Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच देवमित्रश्च शाकल्यो महात्मा द्विजपुङ्गवः / चकार संहिताः पञ्च बुद्धिमान्वेदवित्तमः

এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণত, বায়ুপ্ৰোক্ত পূৰ্বভাগৰ দ্বিতীয় অনুষঙ্গপাদত ‘ব্যাসশিষ্যোৎপত্তি-বৰ্ণন’ নামৰ চৌত্রিশতম অধ্যায়। সূতে ক’লে—দেৱমিত্ৰ আৰু শাকল্য, মহাত্মা দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, বুদ্ধিমান আৰু বেদবিদ্যাত শ্ৰেষ্ঠ, পাঁচ সংহিতা ৰচনা কৰিলে।

Verse 2

पञ्च तस्याभवञ्छिष्या मुद्गलो गोखलस्तथा / खलीयान्सुतपा वत्सः शैशिरेयश्च पञ्चमः

তেওঁৰ পাঁচজন শিষ্য আছিল—মুদ্গল, গোখল, খলীয়ান, সুতপা, বৎস আৰু পঞ্চম শৈশিৰেয়।

Verse 3

प्रोवाच संहितास्तिस्रः शाको वैणो रथीतरः / निरुक्तं च पुनश्चक्रे चतुर्थं द्विजसत्तमः

দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ শাক বৈণ ৰথীতৰে তিনিখন সংহিতা প্ৰবচন কৰিলে আৰু পাছত চতুৰ্থ ৰূপে নিৰুক্ত পুনৰ ৰচনা কৰিলে।

Verse 4

तस्य शिष्यास्तु चत्वारः पैलश्चेक्षलकस्तथा / धीमाञ्छ तबलाकश्च गजश्चैव द्विजोत्तमाः

তেওঁৰ চাৰিজন শিষ্য আছিল—পৈল, ইক্ষলক, ধীমাণ তবলাক আৰু গজ—সকলোৱে দ্বিজোত্তম।

Verse 5

बाष्कलिस्तु भरद्वाजस्तिस्रः प्रोवाच संहिताः / त्रयस्तस्याभवञ्च्छिष्या महात्मानो गुणान्विताः

ভৰদ্বাজ বাষ্কলিয়ে তিনিখন সংহিতা প্ৰবচন কৰিলে; তেওঁৰ তিনিজন শিষ্য হৈছিল—মহাত্মা আৰু গুণান্বিত।

Verse 6

धीमांश्च त्वापनापश्च पान्नगारिश्च बुद्धिमान् / तृतीयश्चार्जवस्ते च तपसा शंसितव्रताः

ধীমাণ, আপনাপ, বুদ্ধিমান পান্নগাৰি আৰু তৃতীয় আর্জৱ—এঁলোক তপস্যাৰে প্ৰশংসিত ব্ৰতধাৰী আছিল।

Verse 7

वीतरागा महातेजाः संहिताज्ञानपारगाः / इत्येते बहूवृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः

তেওঁলোক বীতৰাগ, মহাতেজস্বী আৰু সংহিতা-জ্ঞানত পাৰদৰ্শী আছিল; যিসকলে সংহিতা প্ৰৱৰ্তিত কৰিলে, তেওঁলোককেই ‘বহূবৃচ’ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 8

वैशंपायनशिष्यो ऽसौ यजुर्वेदमकल्पयत् / षडशीतिस्तु तेनोक्ताः संहिता यजुषां शुभाः

বৈশম্পায়নৰ সেই শিষ্যই যজুৰ্বেদক বিধিপূৰ্বক সংকলন কৰিলে। তেওঁ যজুষৰ ছিয়াশি শুভ সংহিতা প্ৰচাৰ কৰিলে।

Verse 9

शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगूहुस्ते विधानतः / एकस्तत्र परित्यक्तो या५वल्क्यो महातपाः

তেওঁ সেই সংহিতাসমূহ শিষ্যসকলক দিলে, আৰু তেওঁলোকে বিধিপূৰ্বক গ্ৰহণ কৰিলে। তাত মহাতপস্বী যাজ্ঞবল্ক্য একাই পৰিত্যক্ত হ’ল।

Verse 10

षडशीतिस्तथा शिष्याः संहितानां विकल्पकाः / सर्वेषामेव तेषां वै त्रिधा भेदाः प्रकीर्त्तिताः

সেইদৰে ছিয়াশি শিষ্যই সংহিতাসমূহৰ বিভিন্ন পাঠ-ৰূপ গঢ়িলে। তেওঁলোক সকলোৰে তিনিধৰণৰ ভেদ প্ৰসিদ্ধ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 11

त्रिधा भेदास्तु ते वेदभेदे ऽस्मिन्नवमे शुभे / उदीच्या मध्यदेश्याश्च प्राच्यश्चैव पृथग्विधाः

এই শুভ নবম বেদভেদত সেই তিনিধৰণ ভেদ—উদীচ্য, মধ্যদেশীয় আৰু প্ৰাচ্য—পৃথক পৃথক বিধ।

Verse 12

श्यामायनिरुदीच्यानां प्रधानः संबभूव ह / मध्यदेशप्रतिष्ठाता चासुरिः प्रथमः स्मृतः

উদীচ্যসকলৰ মাজত শ্যামায়নি প্ৰধান হ’ল। আৰু মধ্যদেশত প্ৰতিষ্ঠা স্থাপন কৰা আসুৰি প্ৰথম বুলি স্মৃত।

Verse 13

आलंबिरादिः प्राच्यानां त्रयोदेश्यादयस्तु ते / इत्येते चरकाः प्रोक्ताः संहिता वादिनो द्विजाः

প্ৰাচ্যসকলৰ মাজত আলম্বিৰ আদি আৰু ত্ৰয়োদেশ্য আদি—এইসকলক ‘চৰক’ বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোক সংহিতা-বক্তা দ্বিজ।

Verse 14

ऋषय ऊचुः चरकाध्वर्यवः केन कारणं ब्रूहि तत्त्वतः / किं चीर्णं कस्य वा हेतोश्चरकत्वं हि भेजिरे

ঋষিসকলে ক’লে—হে সূত! চৰক-অধ্বৰ্যু কিহৰ কাৰণে হ’ল, তত্ত্বত কোৱা। তেওঁলোকে কি আচৰণ কৰিলে, বা কোন হেতুৰে চৰকত্ব গ্ৰহণ কৰিলে?

Verse 15

सूत उवाच कार्यमासीदृषीणां च किञ्चिद्ब्राह्मणसत्तमाः / मेरुपृष्ठं समासाद्य तैस्तदा त्विति मन्त्रितम्

সূতে ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণসত্তমসকল! ঋষিসকলৰ এটা কাৰ্য আছিল। তেওঁলোকে মেৰু-পৃষ্ঠত উপস্থিত হৈ তেতিয়া পৰস্পৰে ‘ত্ব’ বুলি কৈ মন্ত্ৰণা কৰিলে।

Verse 16

यो वात्र सप्तरात्रेण नागच्छेद्द्विजसत्तमः / स कुर्याद्ब्रह्महत्यां वै समयो नः प्रकीर्तितः

যি ইয়াত সাত ৰাতিৰ ভিতৰত নাহে, সি দ্বিজসত্তম হলেও ব্ৰহ্মহত্যাৰ দোষী হ’ব—এইয়াই আমাৰ নিৰ্ধাৰিত সময় বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 17

ततस्ते सगणाः सर्वे वैशंपायनवर्जिताः / प्रययुः सप्तरात्रेण यत्र संधिः कृतो ऽभवत्

তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলেই নিজৰ গণসহ, বৈশম্পায়নক বাদ দি, সাত ৰাতিৰ ভিতৰত সেই ঠাইলৈ গ’ল য’ত সন্ধি স্থিৰ হৈছিল।

Verse 18

ब्रह्मणानां तु वचनाद्ब्रह्महत्यां चकार सः / शिष्यानथ समानीय स वैशंपायनो ऽब्रवीत्

ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাক্য অনুসৰি সি ব্ৰহ্মহত্যাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত গ্ৰহণ কৰিলে। তাৰ পাছত শিষ্যসকলক মাতি বৈশম্পায়নে ক’লে।

Verse 19

ब्रह्महत्यां चरध्वं वै मत्कृते द्विजसत्तमाः / सर्वे यूयं समागम्य ब्रूत कामं हितं वचः

হে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকল, মোৰ নিমিত্তে তোমালোকে ব্ৰহ্মহত্যাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰা। তোমালোকে সকলোৱে একেলগে মিলি ইচ্ছামতে হিতকৰ বাক্য কোৱা।

Verse 20

याज्ञवल्क्य उवाच अहमेकश्चरिष्यामि तिष्ठन्तु मुनयस्त्विमे / बलेनोत्थापयिष्यामि तपसा स्वेन भावितः

যাজ্ঞবল্ক্য ক’লে—মই একাই এই প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিম; এই মুনিসকল ইয়াতেই থাকক। নিজৰ তপস্যাৰে পৰিপক্ব হৈ মই বলবলে তাক বহন কৰিম।

Verse 21

एव मुक्तस्ततः क्रुद्धो या५वल्क्यम थात्यजत् / उवाच यत्त्वयाधीतं सर्वं प्रत्यर्पयस्व मे

এনেকৈ কোৱা শুনি তেওঁ ক্ৰুদ্ধ হৈ যাজ্ঞবল্ক্যক ত্যাগ কৰিলে আৰু ক’লে—তুমি যি যি অধ্যয়ন কৰিছা, সকলো মোক পুনৰ অৰ্পণ কৰা।

Verse 22

एवमुक्तः सरूपाणि यजूंषि गुरवे ददौ / रुधिरेण तथाक्तानि च्छर्दित्वा ब्रह्मवित्तमाः

এনেকৈ কোৱা হ’লে তেওঁ যজুৰ্মন্ত্ৰসমূহ স্বৰূপসহিত গুৰুলৈ উভতাই দিলে; আৰু সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰহ্মবিদ শিষ্যসকলে সিহঁতক ৰক্তসহিত বমি কৰি বাহিৰ কৰি দিলে।

Verse 23

ततः स ध्यानमास्थाय सर्यमाराधयद्द्विजः / सूर्ये ब्रह्म यदुत्पन्नं तं गत्वा प्रतितिष्ठति

তাৰ পিছত সেই দ্বিজে ধ্যান আশ্ৰয় কৰি সূৰ্যদেৱক আৰাধনা কৰিলে। সূৰ্যত যি ব্ৰহ্ম উৎপন্ন, তাক প্ৰাপ্ত কৰি তেওঁ তাত প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 24

ततो यानि गतान्यूर्ध्वं यजूष्यादित्यमडलम् / तानि तस्मै ददौ तुष्टः सूर्यो वै ब्रह्मरातये

তাৰ পিছত আদিত্য-মণ্ডলৰ ঊৰ্ধ্বলৈ যোৱা যজুঃ-মন্ত্ৰসমূহ সন্তুষ্ট সূৰ্যদেৱে ব্ৰহ্মৰাতিলৈ দান কৰিলে।

Verse 25

अश्वरूपाय मार्त्तण्डो याज्ञवक्ल्याय धीमते / यजूंष्यधीयते तानि ब्राह्मणा येन केनचित्

মাৰ্তণ্ড সূৰ্যই অশ্বৰূপ ধৰি ধীমান যাজ্ঞবল্ক্যক সেই যজুঃ-মন্ত্ৰ দিলে; যি যিকোনো ব্ৰাহ্মণে অধ্যয়ন কৰে।

Verse 26

अश्वरूपाय दत्तानि ततस्ते वाजिनो ऽमवन् / ब्रह्महत्या तु यैश्चीर्णा चरणाच्चरकाः स्मृताः

অশ্বৰূপলৈ দিয়া হোৱাত সেই বাজিক (শাখা/পাঠ) ৰক্ষা পালে। আৰু যিসকলে ব্ৰহ্মহত্যাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিলে, তেওঁলোক চৰণৰ পৰা ‘চৰক’ বুলি স্মৃত।

Verse 27

वैशंपायनशिष्यास्ते चरकाः समुदाहृताः / इत्येते चरकाः प्रोक्ता वाजिनस्तु निबोधत

সেই চৰকসকল বৈশম্পায়নৰ শিষ্য বুলি কোৱা হয়। এইদৰে তেওঁলোক ‘চৰক’ বুলি প্ৰখ্যাত; এতিয়া ‘বাজিক’ বিষয়েও জানক।

Verse 28

या५वल्क्यस्य शिष्यास्ते कण्वो बौधेय एव च / मध्यन्दिनस्तु सापत्यो वैधेयश्चाद्धबौद्धकौ

যাজ্ঞবল্ক্যৰ শিষ্যসকল—কণ্ব আৰু বৌধেয়; লগতে মধ্যন্দিন, সাপত্য, বৈধেয় আৰু অদ্ধবৌদ্ধকসকল।

Verse 29

तापनीयश्च वत्साश्च तथा जाबालकेवलौ / आवटी च तथा पुण्ड्रो वैणोयः सपराशरः

তাপনীয় আৰু বৎসসকল; তদ্ৰূপ জাবালক—সেই দুজন; পুনৰ আৱটী, পুণ্ড্ৰ, বৈণোয় আৰু পৰাশৰসহ।

Verse 30

इत्येते वाजिनः प्रोक्ता दशपञ्च च सत्तमाः / शतमेकाधिकं ज्ञेयं यजुषां ये विकल्पकाः

এইদৰে এই ‘বাজিন’ শাখাসকল কোৱা হ’ল—পন্ধৰ আৰু সাত, অৰ্থাৎ বাইশ; আৰু যজুষৰ বিকল্পকাৰ শাখা একশ এক বুলি জানিব লাগে।

Verse 31

पुत्रमध्यापयामास सुमन्तुमथ जैमिनिः / सुमन्तुश्चापि सुत्वानं पुत्रमध्यापयत्पुनः

জৈমিনিয়ে নিজৰ পুত্ৰ সুমন্তুক অধ্যয়ন কৰালে; আৰু সুমন্তুৱেও নিজৰ পুত্ৰ সুত্বানক পুনৰ অধ্যয়ন কৰালে।

Verse 32

सुकर्माणं ततः सुन्वान्पुत्रमध्यापयत्पुनः / स सहस्रमधीत्याशु सुकर्माप्यथ संहिताः

তাৰপিছত সুন্বানে নিজৰ পুত্ৰ সুকৰ্মাক অধ্যয়ন কৰালে; সুকৰ্মাই শীঘ্ৰে সহস্ৰ (পাঠ) অধ্যয়ন কৰি সংহিতাসকলও অধিগত কৰিলে।

Verse 33

प्रोवाचाथ सहस्रस्य सुकर्मा सूर्यवर्चसः / अनध्यायेष्वधीयानांस्तञ्जघान शतक्रतुः

তেতিয়া সহস্ৰৰ সূৰ্য্যবৰ্চস্বী সুকৰ্মাই ক’লে; অনধ্যায় সময়তো অধ্যয়ন কৰা লোকসকলক শতক্ৰতু (ইন্দ্ৰ)য়ে বধ কৰিলে।

Verse 34

प्रायोपवेशमकरोत्ततो ऽसौ शिष्यकारमात् / क्रुद्धं दृष्ट्वा ततः शक्रोवरं सो ऽथ पुनर्ददौ

তাৰ পিছত শিষ্যৰ কাৰণে তেওঁ প্ৰায়োপৱেশ কৰিলে; তেওঁক ক্ৰুদ্ধ দেখি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)য়ে পুনৰায় বৰ দিলে।

Verse 35

भविष्यतो महावीर्यौं शिष्यौ ते ऽतुलवर्चसौ / अधीयातां महाप्राज्ञौ सहस्रं संहिता उभौ

ভৱিষ্যতে তোমাৰ দুজন শিষ্য মহাবীৰ্য আৰু অতুল বৰ্চস্বী হ’ব; সেই দুয়ো মহাপ্ৰাজ্ঞ হৈ সহস্ৰ সংহিতা অধ্যয়ন কৰিব।

Verse 36

एते सुरा महाभागाः संक्रुद्धा द्विजसत्तम / इत्युक्त्वा वासवः श्रीमान्सुकर्माणं यशस्विनम्

হে দ্বিজসত্তম! এই মহাভাগ সুৰাসকল অতি ক্ৰুদ্ধ—এইদৰে কৈ শ্ৰীমান বাসৱ (ইন্দ্ৰ)য়ে যশস্বী সুকৰ্মাক ক’লে।

Verse 37

शान्तक्रोधं द्विजं दृष्ट्वा क्षिप्रमन्तर धात्प्रभुः / तस्य शिष्यो ऽभवद्धीमान् पौष्यञ्जिर्द्विजसत्तमाः

ক্ৰোধ শান্ত হোৱা সেই দ্বিজক দেখি প্ৰভু শীঘ্ৰে অন্তৰ্ধান কৰিলে; তেওঁৰ শিষ্য হ’ল ধীমন্ত পৌষ্যঞ্জি, হে দ্বিজসত্তম।

Verse 38

हिरण्यनाभः कौशल्यो द्वितीयो ऽभून्नराधिपः / अध्यापयत पौष्याञ्जिः सहस्रार्द्धं तुसंहिताः

কৌশলদেশীয় হিৰণ্যনাভ দ্বিতীয় নৰাধিপতি হ’ল। পৌষ্যঞ্জিয়ে শিষ্যসকলক ‘তু-সংহিতা’ৰ সহস্ৰাৰ্ধ (পাঁচশ) সংহিতা অধ্যাপন কৰালে।

Verse 39

ते नाम्नोदीच्यसामानः शिष्याः पौष्यञ्जिनः शुभाः / सत्त्वानि पञ्च कौशिल्यः संहिताना मधीतवान्

তেওঁলোক পৌষ্যঞ্জিৰ শুভ শিষ্য; ‘উদীচ্যসামান’ নামে প্ৰসিদ্ধ আছিল। কৌশিল্যই সংহিতাসমূহৰ পাঁচ ‘সত্ত্ব’ (মুখ্য বিভাগ) অধ্যয়ন কৰিছিল।

Verse 40

शिष्या हिरण्यनाभस्य स्मृतास्तु प्राच्यसामगाः / लौगाक्षिः कुशुमिश्चैव कुशीदिर्लाङ्गलिस्तथा / पौष्यञ्जि शिष्याश्चत्वारस्तेषां भेदान्निबोधत

হিৰণ্যনাভৰ শিষ্যসকল ‘প্ৰাচ্যসামগ’ বুলি স্মৃত—লৌগাক্ষি, কুশুমি, কুশীদি আৰু লাঙ্গলি। পૌষ্যঞ্জিৰো চাৰিজন শিষ্য আছিল; তেওঁলোকৰ ভেদ জানিবা।

Verse 41

नाडायनीयः सहतण्डिपुत्रस्तस्मादनोवैननामा सुविद्वान् / सकोतिपुत्रः सुसहाः सुनामा चैतान्भेदान्वित्तलौगाक्षिणस्तु

লৌগাক্ষিৰ পৰম্পৰাৰ ভেদ এই—নাডায়নীয়, সহতণ্ডিৰ পুত্ৰ; তাৰ পৰা অনোভৈন নামৰ সুবিদ্বান; তাৰপিছত সকোতি-পুত্ৰ; সুসহা আৰু সুনামা। এইবোৰ লৌগাক্ষি-শাখাভেদ।

Verse 42

त्रयस्तु कुशुमेः शिष्या औरसः स पराशरः

কুশুমিৰ তিনিজন শিষ্য আছিল; তেওঁলোকৰ মাজত পৰাশৰ আছিল তেওঁৰ ঔৰস (নিজ পুত্ৰ)।

Verse 43

नाभिर्वित्तस्तु तेजस्वी त्रिविधा कौशुमाः स्मृताः / शौरिषुः शृङ्गिपुत्रश्च द्वावेतौ तु चिरव्रतौ

নাভিৰ্বিত্ত নামে এজন তেজস্বী মুনি আছিল; কৌশুম শাখাৰ তিনিধৰণ ভেদ স্মৃতিত কোৱা হৈছে। শৌৰিষু আৰু শৃঙ্গিপুত্ৰ—এই দুজন চিৰব্ৰতধাৰী তপস্বী।

Verse 44

राणायनीयिः सौमित्रिः सामवेदविशारदौ / प्रोवाच संहितास्ति स्रः शृङ्गिपुत्रौ महात्पाः

ৰাণায়নীয়ি আৰু সৌমিত্ৰি—দুয়ো সামবেদত বিশাৰদ আছিল। সেই মহাত্মা শৃঙ্গিপুত্ৰসকলে সংহিতাসমূহ প্ৰবচন কৰিছিল।

Verse 45

वैनः प्राजीनयोगश्च सुरालश्च द्विजौत्तमः / प्रोवाच संहिताः षट्तु पाराशर्यस्तु कौथुमः

বৈন, প্ৰাজীনযোগ আৰু সুৰাল—এওঁলোক শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ আছিল। পাৰাশৰ্য কৌথুমে ছয়খন সংহিতা প্ৰবচন কৰিছিল।

Verse 46

आसुरायणवैशाख्यौ वेदवृद्धपरायणौ / प्राचीनयोगपुत्रश्च बुद्धिमांश्च पतञ्जलिः

আসুৰায়ণ আৰু বৈশাখ্য—দুয়ো বেদবৃদ্ধসকলৰ প্ৰতি পৰায়ণ আছিল। লগতে প্ৰাচীনযোগৰ পুত্ৰ, বুদ্ধিমান পতঞ্জলিও আছিল।

Verse 47

कौथुमस्य तु भेदाश्च पाराशर्यस्य पट् समृताः / लाङ्गलः शालिहोत्रश्च षडुवाचाथ संहिताः

কৌথুমৰ ভেদ আৰু পাৰাশৰ্যৰো ছয়টা বুলি স্মৃত। তাৰপিছত লাঙ্গল আৰু শালিহোত্ৰে ছয়খন সংহিতা উপদেশ দিলে।

Verse 48

हालिनिर्ज्यामहानिश्च जैमिनिर्लोमगायनिः / कण्डुश्च कोहलश्चैव षडे ते लाङ्गलाः स्मृताः

হালিনিৰ্জ্যা, মহানিশ্চ, জৈমিনি, লোমগায়নি, কণ্ডু আৰু কোহল—এই ছয়জনক ‘লাঙল’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 49

एते लाङ्गलिनः शिष्याः संहिता यैः प्रवर्त्तिताः / एको हिरण्यनाभस्य कृतः शिष्यो नृपात्मजः

এওঁ লাঙলিৰ শিষ্য; যাঁহাৰ দ্বাৰা সংহিতাসমূহ প্ৰৱৰ্তিত হৈছিল। তেঁওলোকৰ মাজত এজন হিৰণ্যনাভৰ শিষ্য—এজন ৰজাৰ পুত্ৰ—নিযুক্ত হৈছিল।

Verse 50

सो ऽकरोत्तु चतुर्विशसंहिता द्विपदां वरः / प्रोवाच चैव शिष्येभ्यो येभ्यस्ताश्च निबोधत

সেই শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষে চৌব্বিশখন সংহিতা ৰচনা কৰিলে; আৰু যিসকল শিষ্যক তেখেতে সেয়া উপদেশ দিলে, সেয়াও জানি লোৱা।

Verse 51

राडिश्च राडवीयश्च पञ्जमौ वाहनस्तथा / तलको माण्डुकश्चैव कालिको राजिकंस्तथा

ৰাডি, ৰাডৱীয়, পঞ্জম, বাহন, তালক, মাণ্ডুক, কালিক আৰু ৰাজিক—এই নামসমূহো (শিষ্যসকলৰ মাজত) উল্লেখিত।

Verse 52

गौतमश्चाजबस्तश्च सोमराजायनस्ततः / पुष्टिश्च परिकृष्टश्च उलूखलक एव च

তাৰ পিছত গৌতম, আজবস্ত, সোমৰাজায়ন, পুষ্টি, পৰিকৃষ্ট আৰু উলূখলক—এই নামসমূহো (শিষ্যসকলৰ মাজত) উল্লেখিত।

Verse 53

यवीयसस्तु वै शालीरङ्गुलीयश्च कौशिकः / शालिमञ्जरिपाकश्च शधीयः कानिनिश्च यः

যবীয়স, শালীৰাঙ্গুলীয় কৌশিক, শালিমঞ্জৰীপাক, শধীয় আৰু কানিনি—এইসকল (সামগ) বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 54

पाराशर्यस्तु धर्मात्मा इति क्रान्तास्तु सामगाः / सामगानां तु सर्वेषां श्रेष्ठौ द्वौ परिकीर्त्तितौ

‘পাৰাশৰ্য ধৰ্মাত্মা’—এইদৰে সামগসকল প্ৰসিদ্ধ হ’ল; সকলো সামগৰ ভিতৰত দুজন শ্ৰেষ্ঠ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 55

पौष्यञ्जिश्च कृतश्चैव संहितानां विकल्पकौ / अथर्वाणं द्विधा कृत्वा सुमन्तुरददाद्द्विजाः

পৌষ্যঞ্জি আৰু কৃত—সংহিতাৰ বিভাজক আছিল; হে দ্বিজসকল, সুমন্তুৱে অথৰ্ববেদ দুটা ভাগ কৰি দান কৰিলে।

Verse 56

कबन्धाय पुनः कृष्णं स च विद्वान्यथाश्रुतम् / कबन्धस्तु द्विधा कृत्वा पथ्यायैकं पुनर्ददौ

পুনৰায় কবন্ধক কৃষ্ণ (অথৰ্ব) দিয়া হ’ল; তেওঁ যথাশ্ৰুতভাৱে বিদ্বান আছিল। কবন্ধে তাক দুটা ভাগ কৰি এটা ভাগ পথ্যক পুনৰ দিলে।

Verse 57

द्वितीयं देवदर्शायस चतुर्धाकरोत्प्रभुः / मोदो ब्रह्मबलश्चैव पिप्पलादस्तथैव च

দ্বিতীয় ভাগ দেৱদৰ্শলৈ (গ’ল); প্ৰভুৱে তাক চাৰিভাগ কৰিলে—মোদ, ব্ৰহ্মবল আৰু পিপ্পলাদ (আদি)।

Verse 58

शौल्कायनिश्च धर्मज्ञश्चतुर्थस्तपसि स्थितः / देवदर्शस्य चत्वारः शिष्या ह्येते दृढव्रताः

শৌল্কায়নি ধৰ্মজ্ঞ আছিল আৰু তপস্যাত স্থিত চতুৰ্থজন। দেৱদৰ্শৰ এই চাৰিজন শিষ্য দৃঢ়ব্ৰতী।

Verse 59

पुनश्च त्रिविधं विद्धि पथ्यानां भेदमुत्तमम् / जाजलिः कुमुदादिश्च तृतीयः शौनकः स्मृतः

পুনৰ পাথ্যসমূহৰ উত্তম তিনিধৰণ ভেদ জানিবা—জাজলি, কুমুদাদি, আৰু তৃতীয়টো শৌনক বুলি স্মৃত।

Verse 60

शौनकस्तु द्विधा कृत्वा ददावेकान्तु बभ्रवे / द्द्वितीयां संहितां धीमान्सैन्धवायनसंज्ञि ते

শৌনকে তাক দুটা ভাগ কৰি এটা বভ্ৰুক দিলে; দ্বিতীয় সংহিতা সেই ধীমান সৈন্ধবায়ন নামে পৰিচিতজনক দিলে।

Verse 61

सैन्धवो मुञ्जकेश्यश्च भिन्नामाधाद्द्विधा पुनः / नक्षत्रकल्पो वैतानस्तृतीयः संहिताविधिः

সৈন্ধৱ আৰু মুঞ্জকেশ্যই সেই ভিন্ন ধাৰাক পুনৰ দুটা ভাগত স্থাপন কৰিলে; নক্ষত্রকল্প আৰু বৈতান—এইয়াই তৃতীয় সংহিতা-বিধি।

Verse 62

चतुर्थोंऽगिरसः कल्पः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः / श्रेष्ठास्त्वथर्वणामेते संहितानां विकल्पकाः

চতুৰ্থটো আঙ্গিৰস কল্প আৰু পঞ্চমটো শান্তি কল্প। এঁহঁত অথৰ্বণ সংহিতাসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ বিকল্পকাৰী বুলি গণ্য।

Verse 63

खड्गः कृत्वा मया युक्तं पुराणमृषिसत्तमाः / आत्रेयः सुमतिर्धीमान्काश्यपो ह्यकृतव्रणः

হে ঋষিশ্ৰেষ্ঠসকল! মই খড়্গৰ দৰে তীক্ষ্ণভাৱে বিন্যাস কৰি এই পুৰাণ সংযোজিত কৰিলোঁ; আত্রেয়, ধীমান সুমতি আৰু অকৃতব্ৰণ কাশ্যপ [ইয়াৰ ধাৰক]।

Verse 64

भारद्वाजो ऽग्निवर्चाश्च वासिष्ठा मित्रयुश्च यः / सावर्णिः सोमदत्तिश्च सुशर्मा शांशपायनः

ভাৰদ্বাজ, অগ্নিবৰ্চা, বাসিষ্ঠ আৰু মিত্ৰযু; লগতে সাবৰ্ণি, সোমদত্ত, সুশৰ্মা আৰু শাংশপায়ন।

Verse 65

एते शिष्या मम प्रोक्ताः पुराणेषु धृतव्रताः / त्रिभिस्तत्र कृतास्तिस्रः संहिताः पुनरेव हि

এওঁক মোৰ শিষ্য বুলি কোৱা হৈছে, পুৰাণত দৃঢ়ব্ৰতী; তাত সেই তিনিজনে পুনৰ তিনিখন সংহিতা ৰচনা কৰিলে।

Verse 66

काश्यपः संहिता कर्त्ता सावर्णिः शांशपायनः / मामिका तु चतुर्थी स्याच्चतस्रो मूलसंहिताः

কাশ্যপ সংহিতাৰ কৰ্তা; সাবৰ্ণি আৰু শাংশপায়ন [অন্য কৰ্তা]। মোৰ (মামিকা) চতুৰ্থ—এই চাৰিখন মূল-সংহিতা।

Verse 67

सर्वास्ता हि चतुष्पादाः सर्वाश्चैकार्थवाचिकाः / पाठान्तरे वृथाभूता वेदशाखा यथा तथा

সেই সকলো চতুষ্পাদ আৰু সকলো একে অৰ্থ প্ৰকাশ কৰে; পাঠান্তৰত সিহঁত বেদশাখাৰ দৰে তেনেকৈয়ে বৃথা ভেদ হৈ পৰে।

Verse 68

चतुः साहस्रिकाः सर्वाः शांशपायनिकामृते / लौमहर्षणिका मूला ततः काश्यपिका परा

শাংশপায়নিক অমৃত-পাঠত এই সকলো চতুঃসাহস্ৰিক। মূল ধাৰা লৌমহর্ষণিক, তাৰ পাছত কাশ্যপিক পৰম ধাৰা।

Verse 69

सावर्णिका तृतीयासावृजुवाक्यार्थमण्डिता / शांशपायनिका चान्या नोदनार्थविभूषिता

তৃতীয় সাৱৰ্ণিক ধাৰা সৰল বাক্যাৰ্থে মণ্ডিত। আন শাংশপায়নিক ধাৰা প্ৰেৰণাৰ্থে বিভূষিত।

Verse 70

सहस्राणि ऋचां चाष्टौ षट्शतानि तथैव च / एताः पञ्चदशान्याश्च दशान्या दशभिस्तथा

ঋচাৰ সংখ্যা আঠ সহস্ৰ, লগতে ছয় শতও। ইয়াৰ উপৰিও আৰু পনৰ, আৰু দহ, আৰু তেনেদৰে দহ-দহকৈও কোৱা হৈছে।

Verse 71

सवालखिल्याः सप्तैताः ससुपर्णाः प्रकीर्त्तिताः / अष्टौ सामसहस्राणि सामानि च चतुर्द्दश

বালখিল্যসহ এই সাতটা ‘সুপৰ্ণ’সহ প্ৰসিদ্ধ বুলি কীৰ্তিত। সামৰ আঠ সহস্ৰ, আৰু চৌদটা সামগানও উল্লেখ আছে।

Verse 72

सारण्यकं सहोहं च एतद्गायन्ति सामगाः / द्वादशैव सहस्राणि च्छन्द आध्वर्यवं स्मृतम्

‘সাৰণ্যক’ আৰু ‘সহোহ’—এইবোৰ সামগায়কে গায়। ‘আধ্বৰ্যৱ’ ছন্দ দ্বাদশ সহস্ৰ বুলি স্মৃত।

Verse 73

यजुषां ब्राह्मणानां च तथा व्यासो व्यकल्पयत् / सग्राम्यारण्यकं तस्मात्समन्त्रकरणं तथा

যজুৰ্বেদৰ ব্ৰাহ্মণগ্ৰন্থসমূহো ব্যাসে তেনেদৰে বিন্যাস কৰিলে; আৰু তাতৰ পৰা গ্ৰাম্য আৰু আৰণ্যক অংশ মন্ত্রসহিত যথাবিধি গঢ়িলে।

Verse 74

अतः परं कथानं तु पूर्वा इति विशेषणम् / ग्राम्यारण्यं समन्त्रं तदृग्ब्राह्मणयजुः स्मृतम्

ইয়াৰ পাছৰ বৰ্ণনাক ‘পূৰ্বা’ এই বিশেষণে চিহ্নিত কৰা হৈছে; মন্ত্রসহিত সেই গ্ৰাম্য-আৰণ্যকক ঋক্, ব্ৰাহ্মণ আৰু যজুঃ বুলি স্মৃত কৰা হয়।

Verse 75

तथा हारिद्रवीर्याणां खिलान्युपखिलानितु / तथैव तैत्तिरीयाणां परक्षुद्रा इति स्मृतम्

তেনেদৰে হাৰিদ্ৰবীৰ্য শাখাৰ খিল আৰু উপখিলো আছে; আৰু তৈত্তিৰীয় শাখাত সেয়া ‘পৰক্ষুদ্ৰা’ বুলি স্মৃত।

Verse 76

द्वे सहस्रे शतन्यूने वेदे वाजसनेयके / ऋग्गमः परिसंख्यातो ब्राह्मणं तु चतुर्गुणम्

বাজসনেয় বেদত দুই সহস্ৰৰ পৰা এক শত কম (অৰ্থাৎ ১৯০০) ঋগ্-গম গণনা কৰা হৈছে; আৰু ব্ৰাহ্মণ অংশ তাৰ চাৰিগুণ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 77

अष्टौ सहस्राणि शतानि वाष्टावशीतिरन्यान्यधिकानि वा च / एतत्प्रमाणं यजुषामृचां च सशुक्रियं सखिलं याज्ञवल्क्यम्

আঠ সহস্ৰ আৰু শত, অথবা তাৰ ওপৰত আৰু অষ্টাশি অধিক—ইয়াই যজুঃ আৰু ঋচাৰ প্ৰমাণ; শুক্ৰীয়সহ, খিলসহ—ইয়াক যাজ্ঞবল্ক্য পৰম্পৰা বুলি স্মৰে।

Verse 78

तथा चारणविद्यानां प्रमाणसहितं शृणु / षट्सहस्रमृचामुक्तमृचः षड्विंशतिं पुनः

তদ্ৰূপ চাৰণবিদ্যাৰ প্ৰমাণসহিত বিৱৰণ শুনা। ঋচা ছয় সহস্ৰ কোৱা হৈছে, আৰু পুনৰ ছাব্বিশ ঋচাও।

Verse 79

एतावदधिकं तेषां यजुः कि मपि वक्ष्यते / एकादशसहस्राणि ऋचश्चान्या दशोत्तराः

ইয়াতকৈ কিছু অধিক তেওঁলোকৰ যজুঃও কোৱা হ’ব। ঋচা এগাৰ সহস্ৰ, আৰু আন ঋচা দহৰ অধিক।

Verse 80

ऋचां दशसहस्राणि ह्यशीतिस्त्रिंशदेव तु / सहस्रमेकं मन्त्राणामृचामुक्तं प्रमाणतः

ঋচা দহ সহস্ৰ, আৰু সঁচাকৈ আশি আৰু ত্ৰিশো। প্ৰমাণ অনুসাৰে মন্ত্ৰসমূহৰ ঋচা এক সহস্ৰ কোৱা হৈছে।

Verse 81

एतावानृचि विस्तारो ह्यन्यच्चाथर्विकं बहु / ऋचामथर्वणां पञ्चसहस्राणीति निश्चयः

ঋচিৰ বিস্তাৰ ইমানেই; আৰু আথৰ্বণিক অংশো বহু। আথৰ্বণৰ ঋচা পাঁচ সহস্ৰ—ইয়াই নিশ্চিত।

Verse 82

सहस्रमन्यद्विज्ञेयमृषि भिर्विशतिं विना / एतदङ्गिरसां प्रोक्तं तेषामारण्यकं पुनः

আৰু এটা সহস্ৰ জানিব লাগে, কিন্তু ঋষিসকলৰ বিশটা বাদ দি। এইটো অঙ্গিৰসসকলৰ কোৱা; আৰু পুনৰ তেওঁলোকৰ আৰণ্যকো।

Verse 83

इति संख्या प्रसंख्याता शाखाभेदास्तथैव तु / कर्तारशचैव शाखानां भेदहेतूंस्तथैव च

এইদৰে শাখাভেদসমূহৰ সংখ্যা গণনা কৰি কোৱা হ’ল; আৰু সেই শাখাসমূহৰ কৰ্তা আৰু ভেদৰ কাৰণসমূহো বৰ্ণিত হ’ল।

Verse 84

सर्वमन्वन्तरेष्वेवं शाखाभेदाः समाश्रिताः / प्राजापत्या श्रुतिर्नित्या तद्विकल्पास्त्विमे स्मृताः

সকলো মন্বন্তৰত এইদৰে শাখাভেদসমূহ স্থিত থাকে। প্ৰাজাপত্য শ্ৰুতি নিত্য; এই ভেদসমূহ তাকেই বিকল্প বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 85

अनित्यभावाद्देवानां मन्त्रोत्पत्तिः पुनः पुनः / द्वापरेषु पुनर्भेदाः श्रुतीनां परिकीर्त्तिताः

দেৱতাসকলৰ অনিত্যভাবৰ কাৰণে মন্ত্রৰ উৎপত্তি পুনঃপুনঃ হয়; আৰু দ্বাপৰ যুগসমূহত শ্ৰুতিসমূহৰ ভেদো পুনৰায় কীৰ্তিত হৈছে।

Verse 86

एवं वेदं तदाप्यस्य भगवानृषिसत्तमः / शिष्चेब्यश्च प्रदत्त्वा तु तपस्तप्तु वन गतः

এইদৰে তেতিয়া ভগৱান ঋষিসত্তমে বেদক (ব্যৱস্থাপিত কৰি) শিষ্যসকলক প্ৰদান কৰি তপস্যা কৰিবলৈ বনলৈ গ’ল।

Verse 87

तस्य शिष्यप्रशिष्यैस्तु शाखाभेदास्त्विमे कृताः / अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः

তেওঁৰ শিষ্য-প্ৰশিষ্যসকলে এই শাখাভেদসমূহ কৰিলে। লগতে বেদাঙ্গসমূহ, চাৰি বেদ, মীমাংসা আৰু ন্যায়ৰ বিস্তাৰো (উল্লেখিত)।

Verse 88

धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्याश्चेमाश्चतुर्दश / आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेति ते त्रयः

ধৰ্মশাস্ত্ৰ আৰু পুৰাণ, লগতে চৌদটা বিদ্যা কোৱা হয়; আয়ুৰ্বেদ, ধনুৰ্বেদ আৰু গান্ধৰ্ব—এই তিনিও গণ্য।

Verse 89

अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव हि / ज्ञेया ब्रह्मर्षयः पूर्वं तेभ्यो देवर्षयः पुनः

অৰ্থশাস্ত্ৰ চতুৰ্থ; এইদৰে বিদ্যা নিশ্চয় আঠাৰ। প্ৰথমে ব্ৰহ্মৰ্ষিসকল জ্ঞেয়, তাৰপিছত তেওঁলোকৰ পিছত দেৱৰ্ষিসকল।

Verse 90

राजर्षयः पुनस्तेभ्य ऋषिप्रकृतयस्त्रिधा / काश्यपेषु वसिष्ठेषु तथा भृग्वङ्गिरो ऽत्रिषु

পুনৰায় তেওঁলোকৰ পৰা ৰাজৰ্ষিসকল; আৰু ঋষিৰ প্ৰকৃতি তিনিধা—কাশ্যপ, বসিষ্ঠ, আৰু ভৃগু-অঙ্গিৰা-অত্ৰি বংশত।

Verse 91

पञ्चस्वेतेषु जायन्ते गोत्रेषु ब्रह्मवादिनः / यस्मादृषन्ति ब्रह्माणं ततो ब्रह्मर्षयः स्मृताः

এই পাঁচ গোত্ৰত ব্ৰহ্মবাদীসকল জন্মে। যিহেতু তেওঁলোকে ব্ৰহ্মা/ব্ৰহ্মক দৰ্শন কৰে, সেয়েহে তেওঁলোক ব্ৰহ্মৰ্ষি বুলি স্মৃত।

Verse 92

धर्मस्याथ पुलस्त्यस्य क्रतोश्च पुलहस्य च / प्रत्यूषस्य च देवस्य कश्यपस्य तथा पुनः

ধৰ্ম, পুলস্ত্য, ক্রতু, পুলহ, প্ৰত্যূষ দেৱ আৰু কশ্যপ—এঁলোকৰো (পৰম্পৰা/বংশ) উল্লেখ কৰা হৈছে।

Verse 93

देवर्षयः सुतास्तेषां नामतस्तान्निबोधत / देवार्षी धर्मपुत्रौ तु नरनारायणवुभौ

তেওঁলোক দেৱৰ্ষিসকলৰ পুত্ৰ; নাম অনুসাৰে শুনা। ধৰ্মৰ পুত্ৰ সেই দুজন দেৱৰ্ষি—নৰ আৰু নাৰায়ণ।

Verse 94

वालखिल्याः क्रतोः पुत्राः कर्दमः पुलहस्य तु / कुबेरश्चैव पौलस्त्यः प्रत्यूषस्य दलः सुत

বালখিল্যসকল ক্ৰতুৰ পুত্ৰ; পুলহৰ পুত্ৰ কৰ্দম। পৌলস্ত্য কুবেৰ, আৰু প্ৰত্যূষৰ পুত্ৰ দল।

Verse 95

नारदः पर्वतश्चैव कश्यपस्यात्मजावुभौ / ऋषन्ति वेदान्यस्मात्ते तस्माद्देवर्षयः स्मृताः

নাৰদ আৰু পৰ্বত—দুয়ো কশ্যপৰ পুত্ৰ। তেওঁলোকে বেদক ঋষণ কৰে; সেয়ে তেওঁলোক ‘দেৱৰ্ষি’ বুলি স্মৃত।

Verse 96

मानवे चैव ये वंशे ऐलवंशे च ये नृपाः / ये च ऐक्ष्वाकनाभागा ज्ञेया राजर्षयस्तु ते

মানৱ বংশ আৰু ঐল বংশত যিসকল ৰজা আছিল, আৰু ঐক্ষ্বাক-নাভাগ বংশৰ যিসকল নৃপ—তেওঁলোকক ৰাজর্ষি বুলি জানিব লাগে।

Verse 97

ऋषन्ति रञ्जनाद्यस्मात्प्रजा राजर्षयस्ततः / ब्रह्मलोकप्रतिष्ठास्तु समृता ब्रह्मर्षयो ऽमलाः

যিসকলে প্ৰজাক ৰঞ্জিত কৰি ঋষণ কৰে, তেওঁলোক ৰাজর্ষি। আৰু যিসকল ব্ৰহ্মলোকত প্ৰতিষ্ঠিত, তেওঁলোক নিৰ্মল ব্ৰহ্মর্ষি বুলি স্মৃত।

Verse 98

देवलोकप्रतिष्ठास्तु ज्ञेया देवर्षयः शुभाः / इन्द्रलोकप्रतिष्ठास्तु सर्वे राजर्षयो मताः

দেৱলোকত প্ৰতিষ্ঠিত শুভ দেৱর্ষিসকল বুলি জানিব লাগে; আৰু ইন্দ্ৰলোকত প্ৰতিষ্ঠিত সকলেই ৰাজর্ষি বুলি মান্য।

Verse 99

अभिजात्याथ तपसा मन्त्रव्याहरणैस्तथा / ये च ब्रह्मर्षयः प्रोक्ता दिव्या देवर्षयश्च ये

অভিজাত্য, তপস্যা আৰু মন্ত্ৰোচ্চাৰণে যিসকল যুক্ত, তেওঁলোকক ব্রহ্মর্ষি বুলি কোৱা হৈছে; আৰু যিসকল দিব্য, তেওঁলোক দেৱর্ষি।

Verse 100

राजर्षयस्तथा चैव तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् / भूतं भव्यं भवज्ज्ञानं सत्याभि व्यात्दृतं तथा

এতিয়া মই সেই ৰাজর্ষিসকলৰ লক্ষণ ক’ম—ভূত, ভবিষ্যৎ আৰু বৰ্তমানৰ জ্ঞান, আৰু সত্যৰ স্পষ্ট উচ্চাৰণ।

Verse 101

संतुष्टाश्च स्वयं ये तु संबुद्धा ये च वै स्वयम् / तपसेह प्रसिद्धा ये गर्भे यैश्च प्रवेदितम्

যিসকল স্বয়ং সন্তুষ্ট, স্বয়ং প্ৰবুদ্ধ; যিসকল তপস্যাত প্ৰসিদ্ধ, আৰু যিসকলৰ গৰ্ভতেই জ্ঞান প্ৰকাশ পাইছিল।

Verse 102

मन्त्रव्याहारिणो ये च ऐश्वर्यात्सर्वगाश्च ये / एते राजर्षयो युक्ता देवाद्विजनृपाश्च ये

যিসকল মন্ত্ৰোচ্চাৰণ কৰে আৰু ঐশ্বৰ্যবলে সৰ্বত্ৰ গমনশীল—এনে দেৱসদৃশ দ্বিজ-নৃপসকলেই ৰাজর্ষি বুলি যুক্ত।

Verse 103

एतान्भावानधिगता ये वै त ऋषयो मताः / सप्तैते सप्तभिश्चैव गुणैः सप्तर्षयः स्मृताः

যিসকলে এই ভাবসমূহ অধিগত কৰিছে, তেওঁলোকেই ঋষি বুলি গণ্য। এই সাতজন সাত গুণে বিভূষিত হোৱাৰ বাবে ‘সপ্তৰ্ষি’ বুলি স্মৃত।

Verse 104

दीर्घायुषो मन्त्रकृत ईश्वराद्दिव्यचक्षुषः / बुद्धाः प्रत्यक्ष धर्माणो गोत्रप्रावर्त्तकाश्च ते

তেওঁলোক দীঘলীয়া আয়ুসসম্পন্ন, মন্ত্ৰসিদ্ধ, আৰু ঈশ্বৰৰ কৃপাৰে দিব্যদৃষ্টিসম্পন্ন আছিল। তেওঁলোক প্ৰবুদ্ধ, ধৰ্মক প্ৰত্যক্ষভাবে জনা, আৰু গোত্ৰ-পরম্পৰাৰ প্ৰৱৰ্তকো আছিল।

Verse 105

षट्कर्मनिरता नित्यं शालीना गृहमेधिनः / तुल्यैर्व्यवहरन्ति स्म ह्यदुष्टैः कर्महेतुभिः

তেওঁলোক নিত্য ষট্কৰ্মত ৰত, শালীন গৃহস্থ আছিল। সমস্বভাব লোকৰ সৈতে তেওঁলোকে দুষ্টতাহীন কৰ্ম-হেতুৰে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

Verse 106

अग्राम्यैर्वर्त्तयन्ति स्म रसैश्चैव स्वयङ्कृतैः / कुटुंबिनो बुद्धिमन्तो वनान्तरनिवासिनः

তেওঁলোক গাঁৱলীয়া ভোগ-বিলাস ত্যাগ কৰি, নিজে তৈয়াৰ কৰা সৰল আহাৰ-ৰসেৰে জীৱন চলাইছিল। তেওঁলোক কুটুম্বী, বুদ্ধিমান, আৰু বনান্তৰত বাস কৰা আছিল।

Verse 107

कृतादिषु युगाख्यासु सर्वैरेव पुनः पुनः / वर्णाश्रमव्यवस्थानं क्रियते प्रथमं तु वै

কৃত আদি নামে যিসকল যুগ, তাত সকলোৰে দ্বাৰা পুনঃ পুনঃ প্ৰথমে বৰ্ণাশ্ৰম-ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হয়।

Verse 108

प्राप्ते त्रेतायुगमुखे पुनः सप्तर्षयस्त्विह / प्रवर्त्तयन्ति ये वर्णानाश्रमांश्चैव सर्वशः

ত্রেতাযুগৰ আৰম্ভণিত ইয়াত পুনৰ সপ্তৰ্ষিসকলে সকলোদিশে বৰ্ণ-আশ্ৰম ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰে।

Verse 109

तेषामेवान्वये वीरा उत्पद्यन्ते पुनः पुनः / जायमाने पितापुत्रे पुत्रः पितरि चैव हि

তেওঁলোকৰেই বংশধাৰাত বীৰসকল পুনৰ পুনৰ জন্ম লয়; পিতা-পুত্ৰ জন্মত সঁচাকৈ পুত্ৰই পিতাৰ ভিতৰতে (পুনর্জন্মৰূপে) হয়।

Verse 110

एवं संतत्य विच्छेदाद्वर्तयन्त्यायुगक्षयात् / अष्टाशीतिसहस्राणि प्रोक्तानि गृहमेधिनाम्

এইদৰে সন্ততিৰ বিচ্ছেদৰ পৰা যুগক্ষয়লৈকে ই চলি থাকে; গৃহমেধীসকলৰ অষ্টআশি হাজাৰ (সংখ্যা/ভেদ) কোৱা হৈছে।

Verse 111

अर्यम्णो दक्षिणं ये तु पितृयानं समाश्रिताः / दाराग्निहोत्रिणस्ते वै यै प्रजाहेतवः स्मृताः

যিসকলে আৰ্যমাৰ দক্ষিণ পথ—পিতৃযান—আশ্ৰয় কৰে, তেওঁলোক পত্নীসহ অগ্নিহোত্ৰ পালনকাৰী; তেওঁলোককেই প্ৰজাৰ হেতু বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 112

गृहमेधिनस्त्वसंख्येयाः श्मशानान्याश्रयन्ति ते / अष्टाशीतिसहस्राणि निहिता उत्तरापथे

অসংখ্য গৃহমেধী শ্মশানসমূহ আশ্ৰয় কৰে; অষ্টআশি হাজাৰ উত্তৰাপথত নিহিত (স্থিত) বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 113

ये श्रूयन्ते दिवं प्राप्ता ऋषयो ह्यूर्ध्वरेतसः / मन्त्रब्राह्मणकर्त्तारो जायन्ते च युगक्षयात्

যিসকল ঊৰ্ধ্বৰেতস ঋষি দিৱ্যলোক প্ৰাপ্ত হৈছে বুলি শ্ৰুতি আছে, যুগক্ষয়ত তেওঁলোকে পুনৰ জন্ম লৈ মন্ত্ৰ আৰু ব্ৰাহ্মণ-গ্ৰন্থৰ কৰ্তা হয়।

Verse 114

एवमावर्त्तमानास्तेद्वापरेषु पुनः पुनः / कल्पानामार्षविद्यानां नानाशास्त्रकृतश्च ये

এইদৰে তেওঁলোকে দ্বাপৰ যুগত পুনঃ পুনঃ আবিৰ্ভাৱ কৰে; তেওঁলোক কল্পসমূহৰ আৰ্ষ বিদ্যা আৰু নানা শাস্ত্ৰৰো ৰচয়িতা।

Verse 115

क्रियते यैर्व्यवत्दृतिर्वैदिकानां च कर्मणाम् / वैवस्वते ऽन्तरे तस्मिन्द्वापरेषु पुनः पुनः

যিসকলৰ দ্বাৰা বৈদিক কৰ্মসমূহৰ নিয়ম-ব্যৱস্থা আৰু বিভাগ স্থাপিত হয়, সেই বৈৱস্বত মন্বন্তৰত তেওঁলোকে দ্বাপৰ যুগত পুনঃ পুনঃ আবিৰ্ভাৱ কৰে।

Verse 116

अष्टाविंशतिकृत्वो वै वेदा व्यस्ता महर्षिभिः / सप्तमे द्वापरे व्यमताः स्वयं वेदाः स्वयंभुवा

মহর্ষিসকলে আঠাইবাৰ বেদসমূহ বিভাজন কৰিলে; সপ্তম দ্বাপৰত স্বয়ম্ভূয়ে নিজেই বেদসমূহ বিভক্ত কৰিলে।

Verse 117

द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः / तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे च बृहस्पतिः

দ্বিতীয় দ্বাপৰত প্ৰজাপতি বেদব্যাস আছিল; তৃতীয়ত উশনা ব্যাস, আৰু চতুৰ্থত বৃহস্পতি।

Verse 118

सविता पञ्चमे व्यासो मृत्युः षष्ठे स्मृतः प्रभुः / सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश्चाष्टमे स्मृतः

পঞ্চমত সবিতা ব্যাস; ষষ্ঠত প্ৰভু মৃত্যুক স্মৃত কৰা হয়। সপ্তমত তদ্ৰূপ ইন্দ্ৰ, অষ্টমত বশিষ্ঠ স্মৃত।

Verse 119

सारस्वतस्तु नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः / एकादशे तु त्रिवर्षा सनद्वाजस्ततः परम्

নৱমত সাৰস্বত; দশমত ত্ৰিধামা স্মৃত। একাদশত ত্ৰিবর্ষা, তাৰ পিছত সনদ্বাজ কোৱা হৈছে।

Verse 120

त्रयोदशे चान्तरिक्षो धर्मश्चापि चतुर्दशे / त्रैय्यारुणिः पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः

ত্রয়োদশত অন্তৰিক্ষ; চতুৰ্দশত ধৰ্মো স্মৃত। পঞ্চদশত ত্ৰৈয়্যাৰুণি, ষোড়শত ধনঞ্জয়।

Verse 121

कृतञ्जयः सप्तदशे ऋजीषो ऽष्टादशे स्मृतः / ऋजीषात्तु भरद्वाजो भरद्वाजात्तु गौतमः

সপ্তদশত কৃতঞ্জয়; অষ্টাদশত ঋজীষ স্মৃত। ঋজীষৰ পৰা ভৰদ্বাজ, ভৰদ্বাজৰ পৰা গৌতম।

Verse 122

गौतमादुत्तमश्चैव ततो हर्यवनः स्मृतः / हर्यवनात्परो वेनः स्मृतो वाजश्रवास्ततः

গৌতমৰ পৰা উত্তম, তাৰ পিছত হৰ্যবন স্মৃত। হৰ্যবনৰ পিছত বেন, আৰু তাৰ পিছত বাজশ্ৰবা স্মৃত।

Verse 123

अर्वाक्च वाजश्रवसः सोममुख्यायनस्ततः / तृणबिन्दुस्ततस्तस्मात्ततजस्तृणबिन्दुतः

অৰ্বাকৰ পৰা বাজশ্ৰৱস, তেওঁৰ পৰা সোমমুখ্যায়ন; তাৰ পিছত তৃণবিন্দু, তেওঁৰ পৰা তাতজ, আৰু তাতজৰ পৰা পুনৰ তৃণবিন্দু জন্মিল।

Verse 124

ततजाच्च स्मृतः शक्तिः शक्तेश्चापि पराशरः / जातूकर्णो भवत्तस्मात्त स्माद्द्वैपायनः स्मृतः

তাতজৰ পৰা শক্তি স্মৃত, শক্তিৰ পৰা পৰাশৰ; তেওঁৰ পৰা জাতূকৰ্ণ হল, আৰু জাতূকৰ্ণৰ পৰা দ্বৈপায়ন (ব্যাস) স্মৃত হল।

Verse 125

अष्टाविंशतिरित्येते वेदव्यासाः पुरातनाः / भविष्ये द्वापरे चैव द्वोणिर्द्वैपायने ऽपि च

এই পুৰাতন বেদব্যাসসকল মুঠতে আঠাইজন বুলি কোৱা হয়; আৰু ভৱিষ্য দ্বাপৰত দ্বোণি আৰু দ্বৈপায়নো (ব্যাসৰূপে) থাকিব।

Verse 126

वेदव्यासे ह्यतीते ऽस्मिन्भविता सुमहातपाः / भविष्यन्ति भविष्येषु शाखाप्रमयनानि तु

এই বেদব্যাস অতীত হ’লে মহাতপস্বীসকল উদ্ভৱ হ’ব; আৰু ভৱিষ্য কালসমূহত বেদশাখাৰ প্ৰৱৰ্তন-প্ৰসাৰ চলি থাকিব।

Verse 127

तस्यैव ब्रह्मणो ब्रह्म तपसः प्राप्तमव्ययम् / तपसा कर्म च प्राप्तं कर्मणा चापि ते यशः

সেই ব্ৰহ্মৰেই অব্যয় ব্ৰহ্ম তপস্যাৰে লাভ হয়; তপস্যাৰে কৰ্মসিদ্ধি পোৱা যায়, আৰু কৰ্মৰ দ্বাৰাই তোমাৰ যশো লাভ হয়।

Verse 128

पुनश्च तेजसा सत्यं सत्येनानन्दमव्ययम् / व्याप्तं ब्रह्मामृतं शुक्रं ब्रह्मैवामृतमुच्यते

পুনৰ তেজে সত্য প্ৰকাশ পায়, আৰু সত্যে অব্যয় আনন্দ। যি ব্ৰহ্ম অমৃত-স্বৰূপ, নিৰ্মল আৰু সৰ্বব্যাপী—তাকেই অমৃত বুলি কোৱা হয়।

Verse 129

ध्रुवमेकाक्षरमिदमोमित्येव व्यवस्थितम् / बृहत्वाद्बृंहणाच्चैव तद्ब्रह्मेत्यभिधीयते

এই ধ্ৰুৱ একাক্ষৰ ‘ওঁ’ বুলিয়েই স্থিৰভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত। মহত্ত্ব আৰু বিস্তাৰকৰ শক্তিৰ বাবে তাক ‘ব্ৰহ্ম’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 130

प्रमवा वस्थितं भूयो भूर्भुवः स्वरिति स्मृतम् / अथर्वऋग्यजुः साम्नि यत्तस्मै ब्रह्मणे नमः

প্ৰণৱক পুনৰ ‘ভূঃ ভুৱঃ স্বঃ’ ৰূপে স্মৰণ কৰা হয়। যি অথৰ্ব, ঋগ্, যজুঃ আৰু সাম বেদত প্ৰতিষ্ঠিত, সেই ব্ৰহ্মলৈ নমস্কাৰ।

Verse 131

जगतः प्रलयोत्पत्तौ यत्तत्कारणसंज्ञितम् / महतः परमं गुह्यं तस्मै सुब्रह्मणे नमः

জগতৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰলয়ত যি ‘কাৰণ’ বুলি পৰিচিত, মহত্ত্বতকৈও ওপৰৰ পৰম গূঢ়—সেই শুভ ব্ৰহ্মলৈ নমস্কাৰ।

Verse 132

अगाधापारमक्षय्यं जगत्संबोहसंभवम् / संप्रकाशप्रवृत्तिभ्यां पुरुषार्थप्रयोजनम्

যি অগাধ, অপাৰ আৰু অক্ষয়, আৰু জগতৰ সমগ্ৰ সমষ্টিৰ উৎস; যি প্ৰকাশ আৰু প্ৰবৃত্তি—দুয়োটাৰ দ্বাৰা পুৰুষাৰ্থৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰে।

Verse 133

सांख्यज्ञानवतां निष्ठा गतिः शमदमात्मनाम् / यत्तदव्यक्तमतं प्रकृतिर्ब्रह्म शाश्वतम्

সাংখ্যজ্ঞানীৰ নিষ্ঠা আৰু শম-দমে সংযত আত্মাসকলৰ পৰম গতি সেই; যাক অব্যক্ত বুলি কোৱা হয়—সেই প্ৰকৃতি, সেই শাশ্বত ব্ৰহ্ম।

Verse 134

प्रधानमात्मयोनिश्च गृह्यं सत्त्वं च शस्यते / अविभागस्तथा शुक्रमक्षरं बहुधात्मकम्

প্ৰধান, আত্মযোনি, লগতে ‘গ্ৰাহ্য’ আৰু সত্ত্ব—এইদৰেো বৰ্ণনা কৰা হয়; সেয়া অবিভক্ত, নিৰ্মল, অক্ষৰ আৰু বহুৰূপাত্মক।

Verse 135

परमब्रह्मणे तस्मै नित्यमेव नमोनमः / कृते पुनः क्रिया नास्ति कुत एवाकृतक्रियाः

সেই পৰব্ৰহ্মলৈ নিত্য নমো নমঃ। যি কৃত—সম্পন্ন—হৈ গ’ল, তাত পুনৰ ক্ৰিয়া নাথাকে; তেন্তে যিসকল অ-কৃত-ক্ৰিয়া, তেওঁলোকৰ কথা কি ক’ব?

Verse 136

सकृदेव कृतं सर्वं यद्वै लोके कृताकृतम् / श्रोतव्यं वा श्रुतं वापि तथैवासाधु साधु वा

লোকে যি কৃত-অকৃত আছে, সেয়া সকলো একেবাৰেই কৰা; শুনিবলগীয়া হওক বা শুনা, আৰু অসাধু হওক বা সাধু—সকলো তেনেকুৱাই।

Verse 137

ज्ञातव्यं वाप्यमन्तव्यं सप्रष्टव्यं भोज्यमेव च / द्रष्टव्यं वाथ श्रोतव्यं घ्रातव्यं वा कथञ्चन

যি জানিবলগীয়া, মানিবলগীয়া, সোধিবলগীয়া, আৰু ভোজ্য; যি চাবলগীয়া, শুনিবলগীয়া, বা কোনোপৰ্যায়ে ঘ্ৰাণ কৰিবলগীয়া—সকলো তেনেকুৱাই।

Verse 138

दर्शितं यदनेनैव ज्ञातं तद्वै सुरर्षिभिः / यन्न दर्शितवानेष कस्तदन्वेष्टुमर्हति

এনেই যি দেখুৱালে, সেয়াই দেৱঋষিসকলে জানিলে; যি তেওঁ দেখুৱালে নহয়, তাক অনুসন্ধান কৰিবলৈ কোন যোগ্য?

Verse 139

सर्वाणि सर्वं सर्वांश्च भगवानेव सो ऽब्रवीत् / यदा यत्क्रियते येन तदा तस्मो ऽभिमन्यते

‘সকলো, সকলো বস্তু, আৰু সকলো জন’—ভগৱানে এইদৰে ক’লে; যেতিয়া যি কাৰ্য যাৰ দ্বাৰা হয়, তেতিয়া তাকেই কৰ্তা বুলি ধৰা হয়।

Verse 140

यत्रेदं क्रियते पूर्वं न तदन्येन भाषितम् / यदा च क्रियते किञ्चित्केनचिद्वा कथं क्वचित्

য’ত এইটো আগতে কৰা হয়, সেয়া আন কোনেও কোৱা নাই; আৰু যেতিয়া ক’তবাত কেনেবাকৈ কোনোবাই কিবা কৰে।

Verse 141

तनैव तत्कृतं कृत्यं कर्त्तॄणां प्रतिभाति वै / विरिक्तं चातिरिक्तं च ज्ञानाज्ञानेप्रियाप्रिये

তেওঁৰ দ্বাৰাই হোৱা কৰ্ম কৰ্তাসকলৰ ওচৰত নিজৰেই কৰা যেন লাগে; জ্ঞান-অজ্ঞান, প্ৰিয়-অপ্ৰিয়ত উণতি আৰু অধিকতাও তেনেই।

Verse 142

धर्माधर्मौं सुशं दुःखं मृत्युश्चामृतमेव च / ऊर्द्ध्वं तिर्य्यगधोभावस्तस्यैवादृष्टकारिणः

ধৰ্ম-অধৰ্ম, সুখ-দুখ, মৃত্যু আৰু অমৃত; লগতে ঊৰ্ধ্ব, তিৰ্যক্ আৰু অধোগতি—এই সকলো সেই অদৃষ্ট কৰ্তাৰেই।

Verse 143

स्वयंभुवो ऽथ ज्येष्ठस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / प्रत्येकवेद्यंभवति त्रेतास्विह पुनः पुनः

স্বয়ম্ভূ, জ্যেষ্ঠ পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাৰ বিষয়ে—ত্রেতাযুগত ইয়াত পুনঃপুনঃ প্ৰতিটো বেদ পৃথকভাবে জ্ঞেয় হয়।

Verse 144

व्यस्यते ह्येकवेद्यं तु द्वापरेषु पुनः पुनः / ब्रह्मा चैतानुवाचादौ तस्मिन्वैवस्वते ऽन्तरे

দ্বাপৰযুগত সেই এক-বেদ্য পুনঃপুনঃ বিভক্ত হয়; আৰু সেই বৈবস্বত মন্বন্তৰত আদিতে ব্ৰহ্মাই এইবোৰ উপদেশ দিলে।

Verse 145

आवर्त्तमाना ऋषयो युगाख्यासु पुनः पुनः / कुर्वन्ति संहिता ह्येते जायमानाः परस्परम्

যুগনামত পুনঃপুনঃ ঘূৰি অহা ঋষিসকল, পৰস্পৰে জন্ম লৈ, এই সংহিতাসমূহেই ৰচনা কৰে।

Verse 146

अष्टाशीतिसहस्राणि श्रुतर्षीणां समृतानि वै / अतीतेषु व्यतीतानि वर्त्तन्ते पुनः पुनः

শ্ৰুতি-ঋষিসকলৰ সংখ্যা অষ্টাশীতি সহস্ৰ বুলি নিশ্চিতভাৱে স্মৃত; অতীত যুগত পাৰ হৈ গ’লেও সিহঁত পুনঃপুনঃ প্ৰবাহিত হয়।

Verse 147

श्रिता दक्षिणपन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे / युगे युगे तु ताः शाखा व्यस्यन्ते तै पुनः पुनः

যিসকলে দক্ষিণপথ আশ্ৰয় কৰি শ্মশানত আশ্ৰয় ল’লে—তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই যুগে যুগে সেই শাখাসমূহ পুনঃপুনঃ বিভক্ত হয়।

Verse 148

द्वापरेष्विह सर्वेषु संहितास्तु श्रुतर्षिभिः / तेषां गोत्रेष्विमाः शाखा भवन्ति हि पुनः पुनः

ইয়াত প্ৰতিটো দ্বাপৰযুগত শ্রুতি-ঋষিসকলে সংহিতাসমূহ সংকলন কৰে; তেওঁলোকৰ গোত্ৰত এই শাখাসমূহ পুনঃ পুনঃ প্ৰকাশ পায়।

Verse 149

ताः शाखास्ते च कर्त्तारो भवं तीहायुगक्षयात् / एवमेव तु विज्ञेया अतीतानागतेष्वपि

সেই শাখাসমূহ আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্তাসকলও ইয়াত যুগক্ষয়ত প্ৰকাশ পায়; অতীত আৰু অনাগততও এইদৰে বুজিব লাগে।

Verse 150

मन्वन्तरेषु सर्वेषु शाखाप्रणयनानि वै / अतीतेषु व्यतीतानि वर्त्तन्ते सांप्रते ऽन्तरे

সকলো মন্বন্তৰত শাখা-প্ৰণয়ন হয়; অতীত মন্বন্তৰত সেয়া অতীত হৈ গৈছে, আৰু বৰ্তমান অন্তৰত সেয়া চলি আছে।

Verse 151

भविष्यन्ति च यानि स्युर्वर्त्स्यन्ते ऽनागतेष्वपि / पूर्वेण पश्चिमं ज्ञेयं वर्तमानेन चोभयम्

যি ভৱিষ্যতে হ’ব, সেয়া অনাগত যুগতো হ’ব; পূৰ্বৰ দ্বাৰা পৰৱৰ্তী জানিবা, আৰু বৰ্তমানৰ দ্বাৰা দুয়োটাই বুজিবা।

Verse 152

एतेन क्रमयोगेन मन्वन्तरविनिश्चयः / एवं देवाः सपितर ऋषयो मनवश्च वै

এই ক্ৰমযোগে মন্বন্তৰৰ নিৰ্ণয় হয়; এইদৰে দেৱসকল, পিতৃসকল, ঋষিসকল আৰু মনুসকলও ক্ৰমে জনা যায়।

Verse 153

मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति ह्यावर्त्तन्ते च तैः सह / जनलोकात्सुराः सर्वे दशकल्पान्पुनः पुनः

মন্ত্ৰসহ সকলো দেৱ জনলোকৰ পৰা ঊৰ্ধ্বলৈ গমন কৰে আৰু সেই মন্ত্ৰসহ পুনঃ পুনঃ দহ কল্পলৈকে আবৰ্তন কৰে।

Verse 154

पर्यायकाले संप्राप्ते संभूता निधनस्य ते / अवश्यभाविनार्ऽथेन संभध्यन्ते तदा तु ते

যেতিয়া তেওঁলোকৰ পৰ্যায়কাল উপস্থিত হয়, তেতিয়া তেওঁলোক নিধনৰ বাবে উদ্ভূত হয়; অবশ্যম্ভাবী নিয়মে তেতিয়াই তেওঁলোক তাত আবদ্ধ হয়।

Verse 155

ततस्ते दोषवज्जन्म पश्यन्तो रोगपूर्वकम् / निवर्त्तते तदा वृत्तिः सा तेषां दोषदर्शनात्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে ৰোগপূৰ্বক দোষযুক্ত জন্ম দেখা পায়; দোষদৰ্শনত তেতিয়া তেওঁলোকৰ সেই প্ৰবৃত্তি নিবৃত্ত হয়।

Verse 156

एवं देवयुगानीह दशकृत्वो विवर्त्य वै / जनलोकात्तपोलोकं गच्छन्तीहानिवर्त्तकम्

এইদৰে ইয়াত দেৱযুগ দহবাৰ আবৰ্তন কৰি তেওঁলোকে জনলোকৰ পৰা তপোলোকলৈ যায়, য’ৰ পৰা পুনৰ উভতি অহা নাই।

Verse 157

एवं देवयुगानीह व्यती तानि सहस्रशः / निधनं ब्रह्मलोके वै गतानि ऋषिभिः सह

এইদৰে ইয়াত দেৱযুগ সহস্ৰ সহস্ৰকৈ অতিবাহিত হয়; আৰু ঋষিসকলৰ সৈতে তেওঁলোকে ব্ৰহ্মলোকত গৈ নিধন লাভ কৰে।

Verse 158

न शक्य आनुपूर्व्येण तेषां वक्तुं सुविस्तरः / अनादित्वाच्च कालस्य संख्यानां चैव सर्वशः

কাল অনাদি আৰু সংখ্যা-সমূহো সৰ্বত্ৰ অপাৰ; সেয়ে সিহঁতক ক্ৰমে বিস্তাৰে কোৱা সম্ভৱ নহয়।

Verse 159

मन्वन्तराण्यतीतानि यानि कल्पैः पुरा सह / पितृभिर्मुनिभिर्देवैः सार्द्धं च ऋषिभिः सह

পূৰ্ব কল্পসমূহৰ সৈতে যি যি মন্বন্তৰ অতীত হ’ল, সেয়া পিতৃ, মুনি, দেৱতা আৰু ঋষিসকলৰ সৈতে একেলগে অতিক্ৰান্ত।

Verse 160

कालेन प्रतिसृष्टानि युगानां च विवर्त्तनम् / एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वन्तराणि च

কালৰ দ্বাৰা যুগসমূহ পুনঃসৃষ্টি হয় আৰু যুগৰ পৰিৱর্তন ঘটে; এই ক্ৰমযোগে কল্প আৰু মন্বন্তৰো চলি থাকে।

Verse 161

सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः / मन्वन्तरान्ते संहारः संहारान्ते च संभवः

প্ৰজাসহ শত শত আৰু সহস্ৰ সহস্ৰ কালচক্ৰ অতীত হৈছে; মন্বন্তৰৰ অন্তত সংহাৰ, আৰু সংহাৰৰ অন্তত পুনৰ সম্ভৱ।

Verse 162

देवतानामृषीणां च मनोः पितृगणस्य च / न शक्य आनुपूर्व्येण वक्तुं वर्षशतैरपि

দেৱতা, ঋষি, মনু আৰু পিতৃগণৰ ক্ৰম অনুসৰি বৰ্ণনা শত শত বছৰতেও কোৱা সম্ভৱ নহয়।

Verse 163

विस्तरस्तु निसर्गस्य संहारस्य च सर्वशः / मन्वन्तरस्य संख्या तु मानुषेण निबोधत

সৃষ্টি আৰু সংহাৰৰ সকলো বিস্তাৰ আৰু মন্বন্তৰৰ সংখ্যা মানৱীয় গণনাৰে বুজি লোৱা।

Verse 164

मन्वन्तरास्तु संख्याताः संख्यानार्थविशारदैः / त्रिंशत्कोट्यस्तु संपूर्णा संख्याताः संख्याया द्विजैः

সংখ্যা আৰু অৰ্থত পাৰদৰ্শীসকলে মন্বন্তৰ গণনা কৰিছে; দ্বিজসকলে সংখ্যাত সম্পূৰ্ণ ত্ৰিশ কোটি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।

Verse 165

सप्तषष्टिस्तन्थान्यानि नियुतानि च संख्याया / विंशतिश्च सहस्रामि कालो ऽयं साधिकं विना

গণনাত সাতষট্টি নিয়ুত আৰু আন আন, লগতে বিশ সহস্ৰ—এই কাল অতিৰিক্ত নোহোৱাকৈ কোৱা হৈছে।

Verse 166

मन्वन्तरस्य संख्येयं मानुषेण प्रकीर्त्तिता / वर्षाग्रेणापि दिव्येन प्रवक्ष्याम्युत्तरं मनोः

মন্বন্তৰৰ এই সংখ্যা মানৱীয় গণনাৰে কোৱা হৈছে; এতিয়া দিব্য বৰ্ষমানেও মনুৰ উত্তৰ অংশ ক’ম।

Verse 167

अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतम् / द्विपञ्चाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

দিব্য গণনাৰে আঠ শত-সহস্ৰ স্মৃত; আৰু অধিকত দুই-পঞ্চাশ সহস্ৰো আছে।

Verse 168

चतुर्दशगुणो ह्येष कालो ह्याभूतसंप्लवम् / पूर्णं युगसहस्रं स्यात्तदहर्ब्रह्मणः स्मृतम्

এই কাল চৌদগুণ হৈ ভূত-সংপ্ৰলয়লৈকে বিস্তৃত। পূৰ্ণ এক সহস্ৰ যুগৰ যি পৰিমাণ, তাকেই ব্ৰহ্মাৰ এক দিন বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 169

ततः सर्वाणि भूतानि दग्धान्यादित्यरश्मिभिः / ब्रह्माणामग्रतः कृत्वा सह देवर्षिदानवैः

তেতিয়া সকলো ভূত আদিত্যৰ ৰশ্মিৰে দগ্ধ হয়; আৰু দেৱর্ষি আৰু দানৱসকলৰ সৈতে ব্ৰহ্মাক অগ্ৰে ৰাখি তেওঁলোকে আগবাঢ়ে।

Verse 170

प्रविशन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् / स स्रष्टा सर्व भूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः

তেওঁলোকে সুৰশ্ৰেষ্ঠ প্ৰভু নাৰায়ণ দেৱতাত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁেই কল্পৰ আদিত পুনঃ পুনঃ সকলো ভূতৰ স্ৰষ্টা।

Verse 171

इत्येष स्थितिकालो वै मतो देवर्षिभिः सह / सर्वमन्वन्तराणां हि प्रतिसंधिं निबोधत

এইদৰে এই স্থিতিকাল দেৱর্ষিসকলৰ সৈতে মান্য কৰা হৈছে। এতিয়া সকলো মন্বন্তৰৰ প্ৰতিসন্ধি (সন্ধিকাল) বুজি লোৱা।

Verse 172

युगख्या या समुद्दिष्टा प्रागेतस्मिन्मयानघाः / कृतत्रेतादिसंयुक्तं चतुर्युगमिति स्मृतम्

হে অনঘাসকল! মই আগতে যি যুগ-সংজ্ঞা কৈছিলোঁ, সেয়া কৃত, ত্ৰেতা আদি যুক্ত হৈ ‘চতুৰ্যুগ’ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 173

तच्चैकसप्ततिगुणं परिवृत्तं तु साधिकम् / मनोरेतमधीकारं प्रोवाच भगवान्प्रभुः

ই একাত্তৰ গুণতকৈও অধিক বৃদ্ধি পাইছে বুলি কৈ, ভগৱান প্ৰভুৱে মনুৰ এই অধিকাৰ ঘোষণা কৰিলে।

Verse 174

एवं मन्वन्तराणां च सर्वेषामेव लक्षणम् / अतीतानागतानां वै वर्त्तिमानेन कीर्त्तितम्

এইদৰে সকলো মন্বন্তৰৰ লক্ষণ—অতীত আৰু অনাগত—বৰ্তমানক আধাৰ কৰি কীৰ্তিত হ’ল।

Verse 175

इत्येष कीत्तितः सर्गो मनोः स्वायंभुवस्य ते / प्रतिसंधिं तु वक्ष्यामि तस्य चैवापरस्य च

এইদৰে তোমাক স্বায়ম্ভুৱ মনুৰ সৰ্গ কীৰ্তিত হ’ল; এতিয়া তাৰ আৰু পৰৱৰ্তীৰ সংধি (পৰিবর্তন) মই ক’ম।

Verse 176

मन्वन्तरं यथा पूर्वमृषिभिर्दैवतैः सह / अवश्यभाविनार्थेन यथावद्विनिवर्त्तते

পূৰ্বৰ দৰে ঋষি আৰু দেৱতাসকলৰ সৈতে মন্বন্তৰ ঘটে; অনিবার্য নিয়তি-কাৰণত সেয়া বিধিমতে সমাপ্ত হৈ নিবৃত্ত হয়।

Verse 177

एतस्मिन्नन्तरे पूर्वं त्रैलाक्यस्ये श्वरास्तु ये / सप्तर्षयश्च देवाश्च पितरो मनवस्तथा

এই অন্তৰত পূৰ্বে যিসকল ত্ৰিলোকৰ অধীশ্বৰ আছিল—সপ্তর্ষি, দেৱ, পিতৃ আৰু মনুসকল—তেওঁলোকেই আছিল।

Verse 178

मन्वन्तरस्य काले तु संपूर्णे साधिके तदा / क्षीणे ऽधिकारे संविग्ना बुद्ध्वा पर्ययमात्मनः

মন্বন্তৰৰ কাল সম্পূৰ্ণ হৈ গ’লত, অধিকাৰ ক্ষীণ হোৱা বুজি, নিজৰ পৰ্যায়-পরিবর্তন জানি তেওঁলোক উদ্বিগ্ন হ’ল।

Verse 179

महर्लोकाय ते सर्वे उन्मुखा दधिरे मतिम् / ततो मन्वन्तरे तस्मिन्प्रक्षीणे देवतास्तु ताः

তেওঁলোক সকলোৱে মহৰ্লোকলৈ উন্মুখ হৈ মন স্থিৰ কৰিলে; তাৰ পাছত সেই মন্বন্তৰ ক্ষয় হ’লে সেই দেৱতাসকল (এনেদৰে) হ’ল।

Verse 180

संपूर्णेस्थितिकाले तु तिष्ठेदेकं कृतं युगम् / उत्पद्यन्ते भविष्यन्तो ये वै मन्वन्तरेश्वराः

সম্পূৰ্ণ স্থিতিকালত এটা কৃতযুগ স্থিৰ থাকে; আৰু যিসকল ভৱিষ্যৰ মন্বন্তৰেশ্বৰ, তেওঁলোক উদ্ভৱ হয়।

Verse 181

देवताः पितरश्चैव ऋषयो मनुरेव च / मन्वन्तरे तु संपूर्णे तद्वदन्ते कलौ युगे

দেৱতা, পিতৃসকল, ঋষিসকল আৰু মনুও—মন্বন্তৰ সম্পূৰ্ণ হ’লে, কলিযুগত তেওঁলোকে তেনেদৰে কয়।

Verse 182

संपद्यते कृतं तेषु कलिशिष्टेषु वै तदा / यथा कृतस्य संतानः कलिपूर्वः स्मृतो बुधैः

তেতিয়া সেই কলি-শিষ্ট অৱস্থাত কৃতযুগৰ ভাব সম্পন্ন হয়; কিয়নো কৃতযুগৰ পৰম্পৰাক বুধসকলে ‘কলিপূৰ্ব’ বুলি স্মৰণ কৰিছে।

Verse 183

तथा मन्वन्तरान्तेषु आदिर्मन्वन्तरस्य च / क्षीणे मन्वन्तरे पूर्वे प्रवृत्ते चापरे पुनः

তদ্ৰূপে মন্বন্তৰৰ অন্তত আৰু মন্বন্তৰৰ আদিতো; পূৰ্ব মন্বন্তৰ ক্ষীণ হ’লে আৰু অন্যটো পুনৰ প্ৰৱৰ্তিত হ’লে।

Verse 184

मुखे कृतयुगस्याथ तेषां शिष्टास्तु ये तदा / सप्तर्षयो मनुश्चैव कालापेक्षास्तु ये स्थिताः

তাৰ পিছত কৃতযুগৰ মুখত, তেতিয়া যিসকল শিষ্ট (শ্ৰেষ্ঠ) আছিল—সপ্তর্ষি আৰু মনুও—কালের অপেক্ষাত স্থিত থাকে।

Verse 185

मन्वन्तरप्रतीक्षास्ते क्षीयमाणास्तपस्विनः / मन्वन्तरोत्सवस्यार्थे संतत्यर्थे च सर्वदा

সেই তপস্বীসকল মন্বন্তৰৰ প্ৰতীক্ষাত (পূৰ্বকালৰ ক্ষয়ৰ সৈতে) ক্ষীয়মান হয়; সদায় মন্বন্তৰ-উৎসৱৰ বাবে আৰু পৰম্পৰাৰ ধাৰাবাহিকতাৰ বাবে।

Verse 186

पूर्ववत्संप्रवर्त्तन्ते प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने / द्वन्द्वेषु संप्रवृत्तेषु उत्पन्नास्वौषधीषु च

বৰ্ষাৰ সৃষ্টিধাৰা প্ৰৱৰ্তিত হ’লে তেওঁলোকে পূৰ্ববৎ কৰ্মত প্ৰৱৰ্তিত হয়; শীত-উষ্ণাদি দ্বন্দ্ব চলি উঠে আৰু ঔষধি-লতা উদ্ভৱ হয়।

Verse 187

प्रजासु चानिकेतासु संस्थितासु क्वचित्क्वचित् / वार्त्तायां संप्रवृत्तायां धर्मे चैवोपसंस्थिते

আৰু প্ৰজাসকল কিছুমান ঠাইত অনিকেত (গৃহহীন) অৱস্থাত থাকে; যেতিয়া বাৰ্তা (কৃষি-ব্যৱসা) প্ৰৱৰ্তিত হয় আৰু ধৰ্মো নিকট হৈ প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

Verse 188

निरानन्दे चापि लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे / अग्रामनगरे चैव वर्णाश्रमविवर्जिते

যেতিয়া জগত আনন্দশূন্য হয়, স্থাবৰ-জংগম নষ্ট হয়, গাঁও-নগৰ নাথাকে আৰু বৰ্ণাশ্ৰমধৰ্ম লুপ্ত হয়।

Verse 189

पूर्वमन्वन्तरे शिष्टा ये भवन्तीह धार्मिकाः / सप्तर्षयो मनुश्चैव संतानार्थं व्यवस्थिताः

পূৰ্ব মন্বন্তৰত যিসকল ধৰ্মনিষ্ঠ শিষ্টজন আছিল, তেওঁলোকেই সন্তানবৃদ্ধিৰ বাবে সপ্তঋষি আৰু মনুৰূপে স্থাপিত হয়।

Verse 190

प्रजार्थं तपतां तेषां तपः परमदुश्चरम् / उत्पद्यन्ते हि पूर्वेषां निधनेष्विह पूर्ववत्

প্ৰজাৰ্থে তপস্যা কৰা তেওঁলোকৰ তপ অতি দুৰূহ; আৰু পূৰ্বজনৰ বিনাশৰ পাছত তেওঁলোক ইয়াত পূৰ্বৰ দৰে পুনৰ উদ্ভৱ হয়।

Verse 191

देवासुराः पितृगणा ऋषयो मानुषास्तथा / सर्पा भूतपिशाचाश्च गन्धर्वा यक्षराक्षसाः

দেৱ আৰু অসুৰ, পিতৃগণ, ঋষি আৰু মানুহ; সৰ্প, ভূত-পিশাচ, গন্ধৰ্ব, যক্ষ আৰু ৰাক্ষস।

Verse 192

ततस्तेषां तु ये शिष्टाः शिष्टाचारान्प्रजक्षते / सप्तर्षयो मनुश्चव ह्यादौ मन्वन्तरस्य हि

তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ মাজৰ শিষ্টজন শিষ্টাচাৰ প্ৰচাৰ কৰে; কিয়নো মন্বন্তৰৰ আদিতে সপ্তঋষি আৰু মনুৱেই পথ দেখুৱায়।

Verse 193

प्रारभन्ते च कर्माणि मनुष्यो दैवतैः सह / ऋषीणां ब्रह्मचर्येण गत्वानृण्यं तु व तदा

মানুহে দেৱতাসকলৰ সৈতে কৰ্ম আৰম্ভ কৰে; ঋষিসকলৰ ব্ৰহ্মচৰ্য্যৰ দ্বাৰা তেতিয়া তেওঁ ঋণমুক্ত হয়।

Verse 194

पितॄणां प्रजाया चैव देवानामिज्यया तथा / शतंवर्षसहस्राणां धर्मे वर्णात्मके स्थिताः

পিতৃসকল, প্ৰজা আৰু দেৱতাসকলৰ ইজ্যাৰ দ্বাৰা; তেওঁলোকে বৰ্ণাত্মক ধৰ্মত স্থিত হৈ সহস্ৰ শতবছৰ ধৰি থাকিল।

Verse 195

त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिर्धर्मान्वर्णाश्रमांस्तथा / स्थापयित्वाश्रमांश्चैव स्वर्गाय देधिरे मनः

ত্রয়ী, বাৰ্ত্তা, দণ্ডনীতি আৰু বৰ্ণাশ্ৰম-ধৰ্ম স্থাপন কৰি; আশ্ৰমসমূহো গঢ়ি তেওঁলোকে স্বৰ্গলাভত মন দিল।

Verse 196

पूर्वदेवेषु तेष्वेवं स्वर्गाया भिमुखेषु वै / पूर्वदेवास्ततस्ते वै स्थिता धर्मेण कृत्स्नशः

সেই পূৰ্বদেৱসকল এইদৰে স্বৰ্গাভিমুখ হ’লে; তেতিয়া তেওঁলোকে সম্পূৰ্ণৰূপে ধৰ্মত স্থিত হ’ল।

Verse 197

मन्वन्तरे पुरावृत्ते स्थानान्युत्सृज्य सर्वशः / मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति महर्लोकमनामयम्

মন্বন্তৰ অতীত হ’লে তেওঁলোকে সকলো স্থান ত্যাগ কৰি; মন্ত্ৰসহ ঊৰ্ধ্বলৈ গৈ নিৰাময় মহৰ্লোকত উপনীত হয়।

Verse 198

विनिवृत्ताधिकारास्ते मानसीं सिद्धिमास्थिताः / अवेक्षमाणा वशिनस्तिष्ठन्त्या भूतसंप्लवात्

তেওঁলোকে অধিকাৰৰ পৰা নিবৃত্ত হৈ মানসিক সিদ্ধি লাভ কৰিলে; সংযমী হৈ ভূতসম্ভাৰৰ প্ৰলয়ক চায় স্থিৰে থাকিল।

Verse 199

ततस्तेषु व्यतीतेषु पूर्वदेवेषु वै तदा / शून्येषु देवस्थानेषु त्रैलोक्ये तेषु सर्वशः

তাৰ পাছত যেতিয়া সেই পূৰ্বদেৱসকল তেতিয়াই অন্তৰ্হিত হ’ল, তেতিয়া ত্ৰিলোকত সৰ্বত্ৰ দেৱস্থানসমূহ শূন্য হৈ পৰিল।

Verse 200

उपस्थिता इहान्ये वै ये देवाः स्वर्गवासिनः / ततस्ते तपसा युक्ताः स्थानान्यापूरयन्ति च

তেতিয়া স্বৰ্গবাসী আন দেৱসকল ইয়াত উপস্থিত হ’ল; তাৰ পাছত তপস্যাৰে যুক্ত হৈ তেওঁলোকে সেই স্থানসমূহ পূৰ্ণ কৰিলে।