Shloka 6

Kāraṇānvēṣaṇam: The 32 Marks of Hari, Defects (Doṣas), Death-Omens, and Hari’s Omnipresence in Social & Household Life

य एतत्सर्वं मिलितं चैकमेव हरेर्विष्णोर्लक्षणं चाहुरार्याः / मुखं स्त्रिग्धं वर्तुलं पुष्टिरूपं द्वितीयं तल्लक्षणं चाहुरार्याः

ya etatsarvaṃ militaṃ caikameva harerviṣṇorlakṣaṇaṃ cāhurāryāḥ / mukhaṃ strigdhaṃ vartulaṃ puṣṭirūpaṃ dvitīyaṃ tallakṣaṇaṃ cāhurāryāḥ

আৰ্যসকলে কয় যে এই সকলো লক্ষণ একেলগে মিলি যেতিয়া একেটা সমগ্ৰ ৰূপ হয়, তেতিয়া সেয়া হৰি–বিষ্ণুৰ লক্ষণ। তেওঁলোকে আৰু কয়—মুখ স্নিগ্ধ আৰু দীপ্ত, বৃত্তাকাৰ আৰু পুষ্ট-ৰূপ হ’ব লাগে; ই দ্বিতীয় লক্ষণ।

yethose who
ye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; relative pronoun
etatthis
etat:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifying 'sarvam'
sarvamall (this)
sarvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
militamcombined/assembled
militam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmil (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; agreeing with 'sarvam'
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-निपात)
ekamone
ekam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; with 'eva' = 'one alone'
evaindeed/alone
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण-निपात)
hareḥof Hari
hareḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
lakṣaṇammark/characteristic
lakṣaṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlakṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-निपात)
āhuḥthey say
āhuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootah (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
āryāḥthe noble ones/sages
āryāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootārya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural
mukhamface
mukham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
snigdhamsmooth/unctuous
snigdham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsnigdha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; agreeing with 'mukham'
vartulamround
vartulam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvartula (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; agreeing with 'mukham'
puṣṭi-rūpamhaving a well-nourished form
puṣṭi-rūpam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpuṣṭi (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष: 'puṣṭeḥ rūpam' = 'having the form of fullness'
dvitīyamthe second
dvitīyam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; ordinal qualifying 'lakṣaṇam' understood
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifying 'lakṣaṇam'
lakṣaṇammark/characteristic
lakṣaṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlakṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय-निपात)
āhuḥthey say
āhuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootah (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
āryāḥthe noble ones/sages
āryāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootārya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural

Lord Vishnu (teaching Garuda/Vinata-putra)

Concept: Auspicious bodily marks (lakṣaṇa) as identifiers of Hari-Viṣṇu; integrated wholeness of signs indicates divinity and supports dhyāna.

Vedantic Theme: Saguna-brahman upāsanā: form-based contemplation as a support for steadiness of mind leading toward liberation.

Application: Use the described facial qualities (smooth, lustrous, round, full) as a dhyāna-image for Viṣṇu; cultivate inner ‘snigdhata’ (gentleness/clarity) as a moral-aesthetic analogue.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana sections enumerating Viṣṇu’s rūpa, āyudha, and lakṣaṇa for meditation; Phala-śruti style claims connecting hearing/knowing marks with spiritual benefit

H
Hari
V
Vishnu
A
Aryas

FAQs

This verse frames Viṣṇu’s “lakṣaṇa” as a coherent set of auspicious traits recognized by learned tradition, helping devotees and ritual contexts identify and contemplate the divine form correctly.

Indirectly: by emphasizing contemplation and recognition of Hari–Viṣṇu’s auspicious form, it supports devotional focus (smaraṇa/bhakti), which the Garuda Purana often presents as spiritually protective and elevating for the jīva.

Use it as a guideline for respectful temple icon recognition and for meditation: contemplate Viṣṇu’s serene, lustrous, well-formed visage to cultivate steadiness, devotion, and sattvic conduct.