Adhyaya 18
Genealogies of Kaśyapa and Pulastya; Rise of Brahmavādin Lines and Rākṣasa Branches
পূৰ্ব অধ্যায় (১৭) সমাপ্তিৰ পিছত সূতে কশ্যপৰ তপস্যাৰ বৰ্ণনা কৰে—সৃষ্টিৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষাৰ বাবে স্থায়ী গোত্ৰ-শাখা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ। কশ্যপৰ দুজন মহাত্মা পুত্ৰ বৎসৰ আৰু অসিত; তেওঁলোকৰ পৰা নৈধ্ৰুব, ৰৈভ্য আৰু ৰৈভ্যগণ, সুমেধাৰ মাধ্যমে কুণ্ডপায়িনগণ, আৰু অসিতৰ পৰা দেবল আদি ব্ৰহ্মবাদী বংশ বিস্তাৰ পায়; শেষত কাশ্যপৰ তিন শাখা—শাণ্ডিল্য, নৈধ্ৰু আৰু বাৰৈভ্য—নিৰ্দেশ কৰা হয়। তাৰ পিছত কাহিনী পুলস্ত্য বংশলৈ ঘূৰে—ইলবিলা আৰু বিশ্ৰৱসৰ পৰম্পৰাত; তেওঁলোকৰ পত্নী আৰু সন্তানসকলৰ ভিতৰত কুবেৰ (বৈশ্ৰৱণ) আৰু প্ৰসিদ্ধ ৰাক্ষস ৰাৱণ, কুম্ভকৰ্ণ, শূৰ্পণখা, বিভীষণসহ তপোবলে সমৃদ্ধ ৰুদ্ৰভক্ত অন্য পৌলস্ত্য ৰাক্ষসসকলৰ উল্লেখ আছে। লগতে পুলহৰ পশু-ভূত প্ৰজা, ক্ৰতুৰ নিঃসন্তানতা, ভৃগুৰ পৰা শুক্ৰৰ জন্ম, আৰু দক্ষ–নারদ শাপ-প্ৰসঙ্গৰ জৰিয়তে বসিষ্ঠ বংশ (শক্তি, পৰাশৰ, ব্যাস) আৰু শুকৰ সন্ততিৰ কথা কোৱা হয়। অধ্যায়ৰ শেষত কশ্যপৰ পৰা নামি অহা ৰাজবংশীয় পৰম্পৰালৈ পৰৱৰ্তী প্ৰবাহৰ সংকেত দিয়া হয়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच एतानुत्पाद्य पुत्रांस्तु प्रजासंतानकारणात् / कश्यपो गोत्रकामस्तु चचार सुमहत् तपः
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত সপ্তদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। সূত ক’লে—প্ৰজাসন্ততি বিস্তাৰৰ কাৰণে এই পুত্ৰসকলক উৎপন্ন কৰি, গোত্ৰকাম কশ্যপে অতি মহান তপস্যা কৰিলে।
Verse 2
तस्य वै तपतो ऽत्यर्थं प्रादुर्भूतौ सुताविमौ / वत्सरश्चासितश्चैव तावुभौ ब्रह्मवादिनौ
তেওঁ অতি কঠোৰ তপস্যা কৰি থাকোঁতে তেওঁৰ দুজন পুত্ৰ প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল—বৎসৰ আৰু অসিত; দুয়ো ব্রহ্মবাদী, পৰম জ্ঞাননিষ্ঠ।
Verse 3
वत्सरान्नैध्रुवो जज्ञे रैभ्यश्च सुमहायशाः / रैभ्यस्य जज्ञिरे रैभ्याः पुत्रा द्युतिमतां वराः
বৎসৰৰ পৰা নৈধ্ৰুৱ জন্মিল আৰু অতি যশস্বী ৰৈভ্যও। ৰৈভ্যৰ পৰা ৰৈভ্যসকল জন্মিল—দ্যুতিমন্তসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ পুত্ৰ।
Verse 4
च्यवनस्य सुता पत्नी नैध्रुवस्य महात्मनः / सुमेधा जनयामास पुत्रान् वै कुण्डपायिनः
চ্যবনৰ কন্যা সুমেধা, মহাত্মা নৈধ্ৰুৱৰ পত্নী, কুণ্ডপায়িন নামৰ পুত্ৰসকলক জন্ম দিলে।
Verse 5
असितस्यैकपर्णायां ब्रह्मिष्ठः समपद्यत / नाम्ना वै देवलः पुत्रो योगाचार्यो महातपाः
অসিতৰ (একপৰ্ণাৰ সৈতে সম্পর্কিত) বংশত ব্রহ্মজ্ঞসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ এজন জন্মিল—দেবল নামৰ পুত্ৰ; তেওঁ যোগাচাৰ্য আৰু মহাতপস্বী আছিল।
Verse 6
शाण्डिल्यानां परः श्रीमान् सर्वतत्त्वार्थवित् सुधीः / प्रसादात् पार्वतीशस्य योगमुत्तममाप्तवान्
শাণ্ডিল্যসকলৰ মাজত তেওঁ পৰম শ্ৰীমান, সৰ্বতত্ত্বাৰ্থবিদ্ আৰু সুধী; পাৰ্বতীশ্বৰ শিৱৰ প্ৰসাদে তেওঁ উত্তম যোগ লাভ কৰিলে।
Verse 7
शाण्डिल्या नैध्रु वारैभ्यास्त्रयः पक्षास्तु काश्यपाः / नरप्रकृतयो विप्राः पुलस्त्यस्य वदामि वः
শাণ্ডিল্য, নৈধ্ৰু আৰু বাৰৈভ্য—এই তিন শাখাই কাশ্যপ বংশৰ। এই বিপ্ৰসকল মানৱ-প্ৰকৃতিৰ; এতিয়া মই তোমালোকক পুলস্ত্যৰ বংশধাৰা ক’ম।
Verse 8
तृणबिन्दोः सुता विप्रा नाम्ना त्विलविला स्मृता / पुलस्त्याय स राजर्षिस्तां कन्यां प्रत्यपादयत्
হে বিপ্ৰসকল, তৃণবিন্দুৰ কন্যা ‘ইলবিলা’ নামে স্মৃত; সেই ৰাজর্ষিয়ে সেই কন্যাক পুলস্ত্যক বিবাহাৰ্থে অৰ্পণ কৰিলে।
Verse 9
ऋषिस्त्वैलविलिस्तस्यां विश्रवाः समपद्यत / तस्य पत्न्यश्चतस्त्रस्तु पौलस्त्यकुलवर्धिकाः
সেই ইলবিলাৰ পৰা ঋষি বিশ্ৰৱা জন্মিল। তেওঁৰ চাৰিগৰাকী পত্নী আছিল, যিসকলে পৌলস্ত্য কুল বৃদ্ধি কৰিলে।
Verse 10
पुष्पोत्कटा च राका च कैकसी देववर्णिनी / रूपलावण्यसंपन्नास्तासां वै शृणुत प्रजाः
পুষ্পোৎকটা, ৰাকা আৰু কৈকসী—দেৱবৰ্ণে দীপ্তিমতী—ৰূপ আৰু লাৱণ্যত সম্পন্ন আছিল। হে প্ৰজাসকল, এতিয়া তেওঁলোকৰ বিষয়ে শুনা।
Verse 11
ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्य सुषुवे देवरूपिणी / कैकसी जनयत् पुत्रं रावणं राक्षसाधिपम्
তেওঁৰ পৰা দেৱৰূপিণী কৈকসীয়ে প্ৰথমে জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)ক জন্ম দিলে; তাৰ পিছত সেই কৈকসীয়ে ৰাক্ষসাধিপতি ৰাৱণকো পুত্ৰৰূপে জনম দিলে।
Verse 12
कुम्भकर्णं शूर्पणखां तथैव च विभीषणम् / पुष्पोत्कटा व्यजनयत् पुत्रान् विश्रवसः शुभान्
পুষ্পোৎকটাই বিশ্ৰৱসৰ পৰা শুভ সন্তান জন্ম দিলে—কুম্ভকৰ্ণ, শূৰ্পণখা আৰু বিভীষণ।
Verse 13
महोदरं प्रहस्तं च महापार्श्वं खरं तथा / कुम्भीनसीं तथा कन्यां राकायां शृणुत प्रजाः
হে প্ৰজাসকল, শুনা—মহোদৰ, প্ৰহস্ত, মহাপাৰ্শ্ব আৰু খৰ; লগতে কুম্ভীনসী, কন্যা আৰু ৰাকা—এই নামসমূহ স্মৰণীয়।
Verse 14
त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वो महाबलः / इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा दश / सर्वे तपोबलोत्कृष्टा रुद्रभक्ताः सुभीषणाः
ত্ৰিশিৰা, দূষণ আৰু মহাবলী বিদ্যুজ্জিহ্ব—এইদৰে ক্ৰূৰকৰ্মী এই দহ পৌলস্ত্য ৰাক্ষস; সকলেই তপোবলে উৎকৃষ্ট, ৰুদ্ৰভক্ত আৰু অতি ভয়ংকৰ আছিল।
Verse 15
पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः / भूताः पिशाचाः सर्पाश्च शूकरा हस्तिनस्तथा
পুলহৰ সন্তানসকল মৃগ আদি হ’ল; আৰু দংশনদাঁতযুক্ত ভয়ংকৰ ব্যালও—লগতে ভূত, পিশাচ, সৰ্প, শূকৰ আৰু হস্তীও।
Verse 16
अनपत्यः क्रतुस्तस्मिन् स्मृतो वैवस्वते ऽन्तरे / मरीचेः कश्यपः पुत्रः स्वयमेव प्रजापतिः
সেই বৈৱস্বত মন্বন্তৰত ক্রতুক নিঃসন্তান বুলি স্মৰণ কৰা হয়; আৰু মৰীচিৰ পুত্ৰ কশ্যপ স্বয়ং প্ৰজাপতি আছিল।
Verse 17
भृगोरप्यभवच्छुक्रो दैत्याचार्यो महातपाः / स्वाध्याययोगनिरतो हरभक्तो महाद्युतिः
ভৃগুৰ পৰা শুক্ৰো জন্মিল—দৈত্যসকলৰ আচার্য, মহাতপস্বী; স্বাধ্যায়-যোগত নিৰত, হৰ (শিৱ)ভক্ত, আৰু মহাদ্যুতিমান।
Verse 18
अत्रेः पत्न्यो ऽभवन् बह्व्यः सोदर्यास्ताः पतिव्रताः / कृशाश्वस्य तु विप्रेन्द्रा घृताच्यामिति मे श्रुतम्
অত্ৰিৰ বহু পত্নী আছিল—তেওঁলোকে পৰস্পৰ সহোদৰী আৰু পতিব্ৰতা; কিন্তু, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, মই শুনিছোঁ কৃশাশ্বৰ পত্নী ঘৃতাচী আছিল।
Verse 19
स तासु जनयामास स्वस्त्यात्रेयान् महौजसः / वेदवेदाङ्गनिरतांस्तपसा हतकिल्बिषान्
সেই পত্নীসকলৰ পৰা তেওঁ স্বস্ত্যাত্ৰেয় পুত্ৰসকলক জন্ম দিলে—মহৌজস্বী; বেদ-বেদাঙ্গত নিৰত, আৰু তপস্যাৰে পাপক্ষয়প্ৰাপ্ত।
Verse 20
नारदस्तु वसिष्ठाय ददौ देवीमरुन्धतीम् / ऊर्ध्वरेतास्तत्र मुनिः शापाद् दक्षस्य नारदः
নাৰদে বসিষ্ঠক দেৱী অৰুন্ধতী দান কৰিলে; তাৰ পাছত সেই মুনি ঊৰ্ধ্বৰেতা (সংযমী) হ’ল—নাৰদৰ ওপৰত দক্ষৰ শাপৰ ফলত।
Verse 21
हर्यश्वेषु तु नष्टेषु मायया नारदस्य तु / शशाप नारदं दक्षः क्रोधसंरक्तलोचनः
নাৰদৰ মায়াত হৰ্যশ্বসকল অন্তৰ্ধান হোৱাত, ক্ৰোধে ৰক্তচক্ষু দক্ষে নাৰদক শাপ দিলে।
Verse 22
यस्मान्मम सुताः सर्वे भवतो मायया द्विज / क्षयं नीतास्त्वशेषेण निरपत्यो भविष्यति
হে দ্বিজ! তোমাৰ মায়াত মোৰ সকলো পুত্ৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়লৈ নীত হ’ল; সেয়ে তুমি নিৰপত্য হ’বা।
Verse 23
अरुन्धत्यां वसिष्ठस्तु शक्तिमुत्पादयत् सुतम् / शक्तेः पराशरः श्रीमान् सर्वज्ञस्तपतां वरः
অৰুন্ধতীৰ পৰা বশিষ্ঠে ‘শক্তি’ নামৰ পুত্ৰ উৎপন্ন কৰিলে; আৰু শক্তিৰ পৰা শ্ৰীমান, সৰ্বজ্ঞ, তপস্বীৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰাশৰ জন্মিল।
Verse 24
आराध्य देवदेवेशमीशानं त्रिपुरान्तकम् / लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं कृष्णाद्वैपायनं प्रभुम्
দেৱদেৱেশ, ত্ৰিপুৰান্তক ঈশানক আৰাধনা কৰি তেওঁ অতুলনীয় পুত্ৰ—প্ৰভু কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস)—লাভ কৰিলে।
Verse 25
द्वैपायनाच्छ्रको जज्ञे भगवानेव शङ्करः / अंशांशेनावतीर्योर्व्यां स्वं प्राप परमं पदम्
দ্বৈপায়নৰ পৰা ‘শ্ৰক’ জন্মিল—সেয়া স্বয়ং ভগৱান শংকৰ। অংশৰ অংশে পৃথিৱীত অৱতৰি শেষত নিজ পৰম পদ লাভ কৰিলে।
Verse 26
शुकस्याप्यभवन् पुत्राः पञ्चात्यन्ततपस्विनः / भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरश्च पञ्चमः / कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता
শুকৰো পাঁচজন পুত্ৰ হৈছিল, সকলোৱে অতিশয় তপস্বী—ভূৰিশ্ৰৱাঃ, প্ৰভু, শম্ভু, কৃষ্ণ আৰু পঞ্চম গৌৰ। তেওঁৰ কীৰ্তিমতী নামৰ এগৰাকী কন্যাও আছিল; সেয়ে ধৃতব্ৰতা যোগমাতা।
Verse 27
एते ऽत्र वंश्याः कथिता ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनाम् / अत ऊर्ध्वं निबोधध्वं कश्यपाद्राजसंततिम्
ইয়াত ব্রহ্মবাদী ব্ৰাহ্মণসকলৰ বংশপৰম্পৰা কোৱা হ’ল। এতিয়া আগলৈ শুনা—কশ্যপৰ পৰা উদ্ভূত ৰাজসন্ততিৰ ধাৰা মই বৰ্ণনা কৰিম।
Frequently Asked Questions
Kaśyapa’s austerity is presented as the generative cause for manifesting spiritually accomplished sons whose descendants become named branches (gotras), thereby ensuring both biological continuity of creation and the transmission of sacred knowledge.
The chapter depicts tapas as a neutral cosmic force that can empower even cruel beings; their Rudra-devotion reflects the Kurma Purāṇa’s samanvaya, where Śaiva devotion appears across moral spectra while remaining integrated within the broader cosmic order.
After completing brahmavādin genealogies, it explicitly announces a shift to royal succession descending from Kaśyapa, moving from sage-line authority to kṣatriya dynastic history.