
Durjaya, Urvaśī, and the Expiation at Vārāṇasī (Genealogy and Sin-Removal through Viśveśvara)
পূৰ্ব অধ্যায়ৰ অন্তত সূতে জয়ধ্বজৰ পৰা তালজঙ্ঘলৈকে আৰু যাদৱ শাখাসমূহৰ বংশবিৱৰণ দি, বীতিহোত্ৰ বংশক অনন্ত আৰু দুৰ্জয়লৈকে স্থাপন কৰে। তাৰ পাছত উপদেশমূলক কাহিনীত কালীন্দীৰ তীৰত দুৰ্জয় অপ্সৰা উৰ্বশীত মোহিত হৈ পুনঃপুনঃ আসক্তিত পৰে। ৰাজধানীলৈ উভতি আহিলে তাৰ পতিব্ৰতা পত্নীয়ে অন্তৰৰ লাজ বুজি ভয় নহয়, শুদ্ধিৰ পথ দেখুৱায় আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ বাবে কণ্ব মুনিৰ শৰণ ল’বলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে। গন্ধৰ্বৰ মালা বলপূৰ্বক কেঢ়ি লোৱা আৰু উন্মত্ত ভ্ৰমণত তাৰ পুনৰ পতন ঘটে; তাৰ পাছত জাগৰণ আৰু দীঘলীয়া তপস্যা হয়। তপস্যাত সন্তুষ্ট কণ্বে বাৰাণসী তীৰ্থযাত্ৰা, গঙ্গাস্নান, দেৱ-পিতৃ তৰ্পণ আৰু বিশ্বেশ্বৰ লিঙ্গদৰ্শনৰ বিধান দিয়ে—পাপনাশৰ বাবে। দুৰ্জয় শুদ্ধ হৈ ৰাজ্যলৈ ঘূৰি সুপ্ৰতীকক জন্ম দিয়ে; তাৰ পাছত ক্ৰোষ্টু বংশধাৰালৈ কাহিনী আগবাঢ়ে, শ্ৰোতাসকলৰ পাপক্ষয়কাৰী বুলি কোৱা হয়।
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकविशो ऽध्यायः सूत उवाच जयध्वजस्य पुत्रो ऽभूत् तालाजङ्घ इति स्मृतः / शतपुत्रास्तु तस्यासन् तालजङ्घाः प्रकीर्तिताः
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত একবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত। সূত ক’লে—জয়ধ্বজৰ পুত্ৰ তালজঙ্ঘ নামে স্মৃত; তেওঁৰ শত পুত্ৰ আছিল, তেওঁলোক তালজঙ্ঘ বুলি প্ৰখ্যাত।
Verse 2
तेषां ज्येष्ठो महावीर्यो वीतिहोत्रो ऽभवन्नृपः / वृषप्रभृतयश्चान्ये यादवाः पुण्यकर्मिणः
তেওঁলোকৰ মাজত জ্যেষ্ঠ মহাবীৰ্য ৰজা বীতিহোত্ৰ আছিল। আৰু বৃ্ষ আদি অন্যসকলো পুণ্যকৰ্মী যাদৱ আছিল।
Verse 3
वृषो वंशकरस्तेषां तस्य पुत्रो ऽभवन्मधुः / मधोः पुत्रशतं त्वासीद् वृषणस्तस्य वंशभाक्
তেওঁলোকৰ মাজত বৃ্ষ বংশপ্ৰৱৰ্তক হ’ল; তেওঁৰ পুত্ৰ মধু। মধুৰ শত পুত্ৰ আছিল; তেওঁলোকৰ মাজত বৃ্ষণ বংশধাৰক হ’ল।
Verse 4
वीतिहोत्रसुतश्चापि विश्रुतो ऽनन्त इत्युत / दुर्जयस्तस्य पुत्रो ऽबूत् सर्वशास्त्रविशारदः
বীতিহোত্ৰৰ পুত্ৰো অনন্ত নামে বিশ্ৰুত হ’ল। তেওঁৰ পুত্ৰ দুর্জয়, যি সকলো শাস্ত্ৰত বিশাৰদ আছিল।
Verse 5
तस्य भार्या रूपवती गुणैः सर्वैरलङ्कृता / पतिव्रतासीत् पतिना स्वधर्मपरिपालिका
তেওঁৰ পত্নী ৰূপৱতী আৰু সকলো গুণে অলংকৃত আছিল। তেওঁ পতিব্ৰতা হৈ স্বামীৰ সৈতে নিজৰ স্বধৰ্ম যথাযথ পালন কৰিছিল।
Verse 6
स कदाचिन्महाभागः कालिन्दीतीरसंस्थिताम् / अपश्यदुर्वशीं देवीं गायन्तीं मधुरस्वनाम्
এদিনা সেই মহাভাগে কালিন্দী (যমুনা) তীৰত অৱস্থিত, মধুৰ স্বৰে গাই থকা দেৱী উৰ্বশীক দেখিলে।
Verse 7
ततः कामाहतमनास्तत्समीपमुपेत्य वै / प्रोवाच सुचिरं कालं देवि रन्तुं मयार्ऽहसि
তাৰ পাছত কামে আঘাতপ্ৰাপ্ত মন লৈ সি তাইৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে—“দেৱী, তুমি দীৰ্ঘকাল মোৰ সৈতে ৰমণ কৰিবলৈ অনুগ্ৰহ কৰা।”
Verse 8
सा देवी नृपतिं दृष्ट्वा रूपलावण्यसंयुतम् / रेमे तेन चिरं कालं कामदेवमिवापरम्
ৰূপ-লাবণ্যযুক্ত সেই নৃপতিক দেখি সেই দিব্য কন্যাই তেওঁৰ সৈতে দীৰ্ঘকাল ৰমণ কৰিলে; যেন তেওঁ অন্য এক কামদেৱ।
Verse 9
कालात् प्रबुद्धो राजा तामुर्वशीं प्राह शोभनाम् / गमिष्यामि पुरीं रम्यां हसन्ती साब्रवीद् वचः
সময় আহিলে ৰজা জাগি উঠি সেই শোভনা উৰ্বশীক ক’লে—“মই মনোৰম নগৰীলৈ যাম।” তেতিয়া তেওঁ হাঁহি হাঁহি এই কথা ক’লে।
Verse 10
न ह्यनेनोपभोगेन भवता राजसुन्दर / प्रीतिः संजायते मह्यं स्थातव्यं वत्सरं पुनः
হে ৰাজসুন্দৰ! তোমাৰ সৈতে এইধৰণৰ ভোগে মোৰ হৃদয়ত সত্য প্ৰীতি জন্ম নায়। সেয়ে তোমাক পুনৰ এক বছৰ পৃথক হৈ থাকিব লাগিব।
Verse 11
तामब्रवीत् स मतिमान् गत्वा शीघ्रतरं पुरीम् / आगमिष्यामि भूयो ऽत्र तन्मे ऽनुज्ञातुमर्हसि
সেই বুদ্ধিমানজনে তাক ক’লে—“মই শীঘ্ৰে নগৰলৈ গৈ পুনৰ ইয়ালৈ উভতি আহিম; সেয়ে মোক অনুমতি দিয়া উচিত।”
Verse 12
तमब्रवीत् सा सुभगा तथा कुरु विशांपते / नान्ययाप्सरसा तावद् रन्तव्यं भवत् पुनः
সেই সৌভাগ্যৱতী অপ্সৰাই তাক ক’লে—“তথাই কৰ, হে প্ৰজাধিপতি; কিন্তু তেতিয়ালৈকে আন কোনো অপ্সৰাৰ সৈতে পুনৰ ক্ৰীড়া নকৰিবা।”
Verse 13
ओमित्युक्त्वा ययौ तूर्णं पुरीं परमशोभनाम् / गत्वा पतिव्रतां पत्नीं दृष्ट्वा बीतो ऽभवन्नृपः
“ওঁ” বুলি কৈ সি তৎক্ষণাৎ অতি শোভাময় নগৰলৈ গ’ল। তাত গৈ পতিব্ৰতা পত্নীক দেখি ৰজা ভীত হ’ল।
Verse 14
संप्रेक्ष्य सा गुणवती भार्या तस्य पतिव्रता / भीतं प्रसन्नया प्राह वाचा पीनपयोधरा
সেই গুণৱতী পতিব্ৰতা পত্নীয়ে তাক ভীত দেখি প্ৰসন্ন আৰু শান্ত বাণীৰে ক’লে; সি সতি, গৌৰৱময়ী নাৰী আছিল।
Verse 15
स्वामिन् किमत्र भवतो भीतिरद्य प्रवर्तते / तद् ब्रूहि मे यथा तत्त्वं न राज्ञां कीर्तये त्विदम्
স্বামী, আজি ইয়াত আপোনাৰ অন্তৰত ভয় কিয় উদয় হৈছে? তত্ত্ব যেনেকুৱা তেনেকৈ মোক কওক; ৰজাসকলৰ কীৰ্তি গাবলৈ নহয়, তত্ত্ব-বোধৰ বাবে মই সুধিছোঁ।
Verse 16
स तस्या वाक्यमाकर्ण्य लज्जावनतचेतनः / नोवाच किञ्चिन्नृपतिर्ज्ञानदृष्ट्या विवेद सा
তাইৰ কথা শুনি নৃপতি লজ্জাত নতচিত্ত হৈ একো নক’লে; কিন্তু তাই জ্ঞানদৃষ্টিৰে তেওঁৰ অন্তৰ্ভাৱ বুজি পেলালে।
Verse 17
न भेतव्यं त्वया स्वामिन् कार्यं पापविशोधनम् / भीते त्वयि महाराज राष्ट्रं ते नाशमेष्यति
স্বামী, আপুনি ভয় নকৰিব; এই কাৰ্য পাপ-বিশোধনৰ। হে মহাৰাজ, আপুনি ভীত হ’লে আপোনাৰ ৰাজ্য নাশলৈ যাব।
Verse 18
तदा स राजा द्युतिमान् निर्गत्य तु पुरात् ततः / गत्वा कण्वाश्रमं पुण्यं दृष्ट्वा तत्र महामुनिम्
তেতিয়া সেই দীপ্তিমান ৰজা নগৰৰ পৰা ওলাই পুণ্য কণ্বাশ্ৰমলৈ গৈ তাত মহামুনিক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 19
निशम्य कण्ववदनात् प्रायश्चित्तविधिं शुभम् / जगाम हिमवत्पृष्ठं समुद्दिश्य महाबलः
কণ্বৰ মুখৰ পৰা শুভ প্ৰায়শ্চিত্ত-বিধি শুনি সেই মহাবলী হিমৱন্তৰ উচ্চ পৃষ্ঠভাগলৈ লক্ষ্য কৰি যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 20
सो ऽपश्यत् पथि राजेन्द्रो गन्धर्ववरमुत्तमम् / भ्राजमानं श्रिया व्योम्नि भूषितं दिव्यमालया
তেতিয়া ৰাজেন্দ্ৰই পথত এক শ্ৰেষ্ঠ গন্ধৰ্বক দেখিলে; সি আকাশত শ্ৰীসম্ভাৰে দীপ্ত আৰু দিব্য মালাৰে ভূষিত আছিল।
Verse 21
वीक्ष्य मालाममित्रघ्नः सस्माराप्सरसां वराम् / उर्वशीं तां मनश्चक्रे तस्या एवेयमर्हति
মালা দেখি শত্রুঘ্নে অপ্সৰাসকলৰ মাজৰ শ্ৰেষ্ঠাক স্মৰণ কৰিলে। উৰ্বশীক মনত স্থিৰ কৰি ভাবিলে—“এই মালা কেৱল তাইৰেই যোগ্য।”
Verse 22
सो ऽतीव कामुको राजा गन्धर्वेणाथ तेन हि / चकार सुमहद् युद्धं मालामादातुमुद्यतः
সেই ৰজা কামে অতিশয় ব্যাকুল হৈ সেই গন্ধৰ্বৰ সৈতে মহাযুদ্ধ কৰিলে; মালা ল’বলৈ উদ্যত আছিল।
Verse 23
विजित्य समरे मालां गृहीत्वा दुर्जयो द्विजाः / जगाम तामप्सरसं कालिन्दीं द्रष्टुमादरात्
সমৰত জয়ী হৈ মালা গ্ৰহণ কৰি, অজেয় দ্বিজ দুঃজয়ে আদৰেৰে সেই অপ্সৰা কালিন্দীক চাবলৈ গ’ল।
Verse 24
अदृष्ट्वाप्सरसं तत्र कामबाणाभिपीडितः / बभ्राम सकलां पृथ्वीं सप्तद्वीपसमन्विताम्
তাত অপ্সৰাক নেদেখি, কামবাণে পীড়িত হৈ, সপ್ತদ্বীপসহ সমগ্ৰ পৃথিৱীজুৰি তেওঁ ভ্ৰমি ফুৰিলে।
Verse 25
आक्रम्य हिमवत्पार्श्वमुर्वशीदर्शनोत्सुकः / जगाम शैलप्रवरं हेमकूटमिति श्रुतम्
উৰ্বশীক দৰ্শনৰ উৎকণ্ঠাৰে সি হিমৱতৰ পাৰ্শ্ব অতিক্ৰম কৰি, পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ হেমকূটলৈ গ’ল—এনেদৰে পৰম্পৰাত শ্ৰুত।
Verse 26
तत्र तत्राप्सरोवर्या दृष्ट्वा तं सिंहविक्रमम् / कामं संदधिरे घोरं भूषितं चित्रमालया
সেই ঠাই সেই ঠাই অপ্সৰাৱৰ্যাই, সিংহসম বিক্ৰমশালী আৰু বিচিত্ৰ মালাৰে ভূষিত তাক দেখি, ঘোৰ কামনাত আচ্ছন্ন হ’ল।
Verse 27
संस्मरन्नुर्वशीवाक्यं तस्यां संसक्तमानसः / न पश्यति स्मताः सर्वागिरिशृङ्गाणिजग्मिवान्
উৰ্বশীৰ বাক্য স্মৰণ কৰি, তাইত আসক্ত মন লৈ সি একো নেদেখাকৈ আগবাঢ়িল; পৰ্বতশৃংগসমূহো নেদেখাকৈ অতিক্ৰম কৰি গ’ল।
Verse 28
तत्राप्यप्सरसं दिव्यामदृष्ट्वा कामपीडितः / देवलोकं महामेरुं ययौ देवपराक्रमः
সেই ঠাইতো দিৱ্য অপ্সৰাক নেদেখি, কামপীড়িত দেৱপৰাক্ৰম দেৱলোকলৈ, মহামেৰুৰ দিশে আগবাঢ়িল।
Verse 29
स तत्र मानसं नाम सरस्त्रैलोक्यविश्रुतम् / भेजे शृङ्गाण्यतिक्रम्य स्वबाहुबलभावितः
তাত সি ‘মানস’ নামৰ, ত্ৰৈলোক্যত বিশ্ৰুত সৰোবৰলৈ উপনীত হ’ল; পৰ্বতশৃংগ অতিক্ৰম কৰি, নিজৰ ভুজবলৰ ভৰসাত সি তাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 30
स तस्य तीरे सुभगां चरन्तीमतिलालसाम् / दृष्टवाननवद्याङ्गीं तस्यै मालां ददौ पुनः
সেই নদী/সৰোবৰৰ তীৰত অতি আকুলতাৰে বিচৰণ কৰা এগৰাকী সুভগা নাৰীক সি দেখিলে। নিৰ্দোষ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গযুক্তা তেঁওক দেখি সি পুনৰায় পুষ্পমালা অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 31
स मालया तदा देवीं भूषितां प्रेक्ष्य मोहितः / रेमे कृतार्थमात्मानं जानानः सुचिरं तया
তেতিয়া পুষ্পমালাৰে ভূষিতা দেবীক দেখি সি মোহিত হ’ল। তেঁওৰ সৈতে সি বহু সময় ৰমণ কৰিলে আৰু নিজকে কৃতাৰ্থ, কৃতকৃত্য বুলি ভাবিলে।
Verse 32
अथोर्वशी राजवर्यं रतान्ते वाक्यमब्रवीत् / किं कृतं भवता पूर्वं पुरीं गत्वा वृथा नृप
তাৰ পাছত ৰতিক্ৰীড়াৰ অন্তত উৰ্বশীয়ে সেই ৰাজশ্ৰেষ্ঠক ক’লে— “হে নৃপ! আগতে তুমি নগৰলৈ গৈ বৃথা কি কৰিছিলা?”
Verse 33
स तस्यै सर्वमाचष्ट पत्न्या यत् समुदीरितम् / कण्वस्य दर्शनं चैव मालापहरणं तथा
পত্নীয়ে কোৱা সকলো কথা সি তেঁওক ক’লে— কণ্বৰ দৰ্শনো আৰু মালা অপহৰণৰ ঘটনাও।
Verse 34
श्रुत्वैतद् व्याहृतं तेन गच्छेत्याह हितैषिणी / शापं दास्यति ते कण्वो ममापि भवतः प्रिया
তাৰ কথা শুনি হিতৈষিণী নাৰীয়ে ক’লে— “যোৱা।” পুনৰ ক’লে— “কণ্বে তোমাক শাপ দিব; যদিও মইও তোমাৰ প্ৰিয়া।”
Verse 35
तयासकृन्महाराजः प्रोक्तो ऽपि मदमोहितः / न तत्यजाथ तत्पार्श्वं तत्र संन्यस्तमानसः
তাই বাৰে বাৰে উপদেশ দিলেও, মদ-মোহত মোহিত মহাৰাজে তাইৰ কাষ নাছাড়িলে; তেওঁৰ মন সেয়াতেই সম্পূৰ্ণ আসক্ত হৈ ৰ’ল।
Verse 36
ततोर्वशी कामरूपा राज्ञे स्वं रूपमुत्कटम् / सुरोमशं पिङ्गलाक्षं दर्शयामास सर्वदा
তাৰ পাছত কামৰূপিণী উৰ্বশীয়ে ৰজাক সদায় নিজৰ অতি মোহনীয় ৰূপ দেখুৱাই থাকিল—ৰোমাঞ্চিত দেহ আৰু পিঙ্গল (হলদে-খৈৰ) নয়নসহ।
Verse 37
तस्यां विरक्तचेतस्कः स्मृत्वा कण्वाभिभाषितम् / धिङ्मामिति विनिश्चित्यतपः कर्तुं समारभत्
সেই ঠাইত তেওঁৰ চিত্ত বৈৰাগ্যপ্ৰাপ্ত হ’ল; কণ্বমুনিৰ বাক্য স্মৰি ‘ধিক্ মোক!’ বুলি স্থিৰ কৰি তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 38
संवत्सरद्वादशकं कन्दमूलफलाशनः / भूय एव द्वादशकं वायुभक्षो ऽभवन्नृपः
বাৰ বছৰ ৰজাই কন্দ-মূল-ফল আহাৰ কৰি থাকিল; পুনৰ আৰু বাৰ বছৰ তেওঁ কেৱল বায়ুকেই আহাৰ কৰি জীৱন ধৰিলে।
Verse 39
गत्वा कण्वाश्रमं भीत्या तस्मै सर्वं न्यवेदयत् / वासमप्सरसा भूयस्तपोयोगमनुत्तमम्
তাৰ পাছত ভয়তে তেওঁ কণ্বাশ্ৰমলৈ গৈ সকলো কথা নিবেদন কৰিলে—অপ্সৰা পুনৰ তাত বাস কৰিবলৈ আহিছে আৰু তেওঁৰ অনুত্তম তপো-যোগ সংযম পৰীক্ষিত হৈছে।
Verse 40
वीक्ष्य तं राजशार्दूलं प्रसन्नो भगवानृषिः / कर्तुकामो हि निर्बोजं तस्याघमिदमब्रवीत्
সেই ৰাজশাৰ্দূলক দেখি ভগৱান ঋষি প্ৰসন্ন হ’ল। আৰু ৰজাৰ পাপ ‘নিৰ্বীজ’ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি তেওঁ এই বাক্য ক’লে।
Verse 41
गच्छ वाराणसीं दिव्यामीश्वराध्युषितां पुरीम् / आस्ते मोचयितुं लोकं तत्र देवो महेश्वरः
তুমি দিব্য বাৰাণসীলৈ যোৱা—ঈশ্বৰ অধিষ্ঠিত সেই নগৰীলৈ। তাত দেৱ মহেশ্বৰ লোকে মোচন কৰিবলৈ বাস কৰে।
Verse 42
स्नात्वा संतर्प्य विधिवद् गङ्गायान्देवताः पितॄन् / दृष्ट्वा विश्वेश्वरं लिङ्गङ्किल्बिषान्मोक्ष्यसे ऽखिलात्
গংগাত স্নান কৰি, বিধিমতে দেৱতা আৰু পিতৃসকলক তৰ্পণ দি, তাৰ পাছত বিশ্বেশ্বৰ লিঙ্গ দৰ্শন কৰিলে তুমি সকলো পাপৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত হ’বা।
Verse 43
प्रणम्य शिरसा कण्वमनुज्ञाप्य च दुर्जयः / वाराणस्यां हरं दृष्ट्वा पापान्मुक्तो ऽभवत् ततः
দুৰ্জয়ে শিৰ নত কৰি কণ্ব ঋষিক প্ৰণাম কৰি অনুমতি ল’লে। তাৰ পাছত বাৰাণসীত হৰ (শিৱ) দৰ্শন কৰি সি পাপমুক্ত হ’ল।
Verse 44
जगाम स्वपुरीं शुभ्रां पालयामास मेदिनीम् / याजयामास तं कण्वो याचितो घृणया मुनिः
সি নিজৰ দীপ্ত ৰাজধানীলৈ উভতি গৈ পৃথিৱী পালন কৰিলে। পাছত অনুৰোধ কৰা হ’লে কৰুণাবশে মুনি কণ্বে তাৰ বাবে পুৰোহিতৰূপে যজ্ঞাদি সম্পন্ন কৰালে।
Verse 45
तस्य पुत्रो ऽथ मतिमान् सुप्रतीक इति श्रुतः / बभूव जातमात्रं तं राजानमुपतस्थिरे
তেতিয়া তেওঁৰ বুদ্ধিমান পুত্ৰ ‘সুপ্ৰতীক’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল। জন্মমাত্ৰেই সকলোৱে তেওঁক ৰজা বুলি মানি ওচৰলৈ আহি সেৱাত উপস্থিত হ’ল।
Verse 46
उर्वश्यां च महावीर्याः सप्त देवसुतोपमाः / कन्या जगृहिरे सर्वा जन्धर्वदयिता द्विजाः
আৰু উৰ্বশীৰ গৰ্ভত মহাতেজস্বী সাত কন্যা জন্মিল, দেৱপুত্ৰসমা। গন্ধৰ্বসকলৰ প্ৰিয় সেই সকলোকে দ্বিজ ঋষিসকলে বিবাহত গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 47
एष व कथितः सम्यक् सहस्त्रजित उत्तमः / वंशः पापहरो नृणां क्रोष्टोरपि निबोधत
এইদৰে শ্ৰেষ্ঠ সহস্ৰজিতৰ যথাযথ বৰ্ণনা কৰা হ’ল। এতিয়া ক্ৰোষ্টুৰ বংশো জানিবা—এই বংশে মানুহৰ পাপ হৰণ কৰে বুলি কোৱা হয়।
Desire-driven transgression leads to instability, but sin can be rendered “seedless” through a sequence of remorse, guided prāyaścitta, sustained tapas, and culminating tīrtha practice—especially Gaṅgā bathing and Viśveśvara-liṅga darśana at Vārāṇasī.
It is described as Īśvara’s own city where Maheśvara abides for world-liberation; ritual purity (snāna, tarpaṇa) paired with direct darśana of Viśveśvara functions as the decisive purifier that removes all sins.
After concluding Durjaya’s purification and succession (Supratīka), the text explicitly signals a transition: it has described Sahasrajit properly and now turns to the lineage of Kroṣṭu, continuing the dynastic framework.