
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana (The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth)
এই অধ্যায়ত সৎকথাৰ প্ৰশংসাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কাৰণ-বিচাৰ উঠে—ভক্তিমুখ জ্ঞান আৰু কৰুণা কেনেকৈ জন্মে, আৰু দুজন জীৱে কিয় তিৰ্যক্ (পশু) জন্ম লাভ কৰিলে। ভাৰ্গৱ-সম্পৰ্কীয় কাহিনী শুনি ৰজা সগৰে ঋষি বশিষ্ঠক অনুৰোধ কৰে যে নাৰায়ণ-কথাত অতীত-বৰ্তমান-ভৱিষ্যৎ একেলগে জুৰি বিস্তৃত বিৱৰণ দিব। বশিষ্ঠে মৃগ-কেন্দ্ৰিক ‘মহাখ্যান’ ক’বলৈ সন্মত হয়। অন্তৰ্কথাত মৃগী মৃগৰ জাগ্ৰত, অতীন্দ্ৰিয় জ্ঞানক স্তুতি কৰি উভয়ৰে পশুদেহপ্ৰাপ্তিৰ কৰ্মকাৰণ সোধে। মৃগে পূৰ্বজন্ম স্মৰণ কৰি কয়—দ্ৰাবিড়দেশত সি কৌশিক গোত্ৰৰ ব্ৰাহ্মণ, শিৱদত্তৰ পুত্ৰ; ৰাম, ধম, পৃথু নামৰ তিনিজন ভ্ৰাতা, আৰু সি নিজে ‘সূৰি’ নামে পৰিচিত। পিতাই উপনয়ন কৰাই বেদ সাঙ্গোপাঙ্গ আৰু ৰহস্যাংশসহ পঢ়াইছিল; ভ্ৰাতাসকল স্বাধ্যায় আৰু গুৰুসেৱাত নিবিষ্ট হৈ প্ৰতিদিনে বনৰ পৰা সমিধা আদি সংগ্ৰহ কৰিছিল। কৰ্ম→দেহ এই সংসাৰ-নিয়ম অধ্যায়টোৱে সূক্ষ্মভাৱে দেখুৱায়।
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३४// सगर उवाच मुने परमतत्त्वज्ञध्यानज्ञानार्थकोविद / भगवद्भक्तिसंलीनमानसानुग्रहः कुतः
সগৰে ক’লে: হে মুনি, পৰম তত্ত্বজ্ঞ, ধ্যান আৰু জ্ঞানৰ অৰ্থ বিশাৰদ, ভগৱানৰ ভক্তিত লীন হোৱা মনৰ অনুগ্ৰহ ক’ৰ পৰা আহে?
Verse 2
त्वयापि हि महाभाग यतः शंससि सत्कथाः / श्रुत्वा मृगमुखात्सर्वं भार्गवस्य विचेष्टितम्
হে মহাভাগ! তুমি সৎকথা বৰ্ণনা কৰিছা, কিয়নো মৃগমুখৰ পৰা ভাৰ্গৱৰ সকলো চৰিত্ৰ আৰু বিচেষ্টিত শুনিছা।
Verse 3
भूतं भवद्भविष्यं च नारायणकथान्वितम् / पुनः प्रपच्छ किं नाथ तन्मे वद सविस्तरम्
অতীত, বৰ্তমান আৰু ভবিষ্যৎ—যি নাৰায়ণকথাৰে সংযুক্ত—সেই বিষয়ে, হে নাথ, মই পুনৰ সুধিছোঁ; মোক বিস্তাৰে কওক।
Verse 4
वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि मृगस्य चरितं महत् / यथा पृष्टं तया सो ऽस्यै वर्णयामास तत्त्ववित्
বসিষ্ঠ ক’লে—হে ৰাজন, শুনা; মই মৃগৰ মহান চৰিত্ৰ ক’ম। তাই যিদৰে সুধিছিল, তত্ত্ববিদে তেনেদৰেই তাইক বৰ্ণনা কৰি ক’লে।
Verse 5
श्रुत्वा तु चरितं तस्य भार्गवस्य महात्मनः / भूयः प्रपच्छ तं कान्तं ज्ञानतत्त्वार्थमादरात्
সেই মহাত্মা ভাৰ্গৱৰ চৰিত্ৰ শুনি, তাই আদৰেৰে পুনৰ সেই প্ৰিয়জনক জ্ঞান-তত্ত্বৰ অৰ্থ বিষয়ে সুধিলে।
Verse 6
मृग्युवाच साधुसाधु महाभाग कृतार्थस्त्वं न संशयः / यदस्य दर्शनात्ते ऽद्य जातं ज्ञानमतीद्रियम्
মৃগী ক’লে—সাধু, সাধু! হে মহাভাগ, তুমি কৃতাৰ্থ, সন্দেহ নাই; কিয়নো তেওঁৰ দৰ্শনে আজি তোমাৰ ইন্দ্ৰিয়াতীত জ্ঞান উদিত হৈছে।
Verse 7
अथातश्चात्मनः सर्वं ममापि वद कारणम् / कर्मणा येन संप्राप्तावावां तिर्यग्जनिं प्रभो
হে প্ৰভু, এতিয়া মোৰ আৰু আপোনাৰ সকলো কাৰণ কওক—কোন কৰ্মৰ ফলত আমি দুয়ো তিৰ্যক্ (পশু) যোনি লাভ কৰিলোঁ?
Verse 8
इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रियायाः स मृगः स्वयम् / वर्णयामास चरितं मृग्यश्चैवात्मनस्तदा
প্ৰিয়াৰ বাক্য শুনি সেই মৃগে তেতিয়া নিজে নিজৰ আৰু মৃগীৰ চৰিত্ৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 9
मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे यथाऽवां मृगतां गतौ / संसारे ऽस्मिन्नमहाभागे भावो ऽस्य भवकारणम्
মৃগে ক’লে—হে মহাভাগে প্ৰিয়ে, শুনা; আমি দুয়ো কেনেকৈ মৃগতালৈ গ’লোঁ। হে মহাভাগে, এই সংসাৰত ভাবেই ভৱৰ কাৰণ।
Verse 10
जीवस्य सदसभ्द्यां हि कर्मभ्यामागतः स्मृतिम् / पुरा द्रविडदेशे तु नानाऋद्धिसमाकुले
জীৱৰ শুভ-অশুভ কৰ্মদ্বয়ৰ পৰাই স্মৃতি উদয় হয়। পূৰ্বে দ্ৰাবিড়দেশত, নানা ঋদ্ধিৰে পৰিপূৰ্ণ ঠাইত (মোৰ স্মৰণ জাগিছিল)।
Verse 11
ब्राह्मणानां कुले वाहं जातः कौशिकगोत्रिणाम् / पिता मे शिवदत्तो ऽभून्नाम्ना शास्त्रविशारदः
মই কৌশিক গোত্ৰৰ ব্ৰাহ্মণ কুলত জন্ম লৈছিলোঁ। মোৰ পিতাৰ নাম শিৱদত্ত; তেওঁ শাস্ত্ৰত বিশাৰদ আছিল।
Verse 12
तस्य पुत्रा वयं जाताश्चत्वारो द्विजसत्तमाः / ज्येष्ठो रामो ऽनुजस्तस्य धमस्तस्यानु जः पृथुः
আমি সেই মহাপুৰুষৰ চাৰিজন পুত্ৰ, শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ ৰূপে জন্মিলোঁ। জ্যেষ্ঠ ৰাম; তাৰ অনুজ ধাম; আৰু ধামৰ অনুজ পৃথু।
Verse 13
चतुर्थो ऽहं प्रिये जातो सूरिरित्यभिविश्रुतः / उपनीय क्रमात्सर्वाञ्छिवदत्तो महायशाः
চতুৰ্থজন মই, প্ৰিয়ে, ‘সূৰি’ নামে প্ৰসিদ্ধ হৈ জন্মিলোঁ। মহাযশস্বী শিৱদত্তে ক্ৰমে আমাৰ সকলোৰে উপনয়ন কৰালে।
Verse 14
वेदानध्यापयामास सांगांश्च सरहस्यकान् / चत्वारो ऽपि वयं तत्र वेदाध्ययनतत्पराः
তেওঁ আমাক বেদসমূহ অংগসহ আৰু ৰহস্যসহ অধ্যাপনা কৰালে। তাত আমি চাৰিওজন বেদাধ্যয়নত একাগ্ৰ আছিলোঁ।
Verse 15
गुरुशुश्रूषणे युक्ता जाता ज्ञानपरायणाः / गत्वारण्यं फलान्यंबुसमित्कुशमृदो ऽन्वहम्
গুৰুশুশ্ৰূষাত নিয়োজিত হৈ আমি জ্ঞানপৰায়ণ হলোঁ। প্ৰতিদিন অৰণ্যলৈ গৈ ফল, পানী, সমিধ, কুশ আৰু মাটি আনিছিলোঁ।
Verse 16
आनीय पित्रे दत्त्वाथ कुर्मो ऽध्ययनमेव हि / एकदा तु वयं सर्वे संप्राप्ता पर्वते वने
সেইবোৰ আনি পিতাক দি আমি কেৱল অধ্যয়নেই লীন আছিলোঁ। এদিন আমি সকলোৱে পৰ্বতৰ অৰণ্যত উপস্থিত হলোঁ।
Verse 17
औद्भिदं नाम लोलक्षि कृतमालातटे स्थितम् / सर्वे स्नात्वा महानद्यामुषसि प्रीतमानसाः
হে লোলাক্ষি! কৃতমালা নদীৰ তীৰত ‘ঔদ্ভিদ’ নামৰ তীৰ্থ অৱস্থিত। প্ৰভাতে সেই মহানদীত স্নান কৰি সকলোৱে প্ৰীতচিত্ত হ’ল।
Verse 18
दत्तार्घाः कृतजप्याश्च समारूढा नागोत्तमम् / शालस्तमालैः प्रियकैः पनसैः कोविदारकैः
অৰ্ঘ্য দান কৰি আৰু জপ সম্পন্ন কৰি তেওঁলোকে সকলোৱে শ্ৰেষ্ঠ নাগ—হাতীৰ পিঠিত আৰূঢ় হ’ল। চাৰিওফালে শাল, তমাল, প্ৰিয়ক, পনস আৰু কোবিদাৰ গছ আছিল।
Verse 19
सरलार्जुनपूगैश्च खर्जूरैर्नारिकेलकैः / जंबूभिः सहकारैश्च कट्फलैर्बृहतीद्रुमैः
তাত সৰলা, অৰ্জুন, পূগ (সুপাৰী), খৰ্জুৰ আৰু নাৰিকেল গছ আছিল; লগতে জাম্বু, সহকাৰ (আম) আৰু কট্ফল আদি ডাঙৰ গছো আছিল।
Verse 20
अन्यैर्नानाविधैर्वृक्षैः परार्थप्रतिपादकैः / स्निग्धच्छायैः समाहृष्टनानापक्षिनिनादितैः
আৰু বহু ধৰণৰ, পৰহিতকাৰী গছো আছিল। সিহঁতৰ স্নিগ্ধ শীতল ছাঁ আৰু নানাবিধ পক্ষীৰ কোলাহলে ঠাইখন আনন্দে মুখৰিত হৈছিল।
Verse 21
शार्दूल हरिभिर्भल्लैर्गण्डकैर्मृगनाभिभिः / गचैन्द्रैः शारभाद्यैश्च सेवितं कन्दरागतैः
সেই ঠাই গুহাবাসী শাৰ্দূল (বাঘ), হৰি (সিংহ), ভল্ল (ভালুক), গণ্ডক (গণ্ডাৰ), মৃগনাভি (কস্তুৰী-মৃগ), গজেন্দ্ৰ আৰু শাৰভ আদি জন্তুৰে সেবিত আছিল।
Verse 22
मल्लिकापाटलाकुन्दकर्णिकारकदंबकैः / सुगन्धिभिर्वृतं चान्यैर्वातोद्धूतपरगिभिः
সেই স্থান মল্লিকা, পাটলা, কুন্দ, কৰ্ণিকাৰ আৰু কদম্বৰ সুগন্ধি ফুলে, আৰু বতাহে উৰুৱা পৰাগভৰা আন ফুলে আৱৃত আছিল।
Verse 23
नानामणिगणाकीर्णैर्नीलपीतसितारुणैः / शृङ्गैः समुल्लिखन्तं च व्योम कौतुकसं युतम्
নীল, পীত, শ্বেত আৰু অৰুণ বৰ্ণৰ নানা মণিগণেৰে কীৰ্ণ তাৰ শিঙে যেন আকাশক আঁচৰি তুলিছিল; সেই দৃশ্য আছিল বিস্ময়-কৌতুকে ভৰা।
Verse 24
अत्युच्चपातध्वनिभिर्निर्झरैः कन्दरोद्गतैः / गर्ज्जतमिव संसक्तं व्यालाद्यैर्मृगपक्षिभिः
গুহাৰ পৰা ওলোৱা ঝৰ্ণাৰ অতিউচ্চ পতনৰ ধ্বনিয়ে সেই স্থান গুঞ্জৰিত কৰিছিল; সৰ্পাদি, মৃগ আৰু পক্ষীৰে ভৰা সেয়া যেন গর্জন কৰিছিল।
Verse 25
तत्रातिकौतुकाहृष्टदृष्टयोभ्रातरो वयम् / नास्मार्ष्म चात्मनात्मानं वियुक्ताश्च परस्परम्
সেই ঠাইত আমি ভাতৃসকল অতিশয় কৌতুকে হর্ষিত দৃষ্টিৰে মুগ্ধ হ’লোঁ; নিজক নিজে মনত নাৰাখি, পৰস্পৰৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিলোঁ।
Verse 26
एतस्मिन्नन्तरे चैका मृगी ह्यगात्पिपासिता / निर्झरापात शिरसि पातुकामा जलं प्रिये
এই সময়তে, প্ৰিয়ে, তৃষ্ণাতুৰ এক হৰিণী জল পান কৰিব খুজি ঝৰ্ণাৰ পতনস্থলৰ শীৰ্ষত আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 27
तस्याः पिबन्त्यास्तु जलं शार्दूलो ऽतिभयङ्करः / तत्र प्राप्तो यदृच्छातो जगृहे तां भयर्दिताम्
তাই পানী পি থকা সময়তে অতি ভয়ংকৰ বাঘ যাদৃচ্ছাই তাত আহি, ভয়াৰ্ত হোৱা তাক ধৰি ল’লে।
Verse 28
अहं तद्ग्रहणं पश्यन्भयेन प्रपलायितः / अत्युच्चवत्त्वात्पतितो मृतश्चैणीमनुस्मरन्
তাক ধৰা হোৱা দেখি মই ভয়তে পলাই গ’লোঁ; অতি উঁচা ঠাইৰ পৰা পৰি, সেই হৰিণীক স্মৰণ কৰি কৰি মৰি গ’লোঁ।
Verse 29
सा मृता त्वं मृगी जाता मृग स्त्वाहमनुस्मरन् / जातो भद्रे न जाने वै क्व गाता भ्रातरो ऽग्रजाः
সেইজনী মৰি গ’ল; তুমি হৰিণী হৈ জন্মিলা, আৰু মই তোমাক স্মৰণ কৰি কৰি মৃগ হৈ জন্মিলোঁ। ভদ্রে, অগ্ৰজ ভ্ৰাতাসকল ক’লৈ গ’ল মই নাজানোঁ।
Verse 30
एतन्मे स्मृतिमापन्नं चरितं तव चात्मतः / भूतं भविष्यं च तथा शृणु भद्रे वदाम्यहम्
তোমাৰ আৰু মোৰ এই চৰিত্ৰ মোৰ স্মৃতিত আহিছে; ভদ্রে, অতীত আৰু ভৱিষ্যতও তেনেদৰে শুনা, মই কৈছোঁ।
Verse 31
यो ऽयं वा वृष्ठसंलग्नो व्याधो दूरस्थितो ऽभवत् / रामस्यास्य भयात्सो ऽपि भक्षितो हरिणा धुना
যি ব্যাধটো বৰষুণত ভিজি দূৰত থিয় হৈ আছিল, সিও এই ৰামৰ ভয়তে এতিয়া হৰিণে ভক্ষণ কৰিলে।
Verse 32
प्राणांस्त्यक्त्वा विधानेन स्वर्गलोकं गमिष्यति / अवाभ्यां तु जलं पीतं मध्यमे पुष्करे त्विह
বিধি মতে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে সি স্বৰ্গলোকলৈ গমন কৰিব। ইয়াত মধ্য পুষ্কৰত আমি দুয়োজনে জল পান কৰিছোঁ।
Verse 33
संदृष्टो भार्गवश्चायं साक्षाद्विष्णुस्वरूपधृक् / तेनानेकभवोत्पन्नं पातकं नाशमागतम्
এই ভাৰ্গৱক সাক্ষাৎ বিষ্ণুৰূপধাৰী হিচাপে দেখা গ’ল। তেওঁৰ দৰ্শনে বহু জন্মৰ পাপ নাশ হ’ল।
Verse 34
अगस्त्यदर्शनं लब्ध्वा श्रुत्वा स्तोत्रं गतिप्रदम् / गमिष्यावः शुभांल्लोकान्येषु गत्वा न शोचति
অগস্ত্যৰ দৰ্শন লাভ কৰি আৰু গতি-প্ৰদ স্তোত্ৰ শুনি, আমি শুভ লোকসমূহলৈ গম কৰিম; তাত গ’লে কোনো শোক নাথাকে।
Verse 35
इत्येवमुक्त्वा स मृगः प्रियायै प्रियदर्शनः / विरराम प्रसन्नात्मा पश्यन्राममना तुरः
এইদৰে কৈ সেই প্ৰিয়দৰ্শন মৃগে প্ৰিয়াৰ সৈতে কথা শেষ কৰিলে। প্ৰসন্নচিত্তে সি থমকি ৰ’ল আৰু ব্যাকুল মনে ৰামক চাই থাকিল।
Verse 36
भर्गवः श्रुतवांश्चैव मृगोक्तं शिष्यसंयुतः / विस्मितो ऽभूच्च राजेन्द्र गन्तुं कृतमतिस्तथा
হে ৰাজেন্দ্ৰ! শিষ্যসহ ভাৰ্গৱে মৃগৰ কথা শুনি বিস্মিত হ’ল; আৰু তেনেদৰে গমনৰ সিদ্ধান্ত কৰিলে।
Verse 37
अकृतव्रमसंयुक्तो ह्यगस्त्यस्याश्रमं प्रति / स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा प्रतस्थे हर्षितो भृशम्
সেইজন ব্ৰত-নিয়মে যুক্ত হৈ অগস্ত্য মুনিৰ আশ্ৰমলৈ আগবাঢ়িল। স্নান কৰি নিত্যকর্ম সম্পন্ন কৰি তেওঁ অতি হৰ্ষিত হৈ প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 38
रामेण गच्छता मार्गे दृष्टो व्याधो मृतस्तदा / सिंहस्य संप्रहारेम विस्मितेन महात्मना
মাৰ্গে গৈ থাকোঁতে ৰামে তেতিয়া এজন ব্যাধক মৃত অৱস্থাত দেখিলে; সিংহৰ প্ৰহাৰত সি নিহত হৈছিল। মহাত্মা ৰাম বিস্মিত হ’ল।
Verse 39
अध्यर्द्धयोजनं गत्वा कनिष्ठं पुष्करं प्रति / स्नात्वा माध्याह्निकीं सन्ध्यां चका रातिमुदान्वितः
এডেৰ যোজন গৈ তেওঁ কনিষ্ঠ পুষ্কৰলৈ পালে। তাত স্নান কৰি মধ্যাহ্ন সন্ধ্যা-উপাসনা সম্পন্ন কৰি আনন্দে ভৰি উঠিল।
Verse 40
हितं तदात्मनः प्रोक्तं मृगेण स विचारयन् / तावत्तत्पृष्ठसंलग्नं मृगयुग्ममुपागतम्
মৃগে নিজৰ হিতৰ কথা যি কৈছিল, তেওঁ সেই কথা ভাবি আছিল; তেতিয়াই তেওঁৰ পিঠিত লাগি থকা মৃগৰ এটা জোৰা আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 41
पुष्करे तु जलं पीत्वाभिषिच्यात्मतनुं जलैः / पश्यतो भार्गवस्यागादगस्त्याश्रमसंमुखम्
পুষ্কৰত জল পান কৰি আৰু জলেৰে নিজৰ দেহ অভিষিক্ত কৰি, ভাৰ্গৱে চাই থাকোঁতেই তেওঁ অগস্ত্য আশ্ৰমৰ অভিমুখে আগবাঢ়িল।
Verse 42
रामो ऽपि सन्ध्यां निर्वर्त्त्य कुंभजस्याश्रमं ययौ / विपद्गतं पुष्करं तु पश्यमानो महामनाः
ৰামেও সন্ধ্যা-উপাসনা সম্পন্ন কৰি কুম্ভজ (অগস্ত্য) মুনিৰ আশ্ৰমলৈ গ’ল। বিপদগ্ৰস্ত পুষ্কৰক দেখি মহামনা ৰাম আগবাঢ়িল।
Verse 43
विष्णोः पदानि नागानां कुण्डं सप्तर्षिसंस्थितम् / गत्वोपस्पृश्य शुच्यंभो जगामागस्त्यसंश्रयम्
বিষ্ণুপদ আৰু নাগসকলৰ কুণ্ড—য’ত সপ্তৰ্ষি অৱস্থিত—তাত গৈ পৱিত্ৰ জলে আচমন কৰি তেওঁ অগস্ত্যৰ আশ্ৰয়লৈ গ’ল।
Verse 44
यच्च ब्रह्मसुता राजन्समायाता सरस्वती / त्रीन्संपूरयितुं कुण्डानग्निहोत्रस्य वै विधेः
হে ৰাজন, ব্ৰহ্মাৰ কন্যা সৰস্বতীও তাত আহিছিল, অগ্নিহোত্ৰ বিধি অনুসাৰে তিনিটা কুণ্ড পূৰ্ণ কৰিবলৈ।
Verse 45
तत्र तीरे शुभं पुण्यं नानामुनिनिषेवितम् / ददर्श महदाश्चर्यं भार्गवः कुंभजाश्रमम्
তাত তীৰত শুভ আৰু পৱিত্ৰ স্থান আছিল, নানান মুনিয়ে সেৱা কৰা। ভাৰ্গৱে কুম্ভজৰ আশ্ৰমৰ মহৎ আশ্চৰ্য দেখিলে।
Verse 46
मृगैः सिंहैः सहगतैः सेवितं शान्तमानसैः / कुटरैरर्जुनैर्निंबैः पारिभद्रधवेगुदैः
সেই আশ্ৰমত শান্তচিত্ত হৰিণ আৰু সিংহ একেলগে বিচৰণ কৰি সেৱা কৰিছিল; আৰু কুটৰ, অৰ্জুন, নিম, পাৰিভদ্ৰ, ধৱ আৰু গূদ গছৰে ঘেৰাও আছিল।
Verse 47
खदिरासनखर्जूरैः संकुलं बदरीद्रुमैः / तत्र प्रविश्य वै रामो ह्यकृतव्रणसंयुतः
খদিৰ, আসন, খৰ্জুৰ আৰু বদৰী গছৰে ঘন সেই বনলৈ, আঘাত নথকা ৰাম তাত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 48
ददर्श मुनिमासीनं कुम्भजं शान्तमानसम् / स्तिमितोदसरः प्रख्यं ध्यायन्तं ब्रह्म शाश्वतम्
তাত তেওঁ কুম্ভজ মুনিক আসনত বহি থকা দেখিলে—শান্তচিত্ত, স্থিৰ সৰোবৰৰ দৰে গম্ভীৰ, আৰু শাশ্বত ব্ৰহ্ম ধ্যানৰত।
Verse 49
कौश्यां वृष्यां मार्गकृत्तिं वसानं पल्लवोटजे / ननाम च महाराज स्वाभिधानं समुच्चरन्
পল্লৱৰ কুটীৰত তেওঁ কৌশেয় বস্ত্ৰ আৰু মৃগচৰ্ম পৰিধান কৰি আছিল; তেতিয়া, হে মহাৰাজ, ৰামে নিজৰ নাম উচ্চাৰি প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 50
रामो ऽस्मि जामदग्न्यो ऽहं भवन्तं द्रष्टुमागतः / ताद्विद्धि प्रणिपातेन नमस्ते लोकभावन
মই ৰাম, জমদগ্নিৰ পুত্ৰ; আপোনাৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আহিছোঁ। এই প্ৰণিপাতে সেয়া জানিব—হে লোকভাবন, নমস্কাৰ।
Verse 51
इत्युक्तवन्तं रामं तु उन्मील्य नयने शनैः / दृष्ट्वा स्वागतमुच्चार्य तस्मायासनमादिशत्
এনেদৰে কোৱা ৰামক দেখি মুনিয়ে ধীৰে ধীৰে চকু মেলিলে; তেওঁক দেখি ‘স্বাগতম’ বুলি কৈ আসন দিবলৈ আদেশ দিলে।
Verse 52
मधुपर्कं समानीय शिष्येण मुनिपुङ्गवः / ददौ पप्रच्छ कुशलं तपसश्च कुलस्य च
শিষ্যৰ দ্বাৰা মধুপৰ্ক আনাই মুনিশ্ৰেষ্ঠে সেয়া দান কৰিলে; তাৰ পিছত তপস্যা আৰু কুলৰ কুশল সুধিলে।
Verse 53
स पृष्टस्तेन वै रामो घटोद्भवमुवाच ह / भवत्संदर्शनादीश कुशलं मम सर्वतः
তেওঁ সুধাত ৰামে ঘটোদ্ভৱক ক’লে—হে ঈশ! আপোনাৰ দৰ্শনত মোৰ সকলোফালে কুশল-মঙ্গল।
Verse 54
किं त्वङ्कं संशयं जातं छिन्धि स्ववचनामृतैः / मृगश्चैको मया दृष्टो मध्यमे पुष्करे विभो
তোমাৰ মনত কি সন্দেহ জন্মিছে? তোমাৰ বচনামৃতৰে তাক ছিন্ন কৰা। হে বিভো, মধ্য পুষ্কৰত মই এটা মৃগ দেখিছোঁ।
Verse 55
तेनोक्तमखिलं वृत्तं मम भूतमनागतम् / तच्छूत्वा विस्मयाविष्टो भवच्छरणमागतः
তেওঁ মোৰ অতীত আৰু অনাগত—সকলো বৃত্তান্ত কৈ দিলে। সেয়া শুনি বিস্ময়াভিভূত হৈ মই আপোনাৰ শৰণলৈ আহিছোঁ।
Verse 56
पाहि मां कृपया नाथ साधयन्त महामनुम् / शिवेन दत्तं कवच मम साधयतो गुरो
হে নাথ, কৃপা কৰি মোক ৰক্ষা কৰা—মই মহামন্ত্ৰ সাধনা কৰিছোঁ। হে গুৰু, শিৱে দিয়া কবচে মোৰ সাধনাত মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 57
कृष्मस्य समतीत तु साधिकं हि शरच्छतम् / न च सिद्धिमवाप्तो ऽहं तन्मे त्वं कृपया वद
কৃষ্ম ঋতু পাৰ হৈ শতাধিক শৰৎ ঋতু বীতিল, তথাপি মই সিদ্ধি লাভ নকৰিলোঁ; সেয়ে কৃপা কৰি তুমি মোক কোৱা।
Verse 58
वसिष्ठ उवाच एवं प्रश्नं समाकर्ण्य रामस्य सुमहात्मनः / क्षणं ध्यात्वा महाराज मृगोक्तं ज्ञातवान् हृदा
বসিষ্ঠ ক’লে—মহাত্মা ৰামৰ এই প্ৰশ্ন শুনি, হে মহাৰাজ, তেওঁ ক্ষণমাত্ৰ ধ্যান কৰি মৃগে কোৱা কথাখিনি হৃদয়ে বুজিলে।
Verse 59
मृगं चापि समायातं मृग्या सह निजाश्रमे / श्रोतुं कृष्णामृतं स्तोत्रं सर्वं तत्कारण मुनिः / विचार्याश्वासयामास भार्गवः स्ववचोमृतैः
মৃগটোও নিজৰ মৃগীৰ সৈতে নিজৰ আশ্ৰমলৈ আহিল—কৃষ্ণামৃত স্তোত্ৰ শুনিবলৈ। সেই সকলো কাৰণ বিবেচনা কৰি মুনি ভাৰ্গৱে নিজৰ বচনামৃতৰে তাক আশ্বস্ত কৰিলে।
The embedded past-life account supplies gotra and family-line anchors: a brāhmaṇa birth in Kauśika-gotra, son of Śivadatta, with named siblings (Rāma, Dhama, Pṛthu) and the narrator identified as Sūri—serving as micro-genealogy within a karmic explanation.
Karma governs embodiment: the chapter explicitly frames animal birth (tiryag-janma) as a result of prior actions, while also showing how smṛti (memory) and jñāna (knowledge) can arise within saṃsāra through satsanga/satkathā and devotion-oriented disposition.
No. The sampled content is not from Lalitopakhyana; it is a karmic-past-life narrative framed by Sagara and Vasiṣṭha. Any Shākta Vidyā/Yantra discussions belong to later, distinct sections and are not indicated by the speakers, motifs, or entities present here.