Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच अन्दके निगृहीते वै प्रह्लादस्य महात्मनः / विरोचनो नाम सुतो बभूव नृपतिः पुरा

এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত পঞ্চদশ অধ্যায় সমাপ্ত। শ্ৰীকূৰ্মে ক’লে—অন্ধক নিগৃহীত হোৱাৰ পাছত মহাত্মা প্ৰহ্লাদৰ পুত্ৰ ‘বিৰোচন’ নামে পুৰ্বকালে জন্মি ৰজা হৈছিল।

Verse 2

देवाञ्जित्वा सदेवेन्द्रान बहून् वर्षान् महासुरः / पालयामास धर्मेण त्रैलोक्यं सचराचरम्

ইন্দ্ৰসহ দেৱতাসকলক জয় কৰি সেই মহাসুৰে বহু বছৰ ধৰ্মমতে ত্ৰিলোক—চৰ-অচৰসহ—পালন কৰিলে।

Verse 3

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचिद् विष्णुचोदितः / सनत्कुमारो भगवान् पुरं प्राप महामुनिः

সেইদৰে শাসন চলি থাকোঁতে, এদিন বিষ্ণুৰ প্ৰেৰণা লাভ কৰি ভগৱান মহামুনি সনৎকুমাৰ সেই নগৰত উপস্থিত হ’ল।

Verse 4

दृष्ट्वा सिहासनगतो ब्रह्मपुत्रं महासुरः / ननामोत्थाय शिरसा प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰক সিংহাসনত আসীন দেখি সেই মহাসুৰ উঠি, মস্তক নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে আৰু কৰযোৰে এই বাক্য ক’লে।

Verse 5

धन्यो ऽस्म्यनुगृहीतो ऽस्मि संप्राप्तो मे पुरातनः / योगीश्वरो ऽद्य भगवान् यतो ऽसौ ब्रह्मवित् स्वयम्

মই ধন্য; মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ হৈছে। আজি সেই প্ৰাচীন ভগৱান—যোগীশ্বৰ—মোৰ ওচৰলৈ আহিছে; কিয়নো তেওঁ স্বয়ং ব্রহ্মবিদ্।

Verse 6

किमर्थमागतो ब्रह्मन् स्वयं देवः पितामहः / ब्रूहि मे ब्रह्मणः पुत्र किं कार्यं करवाण्यहम्

হে ব্রহ্মন! কোন উদ্দেশ্যে আপুনি আহিছে? আপুনি তো স্বয়ং দেব-পিতামহ ব্রহ্মা। হে ব্রহ্মাৰ পুত্ৰ, কওক—মই কোন কাৰ্য কৰিম?

Verse 7

सो ऽब्रवीद् भगवान् देवो धर्मयुक्तं महासुरम् / द्रष्टुमभ्यागतो ऽहं वै भवन्तं भाग्यवानसि

তেতিয়া ভগৱান দেৱে ধৰ্মত স্থিত সেই মহাসুৰক ক’লে—“তোমাক চাবলৈয়েই মই আহিছোঁ; তুমি সঁচাকৈ ভাগ্যবান।”

Verse 8

सुदुर्लभा नीतिरेषा दैत्यानां दैत्यसत्तम / त्रिलोके धार्मिको नूनं त्वादृशो ऽन्यो न विद्यते

হে দৈত্যশ্ৰেষ্ঠ! দৈত্যসকলৰ মাজত এনে ধৰ্মযুক্ত নীতি অতি দুৰ্লভ। সঁচাকৈ ত্ৰিলোকত তোমাৰ দৰে আন কোনো ধৰ্মিক নাই।

Verse 9

इत्युक्तो ऽसुरराजस्तं पुनः प्राह महामुनिम् / धर्माणां परमं धर्मं ब्रूहि मे ब्रह्मवित्तम

এইদৰে সম্বোধিত হৈ অসুৰৰাজে পুনৰ মহামুনিক ক’লে— “হে ব্ৰহ্মবিত্তম! ধৰ্মসমূহৰ মাজত পৰম ধৰ্ম, সকলো ধৰ্মৰ শ্ৰেষ্ঠ তত্ত্ব মোক কওক।”

Verse 10

सो ऽब्रवीद् भगवान् योगी दैत्येन्द्राय महात्मने / सर्वगुह्यतमं धर्ममात्मज्ञानमनुत्तमम्

তেতিয়া ভগৱান যোগীয়ে মহাত্মা দৈত্যেন্দ্ৰক ক’লে— “মই তোমাক সৰ্বগুপ্ততম পৰম ধৰ্ম কওঁ: অনুত্তম আত্মজ্ঞান।”

Verse 11

स लब्ध्वा परमं ज्ञानं दत्त्वा च गुरुदक्षिणाम् / निधाय पुत्रे तद्राज्यं योगाभ्यासरतो ऽभवत्

সেয়ে পৰম জ্ঞান লাভ কৰি গুৰুদক্ষিণা অৰ্পণ কৰি, ৰাজ্য পুত্ৰক সঁপাই দি যোগাভ্যাসত ৰত হ’ল।

Verse 12

स तस्य पुत्रो मतिमान् बलिर्नाम महासुरः / ब्रह्मण्यो धार्मिको ऽत्यर्थं विजिग्ये ऽथ पुरन्दरम्

তাৰ পুত্ৰ ‘বলি’ নামৰ বুদ্ধিমান মহাসুৰ— ব্ৰাহ্মণভক্ত আৰু অতিশয় ধৰ্মিক; তাৰ পিছত সিয়ে পুরন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ক জয় কৰিলে।

Verse 13

कृत्वा तेन महद् युद्धं शक्रः सर्वामरैर्वृतः / जगाम निर्जितो विष्णुं देवं शरणमच्युतम्

তাৰ সৈতে মহাযুদ্ধ কৰি, সকলো অমৰেৰে বেষ্টিত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) পৰাজিত হৈ, অচ্যুত দেৱ বিষ্ণুৰ শৰণলৈ গ’ল।

Verse 14

तदन्तरे ऽदितिर्देवी देवमाता सुदुः खिता / दैत्येन्द्राणां वधार्थाय पुत्रो मे स्यादिति स्वयम्

এই সময়তে দেৱমাতা দেৱী অদিতি গভীৰ দুখত পৰিল। তেওঁ নিজেই সংকল্প কৰিলে—“দৈত্যেন্দ্ৰসকলৰ বধৰ বাবে মোৰ এজন পুত্ৰ জন্ম হওক।”

Verse 15

तताप सुमहद् घोरं तपोराशिस्तपः परम् / प्रपन्ना विष्णुमव्यक्तं शरण्यं शरणं हरिम्

তেওঁ অতি মহৎ আৰু ঘোৰ তপস্যা—পৰম তপোৰাশি—আচৰণ কৰিলে। শৰণ্য অব্যক্ত বিষ্ণু, হৰি—তাঁৰ শৰণ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 16

कृत्वा हृत्पद्मकिञ्जल्के निष्कलं परमं पदम् / वासुदेवमनाद्यन्तमानन्दं व्योम केवलम्

হৃদয়-পদ্মৰ কিঞ্জল্কত নিষ্কল পৰম পদ স্থাপন কৰি, অনাদি-অন্তহীন বাসুদেৱক ধ্যান কৰিব লাগে—তেওঁ কেৱল চিদ্-ব্যোম, শুদ্ধ আনন্দস্বৰূপ।

Verse 17

प्रसन्नो भगवान् विष्णुः शङ्खचक्रगदाधरः / आविर्बभूव योगात्मा देवमातुः पुरो हरिः

প্ৰসন্ন হৈ ভগৱান বিষ্ণু—শঙ্খ, চক্ৰ আৰু গদাধাৰী—প্ৰকাশিত হ’ল। যোগাত্মা হৰি দেৱমাতাৰ সন্মুখত আবিৰ্ভূত হ’ল।

Verse 18

दृष्ट्वा समागतं विष्णुमदितिर्भक्तिसंयुता / मेने कृतार्थमात्मानं तोषयामास केशवम्

বিষ্ণুক সন্মুখত আহি থকা দেখি, ভক্তিযুক্ত অদিতিয়ে নিজকে কৃতাৰ্থ বুলি ভাবিলে আৰু কেশৱক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 19

अदितिरुवाच जयाशेषदुः खौघनाशैकहेतो जयानन्तमाहात्म्ययोगाभियुक्त / जयानादिमध्यान्तविज्ञानमूर्ते जयाशेषकल्पामलानन्दरूप

অদিতিয়ে ক’লে—তোমাক জয়, তুমি সমগ্ৰ দুঃখ-প্ৰবাহ নাশৰ একমাত্ৰ হেতু; তোমাক জয়, যোগে যুক্ত আৰু অনন্ত মাহাত্ম্যসম্পন্ন। তোমাক জয়, আদি-মধ্য-অন্তব্যাপী সৰ্বজ্ঞ চৈতন্যমূর্তি; তোমাক জয়, সকলো কল্পত নিৰ্মল আনন্দস্বৰূপ।

Verse 20

नमो विष्णवे कालरूपाय तुभ्यं नमो नारसिंहाय शेषाय तुभ्यम् / नमः कालरुद्राय संहारकर्त्रे नमो वासुदेवाय तुभ्यं नमस्ते

হে বিষ্ণু, কালৰূপ, তোমাক নমস্কাৰ; হে নৰসিংহ, তোমাক নমস্কাৰ; হে শেষ, তোমাক নমস্কাৰ। হে কালৰুদ্ৰ, সংহাৰকৰ্তা, তোমাক নমস্কাৰ; হে বাসুদেৱ, তোমাক নমস্কাৰ—নমস্তে।

Verse 21

नमो विश्वमायाविधानाय तुभ्यं नमो योगगम्याय सत्याय तुभ्यम् / नमो धर्मविज्ञाननिष्ठाय तुभ्यं नमस्ते वराहाय भूयो नमस्ते

বিশ্ব-মায়াৰ বিধানকাৰী তোমাক নমস্কাৰ; যোগে গম্য সত্যস্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ। ধৰ্ম আৰু আত্মবিবেক-জ্ঞানত নিষ্ঠ তোমাক নমস্কাৰ। হে বৰাহ, তোমাক নমস্কাৰ—পুনঃ পুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 22

नमस्ते सहस्त्रार्कचन्द्राभमूर्ते नमो वेदविज्ञानधर्माभिगम्य / नमो देवदेवादिदेवादिदेव प्रभो विश्वयोने ऽथ भूयो नमस्ते

সহস্ৰ সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্ত মূর্তিধাৰী তোমাক নমস্কাৰ; বেদ, জ্ঞান আৰু ধৰ্মে গম্য তোমাক নমস্কাৰ। দেবদেৱ, দেবাদিদেৱ, তোমাক নমস্কাৰ। হে প্ৰভু, বিশ্বযোনি, পুনৰ তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 23

नमः शंभवे सत्यनिष्ठाय तुभ्यं नमो हेतवे विश्वरूपाय तुभ्यम् / नमो योगपीठान्तरस्थाय तुभ्यं शिवायैकरूपाय भूयो नमस्ते

হে শম্ভু, সত্যত নিষ্ঠ তোমাক নমস্কাৰ; হে হেতু, বিশ্বৰূপ তোমাক নমস্কাৰ। যোগপীঠৰ অন্তৰত অধিষ্ঠিত তোমাক নমস্কাৰ। হে শিৱ, একৰস অবিভক্ত একস্বৰূপ, পুনঃ পুনঃ তোমাক নমস্কাৰ।

Verse 24

एवं स भगवान् कृष्णो देवमात्रा जगन्मयः / तोषितश्छन्दयामास वरेण प्रहसन्निव

এইদৰে দেৱমাত্ৰ আৰু জগন্ময় ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ সন্তুষ্ট হৈ, যেন মৃদু হাঁহিৰে, তেওঁলোকক বৰ দান কৰিলে।

Verse 25

प्रणम्य शिरसा भूमौ सा वब्रे वरमुत्तमम् / त्वामेव पुत्रं देवानां हिताय वरये वरम्

সেয়ে মাটিত মূৰ থৈ প্ৰণাম কৰি ক’লে—“মই শ্ৰেষ্ঠ বৰ বিচাৰোঁ: দেৱতাৰ হিতৰ বাবে তোমাকেই মোৰ পুত্ৰৰূপে বৰণ কৰোঁ।”

Verse 26

तथास्त्वित्याह भगवान् प्रपन्नजनवत्सलः / दत्त्वा वरानप्रमेयस्तत्रैवान्तरधीयत

শৰণাগতজনৱৎসল ভগৱানে ক’লে, “তথাস্তु।” তাৰ পাছত অপৰিমেয় বৰ দান কৰি তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 27

ततो बहुतिथे काले भगवन्तं जनार्दनम् / दधार गर्भं देवानां माता नारायणं स्वयम्

তাৰ পাছত বহু সময় পাৰ হোৱাৰ পিছত, দেৱমাতাই স্বয়ং নাৰায়ণ—ভগৱান জনাৰ্দনক—গৰ্ভত ধাৰণ কৰিলে।

Verse 28

समाविष्टे हृषीकेशे देवमातुरथोदरम् / उत्पाता जज्ञिरे घोरा बलेर्वैरोचनेः पुरे

যেতিয়া হৃষীকেশ দেৱমাতাৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰিলে, তেতিয়া বলি বৈৰোচনৰ নগৰত ভয়ংকৰ উৎপাত দেখা দিলে।

Verse 29

निरीक्ष्य सर्वानुत्पातान् दैत्येन्द्रो भयविह्वलः / प्रह्लादमसुरं वृद्धं प्रणम्याह पितामहम्

সকলো অমঙ্গল লক্ষণ দেখি দৈত্যেন্দ্ৰ ভয়ত বিচলিত হ’ল। সি বৃদ্ধ অসুৰ প্ৰহ্লাদক প্ৰণাম কৰি ‘পিতামহ’ বুলি সম্বোধন কৰিলে।

Verse 30

बलिरुवाच पितामह महाप्राज्ञ जायन्ते ऽस्मत्पुरे ऽधुना / किमुत्पाता भवेत् कार्यमस्माकं किंनिमित्तकाः

বলি ক’লে— হে পিতামহ, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ! আমাৰ নগৰত এতিয়া অমঙ্গল লক্ষণ উঠিছে। এইবোৰ কেনে উৎপাত? আমি কি কৰোঁ, আৰু ইয়াৰ কাৰণ কি?

Verse 31

निशम्य तस्य वचनं चिरं ध्यात्वा महासुरः / नमस्कृत्य हृषीकेशमिदं वचनमब्रवीत्

তাৰ কথা শুনি মহাঅসুৰে বহুক্ষণ ধ্যান-চিন্তা কৰিলে। তাৰ পিছত হৃষীকেশক নমস্কাৰ কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 32

प्रह्लाद उवाच यो यज्ञैरिज्यते विष्णुर्यस्य सर्वमिदं जगत् / दधारासुरनाशार्थं माता तं त्रिदिवौकसाम्

প্ৰহ্লাদ ক’লে— যি বিষ্ণু যজ্ঞেৰে পূজিত, আৰু যাঁৰেই এই সমগ্ৰ জগত; অসুৰনাশ আৰু ত্ৰিদিৱবাসী দেৱগণৰ ৰক্ষাৰ বাবে দেৱমাতাই তাঁক গৰ্ভে ধাৰণ কৰিলে।

Verse 33

यस्मादभिन्नं सकलं भिद्यते यो ऽखिलादपि / स वासुदेवो देवानां मातुर्देहं समाविशत्

যাঁৰ পৰা অবিভক্ত সমগ্ৰ সত্তা বিভক্ত ৰূপে প্ৰকাশ পায়, আৰু যি সৰ্বাতীত হৈও সৰ্বব্যাপী— সেই বাসুদেৱ দেৱমাতাৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 34

न यस्य देवा जानन्ति स्वरूपं परमार्थतः / स विष्णुरदितेर्देहं स्वेच्छयाद्य समाविशत्

যাঁৰ পৰমাৰ্থ স্বৰূপ দেৱতাসকলেও যথাৰ্থকৈ নাজানে, সেই বিষ্ণুৱে স্বইচ্ছাৰে আজি অদিতিৰ দেহত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 35

यस्माद् भवन्ति भूतानि यत्र संयान्ति संक्षयम् / सो ऽवतीर्णो महायोगी पुराणपुरुषो हरिः

যাঁৰ পৰা সকলো ভূত উৎপন্ন হয় আৰু প্ৰলয়ত যাঁতেই লীন হয়—সেই মহাযোগী, পুৰাণপুৰুষ হৰিয়ে অৱতৰণ কৰিছে।

Verse 36

न यत्र विद्यते नामजात्यादिपरिकल्पना / सत्तामात्रात्मरूपो ऽसौ विष्णुरंशेन जायते

য’ত নাম-জাতি আদি কল্পনা নাই, ত’ত কেৱল সত্তামাত্ৰ আত্মস্বৰূপ সেই প্ৰভু বিষ্ণুৰ অংশৰূপে প্ৰকাশ পায়।

Verse 37

यस्य सा जगतां माता शक्तिस्तद्धर्मधारिणी / माया भगवती लक्ष्मीः सो ऽवतीर्णो जनार्दनः

যাঁৰ শক্তিয়েই জগতৰ মাতা, যি তেওঁৰ ধৰ্ম ধাৰণ কৰে—সেই ভগৱতী মায়া লক্ষ্মী; আৰু সেই জনাৰ্দনেই অৱতৰণ কৰিছে।

Verse 38

यस्य सा तामसी मूर्तिः शङ्करो राजसी तनुः / ब्रह्मा संजायते विष्णुरंशेनैकेन सत्त्वभृत्

যাঁৰ তামসী মূৰ্তি শংকৰ, ৰাজসী তনু ব্ৰহ্মা; আৰু সত্ত্বধাৰী বিষ্ণুও সেই পৰমৰ এক অংশৰ পৰা উৎপন্ন হয়।

Verse 39

इत्थं विचिन्त्य गोविन्दं भक्तिनम्रेण चेतसा / तमेव गच्छ शरणं ततो यास्यसि निर्वृतिम्

এইদৰে ভক্তিত নম্ৰ হোৱা চিত্তে গোবিন্দক চিন্তা কৰি, কেৱল তেওঁৰেই শৰণলৈ যোৱা; তেতিয়া তুমি শান্তি আৰু পৰম তৃপ্তি লাভ কৰিবা।

Verse 40

ततः प्रह्लादवचनाद् बलिर्वैरोचनिर्हरिम् / जगाम शरणं विश्वं पालयामास धर्मतः

তাৰ পিছত প্ৰহ্লাদৰ উপদেশত বিরোচনপুত্ৰ বলিয়ে হৰিৰ শৰণ ল’লে; আৰু ধৰ্মমতে সি সমগ্ৰ বিশ্বক পালন কৰিলে।

Verse 41

काले प्राप्ते महाविष्णुं देवानां हर्षवर्धनम् / असूत कश्यपाच्चैनं देवमातादितिः स्वयम्

নিয়ত সময় আহিলে দেৱমাতা অদিতিয়ে কশ্যপৰ দ্বাৰা দেৱসকলৰ হর্ষবর্ধক মহাবিষ্ণুক স্বয়ং জন্ম দিলে।

Verse 42

चतुर्भुजं विशालाक्षं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् / नीलमेघप्रतीकाशं भ्राजमानं श्रियावृतम्

তেওঁক ধ্যান কৰা—যি চতুৰ্ভুজ, বিশালনয়ন, বক্ষস্থলত শ্ৰীবৎসচিহ্নধাৰী; নীল মেঘৰ দৰে দীপ্তিমান, আৰু শ্ৰী (লক্ষ্মী)য়ে আৱৃত।

Verse 43

उपतस्थुः सुराः सर्वे सिद्धाः साध्याश्च चारणाः / उपेन्द्रमिन्द्रप्रमुखा ब्रह्मा चर्षिगमैर्वृतः

উপেন্দ্ৰ (বিষ্ণু)ৰ সেৱাত সকলো দেৱতা উপস্থিত হ’ল; সিদ্ধ, সাধ্য আৰু চাৰণসকলেও সেৱাত থিয় হ’ল। ইন্দ্ৰপ্ৰমুখ দেৱনায়ক আৰু ঋষিগণেৰে বেষ্টিত ব্ৰহ্মাও তেওঁৰ ওচৰলৈ আহিল।

Verse 44

कृतोपनयनो वेदानध्यैष्ट भगवान् हरिः / समाचारं भरद्वाजात् त्रिलोकाय प्रदर्शयन्

উপনয়ন-সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰি ভগৱান হৰিয়ে বেদ অধ্যয়ন কৰিলে; আৰু ভৰদ্বাজৰ পৰা সদাচাৰ শিকি ত্ৰিলোকলৈ আদৰ্শৰূপে প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 45

एवं हि लौकिकं मार्गं प्रदर्शयति स प्रभुः / स यत् प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

এইদৰে সেই প্ৰভুৱে লোকজীৱনৰ যথাযথ পথ দেখুৱায়; তেওঁ যি মানদণ্ডক প্ৰমাণ ৰূপে স্থাপন কৰে, লোকসমাজ সেইটোকেই অনুসৰণ কৰে।

Verse 46

ततः कालेन मतिमान् बलिर्वैरोचनिः स्वयम् / यज्ञैर्यज्ञेश्वरं विष्णुमर्चयामास सर्वगम्

তাৰপিছত সময়ক্ৰমে বুদ্ধিমান বিৰোচনপুত্ৰ বলিয়ে নিজে যজ্ঞসমূহৰ দ্বাৰা সৰ্বব্যাপী যজ্ঞেশ্বৰ বিষ্ণুক আৰাধনা কৰিলে।

Verse 47

ब्राह्मणान् पूजयामास दत्त्वा बहुतरं धनम् / ब्रह्मर्षयः समाजग्मुर्यज्ञवाटं महात्मनः

তেওঁ বহু ধন দান কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা কৰিলে; আৰু সেই মহাত্মাৰ যজ্ঞবাটত ব্ৰহ্মৰ্ষিসকল সমবেত হ’ল।

Verse 48

विज्ञाय विष्णुर्भगवान् भरद्वाजप्रचोदितः / आस्थाय वामनं रूपं यज्ञदेशमथागमत्

পৰিস্থিতি জানি, ভৰদ্বাজৰ প্ৰেৰণা পাই ভগৱান বিষ্ণুৱে বামন ৰূপ ধাৰণ কৰি তাৰপিছত যজ্ঞস্থানলৈ আহিল।

Verse 49

कृष्णाजिनोपवीताङ्ग आषाढेन विराजितः / ब्राह्मणो जटिलो वेदानुद्गिरन् भस्ममण्डितः

কৃষ্ণমৃগচৰ্ম পৰিধান কৰি, যজ্ঞোপবীতধাৰী, দণ্ডে দীপ্তিমান, জটাধাৰী, ভস্মবিভূষিত আৰু নিৰন্তৰ বেদোচ্চাৰণকাৰী এজন ব্ৰাহ্মণ তপস্যাৰ জ্যোতিত প্ৰকাশ পালে।

Verse 50

संप्राप्यासुरराजस्य समीपं भिक्षुको हरिः / स्वपादैर्विमितं देशमयाचत बलिं त्रिभिः

অসুৰৰাজৰ সন্নিধানত উপস্থিত হৈ, ভিক্ষুকৰূপধাৰী হৰিয়ে বলিৰ পৰা নিজৰ পদে মাপিব পৰা ভূমি—তিন পদ—দান হিচাপে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 51

प्रक्षाल्य चरणौ विष्णोर्बलिर्भासमन्वितः / आचामयित्वा भृङ्गारमादाय स्वर्णनिर्मितम्

বিষ্ণুৰ চৰণ প্ৰক্ষালন কৰি, ভক্তিতেজে দীপ্ত বলিয়ে আচমন কৰিলে আৰু স্বৰ্ণনির্মিত ভৃঙ্গাৰ (জলপাত্ৰ) হাতত ল’লে।

Verse 52

दास्ये तवेदं भवते पदत्रयं प्रीणातु देवो हरिरव्ययाकृतिः / विचिन्त्य देवस्य कराग्रपल्लवे निपातयामास जलं सुशीतलम्

“সেৱাৰূপে তোমাৰ বাবে এই তিন পদ অৰ্পণ কৰোঁ; অব্যয় স্বৰূপ দেৱ হৰি প্ৰসন্ন হওক।” এইদৰে চিন্তা কৰি, দেৱৰ কোমল আঙুলিৰ আগত অতি শীতল জল ধীৰে ধীৰে ঢালিলে।

Verse 53

विचक्रमे पृथिवीमेष एता- मथान्तरिक्षं दिवमादिदेवः / व्यपेतरागं दितिजेश्वरं तं प्रकर्तुकामः शरणं प्रपन्नम्

সেই আদিদেৱ (বামন-বিষ্ণু) প্ৰথমে এই পৃথিৱী, তাৰ পাছত অন্তৰীক্ষ, আৰু তাৰো পাছত স্বৰ্গলোক পদক্ষেপে ব্যাপি ল’লে; ৰাগৰহিত হৈ শৰণাগত দিতিজেশ্বৰ বলিক অন্ত কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ।

Verse 54

आक्रम्य लोकत्रयमीशपादः प्राजापत्याद् ब्रह्मलोकं जगाम / प्रणेमुरादित्यसहस्त्रकल्पं ये तत्र लोके निवसन्ति सिद्धाः

ত্ৰিলোক অতিক্ৰম কৰি ঈশ্বৰ-পাদধাৰী প্ৰভু প্ৰাজাপত্য লোকৰ পৰা ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল। তাত বাস কৰা সিদ্ধসকলে সহস্ৰ সূৰ্যসম দীপ্ত, কল্পকালব্যাপী অনন্ত প্ৰভুক প্ৰণাম কৰিলে॥

Verse 55

अथोपतस्थे भगवाननादिः पितामहास्तोषयामास विष्णुम् / भित्त्वा तदण्डस्य कपालमूर्ध्वं जगाम दिव्यावरणानि भूयः

তাৰ পিছত অনাদি ভগৱান যথাবিধি উপাসিত হ’ল; পিতামহ ব্ৰহ্মাই স্তৱেৰে শ্ৰী বিষ্ণুক সন্তুষ্ট কৰিলে। সেই ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডৰ ওপৰৰ কপালসদৃশ আৱৰণ ভেদ কৰি তেওঁ পুনৰ দিৱ্য আৱৰণসমূহ অতিক্ৰম কৰি আগবাঢ়িল॥

Verse 56

अथाण्डभेदान्निपपात शीतलं महाजलं तत् पुण्यकृद्भिश्चजुष्टम् / प्रवर्तते चापि सरिद्वरा तदा गङ्गेत्युक्ता ब्रह्मणा व्योमसंस्था

তাৰ পিছত অণ্ডভেদ হোৱাত শীতল মহাজল তললৈ পৰিল, যাক পুণ্যকৰ্মীসকলে আশ্ৰয় কৰে। তেতিয়াই শ্ৰেষ্ঠা নদী প্ৰবাহিত হ’ল; আকাশস্থিত সেই ধাৰাক ব্ৰহ্মাই ‘গঙ্গা’ বুলি নাম দিলে॥

Verse 57

गत्वा महान्तं प्रकृतिं प्रधानं ब्रह्माणमेकं पुरुषं स्वबीजम् / अतिष्ठदीशस्य पदं तदव्ययं दृष्ट्वा देवास्तत्र तत्र स्तुवन्ति

মহৎ, প্ৰকৃতি আৰু প্ৰধান অতিক্ৰম কৰি, স্ববীজ এক পুৰুষৰূপ একমাত্ৰ ব্ৰহ্মক উপলব্ধি কৰি তেওঁ ঈশ্বৰৰ সেই অব্যয় পদত স্থিত হ’ল। সেই পৰম অৱস্থা দেখি দেৱসকলে সৰ্বত্ৰ স্তৱ কৰে॥

Verse 58

आलोक्य तं पुरुषं विश्वकायं महान् बलिर्भक्तियोगेन विष्णुम् / ननाम नारायणमेकमव्ययं स्वचेतसा यं प्रणमन्ति देवाः

বিশ্বকায় সেই পুৰুষ—বিষ্ণুক—দেখি মহান বলিয়ে ভক্তিযোগে নত হ’ল। নিজৰ অন্তঃচেতনায় তেওঁ এক, অব্যয় নাৰায়ণক আৰাধনা কৰিলে, যাঁক দেৱসকলেও প্ৰণাম কৰে॥

Verse 59

तमब्रवीद् भगवानादिकर्ता भूत्वा पुनर्वामनो वासुदेवः / ममैव दैत्याधिपते ऽधुनेदं लोकत्रयं भवता भावदत्तम्

তেতিয়া আদিকৰ্তা ভগৱান বাসুদেৱে পুনৰ বামন-ৰূপ ধৰি ক’লে— “হে দৈত্যাধিপতি! এতিয়া তোমাৰ ভক্তি আৰু শুদ্ধ অভিপ্ৰায়ে এই ত্ৰিলোক সত্যই মোক দান কৰা হ’ল।”

Verse 60

प्रणम्य मूर्ध्ना पुनरेव दैत्यो निपातयामास जलं कराग्रे / दास्ये तवात्मानमनन्तधाम्ने त्रिविक्रमायामितविक्रमाय

দৈত্যই পুনৰ শিৰ নত কৰি প্ৰণাম কৰিলে আৰু দানবিধিত হাতৰ আগফালৰ পৰা জল ঢালিলে। তাৰপিছত ক’লে— “হে অনন্তধাম, অমিতবিক্ৰম ত্ৰিবিক্ৰম! মই নিজকে তোমাৰ দাস্যসেৱাত সমৰ্পণ কৰোঁ।”

Verse 61

प्रगृह्य सूनोरपि संप्रदत्तं प्रह्लादसूनोरथ शङ्खपाणिः / जगाद दैत्यं जगदन्तरात्मा पातालमूलं प्रविशेति भूयः

তাৰপিছত জগতৰ অন্তৰাত্মা শঙ্খপাণি বিষ্ণুৱে প্ৰহ্লাদপুত্ৰৰ পুত্ৰে দিয়া দানটোও গ্ৰহণ কৰি দৈত্যক ক’লে— “পুনৰ পাতালৰ মূললৈ প্ৰৱেশ কৰ।”

Verse 62

समास्यतां भवता तत्र नित्यं भुक्त्वा भोगान् देवतानामलभ्यान् / ध्यायस्व मां सततं भक्तियोगात् प्रवेक्ष्यसे कल्पदाहे पुनर्माम्

তুমি তাত নিত্য বাস কৰা আৰু দেৱতাসকলৰো অলভ্য ভোগ উপভোগ কৰা। তথাপি ভক্তিযোগে সদায় মোৰ ধ্যান কৰা; কল্পদাহ (প্ৰলয়) সময়ত তুমি পুনৰ মোৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰিবা।

Verse 63

उक्त्वैवं दैत्यसिंहं तं विष्णुः सत्यपराक्रमः / पुरन्दराय त्रैलोक्यं ददौ विष्णुरुरुक्रमः

এইদৰে সেই দৈত্যসিংহক কৈ, সত্যপৰাক্ৰমী উৰুক্ৰম বিষ্ণুৱে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ক ত্ৰিলোকৰ আধিপত্য পুনৰ দান কৰিলে।

Verse 64

संस्तुवन्ति महायोगं सिद्धा देवर्षिकिन्नराः / ब्रह्मा शक्रो ऽथ भगवान् रुद्रादित्यमरुद्गणाः

সিদ্ধসকল, দেৱর্ষি আৰু কিন্নৰসকলে সেই মহাযোগৰ স্তৱ কৰে; তদ্ৰূপ ব্ৰহ্মা, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ), ভগৱান আৰু ৰুদ্ৰ-আদিত্য-মৰুৎগণেও স্তুতি কৰে।

Verse 65

कृत्वैतदद्भुतं कर्म विष्णुर्वामनरूपधृक् / पश्यतामेव सर्वेषां तत्रैवान्तरधीयत

এই আশ্চৰ্য কৰ্ম সম্পন্ন কৰি বামন-ৰূপধাৰী বিষ্ণু, সকলোয়ে চাই থাকোঁতেই সেই ঠাইতে অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 66

सो ऽपि दैत्यवरः श्रीमान् पातालं प्राप चोदितः / प्रह्लादेनासुरवरैर्विष्णुना विष्णुतत्परः

সেই শ্ৰীমান দানৱশ্ৰেষ্ঠও প্ৰেৰিত হৈ পাতাললৈ গ’ল—প্ৰহ্লাদ, অসুৰশ্ৰেষ্ঠসকল আৰু বিষ্ণুৰ প্ৰেৰণা মতে; তাৰ মন সম্পূৰ্ণ বিষ্ণুপৰায়ণ আছিল।

Verse 67

अपृच्छद् विष्णुमाहात्मयं भक्तियोगमनुत्तमम् / पूजाविधानं प्रह्लादं तदाहासौ चकार सः

সেয়ে ভগৱান বিষ্ণুৰ মাহাত্ম্য, অনুত্তম ভক্তিযোগ আৰু পূজাবিধান বিষয়ে সুধিলে; তেতিয়া প্ৰহ্লাদে ক’লে, আৰু সেয়েও তদনুসাৰে আচৰণ কৰিলে।

Verse 68

अथ रथचरणासिशङ्खपाणिं सरसिजोलचनमीशमप्रमेयम् / शरणमुपपयौ स भावयोगात् प्रणतगतिं प्रणिधाय कर्मयोगम्

তাৰ পিছত ভাবযোগে সি সেই অপ্ৰমেয় ঈশ্বৰৰ শৰণ ল’লে—পদ্মনয়ন, শঙ্খ আৰু অসিধাৰী, যাঁৰ চৰণ ৰথত স্থিত; প্ৰণতিকেই গতি কৰি সি কৰ্মযোগত দৃঢ়ভাৱে প্রতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 69

एष वः कथितो विप्रा वामनस्य पराक्रमः / स देवकार्याणि सदा करोति पुरुषोत्तमः

হে বিপ্ৰসকল, এইদৰে তোমালোকক বামনৰ পৰাক্ৰম কোৱা হ’ল। সেই পুৰুষোত্তম সদায় দেৱকাৰ্য সম্পন্ন কৰে।