Adhyaya 22
Kāraṇānvēṣaṇam: The 32 Marks of Hari, Defects (Doṣas), Death-Omens, and Hari’s Omnipresence in Social & Household Life
কৃষ্ণ–গৰুড়ৰ উপদেশ-সংবাদৰ এই অধ্যায়ত লক্ষ্মণা/সুলক্ষ্মণাক শুভলক্ষণৰ আদৰ্শ মূৰ্তি হিচাপে দেখুৱাই আৰম্ভ কৰা হয় আৰু কোৱা হয় যে গুণ, ধৰ্ম আৰু নিৰন্তৰ অনুসন্ধানৰ জৰিয়তে পৰিচয় আৰু ভাগ্য নিৰ্ণয় হয়। তাৰ পিছত কৃষ্ণে নাৰায়ণৰ বত্রিশটা শুভলক্ষণ—লক্ষ্মীতেও প্ৰতিফলিত—বৰ্ণনা কৰি কয় যে দেৱতা আৰু বিভিন্ন জীৱশ্ৰেণীত তুলনামূলকভাৱে এই লক্ষণসমূহ বুজা যায়। আগলৈ দেৱ, লোকশক্তি আৰু সামাজিক প্ৰকাৰভেদৰ বাবে লক্ষণসংখ্যাৰ ভিন্নতা, তদনুসাৰে দোষ, অমঙ্গল চিন আৰু মৃত্যুশকুন ক্ৰমে উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে তাত্ত্বিক সংশোধন—হৰিৰ গুণ অনন্ত, সেয়ে বাহ্য চিনে দেৱত্ব সম্পূৰ্ণকৈ সীমাবদ্ধ কৰিব নোৱাৰে। তাৰ পিছত ব্যৱহাৰধৰ্ম: গ্ৰাহক অজ্ঞাত হলে দান নিষ্ফল, কিন্তু অতিথি, আত্মীয়, পশু আৰু সকলো বৰ্ণত বাস কৰা হৰিৰ সৰ্বব্যাপ্তি জ্ঞাত হৈ স্মৰণ কৰি অৰ্পণ কৰিলে সেয়া সদায় সফল। শেষত কৃষ্ণৰ বিবাহকথালৈ সংযোগ ঘটে—লক্ষ্মণাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি জাম্বৱতীলৈ—আচৰণ, ভক্তি আৰু কাহিনীৰ কাৰণসূত্ৰ একেলগে বুজাই।
Shlokas
Verse 1
हेतुनिरूपणं नामैकविंशो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / या लक्ष्मणा पूर्वसर्गे खगेन्द्र पुत्री ह्यभूद्वह्निवेदस्य वेत्तुः / सुलक्षणैः संयुतत्वाद्यतः सा सुलक्ष्मणेति प्रथिता खगेन्द्र
‘হেতুনিৰূপণ’ নামৰ একবিংশ অধ্যায়। শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে—হে খগেন্দ্ৰ! পূৰ্বসৰ্গত লক্ষ্মণা নামৰ গৰুড়ৰ কন্যা আছিল; তেওঁ অগ্নিবেদ-জ্ঞাতাৰ পত্নী হৈছিল। উত্তম শুভ লক্ষণেৰে যুক্ত হোৱাৰ বাবে, হে গৰুড়, তেওঁ ‘সুলক্ষ্মণা’ নামে প্ৰসিদ্ধ হৈছিল।
Verse 2
यथा लक्ष्मीर्लक्षणैः सा सुपूर्णा यथा हरिर्लक्षणैर्वै सुपूर्णः / यथा वायुर्लक्षणैः पूर्ण एव यथा गायत्री लक्षणैः सा सुपूर्णा
যেনে লক্ষ্মী শুভ লক্ষণেৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু যেনে হৰি দিব্য গুণ-লক্ষণেৰে সম্পূৰ্ণ; যেনে বায়ু নিজৰ স্বলক্ষণেৰে পূৰ্ণ, তেনে গায়ত্ৰীও লক্ষণ আৰু গুণেৰে সম্পূৰ্ণ পৰিপূৰ্ণ।
Verse 3
यथा रुद्राद्या लक्षणैर्वै प्रपूर्णा रुद्रादिल्लक्ष्मणा चैव पूर्णा / गुणेनैवं धर्मतः किञ्चिदेव तथानुसंधानाद्व्रियते नाम चापि
যেনে ৰুদ্ৰ আদি দেৱসকল নিজৰ নিজৰ লক্ষণেৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু ৰুদ্ৰাদি-লক্ষণেৰেো সম্পূৰ্ণ বুলি কোৱা হয়; তেনে গুণ আৰু ধৰ্মৰ দ্বাৰা কোনো সত্তাৰ স্বৰূপ কিছু অংশত নিৰ্ধাৰিত হয়, আৰু নিৰন্তৰ অনুসন্ধান/অনুসন্ধান-ধ্যানে তাৰ ‘নাম’ অৰ্থাৎ পৰিচয়ো নিৰ্ণীত হয়।
Verse 4
तस्मा दाहुर्लक्ष्मणेत्येव सर्वे तल्लक्षणं शृणु चादौ खगेन्द्र / नारायणे पूर्णगुणे रमेशे द्वात्रिंशत्संख्यानि सुलक्षणानि
সেয়ে সকলোৱে ইয়াক ‘লক্ষণ’ বুলি কয়। হে খগেন্দ্ৰ! প্ৰথমে সেই লক্ষণসমূহ শুনা—ৰমেশ, সৰ্বগুণসম্পন্ন নাৰায়ণত সংখ্যাৰে বত্ৰিশটা শুভ লক্ষণ আছে।
Verse 5
संत्येव पक्षीन्द्र वदाम्यनु क्रमान्मत्तः श्रुत्वा मोक्षमाप्नोति नित्यम् / यः सप्तपादः षण्णवत्यङ्गुलोङ्गश्चतुर्हस्तः पुरुषस्तीक्ष्णदन्तः
হে পক্ষীন্দ্ৰ! সেয়া নিশ্চয় আছে; মই সিহঁতক ক্ৰমে বৰ্ণনা কৰিম। মোৰ মুখে শুনিলে মানুহে সদায় মোক্ষ লাভ কৰে। এক ভয়ংকৰ পুৰুষ আছে—সপ্তপাদ, ছিয়ানব্বই অঙ্গুল-পরিমিত দেহ, চতুৰ্ভুজ, তীক্ষ্ণদন্ত।
Verse 6
य एतत्सर्वं मिलितं चैकमेव हरेर्विष्णोर्लक्षणं चाहुरार्याः / मुखं स्त्रिग्धं वर्तुलं पुष्टिरूपं द्वितीयं तल्लक्षणं चाहुरार्याः
আৰ্যসকলে কয় যে এই সকলো লক্ষণ একেলগে মিলি যেতিয়া একেটা সমগ্ৰ ৰূপ হয়, তেতিয়া সেয়া হৰি–বিষ্ণুৰ লক্ষণ। তেওঁলোকে আৰু কয়—মুখ স্নিগ্ধ আৰু দীপ্ত, বৃত্তাকাৰ আৰু পুষ্ট-ৰূপ হ’ব লাগে; ই দ্বিতীয় লক্ষণ।
Verse 7
हनुर्यस्यानुन्नतं चास्ति वीन्द्र तल्लक्षणं प्राहुरार्यास्तृतीयम् / यद्दन्ता वै तीक्ष्णसूक्ष्माश्च संति तल्लक्षणं चाहुरार्याश्चतुर्थम्
হে বীন্দ্ৰ (গৰুড়)! যাৰ হনু (জবৰা) উঁচা নহয়, তাক আৰ্যসকলে তৃতীয় লক্ষণ কয়। আৰু যাৰ দাঁত তীক্ষ্ণ আৰু সূক্ষ্ম, তাক চতুৰ্থ লক্ষণ বুলি ঘোষণা কৰে।
Verse 8
यस्याधरे रक्तिमा त्वस्ति वीन्द्र तल्लक्षणं पञ्चमं चाहुरार्याः / यस्य हस्ता अतिरक्ताः खगेन्द्र तल्लक्षणं प्राहुरार्याश्च पष्ठम्
হে বীন্দ্ৰ (গৰুড়)! যাৰ অধৰত (তল ঠোঁটত) ৰক্তিমা থাকে, তাক আৰ্যসকলে পঞ্চম লক্ষণ কয়। হে খগেন্দ্ৰ! যাৰ হাত অত্যন্ত ৰঙা, তাক ষষ্ঠ লক্ষণ বুলি ঘোষণা কৰে।
Verse 9
यस्मिन्नखाः संति रक्ताः सुशोभास्तल्लक्षणं सप्तमं चाहुरार्याः / यस्मिन्कपोले रक्तिमा त्वस्ति वीन्द्र तल्लक्षणं ह्यष्टमं प्राहुरार्या
যাৰ নখ ৰঙা আৰু সুন্দৰকৈ দীপ্তিমান, তাক আৰ্যসকলে সপ্তম লক্ষণ কয়। হে বীন্দ্ৰ (গৰুড়)! যাৰ কপোলত (গালত) ৰক্তিমা থাকে, তাক অষ্টম লক্ষণ বুলি ঘোষণা কৰে।
Verse 10
यस्मिन्करे शङ्खचक्रादिरेखा वर्तन्ते तन्नवमं प्राहुरार्याः / यस्यो दरं तन्तुरूपं सुपुष्टं वलित्रयैरङ्कितं सुंदरं च
যাৰ হাতত শঙ্খ-চক্ৰ আদি শুভচিহ্নৰ দৰে ৰেখা থাকে, আৰ্যসকলে তাক নবম লক্ষণ বুলে। আৰু যাৰ উদৰ তন্তুৰূপে দৃঢ় আৰু পুষ্ট, তিনিটা ভাঁজে অঙ্কিত আৰু সুন্দৰ, সি ধন্য।
Verse 11
तल्लक्षणं दशमं प्राहुरार्या एकादशं निम्ननाभिं तदाहुः / ऊरुद्वयं यस्य च मांसलं वै तल्लक्षणं द्वादशं प्राहुरार्याः
আৰ্যসকলে তাক দশম লক্ষণ বুলে; আৰু নিম্ন নাভিযুক্তক একাদশ বুলে। আৰু যাৰ দুয়োটা উৰু (জঙ্ঘা) মাংসল, তাক আৰ্যসকলে দ্বাদশ লক্ষণ বুলি ঘোষণা কৰে।
Verse 12
कटिर्हि दीर्घा पृथुलास्ति यस्य त्रयोदशं लक्ष्म तदाहुरार्याः / यस्यास्ति मुष्को सुपरिष्ठितो वै चतुर्दशं लक्ष्म तदाहुरार्याः
যাৰ কটি (কঁকাল/নিতম্ব) দীঘল আৰু প্ৰশস্ত, আৰ্যসকলে তাক ত্ৰয়োদশ লক্ষণ বুলে। আৰু যাৰ মুষ্ক (অণ্ডকোষ) সুপ্ৰতিষ্ঠিত আৰু যথাস্থানে স্থিত, তাক চতুৰ্দশ লক্ষণ বুলে।
Verse 13
समुन्नतं शिश्रमथो हि लक्ष्म यस्यास्ति तत् पञ्चदशं वदन्ति / सुताम्रकं पादतलं खगेन्द्र तल्लक्षणं षोडशं प्राहुरार्याः
যাৰ শিশ্ন সমুন্নত আৰু সুস্থিত, তাক পঞ্চদশ লক্ষণ বুলে। হে খগেন্দ্ৰ (গৰুড়), যাৰ পাদতল কোমল তাম্ৰবৰ্ণ-লালিমাযুক্ত, আৰ্যসকলে তাক ষোড়শ লক্ষণ বুলে।
Verse 14
निम्नौ च गुल्फौ सप्तदशं तदाहुर्ग्री वारूपं प्राहुरष्टादशं च / एकोनविंशं त्वक्षिपद्मं सुरक्तं प्राहुर्बाहुं जानु विंशं तथैव
নিম্ন আৰু সুস্থিত গুল্ফ (গোড়ালি/টাখনু) — তাক সপ্তদশ লক্ষণ বুলে; আৰু গ্ৰীৱা তথা ৰূপ-লাবণ্যক অষ্টাদশ বুলে। পদ্মসদৃশ সু-ৰক্ত নয়ন একোনবিংশ, আৰু বাহু আৰু জানুক বিংশ লক্ষণ বুলে।
Verse 15
विस्तीर्णोरश्चैकविंशं तदाहुः सिंहास्कन्धं द्व्युत्तरं विंशमाहुः / त्रयोविंशं सूक्ष्ममास्यं तदाहुश्चतुर्विशं सुप्रसन्ने च दृष्टी
একবিংশ শুভলক্ষণ বুলিলে বিস্তীৰ্ণ বক্ষ; বিংশ বুলিলে সিংহসম স্কন্ধ। তেইশ বুলিলে সুগঠিত সূক্ষ্ম মুখ; আৰু চব্বিশ হ’ল অতি প্ৰসন্ন, শান্তি-দীপ্ত দৃষ্টি।
Verse 16
ह्रस्वं लिङ्गं मार्दवं चापि वीन्द्र तल्लक्षणं पञ्चविंशं वदन्ति / समौ च पादौ कटिजानु चोरू षड्विंशमाहुश्च समे च जङ्घे
হে পক্ষিৰাজ! পঁচিশতম লক্ষণ—ক্ষুদ্ৰ উপস্থ আৰু দেহৰ কোমলতা। ছাব্বিশতম—পা সমান; তদ্ৰূপ কটি, হাঁটু আৰু ঊৰু সুগঠিত; জঙ্ঘাও সমান।
Verse 17
समानहस्तौ समकर्णौ मिलित्वा द्वात्रिंशत्कं लक्षणं प्राहुरार्याः / द्वात्रिंशत्कं लक्षणं वै मुकुन्दे द्वात्रिंशत्कं लक्षणं वै रमायाम्
য’ত হাত সমান আৰু কৰ্ণদ্বয় সমমিত, ত’ত আৰ্যগণে বত্রিশ শুভলক্ষণৰ সমষ্টি কয়। এই বত্রিশ লক্ষণ মুকুন্দ (বিষ্ণু) ত আছে, আৰু সেই বত্রিশেই ৰমা (লক্ষ্মী) তেও আছে।
Verse 18
द्वात्रिंशत्कं लक्षणं ब्रह्मणोपि तद्भारत्याः प्रवदन्त्येव सत्यम् / तथा च शङ्का सममेव चक्रिणेत्येवं सदामा कुरु निर्णयं ब्रुवे
ব্ৰহ্মা আৰু ভাৰতী (সৰস্বতী)য়ো বত্রিশ লক্ষণৰ সমষ্টিক সত্য বুলিয়েই কয়। তথাপি, হে চক্ৰধাৰী প্ৰভু, সংশয় সমানভাৱে থাকে; সেয়ে, হে সদামা, সিদ্ধান্ত কৰ—মই ক’ম।
Verse 19
एकस्य वै लक्षणस्यापि विष्णोर्लक्ष्मीरन्तं नैव सम्यक् प्रपेदे / अतोनन्तैर्लक्षणैः संयुतं च हरिं चाहुर्लक्षणज्ञाः सदैव
বিষ্ণুৰ এটা লক্ষণৰো সীমা লক্ষ্মীয়ে সম্যকভাৱে লাভ কৰিব নোৱাৰিলে। সেয়ে লক্ষণজ্ঞগণে সদায় হৰিক অনন্ত গুণ-লক্ষণে যুক্ত বুলি কয়।
Verse 20
जानाति लक्ष्मीर्लक्षणं वायुरूपे स्वापेक्षया ह्यतिरिक्तं खगेन्द्र / स्वलक्षणापेक्षया भारती तु शतैर्गुणैरधिका वेधसोपि
হে খগেন্দ্ৰ! লক্ষ্মীয়ে নিজৰ তুলনাতো অধিক বুলি বায়ুৰূপত প্ৰকাশিত সেই লক্ষণ চিনে; আৰু ভাৰতী (সৰস্বতী) নিজৰ লক্ষণৰ বিচাৰত শতগুণে শ্ৰেষ্ঠ—বেধস্ (ব্ৰহ্মা)কো অতিক্ৰম কৰে বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 21
खगेन्द्र तस्माल्लक्षणे साम्यचित्तं विश्वादीनां सर्वदा मा कुरुष्व / अष्टाविंशतिं प्राहू रुद्रादिकानां भ्रूनेत्रयोर्लक्षणेनैव हीनाः
হে খগেন্দ্ৰ! সেয়ে কেৱল বাহ্য লক্ষণৰ আধাৰত বিশ্ব আদি গণক সদায় একে বুলি নাভাবিবা। কোৱা হৈছে যে ৰুদ্ৰ-শ্ৰেণী আৰু সংশ্লিষ্টসকলৰ মাজত আঠাইশজন ভ্ৰূ আৰু (তৃতীয়) নেত্ৰৰ সেই লক্ষণতেই হীন।
Verse 22
अलक्षणं मन्यते यद्धि तस्य दुर्लक्षणं नैव तच्चिन्तनीयम् / अष्टाविंशतिं लक्षणं वै हरस्य न भारतीवच्चिन्तनीयं खगेन्द्र
হে খগেন্দ্ৰ! যাক কোনোবাই তেওঁৰ ‘লক্ষণ’ বুলি ভাবে, সেয়া আচলতে অলক্ষণেই; সেয়ে তেওঁৰ কোনো হীন বা দোষযুক্ত ‘চিহ্ন’ চিন্তা কৰা উচিত নহয়। হৰিৰ আঠাইশ লক্ষণ—কেৱল বাক্কৌশল (ভাৰতী) নহয়—ধ্যানৰ পবিত্ৰ বিষয়ৰূপে চিন্তনীয়।
Verse 23
अतो हरः क्रोधरूपी सदैव तयोरभावात्सत्यमुक्तं तथैतत् / अतो द्वयं नास्ति रुद्रे खगेन्द्र शिश्रोदरे किञ्चिदाधिक्यमस्ति
সেয়ে হৰ (ৰুদ্ৰ) সদায় ক্ৰোধ-স্বৰূপ; আৰু সেই দুটা গুণ তেওঁৰ মাজত নথকাৰ বাবে কোৱা কথাই সত্য। অতএব হে খগেন্দ্ৰ! ৰুদ্ৰত দ্বৈত নাই; কেৱল শিশ্ন আৰু উদৰৰ বিষয়ে সামান্য অধিক্য (প্ৰাধান্য) কোৱা হৈছে।
Verse 24
सप्ताधिकैर्विशतिलक्षणैस्तु समायुताः स्वस्त्रियो लक्ष्मणाद्याः / षड्वविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता वारुण्याद्या पञ्चविंशैश्च चन्द्रः
লক্ষ্মণা আদি শুভা স্ত্ৰীসকল বিশতকৈ অধিক (সাতাইশ) লক্ষণৰে সমন্বিত বুলি কোৱা হৈছে। বাৰুণী আদি ছাব্বিশ লক্ষণৰে যুক্ত; আৰু চন্দ্ৰ পঁচিশ লক্ষণসম্পন্ন বুলি বৰ্ণিত।
Verse 25
अर्थश्चतुर्विंशतिभिश्चैव युक्तो नासावायोर्द्व्यधिका विंशतिश्च लक्षणैश्चैकविंशत्या शची युक्ता न संशयः
অৰ্থ চৌব্বিশ গুণেৰে যুত; নাসিকা আৰু বায়ু বাইশ লক্ষণেৰে চিহ্নিত; আৰু শচী একুশ শুভ লক্ষণেৰে সম্পন্ন—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 26
प्रवाहा विंशकैर्युक्ता यम एकोनविंशकैः / पाश्यष्टादशभिर्युक्तो दशसप्तयुतो ऽनलः
প্ৰবাহা বিশেৰে যুত; যম উনিশেৰে; পাশ্যা আঠাৰেৰে যুত; অনল সতৰেৰে যুত।
Verse 27
वैवस्वतः षोडशभिमित्रः पञ्चदशैर्युतः / चत्रुर्विंशैस्तु धनपः पावकस्तु त्रयोदशैः
বৈবস্বত (যম) ষোলৰ সৈতে; মিত্ৰ পন্ধৰৰ সৈতে যুত; ধনপ (কুবেৰ) চৌব্বিশৰ সৈতে; পাৱক (অগ্নি) তেৰৰ সৈতে যুত।
Verse 28
गङ्गा द्वादशभिर्युक्ता बुध एकादशैर्युतः / शनिस्तु दशसंख्याकैः पुष्करो नवभिर्युतः
পবিত্ৰ গঙ্গা বাৰৰ সৈতে যুত; বুধ এগাৰৰ সৈতে; শনি দহ সংখ্যাৰে; পুষ্কৰ নৱৰ সৈতে যুত।
Verse 29
अष्टभिश्चैव संयुक्ताः सप्तभिः पितरस्तथा
সেইদৰে পিতৃসকলকো আঠৰ সৈতে আৰু সাতৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 30
षड्भिश्च देवगन्धर्वाः पञ्चभिस्तदनन्तराः / चतुर्भैः क्षितिपाः प्रोक्तास्त्रिभिरन्ये च संयुताः
দেৱ-গন্ধৰ্বসকল ছয় গুণেৰে যুক্ত বুলি কোৱা হৈছে; তদনন্তৰসকল পাঁচ গুণধাৰী। ক্ষিতিপা (পৃথিৱীৰ ৰজা) চাৰিগুণীয়া বুলি প্ৰোক্ত, আৰু অন্যসকল তিন গুণেৰে সংযুক্ত।
Verse 31
उदरे किञ्चिदाधिक्ये ह्रस्वे पादे च कर्णयोः / शिखाधिक्यं विना विप्र भार्यायां च शिवस्य च
হে বিপ্ৰ! উদৰত সামান্য অধিক্য, পাদ আৰু কৰ্ণত কিছু হ্ৰস্বতা—কিন্তু শিখাত অধিক্য নথকা—এই লক্ষণসমূহ পত্নীৰ ক্ষেত্ৰত আৰু শিৱৰ ক্ষেত্ৰতো কোৱা হৈছে।
Verse 32
लक्ष्मणायां पञ्च दोषाः शिरोगुल्फादिकं विना / नाभ्याधिक्ये सहैवाष्टौ दोषाः संत्यतिवाहिके
লক্ষণ-বিচাৰত শিৰ, গুল্ফ আদি সম্পৰ্কীয় দোষ বাদ দি পাঁচ দোষ কোৱা হৈছে। কিন্তু নাভিৰ অধিক্য থাকিলে, সিহঁতৰ সৈতে মিলি আঠ দোষ হয়; এনে অৱস্থাক ‘অতিবাহিক’ বোলা হয়।
Verse 33
जङ्घाधिक्ये सहैवाष्टौ दोषाः शच्याः सदा स्मृताः / एवमेव हि दोषाश्चाप्यूहनीयाः खगेश्वर
হে খগেশ্বৰ! জঙ্ঘাত অধিক্য থাকিলে তাৰ সৈতে আঠ দোষ সদা স্মৃত বুলি কোৱা হয়। এইদৰে অন্য দোষসমূহো (লক্ষণৰ পৰা) অনুমান কৰিব লাগে।
Verse 34
दुर्लक्षणैः सदा वीन्द्र संश्रुतैस्तत्त्वविद्भवेत् / महोदरो लंबनाभिरीषामात्रोग्रदंष्ट्रकः
হে বীন্দ্ৰ (খগশ্ৰেষ্ঠ)! এই নিত্য অশুভ দুর্লক্ষণসমূহ শ্ৰদ্ধাৰে শুনিলে তত্ত্ববিদ হোৱা যায়—(এনেকুৱা সত্তা) মহোদৰ, লম্ব নাভিযুক্ত, আৰু দেহ মিত হলেও উগ্ৰ দংশট্ৰাধাৰী।
Verse 35
अन्धकूपगभीराक्षो लंबकर्णौष्ठनासिकः / लंबगुल्फो वक्रपादः कुनखी श्यावदन्तकः
তাৰ চকু অন্ধ কূপৰ দৰে গভীৰলৈ ধঁসি থাকে; কাণ, ওঁঠ আৰু নাক দীঘল হৈ লমকি থাকে। গোৰালি দীঘল, ভৰি বেঁকা; নখ বিকৃত আৰু দাঁত ক’লা পৰে।
Verse 36
दीर्घजङ्घो दीर्घशिश्रस्त्वेकाण्डश्चैकनासिकः / रक्तश्मश्रू रक्तरोमा वक्रास्यः संप्रकीर्तितः
তাৰ জঙ্ঘা দীঘল আৰু গোপনাঙ্গো দীঘল; এটা মাত্ৰ অণ্ডকোষ আৰু এটা মাত্ৰ নাসাৰন্ধ্ৰ থাকে। দাড়ি ৰঙা, দেহৰোম ৰঙচুৱা; মুখ বেঁকা—এনেদৰে কোৱা হৈছে।
Verse 37
दग्धपर्व तसंकाशो रक्तपृष्ठः कलिः स्मृतः / अलोमांसो ऽलोमशिरा रक्तगण्डकपोलकः
কলিক এনেদৰে সোঁৱৰা হয়—তাৰ সন্ধিবোৰ দগ্ধ পৰ্বতৰ দৰে দেখা যায়, পিঠ ৰক্তলাল। দেহমাংসত ৰোম নাই, মূৰো নিৰ্ৰোম; গাল আৰু কপোল ৰক্তৰঞ্জিত।
Verse 38
ललाटे पाण्डुता नित्यं वामस्कन्धे करे खग / क्रूरदृष्टिर्दृष्टिपादस्तथा वै घर्घरस्वरः
কপালত সদায় পাণ্ডুতা থাকিলে, বাওঁ কান্ধ বা হাতত পখী আহি বহিলে; দৃষ্টি নিষ্ঠুৰ হয়, চকুৰ স্থিৰতা ঢলি যায়, আৰু স্বৰ ঘৰ্ঘৰাই কৰ্কশ হয়—এইবোৰ নিশ্চয় মৃত্যুসূচক লক্ষণ।
Verse 39
अत्याशी चातिपानश्च स्तनौ शुष्कफलोपमौ / ऊरौ नवाञ्जिकारोमः तथा पृष्ठे च मस्तके
যি অতিভোজন কৰে আৰু যি অতিপান কৰে—তাৰ স্তন শুকান ফলৰ দৰে হয়। আৰু উৰুত, লগতে পিঠি আৰু মূৰত, নতুন অঞ্জনৰ দৰে ক’লা তীক্ষ্ণ ৰোম গজে।
Verse 40
ललाटे त्रीणि दीर्घे तु समे द्वौ संप्रकीर्तितौ / सर्पाकारस्तु यो मत्स्यस्तस्य शिश्रे प्रकीर्तितः
ললাটত তিনিটা দীঘল ৰেখা শুভ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু দুটা ৰেখা সমান হ’লে প্ৰশংসিত। সাপাকৃতি মৎস্যচিহ্নটো তাৰ শিশ্নত কথিত।
Verse 41
पादत्राणोपमो मत्स्यो रसनाग्रे प्रकीर्तितः / शिश्राकारश्च यो मत्स्यो गुदे तस्य प्रशस्यते
পাদত্রাণ (চপ্পল) সদৃশ মৎস্যচিহ্ন জিভাৰ অগ্ৰভাগত কথিত। আৰু শিশ্নাকৃতি মৎস্যচিহ্ন গুদত থাকিলে বিশেষ প্ৰশংসিত।
Verse 42
वृश्चिकाकारमत्स्यस्तु पदोस्तस्य प्रशस्यते / श्वाकारश्चापि मत्स्यो वै मुखे तस्य प्रकीर्तितः
বৃশ্চিকাকৃতি মৎস্যচিহ্ন তাৰ পাদত থাকিলে প্ৰশংসিত। আৰু শ্বাকৃতি (কুকুৰ সদৃশ) মৎস্যচিহ্ন তাৰ মুখত কথিত।
Verse 43
हस्ते तु बहुरेखाः स्युर्लोम नासापुटे स्मृतम् / अतिदीर्घं तु चाङ्गुष्ठं कनिष्ठं चातिदीर्घकम्
হাতত যদি বহু ৰেখা থাকে, নাসাপুটত লোম দেখা যায়, আৰু বৃদ্ধাঙ্গুলি অতিদীঘল হয় লগতে কনিষ্ঠাও অতিদীঘল হয়—এইবোৰ দেহলক্ষণ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 44
दुर्लक्षणं त्वे वमादि कलावस्ति ह्यनेकशः / सुलक्षणान्यनेकानि मयि संति खगेश्वर
হে খগেশ্বৰ (গৰুড়), তোমাৰ বামভাগ আদি ঠাইত বহু দুর্লক্ষণ আছে; আৰু মোৰ মাজতো বহু সুলক্ষণ আছে—এনেদৰে কোৱা হৈছে।
Verse 45
द्वात्रिंशल्लक्षणं विष्णोर्ब्रह्माद्यापेक्षयैव तत् / सहाभिप्राय गर्भेण ब्रह्मणोक्तं तव प्रभो
বিষ্ণুৰ বত্ৰিশ লক্ষণ ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলৰ আপেক্ষাতেই সঠিকভাৱে বুজা যায়। হে প্ৰভু, ব্ৰহ্মাই অন্তৰ্নিহিত অভিপ্ৰায়সহ সেই কথা আপোনাক কৈছে।
Verse 46
ब्रह्मोक्तस्य मयोक्तस्य विरोधो नास्ति सत्तम / मयोक्तस्यैव स व्यासः कंबुग्रीवः प्रदर्श्यते
হে সত্তম, ব্ৰহ্মাই কোৱা আৰু মই কোৱা কথাৰ মাজত কোনো বিৰোধ নাই। শঙ্খসদৃশ গ্ৰীৱাযুক্ত সেই ব্যাসেই মোৰ উপদেশকেই প্ৰকাশ কৰোঁতা বুলি দেখুওৱা হৈছে।
Verse 47
रक्ताधरं रक्त तालु चैकीकृत्य मयोदितम् / अतो विरोधो नास्त्येव तथा ज्ञानात्प्रतीयते
মই ‘ৰক্ত অধৰ’ আৰু ‘ৰক্ত তালু’—এই দুয়োটাক একেলগে কৰি কৈছোঁ; সেয়ে কোনো বিৰোধ নাই, সম্যক জ্ঞানত ই বুজা যায়।
Verse 48
सप्ताधिकैर्विंशतिलक्षणैस्तु समायुता याः स्त्रियो लक्ष्मणाद्याः
যিসকল নাৰী বিশটা লক্ষণৰ সৈতে আৰু সাতটা অধিক চিহ্নেৰে সমন্বিত—লক্ষ্মণ আদি শুভ লক্ষণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি—তেওঁলোকক সৌভাগ্যলক্ষণযুক্ত বুলি কোৱা হয়।
Verse 49
भगे नेत्रे च हस्ते च स्तने कुक्षौ तथैव च / भारत्यपेक्षया पञ्चभिर्न्यूना त्वस्ति लक्षणैः
ভগ-প্ৰদেশ, চকু, হাত, স্তন আৰু কুক্ষি—এই সকলো দিশত, ভাৰতী নাৰীৰ আপেক্ষাত তুমি পাঁচটা লক্ষণত ন্যূন।
Verse 50
न रुद्रवन्न चान्यानि लक्षणानि खगेश्वर / षड्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता वारुण्याः षड्लक्षणैश्चैव हीना
হে খগেশ্বৰ! ইয়াত ৰুদ্ৰ-সম্বন্ধীয় লক্ষণ নাই, আন শুভ চিহ্নো নাই। যদিও একে ছাব্বিশ লক্ষণে যুক্ত বুলি কোৱা হয়, তথাপি ‘বারুণী’ প্ৰকাৰ বিশেষকৈ ছয় লক্ষণে হীন বুলি বৰ্ণিত।
Verse 51
कर्णे कुक्षौ नासिकाकेशपाशे गुल्फे भगे किञ्चिदाधिक्यमस्ति / इन्द्रो युक्तः पञ्चविंशत्या खगेन्द्र सदा हीनो लक्षणैः सप्तसंख्यैः
কাণ, উদৰ, নাসিকা, কেশগুচ্ছ, গুল্ফ (গোৰালি) আৰু ভগত সামান্য অধিক্য দেখা যায়। হে খগেন্দ্ৰ! ‘ইন্দ্ৰ’ পঁচিশ লক্ষণে যুক্ত হলেও সদায় সাত লক্ষণে হীন।
Verse 52
हस्ते पादे उदरे कर्णयोश्च शिश्रे गुल्फे त्वधरोष्ठेधिकं च / चतुर्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तो नास्तिक्यवायुस्तद्वदेवाष्टभिश्च
হাত, পা, উদৰ, দুয়োটা কাণ, শিশ্ন, গুল্ফ (গোৰালি) আৰু অধৰোষ্ঠত অধিক্য বিশেষভাৱে প্ৰকাশ পায়। ‘নাস্তিক্য-বায়ু’ চব্বিশ লক্ষণে চিনাক্ত হয়, আৰু তদ্ৰূপ আন আঠটা সূচনাতো।
Verse 53
नाभ्यां गुल्फे हनुरर्ङ्घ्योश्च स्कन्धे द्विजे नेत्रे त्वधरोष्ठेधिकं च / त्रयोविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता शची तथा नवदोषैश्च युक्ता
নাভি, গুল্ফ (গোৰালি), হনু আৰু পা, স্কন্ধ, দাঁত, চকু আৰু অধৰোষ্ঠ—এই স্থানসমূহ পৰীক্ষা কৰা হয়। তেইশ লক্ষণে যুক্ত নাৰীক ‘শচী’ সদৃশ কোৱা হয়, তথাপি সি ন’টা দোষতো যুক্ত হ’ব পাৰে।
Verse 54
भगे केशे ह्यधरोष्ठे च कर्णे जङ्घे गण्डे वक्षसि गुल्फयोश्च / तथोत्तरोष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति एवं विजानीहि खगेन्द्रसत्तम
ভগ, কেশ, অধৰোষ্ঠ, কাণ, জঙ্ঘা, গণ্ড, বক্ষ আৰু গুল্ফত সামান্য অধিক্য থাকে; তদ্ৰূপ উত্তৰোষ্ঠতো কিছু অধিক্য আছে বুলি জানিবা। হে খগেন্দ্ৰসত্তম, এইদৰে বুজা।
Verse 55
द्वाविंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु दशभिर्देषैः प्रवहो नाम वायुः / तथाङ्गुष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति विंशत्येकादशभिर्देषतोर्कः
বাইশ লক্ষণে সংযুক্ত ‘প্ৰবাহ’ নামৰ প্ৰাণবায়ু দহ দেশ-পরিমাণলৈকে প্ৰবাহিত হয়। অঙ্গুষ্ঠত সামান্য অধিক্য থাকে; আৰু ‘অৰ্ক’ বায়ু একুশ দেশ-পরিমাণলৈকে বিস্তৃত।
Verse 56
तद्विंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु तदा दोषेर्द्वादशभिश्च युक्तः / एकोनविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तस्त्रयोदशभिस्तदभावैर्युतोग्निः
তেতিয়া বিশ লক্ষণে যুক্ত হ’লে সি দ্বাদশ দোষৰ সৈতেো সংযুক্ত হয়। আৰু ঊনিশ লক্ষণে যুক্ত হ’লে জঠৰাগ্নি সেই দোষ-লক্ষণৰ অভাৱদ্বাৰা নিৰ্দিষ্ট তেৰো অৱস্থাৰ সৈতে যুক্ত হয়।
Verse 57
अष्टादशभिर्लक्षणैः संयुतस्तु वैवस्वतस्तदभावैश्चतुर्दशभिः / मित्रस्तु सप्तदशभिर्लक्षणैः संयुतः खग
হে খগ (গৰুড়)! বৈবস্বত (যম) অষ্টাদশ লক্ষণে যুক্ত আৰু চতুৰ্দশ লক্ষণৰ অভাৱদ্বাৰাও চিহ্নিত। কিন্তু ‘মিত্ৰ’ সপ্তদশ লক্ষণে যুক্ত।
Verse 58
सदोषैः पञ्चदशभिः संयुक्तो नात्र संशयः / तैश्च षोडशभिर्युक्तो धनपो नात्र संशयः
পঞ্চদশ দোষে সংযুক্ত হ’লে—ইয়াত সন্দেহ নাই—সি সিহঁতৰ সৈতে যুক্ত হয়। আৰু সেই ষোড়শ (দোষ/লক্ষণ)ৰে যুক্ত হ’লে—ইয়াতো সন্দেহ নাই—সি ধনৰ অধিপতি হয়।
Verse 59
तदभावैः षोडशभिः संयुक्तः संप्रकीर्तितः / तैः पञ्चदशभिश्चैव युक्तोग्रेज्यष्ठपुत्रकः
সেই (দোষ-লক্ষণ)ৰ অভাৱৰ ষোড়শ অৱস্থাৰে সংযুক্ত ব্যক্তি তেনেকৈ বুলি পৰম্পৰাত প্ৰকীৰ্তিত। আৰু সিহঁতৰ মাজত পঞ্চদশ অৱস্থাৰে যুক্ত ব্যক্তি অষ্টপ্ৰকাৰ পুত্ৰকৰ মাজত ‘অগ্ৰেজ্য’ (শ্ৰেষ্ঠ/অগ্ৰ) বুলি বৰ্ণিত।
Verse 60
तैः सप्तदशभिर्देषैः संयुक्तो नात्र संशयः / तैश्चतुर्दशभिश्चैव गङ्गा संपरिकीर्तिता
সেই সতৰ পবিত্ৰ দেশৰ সৈতে ই সংযুক্ত—ইয়াত সন্দেহ নাই। আৰু সেই চৌদৰ সৈতে গংগা বিশেষভাৱে কীৰ্তিত হৈছে।
Verse 61
तथाष्टादशभिर्देषैः संयुता नात्र संशयः / तैस्त्रयोदशभिश्चैव संयुतो बुध एव तु
তদ্ৰূপ আঠাৰ বিভাগৰ সৈতে ই সংযুক্ত—ইয়াত সন্দেহ নাই। আৰু সেই তেৰোৰ সৈতে সংযুক্ত হ’লে নিশ্চয় বুধ (গ্ৰহ) ই সূচিত।
Verse 62
दोषैरेकोनविंशत्या संयुतो नात्र संशयः / शनिर्विंशतिदोषेण युतो द्वादशलक्षणैः
ই উনৈশ দোষে যুক্ত—ইয়াত সন্দেহ নাই। আৰু শনি বিশ দোষে যুক্ত হৈ দ্বাদশ লক্ষণে চিহ্নিত হয়।
Verse 63
लक्षणैश्चैकादशभिः पुष्करः परिकीर्तितः / एकविंशतिसंख्याकैरसद्भावैः प्रकीर्तितः
পুষ্কৰ একাদশ লক্ষণে পৰিকীৰ্তিত। আৰু একুশ সংখ্যক অসদ্ভাৱ (অশুভ অভাৱ-লক্ষণ) দ্বাৰাও ই প্ৰকীৰ্তিত।
Verse 64
दशभिर्लक्षणैर्युक्ताः पितरो ये चिराः खग / त्रयोविंशतिदोषैश्च संयुता नात्र संशयः
হে খগ (গৰুড়)! যিসকল পিতৃ দীৰ্ঘকাল স্থিত থাকে, তেওঁলোক দহ লক্ষণে যুক্ত; আৰু তেইশ দোষেৰেো সংযুক্ত—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 65
अष्टभिर्लक्षणैर्युक्ता देवगन्धर्वसत्तमाः / दोषैश्चतुर्विंशतिभिः संयुक्ताः परिकीर्तिताः
দেৱ আৰু গন্ধৰ্বসকলৰ মাজত যিসকল শ্ৰেষ্ঠ, তেওঁলোক অষ্ট লক্ষণেৰে যুক্ত বুলি কীৰ্তিত; লগতে চতুৰ্বিংশতি দোষেও সংযুক্ত বুলি বৰ্ণিত।
Verse 66
सप्तलक्षणसंयुक्ता गन्धर्वा मानुषातमकाः / यैस्तु पञ्चविंशतिभिर्देषैः संयुक्ताः प्रकीर्तिताः
গন্ধৰ্বসকল মানৱসদৃশ স্বভাৱৰ, সপ্ত লক্ষণেৰে যুক্ত বুলি কীৰ্তিত; আৰু পঞ্চবিংশতি দোষেও সংযুক্ত বুলি প্ৰখ্যাত।
Verse 67
षद्गुणैः क्षितिपा युक्ता षड्विंशत्या च दोषतः / तदन्ये पञ्चभिर्युक्ताश्चतुर्भिः केचिदेव च
ৰাজাসকল ষড়্গুণেৰে যুক্ত, কিন্তু ষড়্বিংশতি দোষেও চিহ্নিত। আন শাসকসকল পঞ্চগুণে যুক্ত, আৰু কিছুমান কেৱল চতুৰ্গুণে।
Verse 68
त्रिभिः केच्चित्ततो हीना न संति खगसत्तम / यस्मिन्नरे क्षितिपे वा खगेन्द्र आधिक्यं यद्दृश्यते लक्षणस्य
হে খগশ্ৰেষ্ঠ! কিছুমান তিন (লক্ষণত) হীন, তথাপি সম্পূৰ্ণ লক্ষণহীন কোনো নাই। যি নৰত—সাধাৰণ হওক বা ৰজা—হে খগেন্দ্ৰ, শুভ লক্ষণৰ আধিক্য দেখা যায়, সেয়াই সেই লক্ষণত শ্ৰেষ্ঠতাৰ সূচক।
Verse 69
न ते नरा नैव ते वै क्षितीशाः सर्वे नैव ह्युत्तमाः सर्वदैव / ये देवा ये च दैत्याश्च सर्वेप्येवं खगाधिप
হে খগাধিপ (গৰুড়)! ন মানুহ ন ৰজা—কোনোৱেই সদায় সৰ্বোত্তম নহয়; তেনেদৰে ন দেৱ ন দৈত্যও চিৰকাল শ্ৰেষ্ঠ নহয়—সকলৰ ক্ষেত্ৰতে এই একে সত্য।
Verse 70
लक्षणालक्षणैश्चैव क्रमेणोक्ता न संशयः / लक्षणैः सप्तविंशत्यालक्षणैः संयुताः खग
হে খগ (গৰুড়)! লক্ষণ আৰু অলক্ষণ ক্ৰমে কোৱা হৈছে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। সেয়া সাতাইশটা লক্ষণ আৰু তদ্বিপৰীত অলক্ষণসহ বৰ্ণিত।
Verse 71
अतः सलक्षणा ज्ञेया द्वात्रिंशल्लक्षणैर्न हि / पितुर्गृहे वर्धमाना सदापि स्वकुटुंबं श्रेष्ठयितुं खगेन्द्र
সেয়ে হে খগেন্দ্ৰ (গৰুড়)! সুলক্ষণী নাৰীক কেৱল বত্ৰিশটা বাহ্য লক্ষণৰ দ্বাৰা মাত্ৰ বিচাৰ কৰা উচিত নহয়। পিতৃগৃহত ডাঙৰ হ’লেও সি সদায় নিজৰ ভৱিষ্যৎ কুলক শ্ৰেষ্ঠ কৰিবলৈ প্ৰবৃত্ত থাকে।
Verse 72
उवाच सा पितरं दीयमानमन्नादिकं त्रमित्रादिकेषु / सदापि ये त्वनुसंधानेन युक्ता अन्तर्गते तत्रतत्र स्थिते च
তাই পিতাক ক’লে—“মিত্ৰ-বান্ধৱ আদি মাজত যি অন্নাদি দান দিয়া হয়, সেয়া সদায় স্মৰণ-অনুসন্ধানযুক্ত লোকৰ ওচৰলৈ পৌঁছে; আৰু গ্ৰাহী অন্তৰতে উপস্থিত থাকিলেও, সংকল্প য’ত য’ত স্থাপন কৰে ত’ত ত’ত স্থিত থাকে।”
Verse 73
अज्ञातत्वे चान्नपानादिकं च दत्तं संतो व्यर्थमेवं वदन्ति / हरिं वक्ष्ये तत्रतत्र स्थितं चं तं वै शृणु त्वादरेणाद्य नित्यम्
গ্ৰাহী অজ্ঞাত হ’লে অন্ন-পান আদি দান—সজ্জনে দিলেও—এদৰে নিষ্ফল বুলি কোৱা হয়। সেয়ে মই ত’ত ত’ত আৰু সৰ্বত্ৰ স্থিত হৰিৰ কথা ক’ম; তুমি আজি পৰা নিত্য আদৰেৰে শুনা।
Verse 74
बालो हरिर्बालरूपेण कृष्णः क्षीरादिकं नवनीतं घृतं च / गृह्णाति नित्यं भूषणं वस्त्रजातमेवं दद्यात्सर्वदा विष्णुतुष्ट्यै
বালৰূপে কৃষ্ণ-হৰি নিত্য দুধ, দুধজাত বস্তু, তাজা নবনীতা আৰু ঘৃত, লগতে অলংকাৰ আৰু বস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰে। সেয়ে বিষ্ণুৰ তুষ্টিৰ বাবে সদায় এনেদৰে দান অৰ্পণ কৰা উচিত।
Verse 75
मित्रैर्हरिः केशवाख्यो मुकुन्दो भुङ्क्ते दत्तं त्वन्नप्रानादिकं च / पूर्वं दद्यात्सर्वदा वै गृहस्थो धन्यो भवेदन्यथा व्यर्थमेव
মিত্ৰ আৰু অতিথিৰ মুখেদি কেশৱ-হৰি, মুকুন্দে দিয়া অন্ন, জল আৰু প্ৰাণধাৰণকাৰী আন দান গ্ৰহণ কৰে। সেয়ে গৃহস্থে সদায় প্ৰথমে দান দিব লাগে; তেতিয়াহে ধন্য হয়, নচেৎ সকলো বৃথা।
Verse 76
गृह्णाति नित्यं माधवाख्यो हरिश्चेत्येवं ज्ञात्वा देयमन्नादिकं च / एवं ज्ञात्वा दीयमानेन नित्यं प्रीणाति विष्णुर्नान्यथा व्यर्थमेव
মাধৱ নামে হৰি নিত্য (এনেদৰে দান) গ্ৰহণ কৰে বুলি জানি অন্নাদি দান দিব লাগে। এই বোধে নিয়মিত দিলে বিষ্ণু প্ৰসন্ন হয়; নচেৎ সেয়াও বৃথা হয়।
Verse 77
गृहे नित्यं वासुदेवो हरिस्तु प्रीणाति नित्यं तत्र तिष्ठन्सुपर्ण / एवं ज्ञात्वा स्वगृहं सर्वदैव अलङ्कुर्याद्धातुरूपैः सदैव
হে সুপৰ্ণ (গৰুড়), গৃহত বাসুদেৱ-হৰি নিত্য সন্নিহিত থাকে আৰু তাত অৱস্থিত হৈ সদায় প্ৰসন্ন হয়। এই কথা জানি নিজৰ ঘৰক সদায় ধাতুৰূপ প্ৰতিমা/অলংকাৰৰে শোভিত কৰিব লাগে।
Verse 78
गोविन्दाख्यस्तिष्ठति वष्णवानां पुत्रैर्युतस्तिष्ठति वासुदेवः / मित्रे मुकुन्दः शालके चानिरूद्धो नारायणो द्विजवर्ये सदास्ति
বৈষ্ণৱসকলৰ মাজত তেওঁ ‘গোবিন্দ’ নামে বিরাজ কৰে; পুত্ৰসহ তেওঁ ‘বাসুদেৱ’। মিত্ৰত তেওঁ ‘মুকুন্দ’, আৰু ভগ্নীপুত্ৰত ‘অনিরুদ্ধ’। শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ত তেওঁ সদায় ‘নাৰায়ণ’ ৰূপে অৱস্থিত।
Verse 79
गोष्ठे च नित्यं विष्णुरूपी हरिस्तु अश्वे सदा तिष्ठति वामनाख्यः / संकर्षणः शूद्रवर्णे सदास्ति वैश्ये प्रद्युम्नस्तिष्ठति सर्वदैव
গোষ্ঠত (গোশালাত) হৰি নিত্য বিষ্ণুৰূপে অৱস্থিত; অশ্বত তেওঁ সদায় ‘বামন’ নামে বিরাজ কৰে। শূদ্ৰবৰ্ণত ‘সঙ্কৰ্ষণ’ সদায় থাকে, আৰু বৈশ্যত ‘প্ৰদ্যুম্ন’ সৰ্বদা অৱস্থিত।
Verse 80
जनार्दनः क्षत्त्रजातौ सदास्ति दाशेषु नित्यं महिदासो हरिस्तु / मह्यां नित्यं तिष्ठति सर्वदैव ह्युपेन्द्राख्यो हरिरेकः सुपर्ण
জনাৰ্দন সদায় ক্ষত্ৰিয়জাতিত বাস কৰে; জেলে আৰু নাওচালকৰ মাজত হৰি সদায় ‘মহিদাস’ নামে প্ৰসিদ্ধ। পৃথিৱীতেও তেওঁ সৰ্বদাই নিত্য স্থিত—হে সুপৰ্ণ, উপেন্দ্ৰ নামে খ্যাত সেই এক হৰিয়েই।
Verse 81
गजे सदा तिष्ठति चक्रपाणिः सदान्तरे तिष्ठति विश्वरूपः / नित्यं शुनि तिष्ठति भूतभावनः पिपीलकायामपि सर्वदैव
হাতীত সদায় চক্ৰপাণি (বিষ্ণু) থাকে; তাৰ অন্তৰতেই বিশ্বৰূপ বিরাজমান। কুকুৰতো ভূতভাবন নিত্য বাস কৰে; পিঁপড়াতো তেওঁ সৰ্বদাই আছে।
Verse 82
त्रिविक्रमो हरिरूप्यन्तरिक्षे सर्वजातावनन्तरूपी हरिश्च / हरेर्न वर्णोस्ति न गोत्रमस्ति न जातिरीशे सर्वरूपे विचित्रे
অন্তৰীক্ষত ত্ৰিবিক্ৰমৰূপে হৰি আছে; সকলো জীৱজাতিতো অনন্তৰূপী হৰিয়েই। হৰিৰ কোনো বৰ্ণ নাই, গোত্ৰ নাই, স্থিৰ জাতিও নাই—সৰ্বৰূপধাৰী সেই ঈশ্বৰ বিস্ময়ময়।
Verse 83
एवं ज्ञात्वा सर्वदा लक्ष्मणा तु हरिं सदा प्रीणयामास देवी / सपर्यया वै क्रियमाणया हरिः पतिर्ममस्य दिति चिन्तयाना
এইদৰে জানি দেৱী লক্ষ্মণা সদায় হৰিক আনন্দিত কৰিছিল। তেওঁ নিত্য পূজা-সেৱা কৰি থাকোঁতে, হৰিও ‘ই মোৰ পত্নী’ বুলি ভাবি প্ৰসন্ন হৈছিল।
Verse 84
तत्याज देहं विष्णुपतित्वकामा मद्रेषु वै वीन्द्र पुत्री प्रजाता / स्वयंवरे लक्ष्मणाया अहं च भित्त्वा लक्ष्यं भूपतीन्द्रावयित्वा
বিষ্ণুক স্বামীৰূপে পাবলৈ ইচ্ছা কৰি, মদ্ৰদেশত ইন্দ্ৰৰ কন্যা হিচাপে জন্ম লোৱা তাই দেহ ত্যাগ কৰিলে। আৰু মইও লক্ষ্মণাৰ স্বয়ংবৰত লক্ষ্য ভেদ কৰি, পৃথিৱীৰ ৰজাসকলক পৰাস্ত কৰি বিজয়ী হ’লোঁ।
Verse 85
पाणिग्रहं लक्ष्मणायाश्च कृत्वा गत्वा पुरीं रमयामास देवी / तथैवाहं जांबवत्या विवाहं मत्पत्नीत्वे कारणं त्वां ब्रवीमि
লক্ষ্মণাৰ পাণিগ্ৰহণ কৰি তাৰ পাছত নগৰলৈ গৈ দেৱীয়ে তাত আনন্দ বিস্তাৰ কৰিলে। সেইদৰে জাম্বৱতীৰ সৈতে মোৰ বিবাহৰ কাৰণ আৰু তেওঁ কেনেকৈ মোৰ পত্নী হ’ল, সেয়া মই তোমাক কওঁ।
Frequently Asked Questions
The list functions as a canonical template of auspicious embodiment (for contemplation and comparison), while also demonstrating that even these marks do not exhaust Hari’s ananta-guṇas (infinite attributes).
Ariṣṭa-lakṣaṇas are inauspicious signs and death-portents (e.g., changes in voice, gaze, pallor, abnormal bodily features) used as traditional indicators of impending danger or mortality.
It states that offerings can become fruitless when the recipient is unknown, but become efficacious when given with the understanding that Hari is present everywhere and accepts through guests, friends, and household relations.
It cautions against judging an auspicious woman merely by external ‘thirty-two signs,’ emphasizing her dhārmic disposition and her tendency to elevate the future family even from her father’s home.