Adhyaya 28
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
এই অধ্যায়ত ললিতোপাখ্যানৰ (হয়গ্ৰীৱ–অগস্ত্য সংলাপ) পৰিসৰৰ ভিতৰত কাহিনী যুদ্ধক্ষেত্ৰলৈ সৰি গৈ ভণ্ডাসুৰ-পক্ষৰ সেনা-ব্যৱস্থা আৰু আদেশ-শৃঙ্খলা বৰ্ণনা কৰে। যুদ্ধত হোৱা বিপৰ্যয় আৰু এটা বৃহৎ দৈত্যবাহিনী ভাঙি পৰাৰ সংবাদ শুনি ভণ্ডা ভ্ৰাতা/সহচৰসকলৰ সৈতে নতুন সেনাপতি নিযুক্ত কৰে। দুজন মুখ্য প্ৰতিদ্বন্দ্বী—বিষঙ্গ আৰু বিশুক্ৰ—ক আগুৱাই পঠোৱা হয়; বিশুক্ৰক যুবৰাজ ৰূপে ছত্ৰ-চামৰ আদি ৰাজচিহ্নে বিভূষিত আৰু বিপুল অক্ষৌহিণী বাহিনীৰে পৰিবেষ্টিত দেখুওৱা হৈছে। যুদ্ধঘোষ, ধনুৰ্ধ্বনি, সিংহনাদ আদিয়ে ভয়-প্ৰদৰ্শন আৰু মানসিক চাপৰ নাটকীয়তা বৃদ্ধি কৰে। ধূমিনী ভগিনীৰ পুত্ৰ-আত্মীয়, যাক মাতুল ভণ্ডাই অস্ত্ৰবিদ্যাত প্ৰশিক্ষণ দিছিল, স্বজনগোষ্ঠীৰ সৈতে সমবেত হয়। এই অধ্যায়ে সংঘাতৰ তীব্ৰতা বঢ়াই পৰৱৰ্তী মুখামুখিৰ ভূমি সাজে; তাত দেৱীৰ সেনা (এই পৰ্বত গণনাথ/গণেশসহ) অহংকাৰময় আসুৰী শক্তিক প্ৰতিহত কৰি শাক্ত বিশ্বদৰ্শনত শৃঙ্খলিত শক্তিৰ বিজয় স্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने गणनाथपराक्रमो नाम सप्तविंशो ऽध्यायः रणेभग्नं महादैत्यं भण्डदैत्यः सहोदरम् / सेनानां कदनं श्रुत्वा सन्तप्तो बहुचिन्तया
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ডপুৰাণৰ উত্তৰভাগত, হয়গ্ৰীৱ-অগস্ত্য সংবাদত, ললিতোপাখ্যানত ‘গণনাথ-পরাক্ৰম’ নামৰ সপ্তবিংশ অধ্যায়। যুদ্ধত পৰাভূত নিজৰ সহোদৰ মহাদৈত্যৰ কথা আৰু সেনাসকলৰ নিধনৰ সংবাদ শুনি ভণ্ডদৈত্য বহু চিন্তাত সন্তপ্ত হ’ল।
Verse 2
उभावपि समेतौ तौ युक्तौ सर्वैश्चसैनिकैः / प्रेषयामास युद्धाय भण्डदैत्यः सहोदरौ
সেই দুয়ো সহোদৰ সকলো সৈন্যসহ একেলগে সমবেত হৈ সজ্জিত হ’ল; তাৰ পাছত ভণ্ডদৈত্যে তেওঁলোক দুজনক যুদ্ধলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 3
तावुभौ परमक्रुद्धौ भण्डदैत्येन देशितौ / विषङ्गश्च विशुक्रश्च महोद्यम मवापनुः
ভণ্ড দৈত্যৰ প্ৰৰোচনাত তেওঁলোক দুয়ো পৰম ক্ৰুদ্ধ হ’ল; বিষঙ্গ আৰু বিশুক্ৰে মহা উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 4
कनिष्ठसहितं तत्र युवराजं महाबलम् / विशुक्रमनुवव्राज सेना त्रैलोक्यकम्पिनी
তাত কনিষ্ঠসহ মহাবলী যুবৰাজে বিশুক্ৰক অনুসৰণ কৰি আগবাঢ়িল; সেই সেনাই ত্ৰিলোক কঁপাই তুলিছিল।
Verse 5
अक्षौहिणीचतुःशत्या सेनानामावृतश्च सः / युवराजः प्रववृधे प्रतापेन महीयसा
চাৰিশ অক্ষৌহিণী সেনাৰে আৱৃত সেই যুবৰাজ মহা প্ৰতাপে অধিক বিকশিত হ’ল।
Verse 6
उलूकजित्प्रभृतयो भागिनेया दशोद्धताः / भण्डस्य च भगिन्यान्तु धूमिन्यां जातयोनयः
উলূকজিত আদি দহ উদ্ধত ভাগিনেয়—ভণ্ডৰ ভগিনী ধূমিনীৰ গৰ্ভে জন্মিছিল।
Verse 7
कृतास्त्रशिक्षा भण्डेन मातुलेन महीयसा / विक्रमेण वलन्तस्ते सेनानाथाः प्रतस्थिरे
মহান মাতুল ভণ্ডৰ পৰা অস্ত্ৰশিক্ষা লৈ সেই সেনানাথসকল বিক্ৰমে উন্মত্ত হৈ প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 8
प्रोद्गतैश्चापनिर्घोषैर्घोषयन्तो दिशो दश / द्वयोर्मातुलयोः प्रीतिं भागिनेया वितेनिरे
ধনুৰ উচ্ছ টংকাৰত দশো দিশা মুখৰিত হ’ল; সেই দুজন মামাৰ প্ৰতি ভাগিনেয়সকলে নিজৰ প্ৰীতি প্ৰকাশ কৰিলে।
Verse 9
आरूढयानाः प्रत्येकगाढाहङ्कारशालिनः / आकृष्टगुरुधन्वानो विशुक्रमनुवव्रजुः
সকলোয়ে যানত আৰূঢ় হৈ, প্ৰত্যেকে গাঢ় অহংকাৰত ভৰা; গধুৰ ধনুৰ টানি বিশুক্ৰৰ পিছে পিছে আগবাঢ়িল।
Verse 10
यौवराज्यप्रभाचिह्नच्छत्रचामरशोभितः / आरूढवारणः प्राप विशुक्रो युद्धमेदिनीम्
যৌৱৰাজ্যৰ প্ৰভা-চিহ্ন আৰু ছত্ৰ-চামৰৰ শোভাৰে বিভূষিত; হাতীত আৰূঢ় বিশুক্ৰ যুদ্ধভূমিত উপস্থিত হ’ল।
Verse 11
ततः कलकलारावकारिण्या सेनया वृतः / विशुक्रः पटु दध्वान सिंहनादं भयङ्करम्
তাৰ পিছত কলকল ধ্বনি কৰা সেনাই ঘেৰি ধৰাত, বিশুক্ৰে তীক্ষ্ণ আৰু ভয়ংকৰ সিংহনাদ কৰিলে।
Verse 12
तत्क्षोभात्क्षुभितस्वान्ताः शक्तयः संभ्रमोद्धताः / अग्निप्राकारवलयान्निर्जगमुर्बद्धपङ्कयः
সেই ক্ষোভত অন্তৰলৈকে ক্ষুব্ধ, সম্ভ্ৰমত উন্মত্ত শক্তিসমূহ; অগ্নি-প্ৰাকাৰৰ বেষ্টনীৰ পৰা কাদাত লেপা হৈ বাহিৰ ওলাই আহিল।
Verse 13
तडिन्मयमिवाकाशं कुर्वन्त्यः स्वस्वरोचिषा / रक्ताम्वुजावृतमिव व्योमचक्रं रणोन्मुखाः
ৰণোন্মুখ সেই বীৰাঙ্গনাসকলে নিজৰ নিজৰ তেজে আকাশক যেন বিদ্যুৎময় কৰি তোলে; আৰু ব্যোমচক্ৰক ৰক্তপদ্মে আৱৃত যেন প্ৰকাশ কৰে।
Verse 14
अथ भण्डकनीयांसावागतौ युद्धदुर्मदौ / निशम्य युगपद्योद्धं मन्त्रिणीदण्डनायके
তাৰ পাছত যুদ্ধদুৰ্মদ ভণ্ডকৰ দুজন কনিষ্ঠ পুত্ৰ আহিল; আৰু মন্ত্রিণী আৰু দণ্ডনায়িকাই যুগপৎ যুঁজলৈ উঠিছে বুলি শুনি।
Verse 15
किरिचकं ज्ञेयचक्रमारूढे रथशेखरम् / धृतातपत्रवलये चामराभ्यां च वीजिते
তেওঁলোক ৰথশেখৰ নামৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰথত আৰূঢ় আছিল; তাত ‘কিৰিচক’ নামে জনা জ্ঞেয়চক্ৰ স্থাপিত; ছত্ৰৱলয় ধাৰণ কৰি চামৰদ্বয়ে বীজিত হৈছিল।
Verse 16
अप्सरोभिः प्रनृत्ताभिर्गीयमानमहोदये / निर्जगमतू रणं कर्तुमुभाभ्यां ललिताज्ञया
অপ্সৰাসকলৰ নৃত্য-গীতে মহোদয়ৰ মহিমা গোৱা হৈছিল; তেতিয়া ললিতাৰ আজ্ঞাৰে তেওঁলোক দুয়ো যুদ্ধ কৰিবলৈ ওলাই গ’ল।
Verse 17
श्रीचक्ररथराजस्य रक्षणार्थं निवेशिते / शताक्षौहिणिकां सेनां वर्जयित्वास्त्रभीषणम्
শ্ৰীচক্ৰৰথৰাজৰ ৰক্ষাৰ্থে তেওঁলোক নিয়োজিত হৈছিল; অস্ত্ৰভীষণ শত-অক্ষৌহিণী সেনাকো তেওঁলোকে উপেক্ষা কৰি আঁতৰাই দিলে।
Verse 18
अन्यत्सर्वं चमुजालं निर्जगाम रणोन्मुखी / पुरतः प्राचलद्दण्डनाथा रथनिषेदुषी
অন্য সকলো সেনাদল যুদ্ধাভিমুখে ওলাই গ’ল; ৰথাৰূঢ় দণ্ডনাথা আগফালে আগবাঢ়িল।
Verse 19
एकयैव कराङ्गुल्या घूर्णयन्ती हलायुधम् / मुसलं चान्यहस्तेन भ्रामयन्ती मुहुर्मुहुः
তেওঁ একেটা আঙুলিৰে হালায়ুধ ঘূৰাই, আৰু অন্য হাতে মুসলটো বাৰে বাৰে ভ্ৰমাইছিল।
Verse 20
तरलेन्दुकलाचूडास्फुरत्पोत्रमुखाम्बुजा / पुरः प्रहर्त्री समरे सर्वदा विक्रमोद्धता / अस्या अनुप्रचलिता गेयचक्ररथस्थिता
চঞ্চল চন্দ্ৰকলাৰ চূড়াৰে শোভিত, মুখকমল দীপ্ত; সমৰত অগ্ৰপ্ৰহাৰিণী, সদা বিক্ৰমোদ্ধত—তেওঁৰ পিছত গেয়চক্ৰ ৰথস্থ হৈ অনুসৰি চলিল।
Verse 21
धनुषो ध्वनिना विश्वं पूरयन्ती महोद्धता / वेणीकृतकचन्यस्तविलसच्चन्द्रपल्लवा
ধনুৰ ধ্বনিয়ে তেওঁ সমগ্ৰ বিশ্ব ভৰাই তুলিছিল, মহোদ্ধত; বেণীবদ্ধ কেশত চন্দ্ৰপল্লৱৰ দৰে অলংকাৰ ঝলমল কৰিছিল।
Verse 22
स्फुरत्त्रितयनेत्रेण सिन्दूरतिलकत्विषा / पाणिना पद्मरम्येण मणिकङ्कणचारुणा
স্ফুৰিত ত্ৰিনয়ন আৰু সিন্দূৰ-তিলকৰ কান্তিৰে বিভূষিত; পদ্মসুন্দৰ, মণিকঙ্কণে শোভিত তেওঁৰ হাতে।
Verse 23
तूणीरमुखतः कृष्टं भ्रामयन्ती शिलीमुखम् / जय वर्धस्ववर्धस्वेत्यतिहर्षसमाकुले
সেয়ে তূণীৰৰ মুখৰ পৰা টানি লোৱা শিলীমুখ বাণ ঘূৰাই, অতিহর্ষত ব্যাকুল হৈ ক’লে—“জয়, বর্ধস্ব, বর্ধস্ব!”
Verse 24
नृत्यद्भिर्दिव्यमुनिभिर्वर्द्धिताशीर्वचो ऽमृतैः / गेयचक्ररथेन्द्रस्य चक्रनेमिविघट्टनैः
নৃত্যৰত দিব্য মুনিসকলৰ অমৃতসম আশীৰ্বচনে ই বৃদ্ধি পালে; আৰু গেয়-চক্রৰথেন্দ্ৰৰ ৰথচক্ৰৰ নেমিৰ সংঘর্ষধ্বনিসহ।
Verse 25
दारयन्ती क्षितितलं दैत्यानां हृदयैः सह / लोकातिशायिता विश्वमनोमोहनकारिणा / गीतिबन्धेनामरीभिर्बह्वीभिर्गीतवैभवा
সেয়ে দৈত্যসকলৰ হৃদয়সহ ভূতল বিদীৰ্ণ কৰি, লোকাতিশয় আৰু বিশ্বমনোমোহক গীতিবন্ধনে—বহু আমৰীৰ গানবৈভৱে বিভূষিতা হ’ল।
Verse 26
अक्षौहिणीसहस्राणामष्टकं समरोद्धतम् / कर्षती कल्पविश्लेषनिर्मर्यादाब्धिसंनिभम्
সেয়ে সমৰত উদ্ধত আঠ সহস্ৰ অক্ষৌহিণী টানি লৈ, কল্পান্তত সীমাহীন মহাসাগৰৰ দৰে প্ৰতীয়মান হ’ল।
Verse 27
तस्याः शक्तिचमूचक्रे काश्चित्कनकरोचिषः / काश्चिद्दाडिमसंकाशाः काश्चिज्जीमूतरोचिषः
তেওঁৰ শক্তিসেনাৰ চক্ৰত কিছুমান সুৱৰ্ণপ্ৰভা, কিছুমান দাড়িমফল সদৃশ ৰক্তিম, আৰু কিছুমান মেঘপ্ৰভা সদৃশ দীপ্তিময় আছিল।
Verse 28
अन्याः सिंदूररुचयः पराः पाटलपाटलाः / काचाद्रिकाम्बराः काश्चित्पराः श्यामलकोमलाः
কিছুমান অন্যা সিন্দুৰবৰ্ণ দীপ্তিময়ী, কিছুমান পাটল ফুলৰ দৰে কোমল ৰক্তিমা। কিছুমান কাচ-পৰ্বতৰ দৰে উজ্জ্বল বস্ত্ৰে দীপ্ত, আৰু কিছুমান শ্যামল হ’লেও অতি কোমল শোভাযুক্ত আছিল।
Verse 29
अन्यास्तु हीरकप्रख्याः परा गारुत्मतोपमाः / विरुद्धैः पञ्चभिर्बाणैर्मिश्रितैः शतकोटिभिः
কিছুমান হীৰকৰ দৰে দীপ্ত, আৰু কিছুমান গৰুত্মান্ (সোণ) সদৃশ প্ৰভাময়ী আছিল। পৰস্পৰ-বিৰোধী স্বভাৱৰ পাঁচ প্ৰকাৰ বাণ শতিকোটি সংখ্যাত মিশ্ৰিত হৈ তেওঁলোকৰ সৈতে সজ্জিত আছিল।
Verse 30
व्यञ्जयन्त्यो देहरुचं कतिचिद्विविधायुधाः / असंख्याः शक्तयश्चेलुर्दण्डिन्यास्सैनिके तथा
কিছুমান নানাবিধ অস্ত্ৰধাৰিণী হৈ দেহকান্তি প্ৰকাশ কৰিছিল। লগতে সেই সৈন্যদলত অসংখ্য শক্তি (বল্লম) আৰু দণ্ডধাৰিণীসকলেও বিচৰণ কৰিছিল।
Verse 31
तथैव सैन्यसन्नाहो मन्त्रिण्याः कुम्भसम्भव / यथा भूषणवेषादि यथा प्रभावलक्षणम्
হে কুম্ভসম্ভৱ! তেনেদৰে মন্ত্রিণীৰ সৈন্যসন্নাহো আছিল—যেনেকৈ তাইৰ ভূষণ, বেশ আদি, আৰু যেনেকৈ তাইৰ প্ৰভাৱৰ লক্ষণ আছিল।
Verse 32
यथा सद्गुणशालित्वं यथा चाश्रितलक्षणम् / यथा दैत्यौघसंहारो यथा सर्वैश्च पूजिता
যেনেকৈ তাই সদ্গুণে সমৃদ্ধ আছিল, আৰু আশ্ৰিতসকলৰ প্ৰতি তাইৰ স্বভাৱলক্ষণ আছিল; যেনেকৈ তাই দৈত্যসমূহৰ সঙ্ঘাৰিণী আছিল, আৰু যেনেকৈ তাই সকলোৰে দ্বাৰা পূজিতা আছিল।
Verse 33
यथा शक्तिर्महाराज्ञ्या देडिन्यश्च तथाखिलम् / विशेषस्तु परं तस्याः साचिव्ये तत्करे स्थितम् / महाराज्ञीवितीर्णं तदाज्ञामुद्राङ्गुलीयकम्
মহাৰাজ্ঞীৰ যেনে শক্তি, দেডিনীৰো তেনেই; সকলো তদ্ৰূপ আছিল। কিন্তু তাইৰ পৰম বিশেষ এই যে, সচিবকাৰ্যত তাইৰ হাতত মহাৰাজ্ঞীয়ে দিয়া আজ্ঞামুদ্ৰাৰ আঙুঠি আছিল।
Verse 34
इत्थं प्रचलिते सैन्ये मन्त्रिणीदण्डनाथयोः / तद्भारभङ्गुरा भूमिर्देलालीलामलंबत
এইদৰে মন্ত্রীণী আৰু দণ্ডনাথৰ সেনা যেতিয়া আগবাঢ়িল, তেতিয়া তাৰ ভাৰে ভূমি দবাই কঁপিবলৈ ধৰিলে, যেন ক্ৰীড়াৰ ছলে দুলে দুলে নত হয়।
Verse 35
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् / उद्धूतधूलिजंबालीभूतसप्तार्णवीजलम्
তাৰ পাছত ভয়ংকৰ, ৰোমহর্ষক যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল; উৰা ধূলিৰ ঘনত্বত যেন সপ্তসমুদ্ৰৰ জলও কাদাত পৰিণত হ’ল।
Verse 36
हयस्थैर्हयसादिन्यो रथस्थै रथसंस्थिताः / आधोरणैर्हस्तिपकाः खड्गैः पद्गाश्च सङ्गताः
ঘোঁৰাত আৰূঢ় যোদ্ধিনীয়ে ঘোঁৰাসৱাৰৰ সৈতে, ৰথস্থে ৰথস্থৰ সৈতে; অঙ্কুশধাৰী হস্তিপক (মহাৱত) আৰু খড়্গধাৰী পদাতিকসকল পৰস্পৰে সংঘাতে লিপ্ত হ’ল।
Verse 37
दण्डनाथाविषङ्गेण समयुध्यन्त सङ्गरे / विशुक्रेण समं श्यामा विकृष्टमणिकार्मुका
সঙ্গ্ৰামত দণ্ডনাথৰ সৈতে তেওঁলোকে যুদ্ধ কৰিছিল; আৰু শ্যামা, ৰত্নজটিত ধনু টানি ধৰি, বিশুক্ৰৰ সৈতে সমানে সমৰ কৰিলে।
Verse 38
अश्वरूढा चकारोच्चैः सहोलूकजिता रणम् / सम्पदीशाच जग्राह पुरुषेण युयुत्सया
অশ্বাৰূঢ়া সহোলূকজিতা উচ্চ ঘোষে সমৰত যুদ্ধ আৰম্ভ কৰিলে। আৰু সম্পদীশাইও যুদ্ধেচ্ছাৰে পুৰুষৰ সৈতে ৰণ গ্ৰহণ কৰিলে॥
Verse 39
विषेण नकुली देवी समाह्वास्त युयुत्सया / कुन्तिषेणेन समरं महामाया तदाकरोत्
নকুলী দেৱীয়ে বিষবলেৰে যুদ্ধেচ্ছাৰে আহ্বান কৰিলে। তেতিয়া মহামায়াই কুন্তিষেণৰ সৈতে সমৰত নামিল॥
Verse 40
मलदेन समं चक्रे युद्धमुन्मत्तभैरवी / लघुश्यामा चकारोच्चैः कुशूरेण समं रणम्
উন্মত্তভৈৰবীয়ে মলদৰ সৈতে সমভাবে যুদ্ধ কৰিলে। আৰু লঘুশ্যামাই উচ্চ ঘোষে কুশূৰৰ সৈতে ৰণ কৰিলে॥
Verse 41
स्वप्नेशी मङ्गलाख्येन दैत्येन्द्रेण रणंव्यधात् / वाग्वादिनी तु जघटे द्रुघणेन समं रणे
স্বপ্নেশীয়ে মঙ্গল নামৰ দৈত্যেন্দ্ৰৰ সৈতে ৰণ কৰিলে। আৰু বাগ্বাদিনীয়ে দ্ৰুঘণৰ সৈতে যুদ্ধত তীব্ৰ সংঘৰ্ষ কৰিলে॥
Verse 42
कोलाटेन च दुष्टेन चण्डकाल्यकरोद्रणम् / अक्षौहिणीभिर्दैत्यानां शताक्षौहिणिकास्तथा / महान्तं समरे चक्रुरन्योन्यं क्रोधमूर्छिताः
দুষ্ট কোলাটৰ সৈতে চণ্ডকালী ৰণ কৰিলে। দানৱৰ শতা-অক্ষৌহিণী সেনাবাহিনী ক্ৰোধমূৰ্ছিত হৈ পৰস্পৰে মহাসমৰ কৰিলে॥
Verse 43
प्रवर्तमाने समरे विशुक्रो दुष्टदानवः / वर्धमानां शक्तिचमूं हीयमानां निजां चमूम्
সমৰ চলি আছিল; দুষ্ট দানৱ বিশুক্ৰে দেখিলে যে শক্তিৰ সেনা বৃদ্ধি পাইছে আৰু তাৰ নিজ সেনা ক্ষয় পাইছে।
Verse 44
अवलोक्य रुषाविष्टः स कृष्टगुरुकार्मुकः / शक्तिसैन्ये समस्ते ऽपि तृषास्त्रं प्रमुमोच ह
সেয়া দেখি সি ক্ৰোধে আবিষ্ট হ’ল; গধুৰ ধনু টানি সমগ্ৰ শক্তিসেনাৰ ওপৰত তৃষা-অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 45
तेन दावानलज्वालादीप्तेन मथितं बलम् / तृतीये युद्धदिवसे याममात्रं गते रवौ / विशुक्रमुक्ततर्षास्त्रव्याकुलाः शक्तयो ऽवन्
দাবানলৰ জ্বালাৰ দৰে দীপ্ত সেই তৃষা-অস্ত্ৰে সেনাবল মথিত হ’ল। যুদ্ধৰ তৃতীয় দিনা, সূৰ্য এক যাম মাত্ৰ গ’লে, বিশুক্ৰে নিক্ষিপ্ত তৰ্শ-অস্ত্ৰে ব্যাকুল শক্তিসকল লুটাই পৰিল।
Verse 46
क्षोभयन्निन्द्रियग्रामं तालुमूलं विशोषयन् / रूक्षयन्कर्णकुहरमङ्गदौर्वल्यमाहवन्
সেই অস্ত্ৰে ইন্দ্ৰিয়সমূহ ক্ষোভিত হ’ল, তালুমূল শুকাই গ’ল, কৰ্ণকুহৰ ৰুক্ষ হ’ল আৰু অঙ্গ-অঙ্গত দৌৰ্বল্য আহিল।
Verse 47
पातयन्पृथिवीपृष्ठे देहं विस्रंसितायुधम् / आविर्बभूव शक्तीनामतितीव्रस्तृषाज्वरः
হাতৰ পৰা অস্ত্ৰ সৰি গ’ল, দেহ পৃথিৱীপৃষ্ঠত পৰিল; শক্তিসকলৰ মাজত অতিতীব্ৰ তৃষা-জ্বৰ প্ৰকাশ পালে।
Verse 48
युद्धेष्वनुद्यमकृता सर्वोत्साहविरोधिना / तर्षेण तेन क्वथितं शक्तिसैन्यं विलोक्यसा / मन्त्रिणी सह पोत्रिण्या भृशं चिन्तामवाप ह
যুদ্ধত উদ্যোগ নাশ কৰা সেই ‘তর্ষ’ৰ দ্বাৰা দগ্ধ শকতি-সেনাক দেখি, মন্ত্রিণী পাত্ৰিণীৰ সৈতে অতি গভীৰ চিন্তাত পৰিল।
Verse 49
उवाच तां दण्डनाथामत्याहितविशङ्किनीम् / रथस्थिता रथगता तत्प्रती कारकर्मणे / सखि पोत्रिणि दुष्टस्य तर्षास्त्रमिदमागतम्
ৰথত আৰূঢ়া সি, মন্ত্রীৰ হিত লৈ শঙ্কিত দণ্ডনাথাক ক’লে— ‘সখি পাত্ৰিণী, দুষ্টৰ “তর্ষাস্ত্ৰ” আহি পৰিছে; ইয়াৰ প্ৰতিকাৰ কৰ্ম কৰা।’
Verse 50
शिथिलीकुरुते सैन्यमस्माकं हा विधेः क्रमः / विशुष्कतालुमूलानां विभ्रष्टायुधतेजसाम् / शक्तीनां मण्डलेनात्र समरे समुपेक्षितम्
হায়, বিধিৰ এই ক্ৰম! সেই তর্ষে আমাৰ সেনা শিথিল হৈ পৰিছে; তালুমূল শুকাই যাৰ অস্ত্ৰ-তেজ নষ্ট, তেনে শক্তিধৰসকলক ইয়াত সমৰত শত্রুমণ্ডলে উপেক্ষা কৰিছে।
Verse 51
न कापि कुरुते युद्धं न धारयति चायुधम् / विशुष्कतालुमूलत्वा द्वक्तुमप्यालि न क्षमाः
তালুমূল শুকাই যোৱাৰ বাবে কোনোয়ে যুদ্ধ নকৰে, নায় অস্ত্ৰ ধৰে; হে সখি, ক’বলৈও তেওঁলোক অক্ষম।
Verse 52
ईदृशीन्नो गतिं श्रुत्वा किं वक्ष्यति महेश्वरी / कृता चापकृतिर्दैत्यैरुपायः प्रविचिन्त्यताम्
আমাৰ এনে গতি শুনিলে মহেশ্বৰী কি ক’ব? দৈত্যসকলে অপকাৰ কৰিছে; সেয়ে উপায় ভালদৰে চিন্তা কৰা হওক।
Verse 53
सर्वत्र द्व्यष्टसाहस्राक्षौहिण्यमत्र पोत्रिणि / एकापि शक्तिर्नैवास्ति या तर्षेण न पीडिता
হে পুত্ৰিণী! ইয়াত সৰ্বত্ৰ দ্ব্যষ্ট-সহস্ৰ অক্ষৌহিণী সেনা আছে; তৃষ্ণাই নপীড়িত—এমন একোটা শক্তিও নাই।
Verse 54
अत्रैवावसरे दृष्ट्वा मुक्तशस्त्रां पताकिनीम् / रन्ध्रप्रहारिणो हन्त बाणैर्निघ्नन्ति दानवाः
এই অৱসৰত, অস্ত্ৰ ত্যাগ কৰা পতাকাধাৰিণীক দেখি, ফাঁক বিচাৰি আঘাত কৰা দানৱসকলে—হায়!—বাণেৰে নিধন কৰে।
Verse 55
अत्रोपायस्त्वया कार्यो मया च समरोद्यमे / त्वदीयरथपर्वस्थो यो ऽस्ति शीतमहार्णवः
এই সমৰোদ্যমত তোমাৰো মোৰো উপায় কৰা উচিত; তোমাৰ ৰথৰ পৰ্বত-অংশত থকা সেই শীত মহাৰ্ণৱ।
Verse 56
तमादिश समस्तानां शक्तीनां तर्षनुत्तये / नाल्पैः पानीयपानाद्यैरेतासां तर्षसंक्षयः
তেওঁক আদেশ দিয়া, যাতে সকলো শক্তিৰ তৃষ্ণা নাশ হয়; অলপ পানীয়-পান আদিৰে ইহঁতৰ তৃষ্ণা ক্ষয় নহয়।
Verse 57
स एव मदिरासिंधुः शक्त्यौघं तर्पयिष्यति / तमादिश महात्मानं समरोत्साहकारिणम् / सर्वतर्षप्रशमनं महाबलविवर्धनम्
সেই মদিৰা-সিন্ধুৱেই শক্তিসমূহক তৃপ্ত কৰিব। সমৰ-উৎসাহ জগোৱা সেই মহাত্মাক আদেশ দিয়া—যিয়ে সৰ্ব তৃষ্ণা প্রশমিত কৰি মহাবল বৃদ্ধি কৰে।
Verse 58
इत्युक्ते दण्डनाथा सा सदुपायेन हर्षिता / आजुहाव सुधासिंधुमाज्ञां चक्रेश्वरी रणे
এই কথা শুনি দণ্ডনাথা সৎ উপায়ত হৰ্ষিত হ’ল। ৰণক্ষেত্ৰত চক্ৰেশ্বৰীয়ে সুধাসিন্ধুক আহ্বান কৰি আজ্ঞা দিলে।
Verse 59
स मदालसरक्ताक्षो हेमाभः स्रग्विभूषितः
সেয়া মদত আলস, ৰক্তচক্ষু; সোণালী প্ৰভাৰে দীপ্ত আৰু পুষ্পমালাৰে বিভূষিত আছিল।
Verse 60
प्रणम्य दण्डनाथां तां तदाज्ञापरिपारकः
সেই দণ্ডনাথাক প্ৰণাম কৰি সি তেওঁৰ আজ্ঞা পালনকাৰী হ’ল।
Verse 61
आत्मानं बहुधा कृत्वा तरुणादित्यपाटलम् / क्वचित्तापिच्छवच्छ्यामं क्वचिच्च धवलद्युतिम्
সি নিজকে বহু ৰূপে কৰিলে—কেতিয়াবা উদীয়মান সূৰ্যৰ দৰে ৰক্তিম, কেতিয়াবা তামালপাতৰ দৰে শ্যাম, আৰু কেতিয়াবা ধৱল দ্যুতিত দীপ্ত।
Verse 62
कोटिशो मधुराधारा करिहस्तसमाकृतीः / ववर्ष सिंधुराजो ऽयं वायुना बहुलीकृतः
এই সিন্ধুৰাজ বায়ুৰে বহুগুণিত হৈ, হাতীৰ শুঁড়ৰ দৰে আকৃতি থকা কোটি কোটি মধুৰ ধাৰা বৰষাবলৈ ধৰিলে।
Verse 63
पुष्कलावर्तकाद्यैस्तु कलपक्षयबलाहकैः / निषिच्यमानो मध्ये ऽब्धिः शक्तिसैन्ये पपात ह
পুষ্কলাবর্তক আদি প্ৰলয়কালীন ঘন বলাহক মেঘে নিৰন্তৰ সিঞ্চিত হৈ সাগৰ মাজতেই শক্তিসেনাৰ ওপৰত পতিত হ’ল।
Verse 64
यद्गन्धाघ्राममात्रेण मृत उत्तिष्ठते स्फुटम् / दुर्बलः प्रबलश्च स्यात्तद्ववर्ष सुरांबुधिः
যাৰ গন্ধমাত্ৰ ঘ্ৰাণ কৰিলেই মৃতও স্পষ্টভাৱে উঠি দাঁড়ায়, দুৰ্বলও প্ৰবল হয়—এনেকুৱা সুৰা মদিৰা-সাগৰে বৰষালে।
Verse 65
परार्द्धसंख्यातीतास्ता मधुधारापरंपराः / प्रपिबन्त्यः पिपासार्तैर्मुखैः शक्तय उत्थिताः
পৰাৰ্ধ-সংখ্যাতীত অসংখ্য মধুধাৰাৰ পৰম্পৰা, পিপাসাৰ্ত মুখে পান কৰি শক্তিসকল উঠি দাঁড়াল।
Verse 66
यथा सा मदिरासिंधुवृष्टिर्दैत्येषु नो पतेत् / तथा सैन्यस्य परितो महाप्राकारमण्डलम्
যেন সেই মদিৰা-সিন্ধুৰ বৰষুণ দানৱসকলৰ ওপৰত নপৰে, সেয়েহে সেনাৰ চাৰিওফালে মহাপ্ৰাকাৰ-মণ্ডল গঢ়া হ’ল।
Verse 67
लघुहस्ततया मुक्तैः शरजातैः सहस्रशः / चकार विस्मयकरी कदंबवनवासिनी
কদম্ববনবাসিনী দেৱীয়ে লঘুহস্ততাৰে সহস্ৰ সহস্ৰ শৰ নিক্ষেপ কৰি বিস্ময়কৰ কাৰ্য কৰিলে।
Verse 68
कर्मणा तेन सर्वे ऽपि विस्मिता मरुतो ऽभवन् / अथ ताः शक्तयो भूरि पिबन्ति स्म रणान्तरे
সেই কৰ্মত সকলো মৰুত্গণ বিস্মিত হ’ল। তাৰ পাছত ৰণমধ্যত সেই শক্তিসকলে বহুল সুৰা পান কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 69
विविधा मदिराधारा बलोत्साहविवर्धनीः / यस्या यस्या मनःप्रीती रुचिः स्वादो यथायथा
বিভিন্ন মদিৰাধাৰা আছিল, যি বল আৰু উৎসাহ বঢ়ায়; যাৰ যি মনঃপ্ৰীতি, ৰুচি আৰু স্বাদ—সেইমতে।
Verse 70
तृतीये युद्धदिवसे प्रहरद्वितयावधि / संततं मध्यधाराभिः प्रववर्ष सुरांबुधिः
যুদ্ধৰ তৃতীয় দিনা, দুটা প্ৰহৰলৈকে, সুৰাৰ সমুদ্ৰে মধ্যধাৰাৰে অবিৰত বৰষুণ দিলে।
Verse 71
गौडी पैष्टी च माध्वी च वरा कादंबरी तथा / हैताली लाङ्गलेया च तालजातास्तथा सुराः
গৌড়ী, পৈষ্টী, মাধ্বী, শ্ৰেষ্ঠ কাদম্বৰী, হৈতালী, লাঙ্গলেয়া আৰু তালজাত সুৰাও আছিল।
Verse 72
कल्पवृक्षोद्भवा दिव्या नानादेशसमुद्भवाः / सुस्वादुसौरभाद्याश्च शुभगन्धसुखप्रदाः
সেইবোৰ দিৱ্য—কল্পবৃক্ষোদ্ভৱ আৰু নানাদেশসম্ভূত; অতি সুস্বাদু, সুগন্ধিময়, শুভ গন্ধে সুখদায়ক।
Verse 73
बकुलप्रसवामोदा ध्वनन्त्यो बुद्बुदोज्ज्वलाः / कटुकाश्च कषायाश्च मधुरास्तिक्ततास्पृशः
বকুল-পুষ্পৰ প্ৰসৱ-সুগন্ধে ভৰা, ধ্বনিত হৈ বুদ্বুদে উজ্জ্বল সেই ধাৰাসমূহ; কিছুমান কটু, কিছুমান কষায়, কিছুমান মধুৰ, আৰু কিছুমান তিক্ততাৰ স্পৰ্শযুক্ত।
Verse 74
बहुवर्मसमाविष्टाश्छेदिनीः पिच्छलास्तथा / ईषदम्लाश्च कट्वम्ला मधुराम्लास्तथा पराः
কিছুমান বহু আৱৰণে আচ্ছন্ন, কিছুমান ছেদনকাৰী, কিছুমান পিচ্ছিল-চিকট; কিছুমান অলপ টেঙা, কিছুমান কটুৱা-টেঙা, আৰু কিছুমান মধুৰ-টেঙাও আছিল।
Verse 75
शस्त्रक्षतरुगाहन्त्री चास्थिसंधानदायिनी / रणभ्रमहरा शीता लघ्व्यस्तद्वत्कवोष्ठकाः
সেই ধাৰাসমূহ শস্ত্ৰক্ষতৰ ঘাঁত প্ৰৱেশ কৰি ক্ষত হৰণকাৰী, আৰু অস্থিসন্ধান দানকাৰী আছিল; ৰণভ্ৰম হৰণকাৰী, শীতল আৰু লঘু—আৰু তদ্ৰূপ ‘কবোষ্ঠক’ নামৰ ধাৰাও আছিল।
Verse 76
संतापहारिणीश्चैव वारुणीस्ता जयप्रदाः / नानाविधाः सुराधारा ववर्ष मदिरार्णवः
সন্তাপ হৰণকাৰী ‘ৱাৰুণী’ ধাৰাও আছিল, যি জয় প্ৰদান কৰে; মদিৰাৰ্ণৱে নানাবিধ সুৰাধাৰাৰ বৰ্ষণ কৰিলে।
Verse 77
अविच्छिन्नं याममात्रमेकैका तत्र योगिनी / ऐरावतकर प्रख्यां सुराधारां मुदा पपौ
তাত প্ৰত্যেক যোগিনীয়ে অবিচ্ছিন্নভাৱে এক যামমাত্ৰ কাল, ঐৰাৱতৰ কৰ সদৃশ প্ৰখ্যাত বৃহৎ সুৰাধাৰা আনন্দে পান কৰিলে।
Verse 78
उत्तानं वदनं कृत्वा विलोलरसनाश्चलम् / शक्तयः प्रपपुः सीधु मुदा मीलितलोचनाः
মুখ ওপৰলৈ তুলি, চঞ্চল জিভা লৰাই, আনন্দে চকু মুদী শক্তিসকলে সীধু-মধু পান কৰিলে।
Verse 79
इत्थं बहुविधं माध्वीधारापातैः सुधांबुधिः / आगतस्तर्पयित्वा तु दिव्यरूपं समास्थितः
এইদৰে নানাবিধ মাধ্বীধাৰাৰ পতনে সুধা-সমুদ্ৰ আহি সকলক তৃপ্ত কৰি পাছত দিব্যৰূপে স্থিত হ’ল।
Verse 80
पुनर्गत्वा दण्डनाथां प्रणम्य स सुरांबुधिः / स्निग्धगंभीरघोषेण वाक्यं चेदमुवाच ताम्
পুনৰায় সেই সুৰা-সমুদ্ৰ দণ্ডনাথাৰ ওচৰলৈ গৈ প্ৰণাম কৰি, স্নিগ্ধ আৰু গম্ভীৰ স্বৰে তেওঁক এই বাক্য ক’লে।
Verse 81
देवि पश्य महाराज्ञि दण्डमण्डलनायिके / मया संतर्पिता मुग्धरूपा शक्तिवरूथिनी
হে দেবী, হে মহাৰাজ্ঞী, দণ্ডমণ্ডলনায়িকা! চাওক, মই এই মোহিনী-ৰূপা শক্তিবৰূথিনীক তৃপ্ত কৰিলোঁ।
Verse 82
काश्चिन्नृत्यन्ति गायन्त्यो कलक्वणितमेखलाः / नृत्यन्तीनां पुरः काश्चित्करतालं वितन्वते
কিছুমানে মধুৰ ঝংকাৰময় মেখলা পিন্ধি গাই গাই নৃত্য কৰে; আৰু কিছুমানে নৃত্যকাৰিণীৰ আগত কৰতাল বজায়।
Verse 83
काश्चिद्धसंति व्यावल्गद्वल्गुवक्षोजमण्डलाः / पतन्त्यन्योन्यमङ्गेषु काश्चिदानन्दमन्थराः
কিছুমান নাৰী হাঁহে, তেওঁলোকৰ মনোহৰ বক্ষোজমণ্ডল চঞ্চল হয়; আৰু কিছুমান আনন্দত মন্থৰ হৈ পৰস্পৰৰ অঙ্গত লুটি পৰে।
Verse 84
काश्चिद्वल्गन्ति च श्रोणिविगलन्मेखलांबराः / काश्चिदुत्थाय संनद्धा घूर्णयन्ति निरायुधाः
কিছুমান নাৰী নাচে, তেওঁলোকৰ শ্ৰোণিৰ পৰা মেখলা আৰু বস্ত্ৰ সৰি যায়; আৰু কিছুমান উঠি, যেন সন্নদ্ধ, অস্ত্ৰ নথকাৰ সত্ত্বেও ঘূৰি ঘূৰি বীৰভঙ্গি দেখুৱায়।
Verse 85
इत्थं निर्दिश्यमानास्ताः शक्ती मैरेय सिंधुनां / अवलोक्य भृशं तुष्टा दण्डिनी तमुवाच ह
এইদৰে মৈৰেয়-সিন্ধুৰ শক্তিসমূহ নিৰ্দেশিত হোৱা দেখি দণ্ডিনী অতি তুষ্ট হৈ তাক ক’লে।
Verse 86
परितुष्टास्मि मद्याब्धे त्वया साह्यमनुष्ठितम् / देवकार्यमिद किञ्च निर्विघ्नितमिदं कृतम्
হে মদ্যাব্ধি! তোমাৰ সহায়তাত মই অতি তুষ্ট; এই দেৱকাৰ্য কোনো বিঘ্ন নোহোৱাকৈ সম্পন্ন হ’ল।
Verse 87
अतः परं मत्प्रसादाद्द्वापरे याज्ञिकैर्मखे / सोमपानवदत्यन्तमुपयोज्यो भविष्यसि
সেয়ে মোৰ প্ৰসাদত, দ্বাপৰযুগত যাজ্ঞিকসকলৰ যজ্ঞত তুমি সোমপানৰ দৰে অতি উপযোগী হ’বা।
Verse 88
मन्त्रेण पूतं त्वां यागे पास्यन्त्यखिलदेवताः / यागेषु मन्त्रपूतेन पीतेन भवता जनाः
মন্ত্ৰে পবিত্ৰ কৰা তোমাক যজ্ঞত সকলো দেৱতাই পান কৰিব; আৰু যজ্ঞসমূহত তোমাৰ মন্ত্ৰপূত পানৰে জনসাধাৰণো তৃপ্ত হ’ব।
Verse 89
सिद्धिमृद्धिं बलं स्वर्गमपवर्गं च बिभ्रतु / महेश्वरी महादेवो बलदेवश्च भार्गवः / दत्तात्रेयो विधिर्विष्णुस्त्वां पास्यन्ति महाजनाः
তুমি সিদ্ধি, সমৃদ্ধি, বল, স্বৰ্গ আৰু অপৱৰ্গ ধাৰণ কৰা। মহেশ্বৰী, মহাদেৱ, বলদেৱ, ভাৰ্গৱ, দত্তাত্ৰেয়, বিধি (ব্ৰহ্মা) আৰু বিষ্ণু—এই মহাজনসকলে তোমাক পান কৰিব।
Verse 90
यागे समर्चितस्त्वं तु सर्वसिद्धिं प्रदास्यसि
যজ্ঞত সম্যকভাবে পূজিত হ’লে তুমি সৰ্বসিদ্ধি প্ৰদান কৰিবা।
Verse 91
इत्थं वरप्रदानेन तोषयित्वा सुरांबुधिम्
এইদৰে বৰ প্ৰদান কৰি তাই সুৰাম্বুধি (দেৱসমুদ্ৰ) ক সন্তুষ্ট কৰিলে।
Verse 92
मन्त्रिणीं त्वरयामास पुनर्युद्धाय दण्डिनी / पुनः प्रववृते युद्धं शक्तीनां दानवैः सह
দণ্ডিনীয়ে পুনৰ যুদ্ধৰ বাবে মন্ত্ৰিণীক ত্বৰান্বিত কৰিলে; আৰু শক্তিসকলৰ সৈতে দানৱসকলৰ যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হ’ল।
Verse 93
मुदाट्टहासनिर्भिन्नदिगष्टकधरा धरम् / प्रत्यग्रमदिरामत्ताः पाटलीकृतलोचनाः / शक्तयो दैत्यचक्रेषु न्यपतन्नेकहेलया
আনন্দৰ অট্টহাসে দিগষ্টক বিদীৰ্ণ হ’ল, ধৰণীও কঁপিল। নৱ-মদিৰাত মত্ত, পাটলী-বৰ্ণ নয়নধাৰী শক্তিসকলে এক লীলাত দানৱচক্ৰসমূহত পতিত হ’ল।
Verse 94
द्वयेन द्वयमारेजे शक्तीनां समदश्रियाम् / मदरागेण चक्षूंषि दैत्यरक्तेन शस्त्रिका
সমমদত আশ্ৰিত শক্তিসকলৰ দ্বয় দ্বয়কৈ দীপ্ত হ’ল। মদৰাগে নয়ন ৰক্তিম, আৰু দানৱৰক্তে শস্ত্ৰসমূহ ৰঙা হৈ উঠিল।
Verse 95
तथा बभूव तुमुलं युद्धं शक्तिसुरद्विषाम् / यथा मृत्युरवित्रस्तः प्रजाः संहरते स्वयम्
শক্তি আৰু সুৰদ্বেষী দানৱৰ যুদ্ধ তেনেই তুমুল হ’ল, যেন নিৰ্ভীক মৃত্যু নিজেই প্ৰজাসকলক সংহাৰ কৰে।
Verse 96
संस्खलत्पदविन्यासा मदेनारक्तदृष्टयः / स्खलदक्षरसंदर्भवीरभाषा रणोद्धताः
তেওঁলোকৰ পদবিন্যাস টলমল কৰিছিল, মদে দৃষ্টি ৰক্তিম; অক্ষৰ-সংযোগো অডখলালেও, বীৰভাষা ৰণত উন্মত্ত আছিল।
Verse 97
कदंबगोलकाकारा दृष्टसर्वाङ्गदृष्टयः / युवराजस्य सैन्यानि शक्त्यः समानाशयन्
কদম্ব-গোলকৰ দৰে গোলাকাৰ হৈ, সৰ্বাঙ্গলৈ দৃষ্টি দিয়া শক্তিসকলে যুবৰাজৰ সৈন্যদলক সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ কৰিলে।
Verse 98
अक्षौहिणीशतं तत्र दण्डिनी सा व्यदारयत् / अक्षौहिणीसार्द्धशत नाशयामास मन्त्रिणी
তাত দণ্ডিনীয়ে শত অক্ষৌহিণী সেনা বিদীৰ্ণ কৰিলে; আৰু মন্ত্ৰিণীয়ে দেড়শ অক্ষৌহিণী সম্পূৰ্ণ নাশ কৰিলে।
Verse 99
अश्वारूढाप्रभृतयो मदारुणविलोचनाः / अक्षौहिणीसार्धशतं नित्युरन्तकमन्दिरम्
অশ্বাৰূঢ় আদি, মদে ৰক্তচক্ষু যোদ্ধাসকলে দেড়শ অক্ষৌহিণীক অন্তকৰ গৃহলৈ পঠালে।
Verse 100
अङ्कुशेनातितीक्ष्णेन तुरगा रोहिणी रणे / उलूकजितमुन्मथ्य परलोकातिथिं व्यधात्
ৰণত ৰোহিণীয়ে অতিতীক্ষ্ণ অঙ্কুশে অশ্বসমূহ বশ কৰি, উলূকজিতক উন্মথিত কৰি পৰলোকৰ অতিথি কৰিলে।
Verse 101
सम्पत्करीप्रभृतयः शक्तिदण्डाधिनायिकाः / परुषेण मुखान्यन्यान्यवरुद्धाव्यदारयन्
সম্পৎকাৰী আদি শক্তি-দণ্ডাধিনায়িকাসকলে কঠোৰ আঘাতে শত্রুৰ অৱৰুদ্ধ মুখ বিদীৰ্ণ কৰিলে।
Verse 102
अस्तं गते सवितरि ध्वस्तसर्वबलं ततः / विशुक्रं योधयामास श्यामला कोपशालिनी
সূৰ্য অস্ত গ’লে তেতিয়া সকলো বল ধ্বস্ত হ’ল; ক্ৰোধশালিনী শ্যামলায়ে বিশুক্ৰৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে।
Verse 103
अस्त्रप्रत्य स्त्रमोक्षेण भीषणेन दिवौकसाम् / महता रणकृत्येन योधयामास मन्त्रिणी
দেৱগণৰ ওপৰত ভয়ংকৰ অস্ত্ৰ-প্ৰত্যস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰি, সেই মন্ত্ৰিণীয়ে মহৎ ৰণকৃত্যৰে তেওঁলোকক যুদ্ধত লাগিলে।
Verse 104
आयुधानि सुतीक्ष्णानि विशुक्रस्य महौजसः / क्रमशः खण्डयन्ती सा केतनं रथसारथिम्
মহাবলী বিশুক্ৰৰ অতি তীক্ষ্ণ আয়ুধসমূহক সি ক্ৰমে ক্ৰমে খণ্ডিত কৰিলে; কেতন আৰু ৰথসাৰথিকো সি ছিন্নভিন্ন কৰিলে।
Verse 105
धनुर्गुणं धनुर्दण्डं खण्डयन्ती शिलीमुखैः / अस्त्रेण ब्रह्मशिरसा ज्वलत्पावकरोचिषा
শিলীমুখ বাণে সি ধনুৰগুণ আৰু ধনুৰদণ্ড খণ্ডিত কৰিলে; জ্বলি উঠা অগ্নিৰ দীপ্তিৰে ‘ব্ৰহ্মশিৰ’ অস্ত্ৰো প্ৰয়োগ কৰিলে।
Verse 106
विशुक्रं मर्दयामास सो ऽपतच्छूर्णविग्रहः / विषङ्गं च महादैत्यं दण्डनाथा मदोद्धता
মদোদ্ধতা দণ্ডনাথাই বিশুক্ৰক মর্দন কৰিলে; সি চূৰ্ণবিগ্ৰহ হৈ পতিত হ’ল। মহাদৈত্য বিষঙ্গকো সি দমন কৰিলে।
Verse 107
योधयामास चण्डन मुसलेन विनिघ्नती / सचापि दुष्टो दनुजः कालदण्डनिभां गदाम् / उद्यम्य बाहुना युद्धं चकाराशेषभीषणम्
সি মুসলেৰে আঘাত কৰি চণ্ডনকো যুদ্ধত নিগ্ৰহ কৰিলে। আৰু সেই দুষ্ট দনুজে কালদণ্ড সদৃশ গদা বাহুত তুলি, অশেষ ভয়ংকৰ যুদ্ধ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 108
अन्योन्यमङ्गं मृद्नन्तौ गदायुद्धप्रवर्तिनौ / चण्डाट्टहासमुखरौ परिभ्रमणकारिणौ
তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ অংগ মর্দন কৰি গদাযুদ্ধত প্ৰবৃত্ত হ’ল; ভয়ংকৰ অট্টহাসে মুখৰ হৈ ঘূৰি ঘূৰি ৰণত বিচৰণ কৰিলে।
Verse 109
कुर्वाणौ विविधांश्चारान्घूर्णन्तौ तूर्मवेष्टिनौ / अन्योन्यदण्डहननैर्मोहयन्तौ मुहुर्मुहुः
তেওঁলোকে নানা ধৰণৰ চাল চলি ঘূৰি ঘূৰি বেগে পাক খাইছিল; পৰস্পৰৰ দণ্ড-প্ৰহাৰে মূহুৰ্মূহু একে আনক বিভ্ৰান্ত কৰিছিল।
Verse 110
अन्योन्यप्रहृतौ रन्ध्रमीक्षमाणौ महोद्धतौ / महामुसलदण्डाग्रघट्टनक्षोभितांबरौ / अयुध्येतां दुराधर्षौं दण्डिनीदैत्यशेखरौ
তেওঁলোকে দুয়ো মহোদ্ধত হৈ পৰস্পৰক প্ৰহাৰ কৰি একে আনৰ ৰন্ধ্ৰ (দুৰ্বলতা) চাইছিল; মহামুসল-দণ্ডৰ অগ্ৰভাগৰ সংঘৰ্ষে আকাশ পৰ্যন্ত কঁপি উঠিছিল। দণ্ডিনী নামৰ দৈত্যশেখৰ দুয়ো দুঃসাধ্য যোদ্ধা যুদ্ধ কৰিছিল।
Verse 111
अथार्द्धरात्रिसमयपर्यन्तं कृतसंगरा / संक्रुद्धा हन्तुमारेभे विषङ्गं दण्डनायिका
তাৰ পিছত অৰ্ধৰাত্ৰি পৰ্যন্ত যুদ্ধ কৰি, অতি ক্ৰুদ্ধ দণ্ডনায়িকাই বিষংগক বধ কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 112
तं मूर्धनि निमग्नेन हलेनाकृष्य वैरिणम् / कठोरं ताडनं चक्रे मुसलेनाथ पोत्रिणी
হল শত্রুৰ মূৰ্ধাত গাঁথি থকাৰ বাবে, তাক হলৰে টানি আনি, তাৰ পিছত পোত্রিণীয়ে মুসলেৰে কঠোৰ প্ৰহাৰ কৰিলে।
Verse 113
ततो मुसलघातेन त्यक्तप्राणो महासुरः / चूर्णितेन शताङ्गेन समं भूतलमाश्रयत्
তেতিয়া মুছলৰ আঘাতত মহাসুৰে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে; তাৰ শত অংগ চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ হৈ ভূতলৰ সৈতে সমান হৈ পৰিল।
Verse 114
इति कृत्वा महत्कर्म मन्त्रिणीदण्डनायिके / तत्रैव तं निशा शेषं निन्यतुः शिबिरं प्रति
হে মন্ত্রিণী-দণ্ডনায়িকে! এই মহান কৰ্ম কৰি, তাতেই অৱশিষ্ট নিশা কটাই, তেওঁলোকে তাক শিবিৰলৈ লৈ গ’ল।
Frequently Asked Questions
Bhaṇḍāsura responds to battlefield losses by ordering fresh commanders—especially Viṣaṅga and the yuvarāja Viśukra—into combat, with detailed descriptions of army scale (akṣauhiṇī), insignia, and war-sounds that escalate the conflict.
The frame is the Hayagrīva–Agastya dialogue; this matters because it fixes the transmission context (who narrates to whom), enabling consistent indexing of sub-episodes (like Gaṇanātha-parākrama) inside the larger Brahmāṇḍa Purāṇa.
The royal insignia and massive escort symbolize concentrated asuric authority and pride; narratively, it sets up a theologically charged reversal where Devī’s order (often through Gaṇas/Gaṇanātha) subdues the inflated ego-power embodied by Bhaṇḍa’s commanders.