Shloka 31
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
यो ऽयं वा वृष्ठसंलग्नो व्याधो दूरस्थितो ऽभवत् / रामस्यास्य भयात्सो ऽपि भक्षितो हरिणा धुना
Transliteration
yo 'yaṃ vā vṛṣṭhasaṃlagno vyādho dūrasthito 'bhavat / rāmasyāsya bhayātso 'pi bhakṣito hariṇā dhunā
Translation
যি ব্যাধটো বৰষুণত ভিজি দূৰত থিয় হৈ আছিল, সিও এই ৰামৰ ভয়তে এতিয়া হৰিণে ভক্ষণ কৰিলে।
Word by Word
यःwho
यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; निर्देशार्थक
वाor/indeed
वा:
Vikalpa (विकल्प/Disjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्ययम् (particle: or/indeed)
वृष्ठ-सम्लग्नःclinging to the back
वृष्ठ-सम्लग्नः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृष्ठ (प्रातिपदिक) + सम्-√लग् (धातु) + क्त → सम्लग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘वृष्ठे सम्लग्नः’ इति सप्तमी-तत्पुरुषः; विशेषणम् व्याधस्य
व्याधःhunter
व्याधः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootव्याध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
दूर-स्थितःstanding far away
दूर-स्थितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदूर (प्रातिपदिक) + स्था (धातु) + क्त → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘दूरे स्थितः’ इति सप्तमी-तत्पुरुषः; विशेषणम् व्याधस्य
अभवत्was/became
अभवत्:
Kriyā (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
रामस्यof Rama
रामस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्
अस्यof this (one)
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्
भयात्from fear / because of fear
भयात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी, एकवचनम्; हेत्वर्थे
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
अपिalso/even
अपि:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चयार्थक-अव्ययम् (also/even)
भक्षितःwas eaten/devoured
भक्षितः:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभक्ष् (धातु) + क्त → भक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगभावः (passive sense)
हरिणाby a deer
हरिणा:
Karta (कर्ता/Agent in passive)
TypeNoun
Rootहरिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; कर्तृकरणभावे (agent in passive)
धुनाnow/just now
धुना:
Kāla (काल/Time)
TypeIndeclinable
Rootधुना (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb: now/just now)