ন্যায় দীপ্তিমান।
Verse 24
तदन्तरे महद् भूतं युगान्तादित्यसन्निभम् / शूलेनोरसि निर्भिद्य पातयामास तं भुवि
ইফালে যুগান্তৰ সূৰ্যৰ ন্যায় দীপ্ত এক মহাভূত প্ৰকট হ’ল; সি শূলৰে তাৰ বক্ষ বিদীৰ্ণ কৰি তাক ভূমিত পেলাই দিলে।
Verse 25
गच्छेत्याह महाराज न स्थातव्यं त्वया पुनः / इदानीं निर्भयस्तूर्णं स्थाने ऽस्मिन् राक्षसो हतः
সি ক’লে—“যোৱা, হে মহাৰাজ; তোমাৰ পুনৰ ইয়াত থকাটো উচিত নহয়। এতিয়া শীঘ্ৰে নিৰ্ভয় হোৱা—এই স্থানতেই ৰাক্ষস নিহত হৈছে।”
Verse 26
ततः प्रणम्य हृष्टात्मा राजा नवरथः पराम् / पुरीं जगाम विप्रेन्द्राः पुरन्दरपुरोपमाम्
তাৰ পিছত হৃষ্টচিত্ত ৰজা নৱৰথে প্ৰণাম কৰি, হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, পুৰন্দৰৰ নগৰীৰ সদৃশ নিজৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰাজধানীলৈ গ’ল।
Verse 27
स्थापयामास देवेशीं तत्र भक्तिसमन्वितः / ईजे च विविधैर्यज्ञैर्हेमैर्देवीं सरस्वतीम्
ভক্তিসহ সি তাত দেবেশী (পৰমা দেবী)ক স্থাপন কৰিলে; আৰু সোণৰ উপহাৰসহ বিভিন্ন যজ্ঞেৰে দেবী সৰস্বতীক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে।
Verse 28
तस्य चासीद् दशरथः पुत्रः परमधार्मिकः / देव्या भक्तो महातेजाः शकुनिस्तस्य चात्मजः
তেওঁৰ পৰা পৰমধাৰ্মিক পুত্ৰ দশৰথ জন্মিল। দেৱীৰ ভক্ত, মহাতেজস্বী শকুনি তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল।
Verse 29
तस्मात् करम्भः संभूतो देवरातो ऽभवत् ततः / ईजे स चाश्वमेधेन देवक्षत्रश्च तत्सुतः
তেওঁৰ পৰা কৰম্ভ জন্মিল, আৰু কৰম্ভৰ পৰা দেৱৰাত উদ্ভৱ হ’ল। দেৱৰাতে অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰিলে; তেওঁৰ পুত্ৰ দেৱক্ষত্ৰ।
Verse 30
मधुस्तस्य तु दायादस्तस्मात् कुरुवशो ऽभवत् / पुत्रद्वयमभूत् तस्य सुत्रामा चानुरेव च
তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী মধু; মধুৰ পৰা কুৰুবশ জন্মিল। কুৰুবশৰ দুজন পুত্ৰ—সুত্ৰামা আৰু অনু।
Verse 31
अनोस्तु पुरुकुत्सो ऽभूदंशुस्तस्य च रिक्थभाक् / अथांशोः सत्त्वतो नाम विष्णुभक्तः प्रतापवान् / महात्मा दाननिरतो धनुर्वेदविदां वरः
অনুৰ পৰা পুরুকুৎস জন্মিল, আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী অংশু। তাৰ পাছত অংশুৰ পৰা ‘সত্ত্বত’ নামে এজন জন্মিল—বিষ্ণুভক্ত, প্ৰতাপশালী, মহাত্মা, দাননিরত আৰু ধনুৰ্বেদবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 32
स नारदस्य वचनाद् वासुदेवार्चनान्वितम् / शास्त्रं प्रवर्तयामास कुण्डगोलादिभिः श्रुतम्
নাৰদৰ বচন অনুসৰি তেওঁ বাসুদেৱ-অৰ্চনাযুক্ত সেই শাস্ত্ৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে, যি কুণ্ডগোল আদি আচার্যসকলৰ পৰা তেওঁ শ্ৰৱণ কৰিছিল।
Verse 33
तस्य नाम्ना तु विख्यातं सात्त्वतं नाम शोभनम् / प्रवर्तते महाशास्त्रं कुण्डादीनां हितावहम्
তেওঁৰ নামৰেই প্ৰসিদ্ধ ‘সাত্ত্বত’ নামৰ এই শোভন মত প্ৰচলিত হ’ল—কুণ্ডাদি যজ্ঞকর্ম আৰু অনুষ্ঠানসমূহৰ হিতকাৰী মহাশাস্ত্ৰ।
Verse 34
सात्त्वतस्तस्य पुत्रो ऽभूत् सर्वशास्त्रविशारदः / पुण्यश्लोको महाराजस्तेन वै तत्प्रवर्तितम्
সেই সাত্ত্বতৰ এজন পুত্ৰ জন্মিল, যি সকলো শাস্ত্ৰত বিশাৰদ। পুণ্যকীৰ্তিসম্পন্ন সেই মহাৰাজেই সেই পৰম্পৰা স্থাপন কৰি প্ৰৱৰ্তিত কৰিলে।
Verse 35
सात्त्वतः सत्त्वसंपन्नः कौशल्यां सुषुवे सुतान् / अन्धकं वै महाभोजं वृष्णिं देवावृधं नृपम् / ज्येष्ठं च भजमानाख्यं धनुर्वेदविदां वरम्
সাত্ত্বত, সত্ত্বগুণে সম্পন্ন, কৌশল্যাৰ গৰ্ভে পুত্ৰসকলক জন্ম দিলে—অন্ধক (মহাভোজ), বৃষ্ণি, নৃপ দেবাবৃধ, আৰু জ্যেষ্ঠ ভজমান নামে, ধনুৰ্বেদবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 36
तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति प्रभुः
তেওঁলোকৰ মাজত নৃপ দেবাবৃধ, পৰাক্ৰমী প্ৰভু, “মোৰ এজন সৰ্বগুণসম্পন্ন পুত্ৰ হওক” বুলি কামনা কৰি পৰম তপস্যা কৰিলে।
Verse 37
तस्य बभ्रुरिति ख्यातः पुण्यश्लोको ऽभवन्नृपः / धार्मिको रूपसंपन्नस्तत्त्वज्ञानरतः सदा
তেওঁৰ পৰা ‘বভ্ৰু’ নামে প্ৰসিদ্ধ এজন ৰজা জন্মিল—পুণ্যকীৰ্তিত খ্যাত, ধৰ্মাচাৰী, ৰূপসंपন্ন আৰু সদা তত্ত্বজ্ঞানত ৰত।
Verse 38
भजमानस्य सृञ्जय्यां भजमाना विजज्ञिरे / तेषां प्रधानौ विख्यातौ निमिः कृकण एव च
ভজমানৰ সৃঞ্জয় বংশত ভজমানা নামৰ নাৰীৰ গৰ্ভত পুত্ৰসকল জন্মিল। তেওঁলোকৰ মাজত দুজন প্ৰধান আৰু প্ৰসিদ্ধ আছিল—নিমি আৰু কৃকণ।
Verse 39
महाभोजकुले जाता भोजा वैमार्तिकास्तथा / वृष्णेः सुमित्रो बलवाननमित्रः शिनस्तथा
মহাভোজ কুলত ভোজসকল আৰু বৈমাৰ্তিকসকল জন্মিল। বৃষ্ণিৰ পৰা সুমিত্ৰ, পৰাক্ৰমী বলবান, অনমিত্ৰ আৰু তদ্ৰূপ শিন জন্মিল।
Verse 40
अनमित्रादभून्निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः / प्रसेनस्तु महाभागः सत्राजिन्नाम चोत्तमः
অনমিত্ৰৰ পৰা নিঘ্ন জন্মিল। নিঘ্নৰ দুজন পুত্ৰ আছিল—মহাভাগ প্ৰসেন আৰু ‘সত্ৰাজিত’ নামৰ উত্তম পুত্ৰ।
Verse 41
अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान् सत्यसंपन्नः सत्यकस्तत्सुतो ऽभवत्
অনমিত্ৰৰ পৰা শিনি জন্মিল। কনিষ্ঠ, বৃষ্ণিসকলৰ আনন্দস্বৰূপ, তাৰ পৰা সত্যবান জন্মিল—সত্যসম্পন্ন; আৰু তাৰ পুত্ৰ সত্যক হ’ল।
Verse 42
सात्यकिर्युयुधानस्तु तस्यासङ्गो ऽभवत् सुतः / कुणिस्तस्य सुतो धीमांस्तस्य पुत्रो युगन्धरः
সাত্যকি (যুয়ুধান)ৰ পুত্ৰ আছিল অসঙ্গ। অসঙ্গৰ পুত্ৰ ধীমান কুণি, আৰু কুণিৰ পুত্ৰ যুগন্ধৰ।
Verse 43
माद्रया वृष्णेः सुतो जज्ञे पृश्निर्वै यदुनन्दनः / जज्ञाते तनयौ पृश्नेः श्वफल्कश्चित्रकश्च ह
মাদ্ৰাৰ পৰা বৃষ্ণিৰ পুত্ৰ পৃশ্নি জন্মিল, যি যাদৱসকলৰ আনন্দ। আৰু পৃশ্নিৰ দুজন পুত্ৰ জন্মিল—শ্বফল্ক আৰু চিত্ৰক।
Verse 44
श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / तस्यामजनयत् पुत्रमक्रूरं नाम धार्मिकम् / उपमङ्गुस्तथा मङ्गुरन्ये च बहवः सुताः
শ্বফল্কে কাশীৰাজৰ কন্যাক পত্নী ৰূপে লাভ কৰিলে। তেওঁৰ গৰ্ভত ধৰ্মখ্যাত ‘অক্ৰূৰ’ নামৰ পুত্ৰ জন্মিল; লগতে উপমঙ্গু, মঙ্গু আৰু আন বহু পুত্ৰো জন্মিল।
Verse 45
अक्रूरस्य स्मृतः पुत्रो देववानिति विश्रुतः / उपदेवश्च पुण्यात्मा तयोर्विश्वप्रमाथिनौ
অক্ৰূৰৰ পুত্ৰ ‘দেৱবান’ নামে প্ৰসিদ্ধ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। আৰু ‘উপদেৱ’ নামে পুণ্যাত্মা পুত্ৰো আছিল; এই দুজনক জগতৰ উপদ্ৰৱ দমনকাৰী বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 46
चित्रकस्याभवत् पुत्रः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवः सुबाहुश्च सुपार्श्वकगवेषणौ
চিত্ৰকৰ পুত্ৰ পৃথু আৰু বিপৃথু আছিল; লগতে অশ্বগ্ৰীৱ, সুবাহু, সুপাৰ্শ্বক আৰু গৱেষণো আছিল।
Verse 47
अन्धकात् काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम्
অন্ধকৰ দ্বাৰা কশ্যপৰ কন্যাই চাৰিজন পুত্ৰ লাভ কৰিলে—কুকুৰ, ভজমান, শুচি আৰু কম্বলবৰ্হিষ।
Verse 48
कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा विपुलस्तस्य पुत्रो विलोमकः
কুকুৰৰ পুত্ৰ আছিল বৃষ্ণি; আৰু বৃষ্ণিৰো এক পুত্ৰ জন্মিল। তেওঁ কপোতৰোমা নামে খ্যাত; তেওঁৰ পৰা বিপুল জন্মিল, আৰু বিপুলৰ পুত্ৰ আছিল বিলোমক।
Verse 49
तस्यासीत् तुम्बुरुसखा विद्वान् पुत्रो नलः किल / ख्यायते तस्य नामानुरनोरानकदुन्दुभिः
তেওঁৰ নল নামৰ এজন বিদ্বান পুত্ৰ আছিল, যি তুম্বুৰুৰ সখা। তেওঁৰ নাম-যশ সৰ্বত্ৰ ঘোষিত, যেন আনক আৰু দুন্দুভিৰ গম্ভীৰ ধ্বনি।
Verse 50
स गोवर्धनमासाद्य तताप विपुलं तपः / वरं तस्मै ददौ देवो ब्रह्मा लोकमहेश्वरः
তেওঁ গোবৰ্ধনত উপস্থিত হৈ বিপুল তপস্যা কৰিলে। তেতিয়া লোকমহেশ্বৰ দেৱ ব্ৰহ্মাই তেওঁক বৰ দান কৰিলে।
Verse 51
वंशस्य चाक्षयां कीर्ति गानयोगमनुत्तमम् / गुरोरभ्यधिकं विप्राः कामरूपित्वमेव च
তেওঁৰ বংশৰ অক্ষয় কীৰ্তি, পবিত্ৰ গান আৰু যোগ-সমাধিৰ অনুত্তম সাধনা; আৰু হে বিপ্ৰসকল, গুৰুতকৈও অধিক সামৰ্থ্য—ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণৰ সিদ্ধিও (লভ্য হয়)।
Verse 52
स लब्ध्वा वरमव्यग्रो वरेण्यं वृषवाहनम् / पूजयामास गानेन स्थाणुं त्रिदशपूजितम्
বৰ লাভ কৰি তেওঁ নিৰুদ্বিগ্ন হ’ল আৰু বৃষবাহন, বৰেণ্য, ত্ৰিদশপূজিত স্থাণু (শিৱ)ক স্তোত্ৰগানে পূজা কৰিলে।
Verse 53
तस्य गानरतस्याथ भगवानम्बिकापतिः / कन्यारत्नं ददौ देवो दुर्लभं त्रिदशैरपि
তেতিয়া পবিত্ৰ গীত-গানত ৰত সেই ভক্তক ভগৱান অম্বিকাপতি ‘কন্যাৰত্ন’ দান কৰিলে—ত্রিদশসকলৰো দুষ্প্ৰাপ্য এক দিব্য কন্যা।
Verse 54
तया स सङ्गतो राजा गानयोगमनुत्तमम् / अशिक्षयदमित्रघ्नः प्रियां तां भ्रान्तलोचनाम्
তাইৰ সৈতে একত্ৰ হৈ সেই অমিত্ৰঘ্ন ৰজাই ভ্ৰান্ত-লোচন প্ৰিয়াক গান-যোগৰ অনুত্তম সাধনা শিক্ষা দিলে।
Verse 55
तस्यामुत्पादयामास सुभुजं नाम शोभनम् / रूपलावण्यसंपन्नां ह्रीमतीमपि कन्यकाम्
তাইৰ পৰা তেওঁ ‘সুভুজ’ নামৰ এক সুন্দৰ পুত্ৰ জন্ম দিলে; লগতে ৰূপ-লাবণ্যসম্পন্ন ‘হ্ৰীমতী’ নামৰ কন্যাও জন্মিল।
Verse 56
ततस्तं जननी पुत्रं बाल्ये वयसि शोभनम् / शिक्षयामास विधिवद् गानविद्यां च कन्यकाम्
তাৰ পাছত জননীয়ে বিধিমতে শৈশৱতেই সেই সুন্দৰ পুত্ৰক শিক্ষা দিলে; আৰু কন্যাকো গানবিদ্যা যথাবিধি শিকালে।
Verse 57
कृतोपनयनो वेदानधीत्य विधिवद् गुरोः / उद्ववाहात्मजां कन्यां गन्धर्वाणां तु मानसीम्
উপনয়ন সম্পন্ন কৰি আৰু গুৰুৰ সান্নিধ্যত বিধিমতে বেদ অধ্যয়ন কৰি, তেওঁ গন্ধৰ্বসকলৰ ‘মানসী’—মনোজাত—কন্যাক বিবাহ কৰিলে।
Verse 58
तस्यामुत्पादयामास पञ्च पुत्राननुत्तमान् / वीणावादनतत्त्वज्ञान् गानशास्त्रविशारदान्
তাত তেওঁ পাঁচজন অনুত্তম পুত্ৰ উৎপন্ন কৰিলে—যিসকলে বীণা-বাদনৰ তত্ত্বজ্ঞ আৰু গানশাস্ত্ৰত বিশাৰদ আছিল।
Verse 59
पुत्रैः पौत्रैः सपत्नीको राजा गानविशारदः / पूजयामास गानेन देवं त्रिपुरनाशनम्
পুত্ৰ-পৌত্ৰ আৰু ৰাণীসহ, গানত বিশাৰদ ৰজাই ভক্তিগানেৰে ত্ৰিপুৰনাশক দেৱক পূজা কৰিলে।
Verse 60
ह्रीमती चापि या कन्या श्रीरिवायतलोचना / सुबाहुर्नाम गन्धर्वस्तामादाय ययौ पुरीम्
আৰু শ্ৰী (লক্ষ্মী)ৰ দৰে দীঘল নয়নযুক্ত হ্ৰীমতী নামৰ সেই কন্যাক, সুবাহু নামৰ গন্ধৰ্বে লৈ নিজৰ নগৰলৈ গ’ল।
Verse 61
तस्यामप्यभवन् पुत्रा गन्धर्वस्य सुतेजसः / सुषेणवीरसुग्रीवसुभोजनरवाहनाः
তাতো সেই তেজস্বী গন্ধৰ্বৰ পুত্ৰসকল জন্মিল—সুষেণ, বীৰ, সুগ্ৰীৱ, সুভোজন আৰু ৰৱাহন।
Verse 62
अथासीदभिजित् पुत्रो वीरस्त्वानकदुन्दुभेः / पुनर्वसुश्चाभिजितः संबभूवाहुकः सुतः
তাৰপিছত আনকদুন্দুভিৰ এজন বীৰ পুত্ৰ অভিজিত জন্মিল; আৰু অভিজিতৰ পৰা পুনৰ্বসু জন্মিল, যাৰ পুত্ৰ আছিল আহুক।
Verse 63
आहुकस्योग्रसेनश्च देवकश्च द्विजोत्तमाः / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, আহুকৰ পৰা উগ্ৰসেন আৰু দেৱক জন্মিল; আৰু দেৱকৰ বীৰ কন্যাসকল দেৱতাসম গুণে ত্ৰিদশোপমা হৈ জন্মিল।
Verse 64
देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ
দেৱবান, উপদেৱ, সুদেৱ আৰু দেৱৰক্ষিত জন্মিল। তেওঁলোকৰ সাতগৰাকী ভগ্নী আছিল; সেই ভগ্নীসকলক বসুদেৱে বিবাহাৰ্থে দান কৰিলে।
Verse 65
वृकदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा सहदेवा च सुव्रता / देवकी चापि तासां तु वरिष्ठाभूत् सुमध्यमा
বৃকদেৱোপদেৱা আৰু আন এগৰাকী দেৱৰক্ষিতা; শ্ৰীদেৱা, শান্তিদেৱা, সহদেৱা, পুনৰ সহদেৱা আৰু সুব্ৰতা—এনেদৰে আছিল। তেওঁলোকৰ মাজত সুমধ্যমা দেৱকী শ্ৰেষ্ঠা আছিল।
Verse 66
अग्रसेनस्य पुत्रो ऽभून्न्यग्रोधः कंस एव च / सुभूमी राष्ट्रपालश्च तुष्टिमाञ्छङ्कुरेव च
অগ্ৰসেনৰ পুত্ৰ—ন্যগ্ৰোধ আৰু কংস; লগতে সুভূমি, ৰাষ্ট্ৰপাল, তুষ্টিমান আৰু শঙ্কুও জন্মিল।
Verse 67
भजमानादबूत् पुत्रः प्रख्यातो ऽसौ विदूरथः / तस्य शूरः शमिस्तस्मात् प्रतिक्षत्रस्ततो ऽभवत्
ভজমানৰ পৰা প্ৰখ্যাত পুত্ৰ বিদূৰথ জন্মিল। তাৰ পৰা শূৰ, শূৰৰ পৰা শমি, আৰু শমিৰ পৰা পাছত প্ৰতিক্ষত্ৰ জন্মিল।
Verse 68
स्वयंभोजस्ततस्तस्माद् हृदिकः शत्रुतापनः / कृतवर्माथ तत्पुत्रो देवरस्तत्सुतः स्मृतः / स शूरस्तत्सुतो धीमान् वसुदेवो ऽथ तत्सुतः
স্বয়ম্ভোজৰ পৰা হৃদিক জন্মিল, যি শত্ৰু-তাপন আছিল। তেওঁৰ পৰা কৃতৱৰ্মা; কৃতৱৰ্মাৰ পুত্ৰ দেৱৰ বুলি স্মৃত। দেৱৰৰ পুত্ৰ বীৰ আৰু ধীমান শূৰ; শূৰৰ পৰা বসুদেৱ, আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰো পুত্ৰ জন্মিল।
Verse 69
वसुदेवावन्महाबाहुर्वासुदेवो जगद्गुरुः / बभूव देवकीपुत्रो देवैरभ्यर्थितो हरिः
বসুদেৱ বংশত সেই মহাবাহু হৰি—বাসুদেৱ, জগতগুৰু—দেৱতাসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত অৱতৰি দেৱকীৰ পুত্ৰ হ’ল।
Verse 70
रोहिणी च महाभागा वसुदेवस्य शोभना / असूत पत्नी संकर्षं रामं ज्येष्ठं हलायुधम्
বসুদেৱৰ শোভন মহাভাগা পত্নী ৰোহিণীয়ে সংকর্ষণক—জ্যেষ্ঠ ৰাম, হলায়ুধধাৰী—জন্ম দিলে।
Verse 71
स एव परमात्मासौ वासुदेवो जगन्मयः / हलायुधः स्वयं साक्षाच्छेषः संकर्षणः प्रभुः
সেই পৰমাত্মা বাসুদেৱ, যি সমগ্ৰ জগতত ব্যাপ্ত। তেওঁ হ’ল হলায়ুধধাৰী; সাক্ষাৎ শেষ—সংকर्षণ প্ৰভু—স্বয়ং প্ৰকাশিত।
Verse 72
भृगुशापच्छलेनैव मानयन् मानुषीं तनुम् / बभूत तस्यां देवक्यां रोहिण्यामपि माधवः
ভৃগুৰ শাপৰ ছলতেই, মানৱ দেহ ধাৰণক মান দি, মাধৱ দেৱকীতেও আৰু ৰোহিণীতেও প্ৰকাশিত হ’ল।
Verse 73
उमादेहसमुद्भूता योगनिद्रा च कौशीकी / नियोगाद् वासुदेवस्य यशोदातनया ह्यभूत्
উমাৰ দেহৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই যোগনিদ্ৰা—কৌশিকী—বাসুদেৱৰ আদেশত নিশ্চয়েই যশোদাৰ কন্যা হ’ল।
Verse 74
ये चान्ये वसुदेवस्य वासुदेवाग्रजाः सुताः / प्रागेव कंसस्तान् सर्वान् जघान मुनिपुङ्गवाः
আৰু বসুদেৱৰ আন পুত্ৰসকল, যিসকল বাসুদেৱ (কৃষ্ণ)ৰ অগ্ৰজ আছিল—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল! কংসে তেওঁলোকক সকলোকে আগতেই বধ কৰিছিল।
Verse 75
सुषेणश्च तथोदायी भद्रसेनो महाबलः / ऋजुदासो भद्रदासः कीर्तिमानपि पूर्वजः
সুষেণ, তদ্ৰূপ উদায়ী; মহাবলী ভদ্ৰসেন; ঋজুদাস, ভদ্ৰদাস; আৰু প্ৰাচীন খ্যাতিসম্পন্ন পূৰ্বজ কীৰ্তিমানো (আছিল)।
Verse 76
हतेष्वेतेषु सर्वेषु रोहिणी वसुदेवतः / असूत रामं लोकेशं बलभद्रं हलायुधम्
সকলো হতা হোৱাৰ পিছত ৰোহিণীয়ে বসুদেৱৰ দ্বাৰা ৰামক জন্ম দিলে—লোকেশ্বৰ বলভদ্ৰ, হালায়ুধধাৰী।
Verse 77
जाते ऽथ रामे देवानामादिमात्मानमच्युतम् / असूत देवकी कृष्णं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्
তাৰপিছত ৰাম জন্ম হোৱাৰ পাছত দেবকীয়ে কৃষ্ণক জন্ম দিলে—দেৱতাসকলৰ আদ্য আত্মা অচ্যুতক, যাঁৰ বক্ষত শ্ৰীৱৎসচিহ্ন অঙ্কিত।
Verse 78
रेवती नाम रामस्य भार्यासीत् सुगुणान्विता / तस्यामुत्पादयामास पुत्रौ द्वौ निशठोल्मुकौ
ৰামৰ পত্নীৰ নাম ৰেৱতী আছিল, তেওঁ উত্তম গুণেৰে সমৃদ্ধা আছিল। তেওঁৰ গৰ্ভত ৰামৰ দুজন পুত্ৰ জন্মিল—নিশঠ আৰু ওল্মুক।
Verse 79
षोडशस्त्रीसहस्त्राणि कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः / बभूवुरात्मजास्तासु शतशो ऽथ सहस्त्रशः
অক্লিষ্ট কৰ্মধাৰী শ্ৰীকৃষ্ণৰ ষোল হাজাৰ পত্নী আছিল। তেওঁলোকৰ গৰ্ভত পুত্ৰসকল শত শত, আনকি সহস্ৰ সহস্ৰ জন্মিল।
Verse 80
चारुदेष्णः सुचारुश्च चारुवेषो यशोधरः / चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः शङ्ख एव च
চাৰুদেষ্ণ, সুচাৰু, চাৰুৱেষ, যশোধৰ, চাৰুশ্ৰৱ, চাৰুযশ, প্ৰদ্যুম্ন আৰু শঙ্খ—এইসকল (তাঁৰ) নাম।
Verse 81
रुक्मिण्य वासुदेवस्यां महाबलपराक्रमाः / विशिष्टाः सर्वपुत्राणां संबभूवुरिम् सुताः
ৰুক্মিণী আৰু বাসুদেৱৰ পৰা এই পুত্ৰসকল জন্মিল; তেওঁলোক মহাবল-পরাক্ৰমে সমৃদ্ধ আৰু সকলো পুত্ৰৰ মাজত বিশিষ্ট আছিল।
Verse 82
तान् दृष्ट्वा तनयान् वीरान् रौक्मिणेयाञ्जनार्दनम् / जाम्बवत्यब्रवीत् कृष्णं भार्या तस्य शुचिस्मिता
সেই বীৰ পুত্ৰসকল—ৰুক্মিণীৰ পুত্ৰ আৰু জনাৰ্দনক—দেখি, শুচিস্মিতা জাম্বৱতী, তেওঁৰ পত্নী, কৃষ্ণক ক’লে।
Verse 83
मम त्वं पुण्डरीकाक्ष विशिष्टं गुणवत्तमम् / सुरेशसदृशं पुत्रं देहि दानवसूदन
হে পুণ্ডৰীকাক্ষ, হে দানৱসূদন! মোক এনে এজন পুত্ৰ দান কৰা, যি বিশিষ্ট, পৰম গুণসম্পন্ন আৰু সুৰেশ সদৃশ।
Verse 84
जात्बवत्या वचः श्रुत्वा जगन्नाथः स्वयं हरिः / समारेभे तपः कर्तुं तपोनिधिररिन्दमः
জাত্ববতীৰ বাক্য শুনি জগন্নাথ স্বয়ং হৰি—তপস্যাৰ নিধি, শত্রুদমনকাৰী—তপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 85
तच्छृणुध्वं मुनिश्रेष्ठा यथासौ देवकीसुतः / दृष्ट्वा लेभे सुतं रुद्रं तप्त्वा तीव्रं महत् तपः
হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল, শুনা—দেৱকীৰ পুত্ৰে তীব্ৰ মহাতপ কৰি ৰুদ্ৰক দৰ্শন কৰি, তেওঁকেই পুত্ৰৰূপে লাভ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
It converts lineage into lived dharma: royal succession is not merely biological but validated by śaraṇāgati and the establishment of Devī worship, showing that sovereignty is secured through divine protection, right conduct, and ritual patronage.
In this chapter it is presented as a Vāsudeva-centered sacred treatise/tradition set in motion under Nārada’s instruction, supporting rites and observances and functioning as an early theological-ritual framework for Vaiṣṇava devotion within the Purāṇic world.
Viṣṇu’s descent as Kṛṣṇa is central, yet Devī appears as Sarasvatī (refuge and speech-power) and as Kauśikī (yoganidrā), while Śiva is invoked as the Bull-bannered Lord who grants boons—depicting complementary divine agencies rather than sectarian rivalry.
It explicitly announces Kṛṣṇa’s austerity and the vision of Rudra culminating in obtaining him as a son, functioning as a cliffhanger that the subsequent chapter is expected to narrate in detail.